/AKBh01
---
permalink: AKBh01
aliases:
- AKBh01
- abhidharmakosabhasya01
- abhidharmakośabhāṣya01
- 俱舍論梵藏漢對照01
cssClasses:
- vibhasa
- sanskrit
date: 2024-03-09 21:38
updated: 2026-07-12 15:48
---
ᅟ<span class="date">Updated: 2026-07-12 15:48</span>
# 俱舍論梵藏漢對照01
- 本文件中：
- 梵文，以`P75`為基礎，參考`MS`、`S98`、`P67`校對。寫本字體不常用，為方便識別，故標入行號。
- 漢譯，以大正藏為主，參考CBETA等，科判主要依光記。
- 藏譯，出自北京校勘版藏文大藏經U盤。
- 右下角`文本顯示`，可以篩選需要的文本。
- 選定文本，可以`原圖跳轉`至梵藏本：`MS寫本`，`AKBh_Shastri_1998.pdf`，`AKBh_Pradhan-1975.pdf`，`AKBh_Pradhan-1967.pdf`，`bstan_'gyur_Beijing_tiff_v079.pdf`，`Tenjur_Derge_edn_v140.pdf`。
**【略語標記】**
**梵本**：◤`AKBh_Shastri_1998.pdf`；★◤`AKBh_Pradhan-1975.pdf`；♂`AKBh_Pradhan-1967.pdf`，0◤`合校`
**MS.** Manuscript M. `(行數①-⑦，⓪⑧表頁眉頁腳修正行)`
**P75.** ： 《Abhidharmakośabhāṣyam of Vasubandhu》, P. Pradhan(rev. 2nd ed.), Patna: K.P. Jayaswal Research Institute, 1975. `(初始錄入文本見GRETIL)`
**P67.** ： 《Abhidharmakośabhāṣyam of Vasubandhu》, P. Pradhan(ed.), Patna: K.P. Jayaswal Research Institute, 1967. `(初始錄入文本見truyenphatgiao)`
**S.** ：《The Abhidharmakośa and Bhāṣya of Acārya Vasubandhu with Sphutārthā commentary of Ācārya Yaśomitrā》, S. Dvārikādāsa Śāstrī(crit. ed.), Varanasi: Bauddha Bhāratī, 1998.
**Y.** Y.(w)(V.Wogihara)(1932-36) (note) Mss.
`[nnn|nn]` = page|line of P75 `@nnn` page of P67
**^/** 上標-刪除符
**⑴** 連聲拆分
**G.** Gokhale_1946_Abhidharmakosakarika
**Y.**(N. D.) (Dr.N.Laha and N.Dr.Dutta) (N) (N.) N.
**D.** (Dr.N.Dutt 1957 abhidharmakosa_vyakhya )
**K.** (P31-P32)
**漢譯**：
大正藏
**㈠** 陳天竺三藏真諦譯 No. 1559
**㈡** 唐三藏法師玄奘譯 No. 1558
**㈢** 藏譯：
對勘版-79
བསྟན་འགྱུར་(དཔེ་བསྡུར་མ)། མངོན་པ། ཀུ ༡༥༥ ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཀྱི་བཤད་པ། དེབ།79-ལྡེབ།65-630
བསྟན་འགྱུར་(དཔེ་བསྡུར་མ)། མངོན་པ། ཁུ ༡༥༦ ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཀྱི་བཤད་པ། དེབ།79-ལྡེབ།681-910
德格版-140-141
བསྟན་འགྱུར། མངོན་པ། ཀུ-ཁུ ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཀྱི་བཤད་པ། དབྱིག་གཉེན། སྡེ་དགེ་ 4090.1-2 v140 p26b1-258a7 v141 p1b1-95a7
需要依寫本補正文句的例子，見注：卷1-2[^1]。
~~◤Abhidharmakośam [svopajñabhāṣyasahitaṃ sphuṭārthavyākhyopetaṃ ca] `[S001][AKBh_Shastri_1998.pdf]`~~
㈠ No. 1559 `[No. 1558; cf. Nos. 1560, 1561]`
㈡No. 1558 `[No. 1559; cf. Nos. 1560, 1561]`
㈢`jz631(79-65)` `(page_0082.tif)` `[bstan_'gyur_Beijing_tiff_v079]`
~~◤*oṃ namo buddhāya*`[S003-01]`~~
~~★0◤`@001`abhidharmakośabhāṣyam `[001|01]AKBh_Pradhan-1975(1967).pdf`~~
~~◤abhidharmakośam [bhāṣyasahitam] `[S003-02]`~~
㈠阿毘達磨俱舍釋論 卷第一
㈡阿毘達磨俱舍論 卷第一
㈢༣༣༡༩༄༅། །ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཀྱི་བཤད་པ།`[1 མཚན་བྱང་འདི་ཆོས་ཚན་འདིའི་མཚན་བོད་སྐད་དུ་སྨོས་པ་ལྟར་བཀོད་ཅིང་། 《པེ》《སྣར》PNལ་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་རང་འགྲེལ་བམ་པོ་སུམ་ཅུ་པ་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པ་བཞུགས། ཞེས་འཁོད།]`
㈢`{140-26b}`༄༅༅། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཨ་བྷི་དྷརྨྨ་ཀོ:ཥཾ་བྷཱ་ཥྱཾ`[2 PNཥཱམ་བྷ་ཥྱ་མ།]`། abhidharmmakośaṃ bhāṣyaṃ
㈢བོད་སྐད་དུ། ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཀྱི་བཤད་པ།
㈠`[婆藪盤豆造〔－〕‹宮›＊]`婆藪盤豆造
㈠陳`[天竺〔－〕‹三宮›＊]`天竺三藏真諦譯
㈡尊者世親造
㈡`[（唐）＋三藏‹明›＊]`三藏法師玄奘奉 詔譯
~~◤第一品~~
~~0◤prathamaṃ kośasthānam `[001|02][S003-04]`~~
*⑴prathamam kośa-sthānam*
~~★0◤`[ śrī 1b. 1B. I ]①`oṃ namo buddhāya`[MS. //+]` `[001|03][AKBh_Pradhan-1975.pdf]` (001[MS](AMS1#^1a1B))~~
㈢འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །
*⑴om namas buddhāya*
⑷The Dhātus
⑷Oṃ. Homage to the Buddha.
~~◤(dhātunirdeśaḥ)`[S003-05]`~~
㈠`[釋論中〔－〕‹明›＊，中‹宋元宮›＊]`釋論中分別界品第`[一＝一之一‹明›]`一
㈡分別界品第一`[一＝一之一‹三宮›]`
㈢{མཛོད་ཀྱི་གནས་དང་པོ། ཁམས་བསྟན་པ།}
# 〖01_0_a〗
`▷A一序分`
`B1明歸敬序‹正明序分›`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#B1明歸敬序‹正明序分›) [Vy01a_0](AKBhvy-1a#〖01_0〗‹a›)
~~0◤ 【■yaḥ sarvathāsarvahatāndhakāraḥ 】`[S003-08]`~~
㈠【一切種智滅諸冥】
㈡【諸一切種諸冥滅】〖01_0_a〗
㈢གང་ཞིག་ཀུན་ལ་མུན་པ་གཏན་བཅོམ་ཞིང་། །
*⑴yas sarvathā-sarva-hata-andhakāras*
~~0◤【 saṃsārapaṅkāj jagad ujjahāra /】`[001|05][S003-09]`~~
㈠【拔出眾生生死泥】
㈡【拔眾生出生死泥】〖01_0_b〗
㈢འཁོར་བའི་འདམ་ལས་འགྲོ་བ་དྲངས་མཛད་པ། །
*⑴saṃsāra-paṅkāt jagat ujjahāra ud-jahāra ud-dhṛ (√dhṛ/√hṛ)*
⑷He has drawn out the world from the mire of transmigration:
~~0◤【 tasmai namaskṛtya yathārthaśāstre 】`[S003-10]`~~
㈠【頂禮大師如理教】
㈡【敬禮如是如理師】〖01_0_c〗
㈢`{26a 2}`དོན་བཞིན་སྟོན་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས། །
*⑴tasmai namaskṛtya yathārtha-śāstre śāstṛ*
⑷I fender homage to Him, to this teacher of truth,
~~0◤【 śāstraṃ pravakṣyāmy abhidharmakośam // VAkK_1.1 //】`[001|07][S003-11]`~~
㈠【對法俱舍我當說】
㈡【對法藏論我當說】〖01_0_d〗
㈢ཆོས་མངོན་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་རབ་བཤད་བྱ། །
*⑴śāstram pra-vakṣyāmi abhidharma-kośam*
⑷before composing the treatise called the Abhidharmakośa.
~~0◤śāstraṃ praṇetukāmaḥ svasya śā`②`stur māhātmyajñāpanārthaṃ guṇākhyānapūrvakaṃ tasmai namaskāram ārabhate `[001|08][S003-06]`~~
㈠釋曰：若人欲正造論，當令他知大師不共功德，故說眾德為先.後頂禮大師。
㈡論曰：今欲造論，為顯自師其體尊高超諸聖眾，故先讚德.方申敬禮。
㈢བསྟན་བཅོས་བྱེད་པར་འདོད་པས་རང་གི་སྟོན་པའི་ཆེ་བའི་བདག་ཉིད་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱག་འཚལ་བ་རྩོམ་`[3 PNབརྩོམ།]`མོ། །
*⑴ (śāstram praṇī netum-kāmas) [ (svasya śāstur māhātmya)-jñāpana-artham] guṇa-ākhyā-pūrvakam tasmai namaskāram ārabhate*
⑷Desiring to compose a treatise, with the intention of making known the greatness of his master, the author undertakes to render him homage and to first present his qualities.
~~0◤ya iti / buddhaṃ bhagavantam adhikṛtyāha `[001|09][S004-01]`~~
㈠此偈但依佛世尊說。
㈡諸言所表，謂佛世尊。[akgm](俱舍所依阿含#1.1)
㈢གང་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས`[4 PN+རྣམས།]`་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སྨྲས་པའོ། །
*⑴yas iti (buddha bhagavat) adhikṛtya āha*
⑷“He” refers to the Buddha, the Blessed One.
~~0◤hatam asyāndhakāram anena veti hatāndhakāraḥ / `[001|09-][S004-01]`~~
㈡此能破闇，故稱冥滅。
㈢འདིའི་འམ་འདིས་`[5 Nའདིའི།]`མུན་པ་བཅོམ་པས་མུན་པ་བཅོམ་པའོ། །
*⑴hatam asya andhakāram anena vā iti hata-andhakāras*
⑷“He has destroyed all blindness,” that is to say, by him or through him
⑷1. He has, in an absolute manner, destroyed all blindness; ^agm1z1
~~0◤sarveṇa pra`③`kāreṇa sarvasmin hatāndhakāraḥ 【sarvathāsarvahatāndhakāraḥ】 / `[001|10][S004-02]`~~
㈠〔偈曰〕：【一切種智滅諸暝`[暝＝冥‹三宮›＊]`】。釋曰：滅一切`[＊]`暝，由一切種智。
㈡言一切種諸冥滅者，謂滅諸境一切品冥。
㈢ཐམས་ཅད་ལ་མུན་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བཅོམ་པས་ཀུན་ལ་མུན་པ་གཏན་བཅོམ་པའོ། །
*⑴(sarveṇa prakāreṇa) sarvasmin hata-andhakāras sarvathā sarva-hata-andhakāras* [Kvy1](AKBhvy-1a#^nd1515)
⑷blindness with respect to all things is destroyed.
~~0◤ajñānaṃ hi `[S005]`bhūtārthadarśanapratibandhād andhakāram / `[001|10-][S004-02-S005-01]`~~
㈠於一切法無明者，能障見真實義，故稱為暝`[＊]`。
㈡以諸無知.能覆實義及障真見，故說為冥。[Kvy1](AKBhvy-1a#^dp1zl3)
㈢མི་ཤེས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་དོན་མཐོང་བ་ལ་བགེགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མུན་པ་སྟེ།
*⑴ajñānam hi bhūta-artha-darśana-pratibandhād andhakāram*
⑷“Blindness” is ignorance, for ignorance hinders the seeing of things as they truly are. ^ra4stt
~~0◤tac ca bhagavato buddhasya pratipakṣalābhenātyantaṃ sa`④`rvathā sarvatra jñeye punaranutpattidharmatvād dhatam / ato 'sau sarvathāsarvahatāndhakāraḥ / `[001|11-][S005-01]`~~
㈠此無明於佛世尊，由得究竟通對治故，一切種於一切法.永不生為法故，故稱為滅。
㈡唯佛世尊得永對治，於一切境一切種冥.證不生法，故稱為滅。
㈢དེ་ཡང་སངས་`(79-66)`རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས`[1 PN+རྣམས།]`་ཀྱིས་གཉེན་པོ་བརྙེས་ནས་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕྱིས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གཏན་ནས་ཡེ་བཅོམ་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འདིའི་`[2 PNའདི།]`ནི་ཀུན་ལ་མུན་པ་གཏན་བཅོམ་པའོ། །
*⑴tad ca (bhagavatas buddhasya) (pratipakṣa-lābhena atyantam) (sarvathā sarvatra jñeya [punar-an-utpatti-dharma-tvāt] hatam) / atas asau sarvathā sarva-hata-andhakāra*
⑷By this, the Buddha, the Blessed One(l) is sufficiently designated, for he alone, through the possession of the antidote to ignorance (v. 60), has definitely destroyed all ignorance with respect to all knowable things, so that it cannot rearise.
⑸1. The authors of the Vinayavibhāṣā say: (1) there is a Buddha who is not a Bhagavat, namely the Pratyekabuddha, because he is svayambhū, that is because he has obtained Bodhi by himself, because he has not fulfilled the task of dānapāramitā, etc (vii.34); (2) there is a Bhagavat who is not a Buddha, namely the Bodhisattva in his last existence; (3) there is a Buddha Bhagavat; and (4) there are persons who are neither Buddha, nor Bhagavat (Vydkhyd, 3.12). One can also say that the śrāvakas, or Disciples, are Buddhas (Aryadeva, Sataka, 270), for they have acquired Bodhi (vi.67).
~~0◤pratyeka`[S006]`buddhaśrāvakā api kāmaṃ sarvatra hatāndhakārāḥ / kliṣṭasaṃmohā`⑤`tyantavigamāt / `[001|13][S005-02-S006-01]`~~
㈠獨覺及聲聞.於一切法雖除無明，由有染污無明極不生故，
㈡聲聞獨覺.雖滅諸冥，以染無知畢竟`未[未〔－〕‹磧三宮›]`斷故，==\[[zs01](正理01-05#^7d5ty2)]==
㈢དེ་`[3 PN-དེ།]`རང་སངས་རྒྱས་དང་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་རྨོངས་`[4 PNམོངས།]`པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཀུན་ལ་མུན་པ་བཅོམ་པར་ནི་འདོད་མོད་ཀྱི་
*⑴(praty-eka-buddha-śrāvaka) api kāmam (sarvatra hata andhakāra) kliṣṭa-saṃmoha atyanta-vigama ,*
⑷But the Pratyekabuddhas and the śrāvakas have also destroyed all blindness, for they are freed from all ignorance defiled by the defilements.
~~0◤na tu sarvathā / tathā hy eṣāṃ buddhadharmeṣv ativiprakṛṣṭadeśakāleṣu artheṣu cānantaprabhedeṣu`{1. Y. cārtheṣu anantaprabhedeṣu ca |}` bhavaty evākliṣṭam ajñānam / `[001|14][S006-01]`~~
㈠不由一切種。何以故。諸餘聖人，於如來不共法，及於餘境，最久遠時處無邊差別，有無染污無明。
㈡非一切種。所以者何。由於佛法極遠時處，及諸義類無邊差別，不染無知猶未斷故。[akgm](俱舍所依阿含#1.2) [akgm](俱舍所依阿含#1.3)
㈢གཏན་ནས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་འདི་ལྟར་དེ་དག་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་དང་། ཡུལ་དང་། དུས་ཤིན་ཏུ་བསྐལ་པ་དང་། དོན་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་མཐའ་ཡས་པ་རྣམས་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་མི་`[5 N-མི།]`ཤེས་པ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ། །
*⑴na tu sarvathā. tathā hi eṣām (buddha-dharma ati-viprakṛṣṭa-deśa-kāla ca artha ananta-pra-bheda ca) bhavati eva (akliṣṭa ajñāna)*
⑷But they do not know the qualities proper to the Buddha (vii.28)(2), objects very distant in space or time (vii.55)(3), nor the infinite complex of things(4); therefore, they have not destroyed blindness in an absolute manner, for the ignorance freed from the defilements is active in them(5). ^agm1z2
⑸2. śāriputra did not know the five pure skandhas (the precepts, etc.) of the Tathāgata.
⑸3. Maudgalyāyana did not see that his mother was reborn in Maricilokadhātu. śariputra did not discover the roots-of-good of a candidate for the state of Bhikṣu (see vii.30); but the Buddha declares: mokṣabījam aham hy asya susūkṣmam upakṣaye / dhātupāṣāṇavivare nilīnam iva kāñcanaṃ / / Compare Huber, Sūtrālaṃkāra, p. 286.
⑸4. As the stanza says: sarvākāraṃ kāraṇam ekasya mayūracandrakasyāpi nāsarvajñair jñeyaṃ sarvajñajñānabalaṃ hi tat.
⑸5. The Pratyekabuddhas and the śrāvakas have also abandoned (prahīṇa) non-defiled ignorance (akliṣṭam ajñānam), in exactly the same way as they have abandoned the organ of sight, etc, that is, by abandoning all desire (chandarāga) with respect to it. But this non-defiled ignorance remains active within them (samudācarati) even though it is abandoned, exactly like the organ of sight. Such is not the case for the Buddha: this is why the author says that he has destroyed (hata) obscurity in such a manner that it will not arise again.
# 〖01_0_b〗
ᅟ[Vy01b_0](AKBhvy-1a#〖01_0〗‹b›)
~~0◤ity ātmahitapratipattisaṃ`⑥`padā saṃstutya punas tam eva bhagavantaṃ parahitapratipattisaṃpadā saṃstauti `[001|15-][S007-01]`~~
㈠顯自利行究竟.讚歎佛已，次以利他行圓滿.讚歎世尊。
㈡已讚世尊自利德滿，次當讚佛利他德圓。
㈢དེ་ལྟར་བདག་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ཡང་དག་པར་བསྟོད་ནས། ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད་ལ་གཞན་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་`[6 Cབསྒྲུབ།]`པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ཡང་དག་པར་བསྟོད་པ་ནི།
*⑴iti (ātman-hita prati-patti sampad) saṃstu-tya punar (tam eva bhagavat) (para-hita-pratipatti-sampad) saṃ-stu*
⑷Having thus praised the Blessed One from the point of view of qualities useful to himself, the author praises him from the point of view of qualities useful to others:
~~0◤【saṃsārapaṅkāj jagad ujjahāreti /】 `[001|15-][S007-02]`~~
㈠〔偈曰〕：【拔出眾生生死泥】。
㈡【拔眾生出生死泥】〖01_0_b〗者。
㈢འཁོར་བའི་འདམ་ལས་འགྲོ་བ་དྲངས་`[7 Pགྲངས།]`མཛད་པ། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།
*⑴saṃsṛ--paṅka jagat ud-dhṛ (√dhṛ/√hṛ) iti*
⑷“He has drawn out the world from the mire of transmigration.”
~~0◤saṃsāro hi jagadāsaṅgasthānatvāt`[S. ºtvād]` duruttaratvāc ca paṅkabhūtaḥ / `[001|17][S007-02]`~~
㈠釋曰：生死是世間`[沈＝耽‹三宮›]`沈著處故，難可度故，故以譬泥。
㈡由彼生死是諸眾生沈溺處故，難可出故，所以譬泥。
㈢འཁོར་བ་ནི་འགྲོ་བ་ཀུན་ཏུ་ཆགས་`[8 PNའཆགས།]`པའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། བརྒལ་`[9 PNརྒལ།]`བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་འདམ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ།
*⑴saṃsāras hi (jagat-āsaṅga-sthāna-tvāt duruttara-tvāt ca) paṅka-bhūtas*
⑷Transmigration is a mire, because the world is bound up in it, and because it is difficult to traverse.
~~0◤`⑦`tatrāvamagnaṃ jagad atrāṇam anukampamāno bhagavān saddharmadeśanāhastapradānair yathābhavyam abhyuddhṛtavān`[MS. /+]` iti `[001|17-][S007-03]`~~
㈠眾生於中沈著.無救接者，唯佛世尊欲憐愍度脫，授說正法手.應理拔濟。
㈡眾生於中淪沒無救，世尊哀愍.隨授所應正法教手，拔濟令出。
㈢འགྲོ་བ་དེར་བྱིང་བ་སྐྱབས་མེད་པ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐུགས་བརྩེ་བ་དང་ལྡན་པས་`{140-27a}`དམ་པའི་ཆོས་སྟོན་པའི་ཕྱག་བརྐྱང་བ་དག:གིས་སྐལ་བ་`[10 Pབསྐལ་པ།]`ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དྲངས་སོ། །
*⑴tatra ava-magnam jagat atrāṇam anukampamānas bhagavān saddharma-deśanā-hasta-pradānais yathā-bhavyam abhy-uddhṛ-ta-vān(√dhṛ/√hṛ) iti*
⑷The Blessed One, having pity on the world which finds itself drowned without recourse in this mire, has pulled it out, as much as possible(6), by extending to each one the hands of the teaching of the Good Law(7).
⑸6. “As much as possible,” yathābhavyam. This holds for oneself, as when one says, “He gives food for the Brahmins to eat.”
⑸7. We have the plural because the persons to be saved are numerous.
# 〖01_0_c〗
ᅟ[Vy01cd_0](AKBhvy-1a#〖01_0〗‹cd›)
~~0◤ya evam ātmaparahitapratipattisaṃpadā yuktas 【tasmai`{2. The reading seems to be tasme namaskṛtya yathārthaśāstre / namaskṛtyeti... |}` nama`[ 2a. 1A. II ]①`skṛtyeti】 `[S008]`śirasā praṇipatya / `[001|17-][S007-04-S008-01]` (002[MS](AMS1#^1a2A))~~
㈠是人與自他利益行`[行〔－〕‹明›]`相應。〔偈曰〕：【頂禮大師如理教】。釋曰：頭面接足.名頂禮。
㈡已讚佛德，次申敬禮。【敬禮如是如理師】〖01_0_c〗者。稽首接足，故稱敬禮；諸有具前自他利德，故云如是。
㈢{དེ་ལྟར་བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མགོས་བཏུད་ནས་སོ། །}
*⑴yas evam ātma-para-hita-pratipatti-saṃpadā yuktas tasmai namaskṛtya iti śirasā praṇipatya*
⑷“I render homage,” by prostrating myself even to my head “to this teacher of truth:” (8)
⑸8. Expression of āryadeva, śataka, 265
~~0◤yathārtham aviparītaṃ śāstīti yathārthaśāstā / `[001|20][S008-01]`~~
㈠立教不虛.稱大師，無倒.稱如理，得善離惡言.稱教。
㈡如實無倒教授誡勗，名如理師。
㈢དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་སྟོན་པས་ན་དོན་བཞིན་སྟོན་པའོ། །
*⑴yathārtham a-viparītam śāsti iti yathārtha-śāstā*
⑷“teacher of truth,” because he teaches in conformity with that which is, without error.
~~0◤anena parahitaprati`[S009]`pattyupāyam asyāviṣkaroti / `[001|20-][S008-01-S009-01]`~~
㈠說此如理教，為利他方便。
㈡如理師言.顯利他德，能方便說
㈢འདིས་ནི་འདིའི་གཞན་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་`[11 Pབསྒྲུབ།]`པའི་ཐབས་སྟོན་ཏེ།
*⑴anena para-hita-pratipatti-upāyam asya āviṣkaroti(āviṣkṛ)*
⑷By thus qualifying the Blessed One, the author indicates the manner in which the Blessed One is useful to others.
~~0◤yathābhūtaśāsanāc chāstā bhavann asau saṃsārapaṅ`②`kāj jagad ujjahāra `[001|21-][S009-01]`~~
㈠由如理教，從生死泥拔濟眾生。
㈡如理正教，從生死泥拔眾生出。
㈢དེ་ནི་སྟོན་པ་ན་`[12 PN-ན།]`ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྟོན་པས་འཁོར་བའི་འདམ་ལས་འགྲོ་བ་དྲངས་ཀྱི་
*⑴yathā-bhūta-śāsanāt (śāstā bhavan asau) saṃsāra-paṅkāt jagat ujjahāra ud-dhṛ (√dhṛ/√hṛ)*
⑷It is by the true teaching that the Blessed One, the teacher, has pulled the world out of the mire of transmigration,
~~0◤na tv ṛddhivarapradānaprabhāveṇeti`{3. MS. prabhāveneti |}` / `[001|22-][S009-02]`~~
㈠不由通慧施恩威德等。
㈡不由威力與願神通。
㈢རྫུ་འཕྲུལ་དང་། དམ་པ་སྦྱིན་པའི་མཐུས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴na tu ṛddhi-vara-pradāna-prabhāveṇa iti*
㈢{}དེ་ལྟར་བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མགོས་བཏུད་ནས་སོ། །{}
⑷not by his supernatural powers, nor by the granting of favors. (9)
⑸9. First explanation: through the power of ṛddhi (vii.48), like Viṣṇu; through the power of giving, like Maheśvara. Second explanation: through ṛddhi, through giving, and through its prabhāva (vii.34). It is true that the Buddhas perform miracles (ṛddhiprātihārya) in order to draw believers to themselves (āvarjanamātra); but it is through the miracle of the teaching (anuśāsanī) that they save the world by destroying its defilements (vii.47a-b).
~~0◤tasmai namaskṛtya kiṃ kariṣyāmī`{4. Y. kiṃ kariṣyatīti praśnaḥ |}`ty āha `[001|22][S009-03]`~~
㈠頂禮如理教師已，欲何所作。
㈡禮如理師，欲何所作。
㈢དོན་བཞིན་སྟོན་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན།
*⑴tasmai namaskṛtya kim kariṣyāmi iti āha--*
⑷After having rendered homage to this teacher of truth, what will the author do?
~~0◤`@002`【śāstraṃ pravakṣyāmi /】 `[002|01][S009-03]`~~
㈠〔偈曰〕：【對法俱舍我當說】。
㈡【對法藏論我當說】〖01_0_d〗者。
㈢བསྟན་བཅོས་རབ་བཤད་བྱ་`(79-67)`ཞེས:བྱ་བ་སྨོས་ཏེ`[1 PNསྨོས་སོ།]`།
*⑴śāstram pravakṣyāmi(pravac)*
⑷“I shall compose a treatise.”
~~0◤śiṣyaśāsanāc chāstram / `⓪`katamac chāstra`②[b]`m ity āha 【abhidharmakośam】`[002|01][S009-03]`~~
㈠釋曰：此法通名滅濟教。別名云何。阿毘達磨俱舍。
㈡教誡學徒，故稱為論。其論者何。謂對法藏。
㈢སློབ་མ་འཆོས་པས་ན་བསྟན་བཅོས་སོ། །བསྟན་བཅོས་གང་ཞེ་ན། ཆོས་མངོན་(པ)་མཛོད་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །
*⑴śiṣya-śāsanāt śāstram. katamat śāstram`[kiṃ śāstram]` iti āha-- abhidharma-kośam*
⑷A treatise is that which instructs disciples. Which treatise? The Abhidharmakośa.
# 〖02_0_a〗
`B2.明發起序[隨難別解]`
`C2.1.出昔論名體`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#C2.1.出昔論名體) [Vy02ab_0](AKBhvy-1a#〖02_0〗‹ab›)
~~0◤ko 'yam abhi`③`dharmo nāma / `[002|02][S009-06]`~~
㈠何法名阿毘達磨。
㈡何謂對法。
㈢ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གང་ཞེ་ན།
*⑴kas ayam abhidharmas nāma*
⑷What is Abhidharma?
~~0◤ 【prajñā'malā sānucarā'bhidharmaḥ`{1. MS. sānucarā abhidharmaḥ |}` `[MS. /+]`】`[002|03][S009-07]`~~
㈠〔偈曰〕：【淨智助伴名對法】。
㈡頌曰：【淨慧隨行名對法】〖02_0_a〗
㈢ཆོས་མངོན་ཤེས་རབ་དྲི་མེད་རྗེས་འབྲང་བཅས། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ༑
*⑴prajñā-amalā sa-anucarā abhidharmas*
⑷2a. Abhidharma is pure prajñā with its following.
`﹝001 淨慧隨行名對法 及能得此諸慧論 ﹞`
~~0◤tatra prajñā dharmapravicayaḥ/ `[002|04][S009-08]`~~
㈠釋曰：智謂擇法。
㈡論曰：慧謂擇法。
㈢དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི། ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །
*⑴tatra prajñā dharma pravicayas*
⑷Prajñā which will be defined below (ii.24, vii.l) is the discernment of the dharmas. (10)
⑸10. The dharmas are mixed, like flowers; one discerns them and places them in bouquets: these are pure, those are impure, etc. In this operation, a certain dharma associated with the mind (caitta, caitasika, ii.23), which is called prajñā, plays a primary role. As a consequence prajñā is defined as “discernment of the dharmas.”
~~0◤amaleti anāsravā / `[002|04][S009-08]`~~
㈠淨謂無垢，即無流。
㈡淨謂無漏。
㈢དྲི་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཟག་པ་མེད་པའོ། །
*⑴amalā iti anāsravā*
⑷Pure prajñā is undefiled prajñā. (11)
⑸11. mala, stain, is a synonym for āsrava, vice. We translate anāsrava by “pure.” The āsravas are defined v.35. See below i.4.
~~0◤sānucareti saparivārā / `[002|04][S009-08]`~~
㈠智助伴，謂因緣資糧。
㈡淨慧眷屬，名曰隨行。
㈢རྗེས་འབྲང་བཅས་`[2 Cཅེས།]`ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་དང་བཅས་པ་སྟེ།
*⑴sa-anucarā iti sa-parivārā*
⑷The “following” of prajñā is its escort,
~~0◤evam anāsravaḥ pañcaskandhako 'bhidharma `④`ity uktaṃ bhavati / `[002|04-][S009-09]`~~
㈠若爾，則說無流五陰，名阿毘達磨。
㈡如是總說無漏五蘊，名為對法。
㈢དེ་ལྟར་ན་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ལ་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །
*⑴evam anāsravas pañca-skandha-kas abhidharmas iti uktam bhavati*
⑷namely the five pure skandhas (i.7a) which coexists with prajñā. (12)
⑸12. The name “Abhidharma” signifies not only the pure consciousness which discerns the nature of things, but also all of the pure elements of the psychological moment in which this consciousness is produced: sensation, etc (i.l4c). One of these elements is material (rūpa) and is called “pure discipline” (anāsrava saṃvara, iv.l3c).
~~0◤eṣa tāvat pāramārthiko 'bhidharmaḥ / `[002|05][S010-01]`~~
㈠此即真實阿毘達磨。
㈡此則勝義阿毘達磨。
㈢རེ་ཞིག་འདི་ནི་དོན་དམ་པའི་ཆོས་མངོན་པའོ༑ །
*⑴eṣa tāvat pāramārthikas abhidharmas*
⑷Such is the absolute meaning (13) of Abhidharma.
⑸13. Vyākhyā: paramārtha eva pāramārthikah / paramārthe vā bhavaḥ pāramārthikaḥ /paramārthena vā dīvyati caratīti pāramārthikaḥ
~~0◤sāṃketikas tu`[002|06][S010-02]`~~
㈠若說假名阿毘達磨，
㈡若說世俗阿毘達磨，
㈢བརྡར་བཏགས་`[3 Pབརྟགས།]`པ་ནི།
*⑴sāṃketikas(saṃketa saṃcit) tu*
~~0◤ 【tatprāptaye yāpi ca yac ca śāstram / 】`[002|07][S010-03]`~~
㈠〔偈曰〕：【能得此法諸智論】。
㈡即能得此諸慧及論。{【及能得此諸慧論】〖02_0_b〗}
㈢དེ་ཐོབ་བྱའི་`[4 PNབྱ།]`ཕྱིར་གང་དང་བསྟན་བཅོས་གང་ཞེས་བྱ་བ་`[5 PN-བ།]`སྟེ།
*⑴tad-prāptaye yā api ca yat ca śāstram*
⑷2b. It is also prajñā, and the Treatise which brings about the obtaining of pure prajñā.
~~0◤yāpi ca śrutacintābhāvanāmayī sāsravā prajñā upapattipra`⑤`tilambhikā ca sānucarā`{2. Y. śrutamayī cintāmayī ca bhāvanāmayī ca prajñā sāsravā yā copapattipratilambhikā sānucarā |}` / `[002|08-][S010-04]`~~
㈠釋曰：即是有流思慧聞慧生得慧及助伴。
㈡慧，謂得此有漏修慧思聞生得慧及隨行。
㈢གང་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་དང་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་གང་`[6 PN-གང་།]`ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་བཅས་པའོ། །
*⑴yā api ca śruta-cintā-bhāvanā-mayī sāsravā prajñā , upapatti-pratilambhikā ca sānucarā*
⑷In common usage, the word Abhidharma also designates all prajñā which brings about the obtaining of Abhidharma in the absolute sense of the word; defiled prajñā whether it is innate or natural, or whether the result of an effort, the result of hearing, reflection, absorption (śrutacintābhdvanā-mayī, ii.71c), receives, along with its following, by convention, the name of Abhidharma.
~~0◤yac ca śāstram asyāḥ prāptyartham anāsravāyāḥ prajñāyāḥ tad api tatsaṃbhārabhāvād `[S011]`abhidharma ity ucyate / `[002|09-][S010-05-S011-01]`~~
㈠論謂能傳生無流智，是無流智資糧故，亦名阿毘達磨。
㈡論謂傳生無漏慧教。此諸慧論.是彼資糧，故亦得名阿毘達磨。
㈢བསྟན་བཅོས་གང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཡང་ཟག་པ་མེད་པའི་`[7 PNཔ།]`ཤེས་རབ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེའི་ཚོགས་སུ་གྱུར་པས་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བྱའོ། །
*⑴yad ca śāstram (asyās prāpti-artham anāsravāyās prajñāyās), tad api tat-sambhāra-bhāvāt abhidharmas iti ucyate.*
⑷One also gives the name of Abhidharma to the Treatise,(14) for the Treatise also brings about the obtaining of pure prajñā: it is thus a factor in Abhidharma in the absolute sense of the word.
⑸14. The Treatise is (1) an Abhidharma śāstra or an Abhidharma Piṭaka. In either case, some think that it should not be understood as “The Treatise, with its attendant works, receives the name of Abhidharma,” for a book does not have any attendants; some believe that its attendants are made up of the lakṣaṇas (ii. 45c-d); (2) or the Jñānaprasthāna, considered as the body of the Abhidharma and having for its feet (and “attendants”) the six books, Prakaraṇapāda, Vijñānakāya, Dharmakāya, Prajñāptiśāstra, Dhātukāya, and Saṃgītiparyāya (Burnouf, Introduction, p. 448).
~~0◤nirvacanaṃ tu svalakṣaṇadhāraṇād dharma`⑥`ḥ / `[002|10][S011-01]`~~
㈠因何義立此名。能持自體相，故稱達磨。
㈡釋此名者，能持自相，故名為法。
㈢ངེས་པའི་ཚིག་`[8 Pཚིགས།]`ཏུ་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་ཕྱིར་`[9 PN-ཕྱིར།]`ཆོས་ཏེ།
*⑴nirvacanam`[nir-ukta]` tu-- svalakṣaṇa-dhāraṇāt dharmas*
⑷Dharma is that which bears (dhāraṇa) self-(or unique) characteristics.
~~0◤tad ayaṃ paramārthadharmaṃ vā nirvāṇaṃ dharmalakṣaṇaṃ vā pratyabhimukho dharma ity abhidharmaḥ / `[002|10-][S011-01]`~~
㈠或一切法中真實法涅槃為相，故稱達磨。此智對諸法於法現前故，稱阿毘達磨。
㈡若勝義法唯是涅槃，若法相法通四聖諦，此能對向或能對觀，故稱對法。
㈢དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་དོན་དམ་པའི་ཆོས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའམ༑ ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པའོ། །
*⑴tat ayam paramārtha-dharmam vā nirvāṇam dharma-lakṣaṇam vā pratyabhimukhas dharmas iti abhidharmas*
⑷The Abhidharma is called abhi-dharma because it envisions (abhimukha) the dharma which is the object of supreme knowledge, or the supreme dharma, Nirvāṇa; or rather it is so-called because it envisions the characteristics of the dharmas, both their self-characteristics and their common (or general) characteristics.
~~0◤ukto 'bhidharmaḥ`{3. Y. hyabhidharmaḥ |}` / `[002|12][S011-03]`~~
㈡已釋對法。
㈢ཆོས་མངོན་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །
*⑴uktas hi abhidharmas*
# 〖02_0_c〗
`C2.2.釋今論名-釋藏名`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#C2.2.釋今論名-釋藏名) [Vy02cd_0](AKBhvy-1a#〖02_0〗‹cd›)
~~0◤idaṃ tu śāstraṃ katham abhidharmakośam / `[002|12][S011-04]`~~
㈠此論云何名阿毘達磨俱舍。
㈡何故此論名對法藏。
㈢བསྟན་བཅོས་འདི་ཇི་ལྟར་ན་ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་`{140-27b}`ཡིན་ཞེ་ན།
*⑴idam tu śāstram katham abhidharma-kośam*
⑷Why is the present work called the Abhidharmakośa?
~~0◤ 【tasyārthato 'smin samanupraveśāt`[002|13-][S011-05]`~~
~~0◤ `⑦`sa cāśrayo 'syety abhidharmakośam`{5. G. vāśrayo…kośaḥ |}` // VAkK_1.2 //】`[S011-06]`~~
㈠〔偈曰〕：【由義對法入此攝】。2復次，〔偈曰〕：【論依對法名俱舍】。
㈡頌曰：【攝彼勝義依彼故_c 此立對法俱舍名】〖02_0_d〗。
㈢འདིར་དེ་དོན་དུ་ཡང་དག་ཆུད་ཕྱིར་རམ། འདི་ཡི་གནས་དེ་ཡིན་པས་ཆོས་མངོན་མཛོད་
㈢ཅེས:བྱ་བ་`[10 PN-བྱ་བ།]`སྨོས་ཏེ།
*⑴(tasya artha-tas) asmin sam-anu-pra-veśa sa ca (āśrayas asya) iti abhidharmakośam*
⑷2c-d. The present work is called the Abhidharmakośa because the Abhidharma enters into it through its meaning; or because the Abhidharma constitutes its foundation.
`﹝002 攝彼勝義依彼故 此立對法俱舍名 ﹞`
~~0◤sa hi śāstrasaṃjñako 'bhidharma etasminn arthato yathāpradhānam antarbhūta ity etac chāstraṃ tasya kośa`[MS. ḥ^/+]`sthānīyaṃ bhavati / `[002|15-][S011-07]`~~
㈠1釋曰：彼文句名阿毘達磨。由隨勝義入此論攝，是故此論於彼得稱為藏。
㈡論曰：由彼對法論中勝義入此攝故，此得藏名。
㈢ཆོས་མངོན་པའི་བསྟན་བཅོས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཇི་ལྟར་གཅེས་གཅེས་རྣམས་དོན་དུ་འདིར་ཆུད་དེ། དེ་ལྟ་བས་ན་བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་དེའི་མཛོད་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །
*⑴(sa hi śāstra-saṃjñakas abhidharmas) etasmin (arthatas) [yathā pradhānam] antarbhūtas ity (etad śāstram) (tasya kośa-sthānīyaṃ) bhavati.*
⑷The Treatise that bears the name of Abhidharma enters by its meaning into this work, which is thus the Abhidharmakośa, “the sheath of the Abhidharma.”
~~0◤athavā so 'bhidharma etasyā-`[ 2b. 1B. II ]①`śrayabhūtaḥ śāstrasya / tato hy etan nirākṛṣṭam / `[002|16][S011-09]` (003[MS](AMS1#^1a2B))~~
㈠釋曰：阿毘達磨是此論依止。何以故。從彼法中引生此論故。
㈡或此依彼，從彼引生，
㈢ཡང་ན་དེ་ལས་འདི་ཕྱུང་བས་ཆོས་མངོན་པ་དེ་བསྟན་བཅོས་འདིའི་གནས་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །
*⑴athavā sas abhidharmas etasya āśraya-bhūtas śāstrasya, tatas hi etat nir-ākṛṣ-ṭam*
⑷Or rather as the Abhidharma is the point of support of this work, one can say that this work is drawn from out of the Abhidharma,
~~0◤ataḥ sa evāsyābhidharmaḥ kośa ity etac chāstram abhidharmakośam / `[002|17-][S011-09]`~~
㈠彼於此論亦受藏名，以是義故此論名為阿毘達磨俱舍。
㈡是彼所藏(此論以彼對法為藏)，故亦名藏。是故此論名對法藏。
㈢དེའི་ཕྱིར་`(79-68)`ཆོས་མངོན་པ་དེ་ཉིད་འདིའི་མཛོད་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་བསྟན་བཅོས:འདི་ནི་ཆོས་`[1 PN-འདི་ནི་ཆོས།]`མངོན་པའི་མཛོད་ཡིན་ནོ། །
*⑴atas sas eva asya abhidharmas kośas iti etat śāstram abhidharvarma kośam*
⑷as from a sheath; it is thus called the Abhidharmakośa, “the work which has the Abhidharma for a sheath.”
# 〖03_0_a〗
`C2.3.明說論意及明先說人`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#C2.3.明說論意及明先說人) [Vy03_0](AKBhvy-1a#〖03_0〗)
~~0◤kimarthaṃ punar abhidharmopadeśaḥ `[002|18-][S011-11]`~~
㈠復次，此法其用云何。
㈡何因說彼阿毘達磨。
㈢ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་བསྟན།
*⑴kim-artham punar abhidharma-upadeśas*
⑷Why was the Abhidharma taught?
~~0◤kena cā`[MS. cā作vā]`yaṃ prathamata upadiṣṭo `②`yata ācāryo 'bhidharmakośaṃ vaktum ādriyata iti // āha// `[002|18-][S011-11]`~~
㈠何人先說此法，而法師恭敬欲解說之。〔偈曰〕：
㈡誰復先說阿毘達磨，而今造論恭敬解釋。頌曰：
㈢འདི་དང་པོ་ཉིད་དུ་སུས་`[2 PN-སུས།]`བསྟན་ན། འདི་ལྟར་སློབ་དཔོན་ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་འཆད་པར་གུས་ཤེ་ན།
*⑴kena ca ayam prathamatas upadiṣṭas yatas ācāryas abhidharma-kośam vaktum ādriyate iti// āha*
⑷By whom was the Abhidharma originally taught? The answer to these two questions will tell us why the author piously undertakes the writing of the Abhidharmakośa.
`﹝003 若離擇法定無餘 能滅諸惑勝方便 由惑世間[漂＝轉‹宮›]漂有海 因此傳佛說對法 ﹞`
~~0◤ 【■dharmāṇāṃ pravicayam antareṇa nāsti 】`[002|20][S012-01]`~~
~~0◤【kleśānāṃ yata upaśāntaye 'bhyupāyaḥ /】`[002|21][S012-02]`~~
㈠【離簡擇法更不有 為寂靜`[惑＝或‹宮›]`惑別方便】
㈡ 【若離擇法定無餘_a 能滅諸惑勝方便】〖03_0_b〗
㈢ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་རྣམ་འབྱེད་མེད་པར་ཉོན་མོངས་རྣམས༑ །གང་ཕྱིར་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཐབས་མེད་ལ། །
*⑴dharmāṇām pravicayam antareṇa na asti (kleśānām yatas upa-śāntaye) abhyupāyas*
⑷ 3. Apart from the discernment of the dharmas, there is no means to extinguish the defilements,
~~0◤【 kleśaiś ca bhramati bhavārṇave 'tra loka-】`[002|22][S012-03]`~~
~~0◤【`③`s taddhetor ata uditaḥ`{6. MS. uḍitaḥ |}` kilaiṣa śāstrā // VAkK_1.3 //】`[002|23][S012-04]`~~
㈠【世間由惑轉有海 為此傳佛說對法】。
㈡ 【由惑世間漂有海_c 因此傳佛說對法】〖03_0_d〗。
㈢ཉོན་མོངས་པས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་སྲིད་མཚོ་འདིར་འཁྱམས་ཏེ། །དེ་བས་དེ་ཕྱིར་འདི་ནི་སྟོན་པས་གསུངས་སོ་ལོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།
*⑴kleśais ca bhramati bhava-arṇave atra lokas, tad-hetos atas uditas kila eṣa śāstrā*
⑷ and it is by reason of the defilements that the world wanders in the ocean of existence. So it is with a view to this discernment that the Abhidharma has been, they say, spoken `[by the Master]`.15
~~0◤yato na vinā dharmapravicayenāsti`{7. S.Y. yato vinā dharmapravicayena nāsti |}` kleśopaśamābhyupāyaḥ / `[002|24][S012-05]`~~
㈠釋曰：若離擇法覺分，無別方便能除滅諸惑。
㈡論曰：若離擇法，無勝方便能滅諸惑。
㈢གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་རྣམས་`[3 PN-རྣམས།]`རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་མེད་པར་ཉོན་མོངས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཐབས་མེད་ལ།
*⑴yatas na vinā dharma-pravicayena asti kleśa-upaśama-abhyupāyas*
⑷Apart from the discernment of dharmas, there does not exist any means for the extinguishing of the defilements (v.l), and these are the defilements which cause the world to wander in the great ocean of transmigration.
⑷This is why, say the Vaibhāṣikas,16 with a view to the discernment of the dharmas, the master, the Buddha, the Blessed One, spoke the Abhidharma.
⑷For, without the teaching of the Abhidharma, a disciple would be incapable of discerning the dharmas.
~~0◤kleśāś ca lokaṃ bhramayanti saṃsāra`-@003`mahārṇave 'smin /`[002|24-003|01][S012-05]`~~
㈠諸惑能輪轉世間於生死海。
㈡諸惑能令世間`[漂＝輪‹三宮›]`漂轉生死大海。
㈢ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་འདིར་འཁྱམ་པར་བྱེད་པ་
*⑴kleśās ca lokam bhramayanti saṃsāra-mahā-arṇave asmin*
~~0◤a`④`tas taddhetos tasya dharmapravicayasyārthe śāstrā kila buddhenābhidharma uktaḥ / `[003|01-][S012-06]`~~
㈠由此正因，欲令弟子得簡擇法，故大師佛世尊先說阿毘達磨。
㈡因此傳佛說彼對法，欲令世間得擇法故。
㈢དེའི་ཕྱིར་ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་འདོད་པ་དེའི་དོན་དུ་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་མངོན་པ་གསུངས་སོ་ལོ༑ །
*⑴atas tad-hetos tasya dharma-pravicayasya arthe śāstrā kila buddhena abhidharmas uktas*
~~0◤nahi vinā'bhidharmopadeśena śiṣyaḥ śakto dharmān pravicetumiti / `[003|02][S012-07]`~~
㈠若`[離此＝雜心‹宋元›]`離此正`[諸說＝說諸‹三宮›]`諸說，弟子不能如理簡擇真法故。
㈡離說對法，弟子不能於諸法相如理`[簡＝揀‹三宮›＊]`簡擇。
㈢ཆོས་མངོན་པ་བསྟན་པ་མེད་པར་ནི་སློབ་མས་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར:འབྱེད་པར་`[4 PNདབྱེ་བར།]`མི་ནུས་སོ། །
*⑴nahi vinā abhidharma-upadeśena śiṣyas śaktas dharmān pravicetum(√ci) iti*
~~0◤sa tu prakīrṇa `⑤`ukto bhagavatā bhadantakātyāyanīputraprabhṛtibhiḥ piṇḍīkṛtya sthāpito bhadanta`{1. S.Y. sthavira |}`dharmatrātodānavargīyakaraṇavad ity āhur vaibhāṣikāḥ / `[003|03-][S013-01]`~~
㈠佛世尊處處散說此法，大德迦旃延子等諸弟子撰集安置，猶如大德達磨多羅多撰集優陀那伽他部類。聞毘婆沙師傳說如此。
㈡然佛世尊處處散說阿毘達磨，大德迦多衍尼子等諸大聲聞結集安置，猶如大德法救所集無常品等鄔拕南頌。毘婆沙師傳說如此。
㈢བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་དེ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སིལ་`[5 PNགསིལ།]`བུར་བཤད་ལ། བཙུན་པ:ཀཱ་ཏྱཱའི་`[6 PNཀ་ཧྱའི།]`བུ་ལ་སོགས་པས་བསྡུས་ནས་བཞག་སྟེ། བཙུན་པ་ཆོས་སྐྱོབ་ཀྱིས་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་སྡེ། སྡེ་ཚན་དུ་བྱས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴sa tu prakīrṇas uktas bhagavatā , bhadanta-kātyāyanī-putra-prabhṛti-bhis piṇḍī-kṛ-tya sthāpitas , sthavira-dharmatrāta-udāna -vargīya-karaṇa-vat iti āhur vaibhāṣikās*
# 〖01_1_a〗
`▷A二正宗`
`▷b一明前八品.二明後一品`
`B1.總標綱要(總標章)`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#B1.總標綱要‹總標章›) [Vy01-03_1](AKBhvy-1a#〖01_1〗〖02_1〗〖03_1〗)
~~0◤katame punaste `⑥`dharmā yeṣāṃ pravicayārtham abhidharmopadeśa ity āha`[MS. //+]` `[003|05][S013-03]`~~
㈠何者諸法是所簡擇，為令他簡擇彼法，佛世尊說阿毘達磨。
㈡何法名為彼所`[＊]`簡擇，因此傳佛說對法耶。[akgm](俱舍所依阿含#1.3A)
㈢གང་དག་ཆོས་མངོན་པ་བསྟན་པས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱ་བའི་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན།
*⑴katame punas (te dharmās) [(yeṣām pravicaya)-artham abhidharma-upadeśaḥ] iti āha*
~~0◤ 【sāsravā'nāsravā dharmāḥ`[MS. //+]`】`[003|06][S013-04]`~~
㈠〔偈曰〕：【有流無流法】
㈡頌曰：【有漏無漏法】〖01_1_a〗
㈢ཟག་བཅས་ཟག་པ་མེད་ཆོས་རྣམས༑ །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།
*⑴sāsrava-anāsrava ºās dharmās*
`﹝004 有漏無漏法 除道餘有為 於彼漏隨增 故說名有漏 無漏謂道諦 及三種無為 謂虛空二滅 此中空無礙 擇滅謂離繫 隨繫事各別 畢竟礙當生 別得非擇滅 ﹞`
~~0◤eṣa sarvadharmāṇāṃ samāsanirddeśaḥ / `[003|07][S013-05]`~~
㈠釋曰：略說一切法，謂有流無流。
㈡論曰：說一切法略有二種，謂有漏無漏。
㈢འདི་ནི་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ། །
*⑴eṣa sarva-dharmāṇām samāsa-nirdeśas* ^agm1z3A
~~0◤tatra katame sāsravā dharmā ity āha`[MS. //+]` `[003|07-][S013-06]`~~
㈠此中，何者有流。〔偈曰〕：
㈡有漏法云何。
㈢དེ་ལ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་གང་ཞེ་ན།
*⑴tatra katame sa-āsravās dharmās iti āha*
~~0◤ 【saṃskṛtā mārgava`⑦`rjitāḥ /`[MS. 無/]`】`[003|08-][S013-07]`~~
~~0◤ 【sāsravāḥ `[MS. //+]`】`[003|09][S014-01]`~~
㈠【有為除聖道】【有流】。
㈡{【除道餘有為_b】 【故說名有漏】〖01_1_d〗}[akgm](俱舍所依阿含#1.4)
㈢ལམ་མ་གཏོགས་པ་འདུས་བྱས་`{140-28a}`རྣམས། །ཟག་བཅས་
*⑴saṃskṛtās mārga-varjitās sāsravās*
㈢ཞེས་བྱ་བ་`[7 PN-བ།]`སྟེ།
~~0◤mārgasatyaṃ `{S. varjaº }`varjjayitvā'nye saṃskṛtā dharmāḥ`{2. Y. sarve saṃskṛtāḥ |}` sāsravāḥ / `[S014-02]`~~
㈠釋曰：除道聖諦，所餘有為法說，名有流。
㈡謂除道諦餘有為法。
㈢ལམ་གྱི་བདེན་པ་མ་གཏོགས་པ་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་གཞན་རྣམས་`[8 PN-རྣམས།]`ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་`(79-69)`པ་དག་གོ། །
*⑴mārga-satyam varjayitvā anye saṃskṛtās dharmās sa-āsravās* ^agm1z4
~~0◤kiṃ kāraṇam / `[003|10][S014-03]`~~
㈠何以故。
㈡所以者何。
㈢ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
*⑴kim kāraṇam*
~~0◤ 【āsravās teṣu yasmāt samanuśerate // VAkK_1.4 //】`[003|11][S014-04]`~~
㈠〔偈曰〕：【於中流 由隨增眠故】。
㈡{【於彼漏隨增】〖01_1_c〗}，諸漏於中等隨增故。[vy-1a](AKBhvy-1a#^fiqd8t)
㈢གང་ཕྱིར་དེ་དག་ལ། ཟག་རྣམས་ཀུན་ཏུ་རྒྱས་པར་འགྱུར། །
*⑴āsravās teṣu yasmāt samanuśerate*
~~0◤kāmaṃ nirodhamārgasatyālambanā api āsravā u`[ 3a. 1A. III ]①`pajāyante `[003|12-][S014-05]` (004[MS](AMS1#^1a3A))~~
㈠釋曰：若有如此義，諸流緣滅道二諦為境起。
㈡緣滅道諦諸漏雖生，
㈢ཞེས་བྱ་བ་`[1 PN-བ།]`སྟེ། འགོག་པ་དང་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལ་དམིགས་པས་ཀྱང་`[2 PN-ཀྱང་།]`ཟག་པ་སྐྱེ་བར་ནི་འདོད་མོད་ཀྱི།
*⑴kāmam nirodha-mārga-satya-ālambanās api āsravās upajāyante*
~~0◤na tv anuśera`[MS. ra作va]`te tatreti na tayoḥ sāsravatvaprasaṅgaḥ / `[003|12-][S014-05]`~~
㈠於中不眠無隨增故，是故於中不可立有流為反質難。
㈡而不隨增故非有漏。
㈢དེ་གཉིས་ལ་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་བས་དེ་གཉིས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བ་མེད་དོ། །
*⑴na ti anu-śerate tatra iti na tayos sa-asrava-tva-prasañgas*
~~0◤yathā'tra`{3. Y. tatra |}` nānuśerate tat paścād anuśayanirdeśa eva jñāpayiṣyāmaḥ / `[003|13-][S014-06]`~~
㈠是不眠義，後分別惑品中當廣說。
㈡不隨增義，隨眠品中.自當顯說。
㈢ཇི་ལྟར་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ནི་འོག་ནས་ཕྲ་རྒྱས་བསྟན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བྱའོ། །
*⑴yathā atra`[tatra]` na anuśerate, tat paścāt anuśaya nirdeśas (abhi◦ ko◦ 5.18) eva jñāpayiṣyāmas*
~~0◤uktāḥ sāsravāḥ / `[003|14][S014-08]`~~
㈠說有流法已。
㈡已辯有漏
㈢ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །
*⑴uktās sa-āsravās*
# 〖02_1_a〗
~~0◤anāsravāḥ ka`②`tame / `[003|15][S015-01]`~~
㈠何者無流法。
㈡無漏云何。
㈢ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་གང་ཞེ་ན།
*⑴anasravās katame*
~~0◤ 【anāsravā mārgasatyaṃ trividhaṃ cāpy asaṃskṛtam / 】`[003|16][S015-02]`~~
㈠〔偈曰〕：【無流法聖道 及三種無為】。
㈡{【無漏謂道諦_a 及三種無為】〖02_1_b〗}，謂道聖諦及三無為。
㈢ཟག་མེད་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་། །འདུས་མ་བྱས་རྣམ་གསུམ་ཡང་སྟེ། །ཞེས:བྱ་བའོ`[3 PNབྱའོ།]`། །
*⑴anāsravās mārga-satyam tri-vidham ca api asaṃskṛtam*
~~0◤`{4. MS. ta seems to be struck off. }` `[MS. ta^//+]`katamat trividham /`[MS. /+]` `[003|17][S015-03]`~~
㈠釋曰：何者三無為。
㈡何等為三。
㈢རྣམ་གསུམ་གང་ཞེ་ན།
*⑴katamat tri-vidham*
~~0◤ 【ākāśaṃ dvau nirodhau ca`[MS. /+]` 】`[003|18][S015-04]`~~
㈠〔偈曰〕：【虛空及二滅】。
㈡虛空二滅。{【謂虛空二滅】〖02_1_c〗}
㈢ནམ་མཁའ་དང་ནི་འགོག་པ་གཉིས། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།
*⑴ākāśam dvau nirodhau ca*
~~0◤katamau dvau / pratisaṃkhyānirodho 'pratisaṃkhyānirodhaś ca / `[003|19][S015-05]`~~
㈠釋曰：何者二滅。擇滅非擇滅。
㈡二滅者何。擇非擇滅。
㈢གཉིས་གང་ཞེ་ན། སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་སྟེ།
*⑴katamau dvau pratisaṃkhyā-nirodhas a-pratisaṃkhyā-nirodhas ca*
~~0◤ity etad ākāśā`③`di trividham asaṃskṛtaṃ mārgasatyaṃ cānāsravā dharmāḥ / `[003|19-][S015-05]`~~
㈠如此空等三無為.及聖道，說為無流法。
㈡此虛空等三種無為.及道聖諦，名無漏法。
㈢དེ་ལྟར་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་འདུས་མ་བྱས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ཏེ།
*⑴iti etat ākāśa-ādi tri-vidham asaṃskṛtam mārga-satyam ca anāsravās dharmās*
~~0◤kiṃ kāraṇam /`[MS. 無/]` na hi teṣv āsravā anuśerata iti / `[003|20][S016-01]`~~
㈠何以故。於中諸流.不能眠故。
㈡所以者何。諸漏於中.不隨增故。
㈢དེ་དག་ལ་ཟག་པ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴kim kāraṇam na hi teṣu āsravās anu-śerate iti*
# 〖02_1_d〗
~~0◤yad etat trividham asaṃskṛtam uddiṣṭam`[003|21][S016-02]`~~
㈠略說三無為中，
㈡於略所說.三無為中，
㈢འདུས་མ་བྱས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་
*⑴yat etat trividham asaṃskṛtam uddiṣṭam*
~~0◤ 【tatrākāśam anāvṛtiḥ // VAkK_1.5 //】`[003|22][S016-03]`~~
㈠何者為空。〔偈曰〕：【此中空無礙】。
㈡{【此中空無礙】〖02_1_d〗}
㈢དེ་ལ་ནམ་མཁའ་མི་སྒྲིབ་པ།
*⑴tatra ākāśam anāvṛtis*
~~0◤`④`anāvaraṇasvabhāvam ākāśaṃ yatra rūpasya gatiḥ // `[003|23][S016-04]`~~
㈠釋曰：空以無障無礙為性，故色於中行。
㈡虛空但以無礙為性，由無障故.色於中行。
㈢ནམ་མཁའ་ནི་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཏེ་གང་ན་གཟུགས་ཀྱི་གོ་ཡོད་པའོ། །
*⑴anāvaraṇa-svabhāvam ākāśam, yatra rūpasya gatis*
~~0◤ 【pratisaṃkhyānirodho yo visaṃyogaḥ`[MS. //+]`】`[003|24][S017-01]`~~
㈠〔偈曰〕：【擇滅謂永離】。
㈡{【擇滅謂離繫】〖03_1_a〗}，擇滅即以離繫為性。
㈢སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་དང་`[4 PNགང་།]`བྲལ་བའོ། །
*⑴pratisaṃkhyā-nirodhas yas visaṃyogas*
~~0◤`@004`yaḥ sāsravair dharmair visaṃyogaḥ sa pratisaṃkhyānirodhaḥ / `[004|01][S017-02]`~~
㈠釋曰：與有流法永相離，說名擇滅。
㈡諸有漏法.遠離繫縛，證得解脫，名為擇滅。
㈢གང་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་བྲལ་བ་དེ་ནི་`[5 PN-ནི།]`སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པའོ། །
*⑴yas sāsravais dharmais visaṃyogas sa pratisaṃkhyā-nirodhas*
~~0◤duḥkhādīnām ā`⑤`ryasatyānāṃ pratisaṃkhyānaṃ`{1. S.Y. prati pratisaṃkhyānaṃ |}` pratisaṃkhyā prajñāviśeṣas `[004|01-][S017-02]`~~
㈠各數簡擇.苦等聖諦，名擇，即智`[勝＝勝類‹三宮›]`勝因。
㈡擇謂簡擇，即慧差別。各別簡擇四聖諦故。
㈢སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་སྟེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ། །
*⑴duḥkha-ādīnām ārya-satyānām prati-saṃkhyānam pratisaṃkhyā prajñā-viśeṣas* [Kvy1](AKBhvy-1a#^ehmcdx)
~~0◤tena prāpyo nirodhaḥ pratisaṃkhyānirodhaḥ / `[004|02][S017-03]`~~
㈠此所得己利，名為擇滅。
㈡擇力所得滅，名為擇滅。
㈢དེས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་འགོག་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པའོ། །
*⑴tena prāpyas nirodhas pratisaṃkhyā-nirodhas*
~~0◤madhyapadalopāt`{2. S.Y. madhyapadalopaṃ kṛtvā |}` gorathavat / `[004|02-][S017-04]`~~
㈠具足應言.擇所得滅，以略說故.但稱擇滅，如車與牛相應.名為牛車。
㈡如牛所駕車.名曰牛車，略去中言.故作是說。
㈢བར་གྱི་ཚིག་མི་མངོན་པར་བྱ་བ་སྟེ། དཔེར་ན་བ་ལང་དག་དང་ལྡན་པའི་ཤིང་རྟ་ལ་བ་ལང་གི་ཤིང་རྟ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །
*⑴madhya-pada-lopāt go-ratha-vat*
●([Kvy1](AKBhvy-1a#^idmq27) samānādhikaraṇa)中詞省略持業釋 madhyama-pada-lopi-karmadhāraya [Stenzler](Stenzler#^tif85q) ^athvpr
~~0◤kiṃ punar eka eva sarve`⑥`ṣāṃ sāsravāṇāṃ dharmāṇāṃ pratisaṃkhyānirodhaḥ / nety āha / kiṃ tarhi / `[004|04][S017-05]`~~
㈠一切有流，為一擇滅.為不一。不一。云何。
㈡一切有漏法，同一擇滅耶。不爾。云何。
㈢ཅི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་གཅིག་ཁོ་ན་`(79-70)`འམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་`[1 PN-བུ།]`ཞེ་ན།
*⑴kim punar ekas eva sarveṣām sa-āsravāṇām dharmāṇām pratisaṃkhyā nirodhas. na iti āha. kim tarhi*
~~0◤ 【pṛthak pṛthak / 】`[004|06][S017-07]`~~
㈠〔偈曰〕：【各各對諸結】。
㈡{【隨繫事各別】〖03_1_b〗}，隨繫事別，
㈢སོ་སོ་སོ་སོ་ཡིན།
*⑴pṛthak pṛthak*
~~0◤yāvanti hi saṃyogadravyāṇi tāvanti visaṃyogadravyāṇi / `[004|07][S017-08]`~~
㈠釋曰：如結數量，擇滅亦爾。
㈡謂隨繫事量，離繫事亦爾。
㈢ལྡན་`{140-28b}`པའི་རྫས་རྣམས་ཇི་སྙེད་པ་བྲལ་བའི་རྫས་རྣམས་ཀྱང་དེ་སྙེད་`[2 Pརྙེད།]`དོ། །
*⑴yāvanti hi saṃyoga dravyāṇi tāvanti visaṃyoga dravyāṇi*
~~0◤anyathā hi duḥkhadarśa`⑦`naheyakleśanirodhasākṣātkaraṇāt sarvakleśanirodhasākṣātkriyā prasajyeta / `[004|07-][S017-08]`~~
㈠若不爾，由證見苦所斷惑擇滅，則應一時俱證一切惑擇滅。
㈡若不爾者，於證見苦所斷煩惱滅時，應證一切所斷諸煩惱滅。
㈢དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །
*⑴anyathā hi duḥkha-darśana-heya-kleśa-nirodha-sākṣāt-karaṇāt sarva-kleśa-nirodha-sākṣāt-kriyā prasajyeta*
~~0◤sati caivaṃ śeṣapratipakṣabhāvanāvaiyarthyaṃ syāt / `[004|08-][S017-09]`~~
㈠若爾，修餘對治道.則空無果。
㈡若如是者，修餘對治.則為無用。
㈢དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ལྷག་མའི་གཉེན་པོ་བསྒོམ་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །
*⑴sati ca evam śeṣa pratipakṣa bhāva nā vaiyarthyam syāt*
~~0◤yat tarhy uktam “asabhāgo `[ 3b. 1B. III ]①`nirodha” ity asya ko 'rthaḥ / `[004|09-][S018-01]` (005[MS](AMS1#^1a3B))~~
㈠佛經言「擇滅無同類」，此言何義。
㈡依何義說滅無同類。[akgm](俱舍所依阿含#1.5)
㈢འོ་ན་འགོག་པ་ནི་འདྲ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་འདིའི་དོན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན།
*⑴yat tarhi uktam “a-sabhāgas nirodhas” iti, asya kas arthas*
~~0◤‘nāsya kaścit sabhāgahetur asti nāsau kasyacid’ ity ayam asya vākyasyārtho na tu nāsya kaścit sabhāgo 'stīti / `[004|10-][S018-02]`~~
㈠擇滅無同類因，亦非他同類因，此是經義。非無與其同類。
㈡依滅自無同類因義，亦不與他，故作是說。非無同類。
㈢ཚིག་དེའི་དོན་ནི་འདི་འདྲ་བའི་རྒྱུ་གང་ཡང་མ་ཡིན་ལ། འདི་ཡང་གང་གི་འདྲ་བའི་རྒྱུ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས:བྱའོ། །`[3 PNབྱའི།]` འདི་ལ་འདྲ་བ་གང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴‘na asya kaścid sa bhāga hetus asti na asau kasyacid’ iti ayam asya vākyasya arthas, na tu na asya kaśicat sabhāgas asti iti*
~~0◤uktaḥ pratisaṃkhyānirodhaḥ // `[004|11][S018-04]`~~
㈠說擇滅已。
㈡已說擇滅。
㈢སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །
*⑴uktas pratisaṃkhyā-nirodhas* ^agm1z5
# 〖03_1_c〗
~~0◤ 【`②`utpādātyantavighno 'nyo nirodho 'pratisaṃkhya`[MS. ā^/+]`yā // VAkK_1.6 //】`[004|12][S018-05]`~~
㈠〔偈曰〕：【恒遮欲生生 別有非擇滅】。
㈡{【畢竟礙當生_c 別得非擇滅】〖03_1_d〗}。永礙當生，得非擇滅。
㈢སྐྱེ་ལ་གཏན:དུ་བགེགས་`[4 PNཏུ་གེགས།]`བྱེད་པ། །འགོག་གཞན་སོ་སོར་བརྟགས་མིན་པས། །
*⑴utpāda-atyanta-vighnas anyas nirodhas apratisaṃkhyayā*
~~0◤anāgatānāṃ dharmāṇām utpādasyātyanta`{3. S.Y. atyantaṃ |}`vighnabhūto visaṃyogād yo 'nyo nirodhaḥ`[MS. /+]` so 'pratisaṃkhyānirodhaḥ / `[004|13-][S018-06]`~~
㈠釋曰：能永遮未來諸法生，異於擇滅有別滅，說名非擇滅。
㈡謂能永礙未來法生，得滅異前，名非擇滅。
㈢ཆོས་མ་འོངས་པ་རྣམས་སྐྱེ་བ་ལ་གཏན་དུ་བགེགས་`[5 PNགེགས།]`སུ་གྱུར་པ་བྲལ་བ་ལས་གཞན་པའི་འགོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་སྟེ།
*⑴anāgatānām dharmāṇām utpādasya atyanta-vighna-bhūtas visaṃyogāt yas anyas nirodhas, sas apratisaṃkhyā-nirodhas*
~~0◤`③`na hy asau pratisaṃkhyayā labhyate / kiṃ tarhi / pratyayavaikalyāt / `[004|14][S018-07]`~~
㈠不由簡擇得故。云何得。因緣不具故。
㈡得不因擇，但由闕緣。
㈢འདི་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འཐོབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན༑ རྐྱེན་མ་ཚང་བ་ལས་`[6 PNལ།]`ཐོབ་སྟེ།
*⑴na hi asau pratisaṃkhyayā labhyate. kim tarhi. pratyaya vaikalyāt*
~~0◤yathaikarūpavyāsaktacakṣurmanaso yāni rūpāṇi`{4. S.Y. rūpāntarāṇi |}` śabdagandharasaspraṣṭavyāni cātyaya`④`nte tadā`[MS. vana^//+]`lambanaiḥ pañcabhir vijñānakāyair na śakyaṃ punar utpattum`{5. S.Y. omits punaḥ |}` / `[004|14-][S019-01]`~~
㈠譬如有人意識及眼根，緣一色塵起，是時餘色聲香味觸等，悉有即謝。五識聚不能緣彼為境`[界〔－〕‹三宮›]`界更生。
㈡如眼與意，專一色時，餘色聲香味觸等謝。緣彼境界，五識身等，住未來世，畢竟不生。
㈢དཔེར་ན་མིག་དང་ཡིད་གཟུགས་གཅིག་ལ་ཡེངས་པའི་གཟུགས་གཞན་པ་`[7 PN-པ།]`རྣམས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་གང་ཡིན་པ་དག་ནི་འདས་པར་འགྱུར་ལ། དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་ནི་ཡང་སྐྱེ་བར་ཡང་`[8 PN-ཡང་།]`མི་ནུས་ཏེ།
*⑴yathā eka-rūpa-vyāsakta-cakṣus-manasas yāni rūpāntarāṇi śabda-gandha-rasa-spraṣṭavyāni ca atyayante tat-ālambanais pañcabhis vijñāna-kāyais na śakyam punar utpattum*
~~0◤nahi te satyā`{6. S.Y. samarthā |}` atītaṃ viṣayam ālambayitum iti / ataḥ sa teṣām apratisaṃkhyāni`⑤`rodhaḥ pratyayavaikalyāt prāpyate / `[004|16-][S019-02]`~~
㈠何以故。五識無有功，能緣過去塵為境。是故識等有非擇滅，由因緣不具故得。
㈡由彼不能緣過去境。緣不具故，得非擇滅。
㈢དེ་དག་འདས་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའི་མཐུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་དེ་ནི་རྐྱེན་མ་ཚང་བས་འཐོབ་བོ། །
*⑴nahi te satyās atītam viṣayam ālambayi tulm iti atas sa teṣām apratisaṃkhyā nirodhas pratyaya vaikalyāt prāpyate*
~~0◤catuṣkoṭikaṃ cātra bhavati / `[004|18][S019-04]`~~
㈠依二滅，立四句。
㈡於法得滅，應作四句。
㈢འདིར་མུ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ༑
*⑴catuṣkoṭikam ca atra bhavati*
~~0◤1. santi te dharmā yeṣāṃ pratisaṃkhyānirodha eva labhyate / tadyathā atītapratyutpannotpattidha`⑥`rmāṇāṃ sāsravāṇām / `[004|18][S019-04]`~~
㈠有諸法`[唯‹大›下同，惟‹三宮›下同]`唯有擇滅，謂過去現在定生為法`[為＝有為‹三宮›]`.皆是有流。
㈡或於諸法唯得擇滅，謂諸有漏.過現生法。
㈢གང་དག་གིས་`[9 PNགི།]`སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ཁོ་ན་འཐོབ་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་འདས་པ་དང་ད་ལྟར་`(79-71)`བྱུང་བ་དང་འབྱུང་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །
*⑴santi te dharmās yeṣām pratisaṃkhyā-nirodhas eva labhyate, tadyathā atīta-pratyutpanna-utpatti-dharmāṇām sāsravāṇām*
~~0◤2. santi yeṣām apratisaṃkhyānirodha eva / tadyathā'nutpattidharmāṇām anāsravasaṃskṛtānām`{7. Y quotes another reading “tadyathānutpattidharmāṇāmanāsravāṇām”}` / `[004|19][S019-06]`~~
㈠有諸法唯有非擇滅，謂不生為法.無流有為。
㈡或於諸法唯非擇滅，謂不生法.無漏有為。
㈢གང་དག་གིས་`[1 PNགི།]`སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་ཁོ་ན་འཐོབ་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པའི་འདུས་བྱས་མི་`[2 Nཀྱི།]`སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །
*⑴santi yeṣām apratisaṃkhyā-nirodhas eva tadyathā anutpatti-dharmāṇām anāsrava-saṃskṛtānām*
~~0◤3. santi te`{8. S.Y. omits te |}` yeṣām ubhayam / `[S020]`tadyathā sāsravāṇām anutpattidharmā`⑦`ṇām / `[004|20][S019-05-S020-01]`~~
㈠有諸法具有二滅，謂有流.定不生為法。
㈡或於諸法俱得二滅，謂彼不生.諸有漏法。
㈢གང་དག་གིས་`[3 PNགི།]`གཉི་ག་འཐོབ་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །
*⑴santi te yesām ubhayam tadyathā sa-āsravāṇām anutpastti dharmāṇām*
~~0◤4. santi yeṣāṃ nobhayam / tadyathā atītapratyutpannotpattidharmāṇām anāsravāṇām iti / `[004|21][S020-01]`~~
㈠有諸法無有二滅，謂過去現在定生為法.皆是無流。
㈡或於諸法不得二滅，謂諸無漏.過現生法。
㈢`{140-29a}`གང་དག་གིས་`[4 PNགི།]`གཉི་ག་མི་འཐོབ་པ་ཡང་ཡོད་དེ༑ འདི་ལྟ་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པ་འདས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་འབྱུང་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །
*⑴santi yeṣām na ubhayam tadyathā atīta pratyutpanna utpatti dharmāṇām anāsravāṇām iti*
~~0◤uktaṃ trividham asaṃskṛtam // `[004|22][S020-03]`~~
㈠說三無為已。
㈡如是已說三種無為。
㈢འདུས་མ་བྱས་རྣམ་པ་གསུམ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །
*⑴uktam trividham asaṃskṛtam*
# 〖04_1_a〗
`B2.別解釋(八品)`
`▷d初二品總明.後六品別解`
`▷e初界品明體`
`B1.辨諸法異名`
`C1.1.明有爲異名`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#C1.1.明有為異名) [Vy04_1](AKBhvy-1a#〖04_1〗)
~~0◤yat tūktaṃ`{9. S.Y. yaduktaṃ |}` `[MS. /+]` “saṃskṛtā mārgavarjitāḥ / sāsravā” iti `[ 4a. 1A. IV ]①`katame te saṃskṛtāḥ / `[004|23-][S020-01]` (006[MS](AMS1#^1a4A))~~
㈠前說「有為法，除聖道，名有流」，何者是有為。
㈡前說「除道餘有為法，是名有漏」，何謂有為。[AK01](俱舍論梵藏漢01#^agm1z4)
㈢ལམ་མ་གཏོགས་པ་འདུས་བྱས་རྣམས། །ཟག་བཅས་ཞེས་གང་སྨྲས་པའི་འདུས་བྱས་དེ་དག་གང་ཞེ་ན།
*⑴yat tu uktam “saṃskṛtās mārga varjitās, sāsravās” iti katame te saṃskṛtās*
~~0◤ 【te punaḥ saṃskṛtā dharmā rūpādiskandhapañcakam / 】`[004|25][S021-01]`~~
㈠〔偈曰〕：【又諸有為法 謂色等五陰】。
㈡頌曰：【又諸有為法_a 謂色等五蘊】〖04_1_b〗。
㈢འདུས་བྱས་ཆོས་རྣམས་དེ་དག་ཀྱང་། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་ལྔ། །
*⑴te punar saṃskṛtās dhārmā rūpa-ādi-skandha-pañcakam*
`﹝005 又諸有為法 謂色等五蘊 亦世路言依 有離有事等 ﹞`
~~0◤rūpaskandho vedanāskandhaḥ saṃjñāskandhaḥ saṃskāraskandho vijñānaskandhaś ce`⓪`ty e`①[b]`te saṃskṛtā dharmāḥ / `[004|26][S021-02]`~~
㈠釋曰：色陰受陰想陰行陰識陰，此五陰攝一切有為。
㈡論曰：色等五蘊，謂初色蘊乃至識蘊，如是五法.具攝有為。
㈢གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སོ། །
*⑴rūpa skandhas vedanā skandhas saṃskāra skandhas vijñāna skandhas ceti ete saṃskṛtās dharmās*
~~0◤same`②`tya saṃbhūya pratyayaiḥ kṛtā iti saṃskṛtāḥ`{P75. kṛtāḥ}` / `[004|27][S021-03]`~~
㈠已至聚集，因緣所作，故名有為。
㈡眾緣聚集，共所作故。
㈢རྐྱེན་རྣམས་འདུས་ཤིང་ཕྲད་ནས་བྱས་པ་དག་ནི་འདུས་བྱས་རྣམས་ཏེ།
*⑴sametya saṃbhūya pratyayais kṛtās iti saṃskṛtās*
~~0◤na hy ekapratyayajanitaṃ kiṃcid astīti / tajjātīyatvā`-@005`d`[MS. d作t]` anāgateṣv a`[MS. ṣva作ṣu]`virodho dugdhendhanavat`{1. S.Y. one of the reading is dugdhavat |}` / `[004|27-005|01][S021-03]`~~
㈠何以故。無有法<font color="red">無緣</font>及一緣所生故。是彼種類故，於未來無妨，譬如獨陀。
㈡無有少法.一緣所生。是彼類故，未來無妨，如乳如薪。
㈢རྐྱེན་གཅིག་གིས་བསྐྱེད་པ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་དོ། །དེ་དང་རིགས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པ་དག་ལ་`[5 Nལས།]`ཡང་མི་འགལ་ཏེ་འོ་མ:དང་ཤིང་`[6 PN-དང་ཤིང་།]`བཞིན་ནོ། །
*⑴na hi eka-pratyaya-janitam kiñcid asti iti tad-jātīya-tvāt anāgateṣu avirodhas dugdha-indhana-vat* ^om46ei
~~0◤ 【ta evādhvā `⑧`kathā`②[b]`vastu sa`[MS. sa作su]`niḥsārā`③`ḥ savastukāḥ // VAkK_1.7 //】`[005|02][S021-05]`~~
㈠〔偈曰〕：【說世路言依 有離及有類】。
㈡{【亦世路言依_c 有離有事等】〖04_1_d〗}。[akgm](俱舍所依阿含#1.6) [akgm](俱舍所依阿含#1.7) [akgm](俱舍所依阿含#1.8)
㈢དེ་དག་ཉིད་དུས་གཏམ་གཞི་དང་། །ངེས་པར་འབྱུང:བ་གཞི་`[7 Pབཅས་གཞི། Nབཅས་བཞི།]`དང་བཅས། །དེ་དག་ཉིད་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སོ། །
*⑴te eva adhvā kathā-vastu sa-niḥsārās sa-vastukās*
~~0◤ta eva saṃskṛtā gatagacchadgamiṣyadbhāvād adhvānaḥ`{2. MS. gatagacchatgamiṣyatbhāvādadhvā[MS. ā作a]naḥ |}` `[MS. /+]` adyante 'nityatayeti vā / `[005|03][S021-06]`~~
㈠釋曰：是諸有為法，有已正當行，故名世路。復次，無常所食故。
㈡此有為法亦名世路，已行正行當行性故；或為無常所吞食故。
㈢སོང་བ་དང་འགྲོ་བ་དང་འགྲོ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རམ། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཟ་བའི་ཕྱིར་དུས་རྣམས་སོ། །
*⑴te eva saṃskṛtās gata-gacchat-gamiṣyat-bhāvāt adhvānas, adyante anityatayā iti vā* ^agm1z6
~~0◤kathā vākyaṃ tasyā vastu nāma / `[005|03-][S022-01]`~~
㈠言謂方言，是言所應義，名言依。
㈡或名言依，言謂語言。
㈢གཏམ་ནི་ངག་གོ། །དེའི་གཞི་ནི་མིང་སྟེ།
*⑴kathā vākyam, tasyās vastu nāma*
~~0◤sārthakavastugrahaṇāt tu saṃskṛ`④`taṃ kathāvastūcyate / `[005|04][S022-01]`~~
㈠由執有義言故，佛經說有為法名言依。
㈡此所依者，即名俱義。如是言依，具攝一切有為諸法。
㈢དོན་དང་བཅས་པའི་གཞི་སྨོས་པའི་ཕྱིར་ན་འདུས་བྱས་ནི་གཏམ་གྱི་གཞི་ཞེས་བྱའོ། །
*⑴sārthaka-vastu-grahaṇāt tu saṃskṛntam kathā-vastu ucyate*
~~0◤anyathā hi prakaraṇagrantho virudhyeta / `[005|04-][S022-02]`~~
㈠若不爾，則違分別道理`[〔－〕‹三宮›，二‹大›]`論。
㈡若不爾者，應違品類足論所說。
㈢དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས།
*⑴anyathā hi prakaraṇa-granthas virudhyeta*
~~0◤“kathāvastūny aṣṭādaśabhir dhātubhiḥ saṃgṛhītāni /”`[005|05][S022-02]`~~
㈠彼論`[云＝云何‹三宮›]`云「言依入十八界攝」。
㈡彼說「言依十八界攝」。
㈢གཏམ་གྱི་གཞི་རྣམས་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་བསྡུས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་གཞུང་དང་འགལ་བར་འགྱུར་`(79-72)`རོ༑ །
*⑴kathā-vastūni aṣṭādaśabhis dhatubhis saṃgṛhītāni*
~~0◤niḥsaraṇaṃ niḥsāraḥ sarvasya saṃskṛtasya ni`⑤`rvāṇam / `[005|05-][S022-03]`~~
㈠永出名離，所謂涅槃。一切有為，涅槃永出離故。
㈡或名有離。離謂永離，即是涅槃。
㈢གདོན་མི་ཟ་བར་འབྱུང་བ་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །
*⑴niḥsaraṇam niḥsāras sarvasya saṃskṛtasya nirvāṇam*
~~0◤tad eṣām astīti saniḥsārāḥ`{3. MS. niḥsārāḥ |}` / `[005|06][S022-03]`~~
㈠有為法有離，涅槃無離，故有為法名有離。
㈡一切有為.有彼離故。
㈢དེ་འདི་དག་ལ་ཡོད་པས་ངེས་པར་འབྱུང་བཅས་དག་གོ། །
*⑴tat eṣām asti iti sa-niḥsārās*
~~0◤sahetukatvāt savastukāḥ / `[005|06-][S022-04]`~~
㈠有因故，名有類。
㈡或名有事，以有因故。
㈢རྒྱུ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་གཞི་དང་བཅས་པ་དག་སྟེ།
*⑴sa-hetuka-tvāt sa-vastukās*
~~0◤hetuvacanaḥ kila`{4. MS. kilārthaḥ[MS. 無ḥ] |}` vastuśabda iti vaibhāṣikāḥ / `[005|07][S022-04]`~~
㈠類以因義。毘婆沙師作`[此＝如此‹三宮›]`此說。
㈡事是因義。毘婆沙師傳說如此。
㈢བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས:ན་རེ་`[1 PNནི།]`གཞི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་རྒྱུའི་ཚིག་ཡིན་ལོ`[2 Nནོ།]`། །
*⑴hetu-vacanas kila vastu-śabdas iti vaibhāṣicās*
~~0◤ity ete saṃskṛtadharmaparyāyāḥ / `[005|07-][S022-04]`~~
㈠如是等是，有為別名。
㈡如是等類，是有為法差別眾名。
㈢དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དག་ཡིན་ནོ། །
*⑴iti ete saṃskṛta-dharma-paryāyās*
# 〖05_1_a〗
`C1.2.明有漏異名`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#C1.2.明有漏異名) [Vy05_1](AKBhvy-1a#〖05_1〗)
~~0◤`⑥`ta eva punaḥ saṃskṛtā dharmāḥ / `[005|08][S023-01]`~~
㈠復次，是有為法，
㈡於此所說有為法中，
㈢ཡང་འདུས་བྱས་དེ་དག་ཉིད།
*⑴te eva punas saṃskṛtās dharamās----*
~~0◤ 【ye sāsravā`{5. MS. sāsravāḥ |}` upādānaskandhās te`[MS. /]` 】`[005|09][S023-02]`~~
㈠〔偈曰〕：【有流名取陰】。
㈡頌曰：【有漏名取蘊】〖05_1_a〗，[akgm](俱舍所依阿含#1.9)
㈢གང་དག་ཟག་བཅས་ཉེར་ལེན་པའི། །ཕུང་པོའང་དེ་དག །
*⑴ye sa-āsravās upādāna skandhās te*
`﹝006 有漏名取蘊 亦說為有諍 及苦集世間 見處三有等 ﹞`
~~0◤ataḥ kiṃ siddhaṃ / ya upādānaskandhāḥ skandhā api te syuḥ skandhā eva nopādānaskandhāḥ / anāsravāḥ `⑦`saṃskārā iti / `[005|10][S023-03]`~~
㈠釋曰：此何所顯。是有取可.說名陰有。但陰非取，謂無流有為。
㈡論曰：此何所立。謂立取蘊.亦名為蘊。或有唯蘊.而非取蘊，謂無漏行。
㈢འདིས་ཅི་ཞིག་གྲུབ་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཕུང་པོ་ཡང་ཡིན་ནོ`[3 Nན།]`། །ཕུང་པོ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་`{140-29b}`མ་ཡིན་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། འདུ་བྱེད་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་སོ། །
*⑴atas kim siddham. ye upādāna-skandhās skandhās api te, syus skandhā eva na upādāna skandhās, anāsravās saṃskārās iti* ^agm1z9
~~0◤tatra upādānāni kleśāḥ / `[S023-04]`~~
㈠此中以惑為取。
㈡煩惱名取。
㈢དེ་ལ་ཉེར་བར་ལེན་པ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ། །
*⑴tatra upādānāni kleśās*
~~0◤tatsaṃbhūtatvād upādānaskandhāḥ / tṛṇatuṣāgnivat / `[005|11-][S023-04]`~~
㈠陰從取生，故名取陰，譬如草`[木＝`火`‹三宮›]木`糠火。
㈡蘊從取生，故名取蘊，如草穅火。
㈢དེ་དག་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་དག་སྟེ། དཔེར་ན་རྩྭ་དང་སོག་མའི་མེ་བཞིན་པ་འམ༑
*⑴tad saṃbhūta-tvāt upādāna-skandhās tṛṇa-tuṣa-agni-vat*
~~0◤tadvidheyatvād vā rājapuruṣavat / `[005|12][S023-05]`~~
㈠復次，隨逐取故，譬如王人。
㈡或蘊屬取，故名取蘊，如帝王臣。
㈢དེ་དག་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོའི་མི་བཞིན་ནོ། །
*⑴tat-vidheya-tvāt vā, rāja-puruṣa-vat*
~~0◤upādānāni vā tebhyaḥ saṃbha-`[ 4b. 1B. IV ]①`vantīti upādānaskandhāḥ puṣpaphalavṛkṣavat / `[005|12-][S023-05]` (007[MS](AMS1#^1a4B))~~
㈠復次，諸取從彼生，故名取陰，譬如花樹果樹。
㈡或蘊生取，故名取蘊，如花果樹。
㈢ཡང་ན་དེ་དག་ལས་ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་འབྱུང་བས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཏེ། མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུའི་ཤིང་ལྗོན་པ་བཞིན་ནོ། །
*⑴upādānāni vā tebhyas saṃbhavanti iti upādāna skandhās puṣpa phala vṛkṣa vat* ^jxdsfy
~~0◤ta eva`[MS. ā^/+]` sāsravā dharmā ucyante / `[005|13-][S023-07]`~~
㈠是有流諸法。〔偈曰〕：
㈡此有漏法，
㈢ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཉིད།
*⑴te eva sa-āsravās dharmās ucyante*
~~0◤ 【saraṇā api / 】`[005|15][S023-08]`~~
㈠【或說有鬪爭`[爭＝諍‹三宮›＊]`】。
㈡亦名有諍。{【亦說為有諍】〖05_1_b〗}
㈢འཐབ་བཅས་ཀྱང་
㈢ཞེས་བྱའོ། །
*⑴saraṇās api*
~~0◤raṇā hi kleśāḥ /`[MS. 無ḥ /]` ātmaparavyābādhanāt / `[005|16][S023-09]`~~
㈠釋曰：諸惑名鬪爭`[＊]`。能動諸善法，及損害自他。
㈡煩惱名諍。觸動善品故，損害自他故。
㈢འཐབ་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཏེ༑ བདག་དང་གཞན་ལ་གནོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴raṇās hi kleśās. ātma-pāra-vyābādhanāt*
~~0◤tadanuśayitatvāt sa`②`raṇāḥ / sāsravavat / `[005|16][S023-09]`~~
㈠故鬪爭`[＊]`所隨眠故，故說有鬪爭`[＊]`，譬如有流。
㈡諍隨增故，名為有諍。猶如有漏。
㈢དེ་དག་གིས་རྒྱས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་འཐབ་བཅས་དག་སྟེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་བཞིན་ནོ། །
*⑴tad-anuśayita-tvāt saraṇās. sāsrava-vat*
~~0◤`⓪`punaḥ / `[005|16][S023-01]`~~
~~0◤ 【duḥkhaṃ samudayo loko dṛṣṭisthānaṃ bhavaś ca te // VAkK_1.8 //】`[005|17][S024-01]`~~
㈠復次，〔偈曰〕：【苦集諦世間】。
㈡{【及苦集世間_c 見處三有等】〖05_1_d〗}
㈢སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་འཇིག་རྟེན་དང་། །ལྷ་`[4 PNལྟ།]`གནས་སྲིད་པའང་དེ་དག་ཡིན། །
*⑴punar duḥkham samudayas lokas dṛṣṭi-sthānam bhavas ca te*
~~0◤āryāṇāṃ pratikūlatvād duḥkham / `[005|18][S024-02]`~~
㈠釋曰：違聖人意，故名苦。
㈡亦名為苦，違聖心故。
㈢འཕགས་པ་རྣམས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །
*⑴āryāṇām pratikūla-tvāt duḥkham*
~~0◤samudety asmād duḥkham iti samudayaḥ / `[005|18][S024-02]`~~
㈠苦從諸見`[見〔－〕‹三宮›]`生，故名集。
㈡亦名為集，能招苦故。
㈢འདི་ལས་`[5 PNལ།]`སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་བས་ཀུན་འབྱུང་བའོ། །
*⑴samudeti asmāt duḥkham iti samudayas*
~~0◤lakṣyata`{6. [MS. ]S.Y. lujyata |}` iti lokaḥ / `[005|18-][S024-03]`~~
㈠破壞故名世間。
㈡亦名世間，可毀壞故。[akgm](俱舍所依阿含#1.10)
㈢འཇིག་པས་ན་`[6 PN-ན།]`འཇིག་རྟེན་ནོ། །
*⑴lakṣyate lujyate iti lokas*
~~0◤`②[b]`dṛṣṭir asmiṃs tiṣṭhaty anuśayanād iti dṛṣṭisthānam /`[MS. nam /作nī]` `[005|19][S024-03]`~~
㈠有對治故。〔偈曰〕：【見處及三有】。釋曰：諸見依中住，由隨順增長故，故是見處。
㈡有對治故，亦名見處。見住其中，隨增眠故。
㈢འདི་ལ་ལྟ་བས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའི་སྒོ་ནས་གནས་པས་ན་ལྟ་བའི་གནས་སོ། །
*⑴dṛṣṭis asmin tiṣṭhati anuśayanāt iti dṛṣṭi-sthānam*
~~0◤bhavatīti bhavaḥ / `[005|19][S024-03]`~~
㈠但有令有故名有。
㈡亦名三有，有因有依三有攝故。
㈢`(79-73)`འབྱུང་བས་ན་སྲིད་པ་སྟེ།
*⑴bhavati iti bhavas*
~~0◤ity ete sāsravāṇāṃ dharmāṇām anvarthaparyāyāḥ`[005|20][S024-03]`~~
㈠如此說有流法，如義別名。
㈡如是等類，是有漏法，隨義別名。
㈢དེ་ལྟར་ན་འདི་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དོན་དང་མཐུན་པ་དག་གོ། །
*⑴iti ete sa asravāṇām dharmāṇām anvartha-paryāyās* ^agm1z10
# 〖06_1_a〗
`B2.正明諸法體性`
`C2.1.總辨體性`
`D2.1.1.正出體`
`E2.1.1.1.明色蘊`
`F2.1.1.1.1.正立蘊`
`G2.1.1.1.1.1.開章`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#G2.1.1.1.1.1.開章) [Vy06ab_1](AKBhvy-1a#〖06_1〗‹ab›)
~~0◤pañca rūpāda`[MS. i^//+]`yaḥ skandhā `③`ity uktam / tatra / `[005|21][S024-05]`~~
㈠已前已說，色等五陰。
㈡如上所言，色等五蘊名有為法。
㈢གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་ལྔ༑ །ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་ལ།
*⑴“pañca rūpa ādayas skandhās” iti uktam tatra*
~~0◤ 【rūpaṃ pañcendriyāṇy arthāḥ pañcāvijñaptir eva ca / 】`[005|22][S024-06]`~~
㈠此中〔偈曰〕：【色陰謂五根 五塵及無教】。
㈡色蘊者何。頌曰：【色者唯五根_a 五境及無表】〖06_1_b〗。
㈢གཟུགས་ནི་དབང་པོ་ལྔ་དང་དོན། །ལྔ་དང་རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་ཉིད། །
*⑴rūpam pañca-indriyāṇi arthās pañca avijñaptis eva ca*
`﹝007 色者唯五根 五境及無表 ﹞`
~~0◤pañcendriyāṇi cakṣuḥśrotraghrāṇajihvākāyendriyāṇi / `[005|23][S024-07]`~~
㈠釋曰：五根謂眼耳鼻舌身。
㈡論曰：言五根者，所謂眼耳鼻舌身根。
㈢དབང་པོ་ལྔ་པོ་མིག་དང་རྣ་བ་དང་། །སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་དང་།
*⑴pañca indriyāṇi cakṣuḥ-śrotra-ghrāṇa-jihvā-kāya-indriyāṇi*
~~0◤pañcārthās teṣām eva cakṣurādīnām i`④`ndriyāṇāṃ yathāsvaṃ ye pañca viṣayāḥ`[MS. 無ḥ]` rūpaśabdagandharasaspraṣṭavyākhyāḥ / avijñaptiś ceti / `[005|23-][S024-07]`~~
㈠五塵是眼等五根境，謂色聲香味觸及無教。
㈡言五境者，即是眼等五根境界，所謂色聲香味所觸。及無表者，謂無表色。
㈢དོན་ལྔ་པོ་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་གང་དག་ཡིན་པ་གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྟེ་
*⑴pañcārthās teṣām eva cakṣus-ādīnām indriyāṇām yathāsvam ye pañca viṣayās rūpa-śabda-gandha-rasa-spraṣṭavya ākhyās, avijñaptis ca iti*
~~0◤etāvān rūpaskandhaḥ / `[005|25][S024-09]`~~
㈠如此量名色陰。
㈡唯依此量立色蘊名。
㈢དེ་སྙེད་ཅིག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །
*⑴etāvān rūpa-skandhas*
# 〖06_1_c〗
`G2.1.1.1.1.2.依章別釋`
`H2.1.1.1.1.2.1.釋五根`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#H2.1.1.1.1.2.1.釋五根) [Vy06cd_1](AKBhvy-1a#〖06_1〗‹cd›)
~~0◤tatra ya e`[MS. va^//+]`te pañca rūpādayo 'rthā uktāḥ / `[005|26][S024-10]`~~
㈠此中是前說色等五塵。
㈡此中先應說五根相。
㈢དེ་ལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་སྨོས་པ་གང་དག་ཡིན་པ།
*⑴tatra ye ete pañca rūpa ādayas arthās uktās*
~~0◤ 【tadvi`⑤`jñānāśrayā rūpaprasādāś cakṣurādayaḥ // VAkK_1.9 //】`[005|27][S024-11]`~~
㈠〔偈曰〕：【此識依淨色 說名眼等根】。
㈡頌曰：【彼識依淨色_c 名眼等五根】〖06_1_d〗。
㈢དེ་དག་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་རྟེན། །མིག་ལ་སོགས་གཟུགས་དང་`[1 N+རྣ།]`བ་རྣམས༑ །
*⑴tad-vijñāna-āśrayās rūpa-prasādās cakṣus-ādayas*
`﹝008 彼識依淨色 名眼等五根 ﹞`
~~0◤`@006`rūpaśabdagandharasaspraṣṭavyavijñānānām āśrayabhūtā ye pañca rūpātmakāḥ prasādās te yathākramaṃ cakṣuḥśrotraghrāṇaji`⑥`hvākāyā veditavyāḥ / `[006|01-][S025-01]`~~
㈠釋曰：色聲香味觸識，所依止五種淨色類。次第應知，是眼耳鼻舌身根。
㈡論曰：彼謂前說色等五境。識即色聲香味觸識。彼識所依五種淨色。如其次第應知，即是眼等五根。
㈢གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་གཟུགས་དང་བའི་བདག་ཉིད་ལྔ་པོ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དག་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།
*⑴rūpa-śabda-gandha-rasa-spraṣṭavya-vijñānānām āśraya-bhūtās ye pañca rūpa-ātmakās prasādās te yathākramam cakṣus-śrotra-ghrāṇa-jihvā-kāyās veditavyās*
~~0◤yathoktaṃ bhagavatā “cakṣur bhikṣo ādhyātmikam āyatanaṃ catvāri mahābhūtāny upādāya rūpaprasāda” iti vistaraḥ / `[006|02-][S025-02]`~~
㈠如佛世尊言：比丘眼是內入.合四大成.是淨色性類。如此廣說。
㈡如世尊說：苾芻當知，眼謂內處.四大所造.淨色為性。如是廣說。[akgm](俱舍所依阿含#1.11)
㈢བཅོམ་ལྡན་འདས་`{140-30a}`ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་དགེ་སློང་མིག་ནི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་གཟུགས་དང་བའོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །
*⑴yathā uktam bhagavatā cakṣus bhikṣas ādhyātmikam āyatanam catvāri mahābhūtāni upādāya rūpa prasādas iti vistaras* ^agm1z11
~~0◤`{1. S.Y. adds athavā |}` yāny etāni cakṣurādīny uktāni`[MS. /+]` `⑦`tadvijñānāśrayā rūpaprasādāś cakṣurādayaḥ / cakṣurvijñānādyāśrayā ity arthaḥ / `[006|03-][S025-05]`~~
㈠復次，前已說眼等五根，此識依淨色.說名眼等根。眼根等識依止，其義如此。
㈡或復，彼者，謂`[前＝於‹宮›]`前所說眼等五根，識即眼耳鼻舌身識。彼識所依五種淨色，名眼等根`[根＝相‹三宮›]`。是眼等識所依止義。
㈢ཡང་ན་མིག་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་སྨོས་པ་གང་དག་`[2 PN-དག]`ཡིན་པ། དེ་དག་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་རྟེན། །མིག་ལ་སོགས་གཟུགས་དང་བ་རྣམས། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ།
*⑴yāni etāni cakṣus ādīni uktani, tad vijñāna āśrayās rūpa prasādās cakṣus ādayas. cakṣus-vijñāna-ādi-āśrayās iti arthas*
~~0◤evaṃ`[Y.MS. ca+]` kṛtvā prakaraṇa`⑧`grantho`⑦[b][MS. pakṣo^/+]` 'py anuvṛtto bhavati / `[006|05][S025-06]`~~
㈠若立此義，則順分別道理論。
㈡如是便順品類足論。
㈢དེ་ལྟར་བཤད་ན་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས། །
*⑴evam kṛtvā prakaraṇa-graṇtho api anuvṛttas bhavati——*
~~0◤“cakṣuḥ katamat / cakṣurvijñānāśrayo rūpa-`[ 5a. 1A. V ]①`prasāda” iti vistaraḥ // `[006|05-][S025-07]` (008[MS](AMS1#^1a5A))~~
㈠彼論云：「何者為眼根。謂眼識依止清淨色。」
㈡如彼論說：「云何眼根。眼識所依淨色為性。」如是廣說。
㈢མིག་གི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་གཟུགས་དང་བའོ་ཞེས་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའི་གཞུང་དང་ཡང་མཐུན་པར་འགྱུར་རོ། །
*⑴“cakṣus katamat. cakṣus-vijñāna-āśrayas rūpa-prasādas” iti vistaras*
# 〖07_1_a〗
`H2.1.1.1.1.2.2.釋五境`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#H2.1.1.1.1.2.2.釋五境) [Vy07_1](AKBhvy-1a#〖07_1〗)
~~0◤nirddiṣṭāni pañcendriyāṇi / `[S026]`arthāḥ pañca nirddeśyāḥ / tatra`{2. MS. nirddeśyāstatra |}` tāvat`[MS. //+]` `[006|06-][S025-8-S026-01]`~~
㈠說五根已，次應說五塵。
㈡已說五根，次說五境。
㈢དབང་པོ་ལྔ་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དོན་ལྔ་བཤད་པར་`[3 PNཔ།]`བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག །
*⑴nirddiṣṭāni pañca-indriyāṇi, arthās pañcās nirddeśyās. tatra tāvat——*
~~0◤ 【rūpaṃ dvidhā`[MS. //+]`】`[006|08][S026-02]`~~
㈠此中〔偈曰〕：【色二】。
㈡頌曰：【色二】〖07_1_a〗。
㈢གཟུགས་`(79-74)`རྣམ་གཉིས་དང་།
*⑴rūpam dvidhā*
`﹝009 色二或二十 聲唯有八種 味六香四種 觸十一為性 ﹞`
~~0◤varṇaḥ saṃsthānaṃ ca / tatra varṇaś caturvidho nīlādiḥ`{3. MS. nīlādi |}` /`[MS. 無/]` tadbhedā anye / `[006|09][S026-03]`~~
㈠釋曰：一顯色，二形色。顯色有四種，謂青黃赤白；餘色是此四色未異。
㈡論曰：言色二者，一顯二形。顯色有四，青黃赤白；餘顯是此四色差別。
㈢ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་སོ། །དེ་ལ་ཁ་དོག་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའོ། །གཞན་དག་ནི་དེའི་བྱེ་བྲག་གོ། །
*⑴varṇas saṃsthānam ca. tatra varṇas caturvidhas nīla-ādis. tad-bhedās anye*
~~0◤saṃsthāna`②`m aṣṭavidhaṃ dīrghādi visātāntam / `[006|09-][S026-03]`~~
㈠形色有八種。謂長等耶`[耶＝邪‹宮›]`。
㈡形色有八，謂長為初，不正為後。
㈢དབྱིབས་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ། རིང་པོ་ལ་སོགས་པ་ནས་ཕྱ་ལེ་བ་`[1 PN-བ།]`མ་ཡིན་པ་ལ་ཐུག་པའོ། །
*⑴samsthānam aṣṭavidham dīrghadi visāta antam*
~~0◤tad eva rūpāyatanaṃ punar ucyate /`[MS. /+]` `[006|10][S026-05]`~~
㈠對是重說色入。
㈡或二十者，即此色處復說二十。
㈢ཡང་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དེ་ཉིད།
*⑴tat eva rūpa-āyatanam punar ucyate——*
~~0◤ 【viṃśatidhā`[MS. //+]`】`[006|11][S026-06]`~~
㈠〔偈曰〕：【或二十】。
㈡{【或二十】〖07_1_a〗}
㈢རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་ཞེས་བྱ་སྟེ།
*⑴vimśatidhā*
~~0◤tadyathā`[MS. /+]` nīlaṃ pītaṃ lohitaṃ avadātaṃ dīrghaṃ hrasvaṃ vṛttaṃ parimaṇḍalaṃ unnataṃ ava`[MS. dā^/+]⓪`na`②[b]`taṃ `③`sātaṃ visātaṃ `[MS. accha^/+]⓪`abhraṃ `③[b]`dhūmo rajo mahikā cchāyā ātapaḥ ālokaḥ`[MS. nīlaṃ至此.輔尾音後.皆加/]` andhakāram iti / `[006|12-][S026-07]`~~
㈠釋曰：謂青黃赤白，長短`[方〔－〕‹宮›]`方圓.高下正邪，雲烟塵霧.影光明闇。
㈡謂青黃赤白，長短方圓.高下正不正，雲煙塵霧.影光明闇。
㈢འདི་ལྟ་སྟེ། སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དཀར་`[2 PNདམར།]`པོ་དང་། དམར་`[3 PNདཀར།]`པོ་དང་། རིང་པོ་དང་། ཐུང་ངུ་དང་། ལྷམ་པ་དང་། ཟླུམ་པོ་དང་། མཐོན་པོ་དང་། དམའ་བ་དང་། ཕྱ་ལེ་བ་དང་། ཕྱ་ལེ་བ་`[4 PN-བ།]`མ་ཡིན་པ་དང་། སྤྲིན་དང་། དུ་བ་དང་། རྡུལ་དང་། ཁུག་རྣ་དང་། གྲིབ་མ་དང་། ཉི་མ་དང་། སྣང་བ་དང་། མུན་པའོ། །
*⑴tadyathā—— nīlam, pītam, lohitam, avadātam, dīrgham, hrasvam, vṛttam, parimaṇḍalam, unnatam, avanatam, sātam, visātam, abhram, dhūmas, rajas, mahikā, cchāyā, ātapaḥ, ālokas, andhakāram iti*
~~0◤kecin nabhaś caikavarṇam iti ekaviṃśatiṃ saṃpaṭhanti / `[006|13-][S026-09]`~~
㈠有餘師說：空為一色，故有二十一色。
㈡有餘師說：空一顯色.第二十一。
㈢ཁ་ཅིག་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་`[5 PN-ལ།]`ཁ་དོག་གཅིག་དང་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ཏུ་འདོན་ཏོ། །
*⑴kecid nabhas ca eka-varṇam iti ekaviṃśatim saṃpaṭhanti* ^5fooc5
~~0◤tatra sātaṃ samasthānam / vi`④`sātaṃ viṣa`[MS. ṣa作sa]`masthānam / `[006|14][S026-11]`~~
㈠此中形平等為正。不平等名邪。
㈡此中正者，謂形平等。形不平等，名為不正。
㈢དེ་ལ་ཕྱ་ལེ་བ་ནི་དབྱིབས་མཉམ་`[6 PNསྙམ།]`པའོ། །ཕྱ་ལེ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་དབྱིབས་མི་མཉམ་པའོ:། །`[7 N།། །།]`
*⑴tatra sātam sama-sthānam. visātam viṣama-sthānam*
~~0◤mahikā nīhāraḥ / `[006|15][S026-11]`~~
㈠地氣名霧。
㈡地水氣騰，說之為霧。
㈢ཁུག་རྣ་ནི་ལྷོ་བུར་རོ། །
*⑴mahikā nīhāras*
~~0◤ātapaḥ sūryaprabhā / ālokaḥ candratārakāgnyoṣadhimaṇīnāṃ prabhā / `[006|15][S026-09]`~~
㈠日焰名光。月星火藥寶珠電焰名明。
㈡日焰名光。月星火藥寶珠電等諸焰名明。[js01](俱舍論記疏01#^txlyso)
㈢ཉི་མ་ནི་ཉི་མའི་འོད་དོ། །སྣང་བ་ནི་ཟླ་བ་དང་སྐར་མ་དང་མེ་དང་སྨན་དང་ནོར་བུ་རྣམས་ཀྱི་འོད་དག་གོ། །
*⑴ātapas sūrya prabhā. ālokas candra-tārakā-agni-oṣadhi-maṇīnāṃ prabhā*
~~0◤chāyā yatra rūpāṇāṃ darśanam / viparyayād andhakāram / `[006|16][S026-12]`~~
㈠於中，若色顯現，名影`[影＝顯‹元明宮›]`。翻此名闇。
㈡障光明生，於中餘色可見名影。翻此為闇。
㈢གྲིབ་མ་ནི་གང་ན་གཟུགས་རྣམས་སྣང་བའོ། །:དེ་ལས་`[8 PN-དེ་ལས།]`བཟློག་པ་ནི་མུན་པའོ། །
*⑴chāyā yatra rūpāṇām darśanam viparyayāt andhakāram* ^2475qu
~~0◤śe`⑤`ṣaṃ sugamatvān na vipañcitam // `[006|16-][S026-13]`~~
㈠餘色易解，故今不釋。
㈡餘色易了，故今不釋。
㈢ལྷག་མ་ནི་བརྡ་ཕྲད་པར་སླ་བས་རྣམ་པར་མ:ཕྱེ་བའོ`[9 PNཕྱེའོ།]`༑ །
*⑴śeṣam sugama-tvāt na vipañcitam*
~~0◤asti rūpāyatanaṃ varṇato vidyate na saṃsthānataḥ / `[006|17][S026-14]`~~
㈠有色入有顯無形，
㈡或有色處有顯無形，
㈢གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཁ་དོག་ཏུ་ཡོད་ལ་དབྱིབས་སུ་མེད་པ་ཡང་ཡོད་དེ༑
*⑴asti rūpa āyatanam varṇatas vidyate na saṃsthānatas*
~~0◤nīlapītalohitāvadātacchā`[S027]`yātapālokāndhakārākhyam / `[006|17-][S026-14-S027-01]`~~
㈠謂青黃赤白影光明闇。
㈡謂青黃赤白影光明闇。
㈢སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། གྲིབ་མ་དང་། ཉི་མ་དང་། སྣང་བ་དང་། མུན་པ་ཞེས་བྱའོ`[10 PNབྱ་བའོ།]`། །
*⑴nīla pīta lohita vat ātad chāyā ātapa āloka andhakāra ākhyam*
~~0◤asti saṃsthānato na varṇa`⑥`taḥ / `[006|18][S027-01]`~~
㈠有色入有形無顯，
㈡或有色處有形無顯，
㈢དབྱིབས་སུ་ཡོད་ལ་ཁ་དོག་`{140-30b}`ཏུ་མེད་པ་ཡང་ཡོད་དེ།
*⑴asti saṃsthāna-tas na varṇa-tas*
~~0◤dīrghādīnāṃ pradeśaḥ kāyavijñaptisvabhāvaḥ / `[006|18-][S027-01]`~~
㈠謂有長等一分，即有教身業為相。
㈡謂長等一分身表業性。
㈢རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །
*⑴ghādīnām pradeṣas kāya vijñapti svabhāvas*
~~0◤asty ubhayathā / pariśiṣṭaṃ rūpāyatanam / `[006|19][S027-02]`~~
㈠有色入有顯有形，謂所餘諸色。
㈡或有色處有顯有形，謂所餘色。
㈢གཉི་གར་ཡོད་པ་ཡང་ཡོད་དེ། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལྷག་མའོ། །
*⑴asti ubhayathā pariśiṣṭam rūpa āyatanam*
㈠有餘師說：有色入無形無顯，謂無教色。
~~0◤ātapālokāv eva varṇato vidyete ity apare / dṛśyate hi nīlādīnāṃ dīrghādi`⑦`pariccheda iti / `[006|19-][S027-03]`~~
㈠有餘師說：唯光及明有顯無形。何以故。恒見青等諸色.有長等差別。
㈡有餘師說：唯光明色有顯無形。現見世間青等色處.有長等故。
㈢གཞན་དག་ན་རེ། སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་`[11 PN-དང་།]`རིང་པོ་ལ་སོགས་པར་ཡོངས་སུ་ཆད་པར་`[12 PNཆར།]`སྣང་བས་ན་ཉི་མ་དང་། སྣང་བ་ཁོ་`jz632(79-75)`ན་ཁ་དོག་ཏུ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴ātapa ālokau= eva varṇatas vidyete iti apare, dṛśyate hi nīla-ādīnām dīrgha-ādi-paricchedas iti*
~~0◤kathaṃ punar ekaṃ dravyam ubhayathā vidyate / asty`[MS. astyu^//]` ubhayasya tatra prajñānāt / `[006|21][S027-05]`~~
㈠云何一物，二知所緣。此二色於一塵中現故。
㈡如何一事，具有顯形。由於此中俱可知故。
㈢ཇི་ལྟར་ན་རྫས་གཅིག་ལ་གཉི་གར་ཡོད་ཅེ་ན། དེ་ལ་གཉི་ག་མངོན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།
*⑴katham punar ekam dravyam ubhayathā vidyate asti ubhayasya tatra prajñānāt*
~~0◤jñānārtho hy eṣa vidirna sattārthaḥ / `[006|21-][S027-05]`~~
㈠是義不然。
㈡此中有者，是有智義非有境義。
㈢ཡོད་པ་འདི་ནི་ཤེས་པའི་དོན་ཡིན་གྱི་ཡོད་པའི་དོན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴jñāna arthas hi eṣa vidis na satta arthas*
~~0◤kāyavijñaptāv api tarhi prasaṅgaḥ / `[006|22][S027-06]`~~
㈠於有教身業，則成反質難故。
㈡若爾，身表中亦應有顯智。
㈢འོ་ན་ནི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལའང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །
*⑴kāya vijñaptau= api tarhi prasaṅgas*
~~0◤uktaṃ rūpāyatanaṃ //`[S027-07]`~~
㈠說色入已。
㈡已說色處，當說聲處。
㈢གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཤད་ཟིན་ཏོ། །
*⑴uktam rūpa āyatanam*
~~0◤`[ 5b. 1B. V ]①` 【śabdas tv aṣṭavidhaḥ /】`[006|23][S027-08]` (009[MS](AMS1#^1a5B))~~
㈠〔偈曰〕：【聲塵有八種】。
㈡聲唯八種。{【聲唯有八種】〖07_1_b〗}
㈢སྒྲ་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཡོད་དེ`[1 PNདོ།།]`།
*⑴śabdas tu aṣṭavidhas*
~~0◤upā`{4. MS. drops pā |}`ttānupāttamahābhūtahetukaḥ sattvāsattvākhyaś ceti`{5. Y. quotes another reading sattvāsattvasaṃkhyātaśca |}` caturvidhaḥ / `[006|24][S027-09]`~~
㈠釋曰：有執依非執依四大為因，有眾生名.非眾生名，是名四聲。
㈡謂有執受.或無執受大種為因，及有情名.非有情名，差別為四。 ==[s13](婆沙011-020#c2.1分類) \[[品類足](品類足論#^jdh0ef)] \[[Amr](甘露味論#^zpqd7k)] \[[zs1](正理01-05#^bg2cxx)]==
㈢ཟིན་པ་དང་མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་`[2 Pའབྱུང་།]`བ་སེམས་ཅན་དང་། སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པར་སྟོན་པ་སྟེ་རྣམ་པ་བཞིའོ། །
*⑴upātta-anupātta-mahābhūta-hetukas sattva-asattva-ākhyas ca iti caturvidhas*
~~0◤sa punar manojñāmano`[S028]`jñabhedād aṣṭavidho bhavati / `[006|24-][S027-09-S028-01]`~~
㈠此聲由可愛非可愛差別，故成八種。
㈡此復可意及不可意，差別成八。
㈢དེ་ཡང་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་`[3 Pགི།]`རྣམ་པ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །
*⑴sa punar manojña-amanojña-bhedāt aṣṭavidhas bhavati* ^wzdeco
~~0◤tatropāttamahābhūtahetuko yathā hasta`②`vākchabdaḥ / `[006|25-][S028-01]`~~
㈠此中有執依為因者，謂言手等聲。
㈡執受大種為因聲者，謂言手等所發音聲。
㈢དེ་ལ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལག་པ་དང་ངག་གི་སྒྲ་ལྟ་བུའོ། །
*⑴tatra upātta-mahābhūta-hetukas yathā hasta-vāc-śabdas*
~~0◤anupāttamahābhūtahetuko yathā vāyuvanaspatinadīśabdaḥ / `[006|26][S028-01]`~~
㈠非執依為因者，謂風樹浪等聲。
㈡風林河等所發音聲，名無執受大種為因。
㈢མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རླུང་དང་། ནགས་ཚལ་དང་། ཆུའི་སྒྲ་ལྟ་བུའོ། །
*⑴anupātta-mahābhūta-hetukas yathā vāyu-vanaspati-nadī-śabdas*
~~0◤sattvākhyo vāgvijñaptiśabdaḥ / asattvākhyo 'nyaḥ / `[006|26-][S028-02]`~~
㈠有眾生名者，謂有義言聲。異此為非眾生`[名＝名聲‹三宮›]`名。
㈡有情名聲，謂語表業。餘聲則是非有情名。
㈢སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་ནི་`[4 Nན།]`ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་སྒྲའོ། །གཞན་ནི་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་མ་ཡིན་པའོ། །
*⑴sattva-ākhyas vāc-vijñapti-śabdas, a-sattva-ākhyas anyas*
~~0◤upāttānupāttamahābhūtahetuko 'py asti śabda ity apa`③`re / `[006|27][S028-04]`~~
㈠有餘師說：有別聲有執依非執依四大為因。
㈡有說：有聲通有執受及無執受大種為因。
㈢གཞན་དག་ན་རེ་ཟིན་པ་དང་། མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲ་ཡང་ཡོད་དེ།
*⑴upātta-anupātta-mahābhūta-hetukas api asti śabdas iti apare*
~~0◤tadyathā hastamṛdaṅgasaṃyogaja iti / `[006|28][S028-04]`~~
㈠謂手鼓合生。
㈡如手鼓等合所生聲。
㈢དཔེར་ན་ལག་པ་དང་རྫ་རྔ་ཕྲད་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ`[5 PNརོ།།]`།
*⑴tadyathā—— hasta-mṛdaṅga-saṃyoga-jas iti*
~~0◤sa tu yathaiko `@007`varṇaparamāṇur na bhūtacatuṣkadvayam upādāyeṣyate`{S. upādāya vartate}` tathā naivaiṣṭavya`{1. MS. naive[MS. e=ai]ṣṭavya |}` iti /`[MS. /+]` `[006|28-007|01][S028-05]`~~
㈠譬如一`[顯＝頭‹宮›]`顯色隣虛不許依二四大生，此聲亦應爾。
㈡如不許一顯色極微二四大造，聲亦應爾。
㈢དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཁ་དོག་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་ལས(ལ)་(འ)བྱུང་བ་བཞི་ཚན་གཉིས་རྒྱུར་བྱས་པར་མི་འདོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་མི་འདོད་པར་བྱའོ། །
*⑴sa tu yathā ekas varṇa paramāṇus na bhūta catuṣka dvayam upādāya iṣyate, tathā na eva eṣṭavyas iti*
~~0◤uktaḥ śabdaḥ // `[007|01][S028-06]`~~
㈠說聲已。
㈡已說聲處，當說味處。
㈢སྒྲ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །
*⑴uktas śabdas*
~~0◤ 【rasaḥ /】`[007|02][S028-07]`~~
~~0◤ 【ṣoḍhā`[MS. //+]`】`[007|03][S028-08]`~~
㈠〔偈曰〕：【味六】。
㈡味有六種，{【味六】}
㈢རོ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག །
*⑴rasas ṣoḍhā*
~~0◤madhurā`[MS. ṃ+]④`mla`[MS. ?]`lavaṇakaṭukatiktakaṣāyabhedāt /`[MS. /+]` `[007|04][S028-09]`~~
㈠釋曰：謂甜酢醎辛苦淡差別故。
㈡甘醋醎辛苦淡別故。
㈢མངར་བ་དང་། སྐྱུར་བ་དང་། ལན་ཚྭ་དང་། ཚ་བ་དང་། ཁ་བ་དང་། བསྐ་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་སོ། །
*⑴madhura amla lavaṇa kaṭuka tikta kaṣāya bhedāt*
~~0◤ 【caturvidho gandhaḥ】`[007|05][S028-10]`~~
㈠〔偈曰〕：【香有四】。
㈡已說味處，當說香處。香有四種。{【香四種】〖07_1_c〗}
㈢དྲི་རྣམ་བཞི།
*⑴caturvidhas gandhas*
~~0◤sugandhadurgandhayoḥ samaviṣamagandhatvāt / `[007|06][S028-11]`~~
㈠釋曰：謂香臭，平等不平等差別故。
㈡好香惡香，等不等香有差別故。
㈢དྲི་ཞིམ་པ་དང་། དྲི་ང་བ་རྣམ་པ་གཉིས། དྲི་མཉམ་པ་དང་། མི་མཉམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴sugandha-durgandhayos sama-viṣama-gandha-tvāt*
~~0◤trividhas tu śāstre / “sugandho durgandhaḥ samagandha” iti /`[MS. /+]` `[007|06-][S028-11]`~~
㈠阿毘達磨中說：香有三種，謂香臭平等。
㈡本論中說：香有三種，好香惡香及平等香。
㈢བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་དྲི་ཞིམ་པ་དང་། དྲི་ང་བ་དང་། དྲི་མཉམ་པའོ་ཞེས་རྣམ་པ་གསུམ་འབྱུང་ངོ་། །
*⑴trividhas tu śāstre—— sugandhas durgandhas sama-gandhas iti*
~~0◤ 【spṛśyam ekāda`⑤`śātmakam // VAkK_1.10 //】`[007|08][S029-01]`~~
㈠〔偈曰〕：【觸塵十一種】。
㈡已說香處，當說觸處。觸有十一。{【觸十一為性】〖07_1_d〗}
㈢རེག་བྱ་བཅུ་གཅིག་བདག་ཉིད་དོ། །
*⑴spṛśyam ekādaśa-ātmakam*
~~0◤spraṣṭavyam ekādaśadravyasvabhāvam /`[MS. /+]` catvāri mahābhūtāni`[MS. /+]` ślakṣṇatvaṃ karkaśatvaṃ gurutvaṃ laghutvaṃ śītaṃ jighatsā`[MS. 此前皆加/]` pipāsā ceti / `[007|09-][S029-02]`~~
㈠釋曰：觸有十一種應知，謂四大，滑澁重輕，冷飢渴。
㈡謂四大種，滑性澁性重性輕性，及冷飢渴。
㈢རེག་བྱ་`[6 PNབྱའི།]`རྫས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་བཅུ་གཅིག་སྟེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་དང་། `(79-76)`འཇམ་པ་ཉིད་དང་།`{140-31a}` རྩུབ་པ་ཉིད་དང་། ལྕི་བ་ཉིད་དང་། ཡང་བ་ཉིད་དང་། གྲང་བ་དང་། བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་པའོ། །
*⑴spraṣṭavyam ekādaśa dravya svabhāvam/ catvāri mahābhūtāni, ślakṣṇa-tvam, karkaśa-tvam, guru-tvam, laghu-tvam, śītam, jighatsā, pipāsā ca iti*
~~0◤tatra bhūtāni paścād vakṣyāmaḥ / `[007|10][S029-03]`~~
㈠此中四大後當說。
㈡此中大種後當廣說。
㈢དེ་ལ་འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །
*⑴tatra bhūtāni paścāt vakṣyāms*
~~0◤`⑥`ślakṣṇatvaṃ mṛdutā / karkaśatvaṃ paruṣatā / `[007|10-][S029-04]`~~
㈠柔軟名滑。麁燥為澁。
㈡柔軟名滑。麁強為澁。
㈢འཇམ་པ་ཉིད་ནི་མཉེན་པའོ། །རྩུབ་པ་ཉིད་ནི:རུད་རུད་`[1 PNཧྲུད་ཧྲུད།]`པའོ། །
*⑴ślakṣṇa tvam mṛdu tā karkaśa tvam paruṣa tā*
~~0◤gurutvaṃ yena bhāvās tulyante / laghutvaṃ viparyayāt / `[007|11][S029-04]`~~
㈠可稱名重。翻此為輕。
㈡可稱名重。翻此為輕。
㈢ལྕི་བ་ཉིད་ནི་གང་གིས་ན་དངོས་པོ་རྣམས་འཇལ་བར་བྱེད་པའོ། །བཟློག་པ་ནི་ཡང་བ་ཉིད་དོ། །
*⑴guru tvam yena bhāvās tulyante. laghu tvam viparyayāt*
~~0◤śītam uṣṇābhilāṣakṛt / jighatsā bhojanābhilāṣakṛt / kāraṇe kāryopacārāt / `[007|11-][S029-05]`~~
㈠熱愛為冷，食愛為飢，飲愛為渴。於因立果名，故說如此。
㈡煖欲名冷，食欲名飢，飲欲名渴。此`[三＝皆‹三宮›]`三於因立果名故，作如是說。
㈢གྲང་བ་ནི་དྲོ་བར་འདོད་པར་བྱེད་པའོ༑ །བཀྲེས་པ་ནི་ཟད་འདོད་པར་བྱེད་པའོ། །སྐོམ་པ་ནི་སྐོམ་འདོད་པར་བྱེད་པའོ། །རྒྱུ་ལ་`[2 PNལས།]`འབྲས་བུ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ་
*⑴śītam uṣṇa abhilāṣa kṛt jighatsā bhojana abhilāṣa kṛt kāraṇe kārya upacārāt*
㈠如佛伽`[陀＝他‹三宮›]`陀中說：
㈡如有頌言：
~~0◤ya`⑦`thā “buddhānāṃ sukha utpādaḥ sukhā dharmasya deśanā / `[007|13-][S029-01]`~~
㈠諸佛生現樂，說正法亦樂。
㈡諸佛出現樂，演說正法樂。[akgm](俱舍所依阿含#1.12)
㈢དཔེར་ན། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་འབྱུང་བ་བདེ། །ཆོས་བསྟན་པ་ཡང་བདེ་བའོ། །
*⑴yathā “buddhānām sukhas utpādas sukhās dharmasya deśanā*
~~0◤sukhā saṃghasya sāmagrī samagrāṇāṃ tapaḥ sukham” iti // `[007|13-][S029-08]`~~
㈠大眾和合樂，聚集出家樂。
㈡僧眾和合樂，同修勇進樂。
㈢དགེ་འདུན་མཐུན་པ་བདེ་བ་ཡིན། །མཐུན་པ་རྣམས་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་བདེ། །ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །
*⑴sukhā saṅghasya sāmagrī samagrāṇām tapas sukham” iti* ^agm1z12
~~0◤tatra rūpadhātau jighatsāpipāse na staḥ /`[MS. 無/]` śeṣam asti /`[MS. /+]` `[007|15][S029-09]`~~
㈠於色界中，無飢渴觸，有所餘`[諸〔－〕‹三宮›]`諸觸。
㈡於色界中，無飢渴觸，有所餘觸。
㈢དེ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པ་མེད་དོ། །ལྷག་མ་ནི་ཡོད་དོ། །
*⑴tatra rūpa-dhātau jighatsā pipāse na stas, śeṣam asti*
~~0◤yady api tatra vastrāṇy eka-`[ 6a. 1A. VI ]①`śo`{2. MS. vastrānyekaśo |}` na tulyante saṃcitāni punas tulyante / `[007|15-][S029-09]` (010[MS](AMS1#^1a6A))~~
㈠於中彼衣，若不可各稱。四大`[聚集＝集聚‹三宮›]`聚集所造故，亦可得稱。
㈡彼界衣服，別不可稱，聚則可稱。
㈢གལ་ཏེ་དེ་ནི་གོས་རེ་རེ་ནས་མི་འཇལ་ཡང་བསགས་པ་དག་ནི་འཇལ་ལོ། །
*⑴yadi api tatra vastrāṇi ekaśas na tulyante, sañcitāni punar tulyante*
~~0◤śītam upaghātakaṃ nāsti / anugrāhakaṃ kilāsti / `[007|16][S029-10]`~~
㈠於彼無能損冷觸，有能益冷觸。他說如此。
㈡冷`[煖＝`觸`‹三宮›]煖`於彼，雖無能損，而有能益。傳說如此。
㈢གནོད་པར་བྱེད་པའི་གྲང་བ་མེད་ཀྱི་ཕན་པར་བྱེད་པ་ནི་ཡོད་དོ་ལོ། །
*⑴śītam upaghātakam na asti. anugrāhakam kila asti*
~~0◤yad etad bahuvidhaṃ rūpam uktaṃ`[MS. /+]` `[007|18-][S029-11]`~~
㈠前已說色有多種，
㈡此中已說多種色處，
*⑴yat etat bahuvidham rūpam uktam*
~~0◤tatra kadā cid ekena dravyeṇa cakṣurvijñānam utpadyate yadā `②`tatprakāravyavacchedo bhavati / `[007|18-][S029-11]`~~
㈠此中，有時.由一物眼識得生，若是時中.分別一類。
㈡有時眼識緣一事生，謂於爾時各別了別。
㈢གང་འདི་གཟུགས་རྣམ་པ་མང་པོ་བཤད་པ་དེ་ལ་རེས་འགའ་ནི་རྫས་གཅིག་གིས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་དེ། གང་གི་ཚེ་དེའི་རྣམ་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་གཅོད་པར་འགྱུར་བ་ནའོ། །
*⑴tatra kadācid ekena dravyeṇa cakṣus-vijñānam utpadyate yadā tad prakāra vyavacchedas bhavati*
~~0◤kadā cid bahubhir yadā na vyavacchedaḥ / `[007|19][S029-12]`~~
㈠有時由多物眼識得生，若是時中.無所分別。
㈡有時眼識緣多事生，謂於爾時.不別了別。
㈢རེས་འགའ་ནི་མང་པོས་ཏེ། གང་གི་ཚེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་མི་གཅོད་པ་ན་སྟེ།
*⑴kadācid bahubhis yadā na vyavacchedas*
~~0◤tadyathā senāvyūham anekavarṇasaṃsthānaṃ maṇisamūhaṃ ca`[MS. ca作vā]` dūrāt paśyataḥ / `[007|19-][S029-12]`~~
㈠譬如軍眾.有無量顯形色，及遠見眾寶。
㈡如遠觀察.軍眾山林.無量顯形，珠寶聚等。
㈢དཔེར་ན་ཐག་རིང་པོ་ནས་དམག་བཤམས་པ་འམ། ནོར་བུའི་ཚོགས་ཀྱི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དུ་མ:ལ་ལྟ་བ་`[3 PNལ་ལྟ་བའི། Cབལྟ་བ།]`ལྟ་བུའོ། །
*⑴tadyathā—— senā-vyūham aneka-varṇa-saṃsthānam maṇi-samūham ca dūrāt paśyatas*
~~0◤evaṃ śrotrādivijñānaṃ vedita`③`vyaṃ / `[007|20][S029-14]`~~
㈠應知耳等識亦爾。
㈡應知耳等諸識亦爾。
㈢རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །
*⑴evam śrotra-ādi-vijñānam veditavyam*
~~0◤kāyavijñānaṃ tu paraṃ pañcabhiḥ spraṣṭavyair utpadyata ity eke / caturbhir mahābhūtair ekena ca ślakṣṇatvādinā /`[MS. 無/]` `[007|21][S030-01]`~~
㈠身識若極多，由五觸生，謂四大觸.諸觸中滑等隨一。有師作如此執。
㈡有餘師說：身識極多.緣五觸起，謂四大種.滑等隨一。
㈢ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཤིན་ཏུ་མང་ན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་དང་། འཇམ་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་གཅིག་དང་རེག་བྱ་ལྔས་སྐྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴kāya-vijñānam tu param pañcabhis spraṣṭavyais utpadyate iti eke. caturbhis mahābhūtais ekena ca ślakṣṇa-tva-ādinā*
~~0◤sarvair ekādaśabhir ity apare / `[007|22][S030-02]`~~
㈠復有餘師說：具足十一觸生身識。
㈡有說：極多總緣一切十一觸起。
㈢གཞན་དག་ན་རེ་བཅུ་གཅིག་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་སྐྱེད་`[4 PNབསྐྱེད།]`དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴sarvais ekādaśabhis iti apare*
~~0◤nanu caivaṃ samastālamba`④`natvāt sāmānyaviṣayāḥ pañca vijñānakāyāḥ prāpnuvanti`[MS. /+]` na svalakṣaṇaviṣayāḥ / `[007|22-][S030-03]`~~
㈠若爾則總緣塵，通境為塵.五識應成。不但緣別境。
㈡若爾，五識.總緣境故，應五識身.取共相境。非自相境。
㈢དེ་ལྟ་ན་སྤྱི་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་`(79-77)`པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་སྤྱིའི་ཡུལ་ཅན་དུ་འགྱུར་གྱི། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་མ་ཡིན་པ་མ་ཡིན་ནམ་`[1 PN-ནམ།]`ཞེ་ན།
*⑴nanu ca evam samasta-ālambana-tvāt sāmānya-viṣayās pañca vijñāna-kāyās prāpnuvanti, na sva-lakṣaṇa-viṣayās*
~~0◤āyatanasvalakṣaṇaṃ praty ete svalakṣaṇaviṣayā iṣyante`[MS. /+]` na dravyasvalakṣaṇam ity ado`⑤`ṣaḥ / `[007|23-][S030-04]`~~
㈠五識對入別相為境故，許彼以別相為境，非對物別相。斯有何失。
㈡約處自相，許五識身.取自相境，非事自相。斯有何失。
㈢འདི་དག་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་དུ་འདོད་ཀྱི། རྫས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་པས་ཉེས་པ་མེད་དོ། །
*⑴āyatana-sva-lakṣaṇam praty ete sva-lakṣaṇa-viṣayās iṣyante, na dravya-sva-lakṣaṇam iti adoṣas*
~~0◤idaṃ vicāryate / kāyajihvendriyayor yugapad viṣayaprāptau satyāṃ katarad vijñānaṃ pūrvam utpadyate / `[007|25][S030-06]`~~
㈠應思此義：身舌二根，一時塵至，何識先生。
㈡今應思擇：身舌二根，兩境俱至，何識先起。
㈢འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ལུས་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་གཉིས་ཅིག་ཅར་དུ་ཡུལ་དང་ཕྲད་ན་རྣམ་པར་`{140-31b}`ཤེས་པ་གང་སྔར་སྐྱེ་ཞེ་ན།
*⑴idam vicāryate——kāya-jihvā-indriyayos yugapad viṣaya-prāptau satyām katarat vijñānam pūrvam utpadyate*
~~0◤yasya viṣayaḥ paṭīyān / `[007|26][S030-07]`~~
㈠隨強塵先發識。
㈡隨境強盛，彼識先生。
㈢གང་གི་ཡུལ་ཤས་`[2 Nཤེས།]`ཆེ་བའོ། །
*⑴yasya viṣayas paṭīyān*
~~0◤sama`{3. Y. one reading is same |}`prāpte tu viṣaye jihvāvi`⑥`jñānaṃ pūrvam utpadyate / bhoktukāmatāvarjitatvāt santateḥ /`[MS. /+]` `[007|26-][S030-07]`~~
㈠若平等塵至，舌識先生，食欲所引相續故。
㈡境若均平，舌識先起，食`[飲＝`欲`‹三宮›]飲`引身.令相續故。
㈢ཡུལ་མཉམ་པ་དང་ཕྲད་ན་ནི་ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔར་སྐྱེ་སྟེ། ཟ་བར་འདོད་པས་རྒྱུད་གཏད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴sama prāpte tu viṣaye jihvā vijñānam pūrvam utpadyate, bhoktum-kāmatā-āvarjita-tvāt sasntates*
# 〖08_1_a〗
`H2.1.1.1.1.2.3.釋無表`
`I2.1.1.1.1.2.3.1.正明無表`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#I2.1.1.1.1.2.3.1.正明無表) [Vy08_1](AKBhvy-1a#〖08_1〗)
~~0◤uktāḥ pañcendriyārthāḥ`[MS. //+]` yathā ca teṣāṃ grahaṇam / `[007|27-][S030-09]`~~
㈠如此說五根五塵及如取塵已，
㈡已說根境及取境相，
㈢དབང་པོ་ལྔ་དང་། དོན་ལྔ་དང་། དེ་དག་ལ་ཇི་ལྟར་འཛིན་པ་ཡང་བཤད་ཟིན་ཏོ། །
*⑴uktās pañāca indriya arthās yathā ca teṣām grahaṇam*
~~0◤avijñaptir idānīṃ vaktavyā / seyam ucyate`[007|29][S031-01]`~~
㈠今當說無教色。〔偈曰〕：
㈡無表色相今次當說。頌曰：
㈢ད་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་བསྙད་པར་བྱ་བ་དེ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།
*⑴avijñaptis idānīm vaktavyā sā iyam ucyate——*
`﹝010 亂心無心等 隨流淨不淨 大種所造性 由此說無表 ﹞`
~~0◤`@008`【■vikṣiptācittakasyā`⑦`pi yo 'nubandhaḥ śubhāśubhaḥ /】`[008|01-][S031-02]`~~
㈠【亂心無心耶`[耶＝邪‹三宮›＊]` 隨流淨不淨】。
㈡ 【亂心無心等_a 隨流淨不淨】〖08_1_b〗。
㈢གཡེངས་དང་སེམས་མེད་པ་ཡི་ཡང་། །དགེ་དང་མི་དགེའི་`[3 PNདགེ།]`རྗེས་འབྲེལ་གང་། །
*⑴vikṣipta-acittakasya api yas anubaṇdhas śubha-aśubhas*
~~0◤【 mahābhūtāny upā`[MS. pa^//+]`dāya sa hy avijñaptir ucyate // VAkK_1.11 //】`[008|02][S031-03]`~~
㈠【依止於四大 何無教色說】。
㈡ 【大種所造性_c 由此說無表】〖08_1_d〗。
㈢འབྱུང་བ་ཆེ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་པ༑ །དེ་ནི་རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་`[4 PNམི།]`བརྗོད། །
*⑴mahābhūtāni upādāya sa hi avijñaptis ucyate*
~~0◤vikṣiptacittakasyeti`{1. Y. quotes two futher readings as vikṣiptācittakasya and vikṣiptasya |}` tadanyacittasyāpi // `[008|03][S031-04]`~~
㈠釋曰：異緣名亂心。
㈡論曰：亂心者，謂此餘心。
㈢སེམས་གཡེངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ཀྱི་ཡང་ཡིན་པའོ། །
*⑴vikṣipta-cittakasya iti tad-anya-cittasya api*
~~0◤acittakasyāpīty asaṃjñinirodhasamāpattisamā- `[ 6b. 1B. VI ]①`pannasyāpi / `[008|03-][S031-04]` (011[MS](AMS1#^1a6B))~~
㈠入無想定及滅心定，名無心。
㈡無心者，謂入無想`[想＝相‹宮›]`及滅盡定。
㈢སེམས་མེད་པའི་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཡང་ཡིན་པའོ། །
*⑴acittakasya api iti asaṃjñi-nirodha-samāpatti-samāpannasya api*
~~0◤apiśabdenāvikṣipta`[MS. sya/ +]`sucittasyāpīti`{2. S.Y. sacittakasyāpīti |}` vijñāyate / `[008|04][S031-05]`~~
㈠顯非亂心及有心故言`[＊]`耶。
㈡等言顯示，不亂有心。
㈢ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་མ་གཡེངས་པ་སེམས་དང་བཅས་པའི་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་མངོན་ནོ། །
*⑴api-śabdena avikṣipta-sacittakasya api iti vijñāyate*
~~0◤yo 'nubandha iti`[MS. /+]` yaḥ pra`[MS. hā^//+]⓪`vā`①[b]`haḥ / śubhāśubha iti kuśalākuśalaḥ / `[008|05][S031-02]`~~
㈠是似相續，或俱或後，故名隨流。善名淨，惡名不淨。
㈡相似相續，說名隨流。善與不善，名淨不淨。
㈢དགེ་དང་མི་དགེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་ལེགས་དང་དགེ་ལེགས་མ་ཡིན་པའོ། །རྗེས་འབྲེལ་གང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུན་ཏོ། །
*⑴yas anu-bandhas iti yas pravāhas, śubha-aśubhas iti kuśala-akuśalas*
~~0◤kuśalākuśale prāptipra`[MS. ā^/+]`vāho 'py a`②`stī`[MS. ti^/+]`dṛśa iti tadviśeṣaṇārtham ucyate mahābhūtāny upādāyeti / `[008|05-][S031-07]`~~
㈠至得相續亦爾，為簡此異彼，故說.依止於四大。
㈡為簡諸得相似相續，是故復言.大種所造。
㈢ཐོབ་པའི་རྒྱུན་ཡང་འདི་ལྟ་བུ་ཡོད་པས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱ་བའི་ཕྱིར། འབྱུང་བ་ཆེ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་པ། །ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་དོ། །
*⑴kuśala-akuśale prāpti-pravāhas apy asti īdṛśas iti tad-viśeṣaṇa-artham ucyate—— mahābhūtāni upādāya iti* ^x1d5uy
~~0◤hetvartha upādāyārtha iti vaibhāṣikāḥ /`[MS. 無ḥ /]` jana`[MS. a=ā]`nādihetubhāvāt / `[008|07][S031-08]`~~
㈠毘婆沙師說：依止以因為義。四大為無教，生等五因故。
㈡毘婆沙說：造是因義。謂作生等五種因故。
㈢བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་རྒྱུར་བྱས་པའི་དོན་ནི་རྒྱུའི་དོན:ཏོ༑ །`[5 PNཏེ།]`སྐྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴hetu arthas upādāya arthas iti vaibhāṣikās, janana-ādi-hetu-bhāvāt*
~~0◤sa hy avijñaptir iti hiśabdas tannāma`③`karaṇavi`[MS. 無vi]`jñāpanārthaḥ /`[MS. aḥ /作o]` `[008|07-][S031-09]`~~
㈠欲顯立名因，故言何。
㈡顯立名因，故言由此。
㈢དེ་ནི་རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དེའི་མིང་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ།
*⑴sa hi avijñaptis iti hi-śabdas tad-nāma-karaṇa-jñāpana-arthas*
~~0◤rūpakriyāsvabhāvā'pi satī vijñaptivat paraṃ na vijña`{3. S.Y. vijñā. |}`payatīty avijñaptiḥ /`[MS. /+]` `[008|08-][S031-09]`~~
㈠此法雖以有色業為性，不如有教色.可令他知，故名無教。
㈡無表雖以色業為性.如有表業，而非表示令他了知，故名無表。
㈢གཟུགས་དང་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཡང་རྣམ་པར་`(79-78)`རིག་བྱེད་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ལ་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའོ། །
*⑴rūpa-kriyā-svabhāvā api satī vijñapti-vat param na vijñapayati iti avijñaptis*
~~0◤ucyata iti`[MS. i作y]` ācāryavacanaṃ darśayati / `[008|09-][S031-10]`~~
㈠顯是餘師說故言說。
㈡說者顯此是師宗言。
㈢བརྗོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་ཚིག་ཡིན་པར་སྟོན་པའོ༑ །
*⑴ucyate iti ācārya-vacanam darśayati*
~~0◤samāsatas tu vijñaptisamā`④`dhisaṃbhūtaṃ kuśalākuśala`{4. P75.S.Y. ...kuśalaṃ |}`rūpam avijñaptiḥ / `[008|09-][S032-01]` `[S033空]`~~
㈠若略說.有教色.三摩提所生，善惡性色，名無教。
㈡略說表業及定所生，善不善色，名為無表。
㈢མདོར་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བྱུང་བའི་གཟུགས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའོ། །
*⑴samāsatas tu vijñapti-samādhi-saṃbhūtam kuśala-akuśala-rūpam avijñaptis*
# 〖09_1_a〗
`I2.1.1.1.1.2.3.2.明能造大種`
`J2.1.1.1.1.2.3.2.1.實四大種`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#J2.1.1.1.1.2.3.2.1.實四大種) [Vy09_1](AKBhvy-1a#〖09_1〗)
~~0◤mahābhūtāny upādāyety uktāni katamāni bhūtāni`[MS. 無bhūtāni]` / `[008|11][S034-01]`~~
㈠前說依止四大，何者四大。
㈡既言無表大種所造，大種云何。
㈢འབྱུང་བ་ཆེ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་པ། །ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན།
*⑴mahābhūtāni upādāya iti uktāni katamāni bhūtāni*
~~0◤ 【bhūtāni pṛthivīdhātur aptejovāyudhātavaḥ 】`[008|12][S034-02]`~~
㈠〔偈曰〕：【諸大謂地界.及水火風界】。
㈡頌曰：【大種謂四界_a 即地水火風】〖09_1_b〗。
㈢འབྱུང་བ་དག་ནི་སའི་ཁམས་དང་། ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་གི་`[1 PN-གི།]`ཁམས་རྣམས་
*⑴bhūtāni pṛthivī-dhātus ap-tejas-vāyu-dhātavas*
`﹝011 大種謂四界 即地水火風 能成持等業 堅濕煖動性 ﹞`
㈢ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།
~~0◤ity ete catvāraḥ svalakṣaṇo`⑤`pādāyarūpadhāraṇād`{5. Y. adds vā or ca |}` dhātavaś `[008|13][S034-03]`~~
㈠釋曰：如此四大，能持自相及所造色，故名界。
㈡論曰：地水火風，能持自相及所造色，故名為界。
㈢བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཁམས་དག་གོ། །
*⑴iti ete catvāras sva-lakṣaṇa-upādāya-rūpa-dhāraṇāt dhātavas*
~~0◤catvāri mahābhūtā`[MS. nī^/+]`ny ucyante / mahattvam eṣāṃ sarvānyarūpāśrayatvenau`{6. MS no |}`dārikatvāt / `[008|14][S034-03]`~~
㈠云何四界名大。1一切餘色依止故，於彼成麁故，故名為大。
㈡如是四界，亦名大種。1一切餘色所依性故，體寬廣故。
㈢འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་དག་གཟུགས་གཞན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་ཉིད་དུ་རིགས་པའི་ཕྱིར་ན་ཆེན་པོ་ཉིད་དོ། །
*⑴catvāri mahābhūtāni ucyante, mahat-tvam eṣām sarva-anya-rūpa-āśraya-tvena audārika-tvāt*
~~0◤athavā tadudbhūtavṛttiṣu pṛthivyaptejovā`⑥`yuskandheṣv eṣāṃ mahāsaṃniveśatvāt / `[008|14-][S034-04]`~~
㈠2復次，極遍滿起.地水火風聚中，形量大故。3復次，能增廣一切有色物生，及於世間能作大事，故名大。
㈡2或於地等增盛聚中，形相大故。3或起種種大事用故。
㈢`{140-32a}`ཡང་ན་ས་དང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་གི་ཕུང་པོ་དེ་དག་བྱ་བ་ལ་ཤས་`[2 Nཤེས།]`ཆེ་བ་དེ་དག་ལ་དེ་རྣམས་ཆེན་པོར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴atha vā—— tad-udbhūta-vṛttiṣu pṛthivī-ap-tejas-vāyu-skandheṣu eṣām mahāsanniveśa-tvāt* ^k9dp9j
~~0◤te punar ete dhātavaḥ kasmin karmaṇi saṃsiddhāḥ kiṃ svabhāvāś cety āha`[MS. /+]` `[008|15-][S034-06]`~~
㈠復次，此地等界，於何業中成，何為自性。
㈡此四大種，能成何業。
㈢ཡང་ཁམས་དེ་དག་གི་ལས་ནི་`[3 PN-ནི།]`གང་དུ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ། རང་བཞིན་ནི་ཅི་ཞེ་ན།
*⑴te punar ete dhātavas kasmin karmaṇi saṃsidhās, kiṃ svabhāvās ca iti āha——*
~~0◤【dhṛtyādikarmasaṃsiddhāḥ`[MS. //+]`】`[008|17][S034-07]`~~
㈠〔偈曰〕：【於持等業成】。
㈡{【能成持等業】〖09_1_c〗}
㈢འཛིན་པ་ལ་སོགས་ལས་སུ་གྲུབ། །
*⑴dhṛti ādi karma saṃsiddhās*
㈢ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།
~~0◤dhṛtisaṃgrahapaktivyūhanakarmasv ete `⑦`yathākramaṃ saṃsiddhāḥ pṛthivyaptejovāyudhātavaḥ / vyūhanaṃ punar vṛddhiḥ prasarpaṇaṃ ca`{7. Y. one reading is vā |}` veditavyam / `[008|18][S035-01]`~~
㈠釋曰：勝持和攝.成熟引長，於四業中，次第成就地水火風界。轉移增益，故名引長。
㈡如其次第，能成持攝熟長四業。地界能持，水界能攝，火界能熟，風界能長。長謂增盛，或復流引。
㈢ས་དང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་གི་ཁམས་འདི་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་`[4 PN-དུ།]`འཛིན་པ་དང་སྡུད་པ་དང་སྨིན་པར་བྱེད་པ་དང་རྒྱས་པར་བྱེད་པའི་ལས་དག་ཏུ་གྲུབ་བོ། །རྒྱས་པར་བྱེད་པ་ནི་འཕེལ་བ་དང་རྒྱས་པར་བྱེད་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།
*⑴dhṛti-saṃgraha-pakti-vyūhana-karmasu ete yathā-kramam saṃsiddhās pṛthivī-ap-tejas-vāyu-dhātavas vyūhanam punar vṛddhis prasarpaṇam ca veditavyam*
~~0◤idam eṣāṃ karma / `[008|19][S035-02]`~~
㈠是名四大業。
㈡業用既爾，
㈢འདི་དག་ནི་དེ་དག་གི་ལས་ཡིན་ནོ། །
*⑴idam eṣām karma*
~~0◤svabhāvas tu yathākramaṃ`[MS. //+]` `[008|19][S035-03]`~~
㈠自性者，次第：
㈡自性云何。如其次第，
㈢རང་བཞིན་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ།
*⑴svabhāvas tu yathākramam*
~~0◤ 【kha`[MS. khu]`rasnehoṣṇateraṇāḥ // VAkK_1.12 //】`[008|20][S035-04]`~~
㈠〔偈曰〕：【堅濕熱動性】。
㈡即用堅濕煖動為性。{【堅濕煖動性】〖09_1_d〗}
㈢སྲ་གཤེར་དྲོ་ཉིད་གཡོ་བ་རྣམས་ཏེ།
*⑴khara sneha ūsṇata īraṇās*
~~0◤kharaḥ pṛthi`[ 7a. 1A. VII ]①`vīdhātuḥ / sneho 'bdhātuḥ / uṣṇatā tejodhātuḥ / `[008|21][S035-05]` (012[MS](AMS1#^1a7A))~~
㈠釋曰：地界以堅為性，水界以濕為性，火界以熱為性，
㈡地界堅性，水界濕性，火界煖性。
㈢སྲ་བ་ནི་སའི་ཁམས་སོ། །གཤེར་བ་ནི་ཆུའི་ཁམས་སོ། །དྲོ་བ་ནི་མེའི་ཁམས་སོ། །
*⑴kharas pṛthivī-dhātus snehas ab-dhātus uṣṇa tā tejas-dhātus*
~~0◤īraṇā vāyudhātuḥ / īryate 'nayā bhūtasroto deśāntarotpādanāt pradīperaṇavad itīraṇā / `[008|22][S035-06]`~~
㈠風界以動為性。引諸大相續令生異處，如吹燈光，名動。
㈡風界動性。由此能引.大種造色.令其相續生至餘方，如吹燈光，故名為動。
㈢གཡོ་བ་ནི་རླུང་གི་ཁམས་སོ། །འདིས་འབྱུང་བའི་རྒྱུན་ཡུལ་གཞན་དུ་སྐྱེད་`[5 PNབསྐྱེད།]`པའི་ཕྱིར་གཡོ་བར་བྱེད་དེ། སྒྲོན་མེ་`[6 PNམ།]`གཡོ་བ་བཞིན་དུ་གཡོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴īraṇās vāyu-dhātus, īryate anayā bhūta-srotas deśa-antara utpādanāt pradīpa-īraṇa-vat iti īraṇā*
~~0◤“vāyudhātuḥ katamo la`②`ghusamudīraṇatvam” iti prakaraṇeṣu nirddiṣṭaṃ sūtre ca / `[008|23][S035-05]`~~
㈠分別道理論云：「何者風界。所謂輕觸。」經說亦爾。
㈡品類足論，及契經言：「云何名風界。謂輕等動性。」==\[[zs4](正理01-05#^cg2wz2) 又輕與動相順相似，故論經言.輕等動性]== [akgm](俱舍所依阿含#1.13)
㈢རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དག་དང་མདོ་སྡེ་ལས་རླུང་གི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། ཡང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་ལ།
*⑴“vāyudhātus katamas. laghu-samudīraṇa-tvam” iti prakāraṇeṣu nirdiṣṭam sūtre ca*
~~0◤tat tu laghutvam upādāya rūpam apy uktaṃ prakaraṇe`[MS. raṇe作re]`ṣu`{8. MS. drops ṇe. |}` / `[008|23-][S035-07]`~~
㈠或說輕觸為所造色。
㈡復說輕性為所造色。
㈢རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དག་ལས། `(79-79)`ཡང་བ་ཉིད་དེ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཞེས་ཀྱང་བཤད་དོ། །
*⑴tat tu laghu tvam upādāya rūpam api uktam prakaraṇeṣu*
~~0◤ato ya īraṇāsvabhāvo dharmaḥ sa vāyu`[MS. dhātu+]`r iti karmaṇā'sya svabhāvo `③`'bhivyaktaḥ / `[008|24-][S035-08]`~~
㈠此法以動為定性故，說動為風界。即以業顯風自性。
㈡故應風界動為自性，舉業顯體故亦言輕。==\[[Kvy1a](AKBhvy-1a#^urzjyv)]==
㈢དེའི་ཕྱིར་གཡོ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རླུང་གི་ཁམས་ཤེས་པ་སྟེ། འདིའི་རང་བཞིན་ལས་ཀྱིས་`[1 PNཀྱི།]`གསལ་བ་ཡིན་ནོ། །
*⑴atas yas īraṇā-svabhāvas dharmas sa vāyus iti karṃaṇā asya svabhāvas abhivyaktas* ^agm1z13
# 〖10_1_a〗
`J2.1.1.1.1.2.3.2.2.對假顯實`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#J2.1.1.1.1.2.3.2.2.對假顯實) [Vy10_1](AKBhvy-1a#〖10_1〗)
~~0◤kaḥ punaḥ pṛthivyādināṃ pṛthivīdhātvādīnāṃ ca viśeṣaḥ / `[008|26][S035-10]`~~
㈠復次，地等及地界等，異義云何。
㈡云何地等地等界別。
㈢ས་ལ་སོགས་པ་དང་། སའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན།
*⑴kas punar pṛthivī-ādinām pṛthivī-dhātu-ādīnām ca viśeṣas*
~~0◤`@009`【pṛthivī varṇasaṃ`[MS. saṃ作svaṃ]`sthānam ucyate lokasaṃjñayā /`[MS. /+]`】`[009|01][S035-11]`~~
㈠〔偈曰〕：【說地顯形色 由世立名想 水火亦復然】。
㈡頌曰：【地謂顯形色_a 隨世想立名】〖10_1_b〗。
㈢འཇིག་རྟེན་གྱི་ནི་ཐ་སྙད:དོ། །`[2 PNདུ།]`ཁ་དོག་དབྱིབས་ལས་ཞེས་བརྗོད།
*⑴pṛthivī varṇa-saṃsthānam ucyate loka-saṃjñayā*
`﹝012 地謂顯形色 隨世想立名； 水火亦復然 風即界亦爾 ﹞`
~~0◤tathā hi pṛthivīṃ darśayanto varṇaṃ saṃsthānaṃ ca darśaya`④`nti / `[009|02][S035-12]`~~
㈠釋曰：若世人示現他地大，但示顯形色。
㈡論曰：地謂顯形色處為體， 隨世間想.假立此名。由諸世間相示地者，以顯形色.而相示故。
㈢འདི་ལྟར་ས་སྟོན་པ་ན་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །
*⑴tathā hi——pṛthivīm darśayantas varṇam saṃsthānam ca darśayanti*
~~0◤yathā pṛthivī`[MS. /]` evaṃ`[MS. //+]` `[009|02][S035-13]`~~
㈢ས་ལ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ།
*⑴yathā pṛthivī evam*
~~0◤ 【āpas tejaś ca`[MS. /+]`】`[009|03][S035-14]`~~
㈠如示現地大，示現水火大亦爾。{【水火亦復然】}
㈡水火亦然。{【水火亦復然】〖10_1_c〗}
㈢ཆུ་མེ་ཡང་ངོ་། །
*⑴āpas tejas ca*
~~0◤varṇasaṃsthānam evocyate lokasaṃjñayā / `[009|04][S035-15]`~~
㈠但示顯形色，故依世假名想，說色入為地等三大。
㈢འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ཉིད་ལ་བརྗོད་དོ། །
*⑴varṇa saṃsthānam eva ucyate loka-saṃjñayā*
~~0◤ 【vāyus tu dhātur eva`[MS. //+]`】`[009|05][S035-16]`~~
㈠〔偈曰〕：【唯風界】。
㈡風即風界，{【風即界】〖10_1_d〗}
㈢རླུང་ཚོགས་ཁམས་ཉིད་ཡིན།
*⑴vāyus tu dhātus eva*
~~0◤ya eva tu vāyudhātuḥ`[MS. /+]` sa eva loke vāyur ity ucyate /`[MS. /+]` `[009|06][S035-17]`~~
㈠釋曰：是風界世人說為風。
㈡世間於動立風名故。
㈢རླུང་གི་ཁམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ལ་འཇིག་རྟེན་ན་རླུང་ཞེས་འདོགས་སོ། །
*⑴yas eva tu vāyudhātus, sas eva loke vāyuariti ucyate*
~~0◤ 【tathāpi `⑤`ca // VAkK_1.13 //】`[009|07][S035-18]`~~
㈠〔偈曰〕：【亦爾】。
㈡{【亦爾】〖10_1_d〗}
㈢དེ་དང་འདྲ་བའང་ཡིན།
*⑴tathāpi ca*
~~0◤yathā pṛthivī varṇasaṃsthānam ucyate lokasaṃjñayā tathā vāyur api / nīlikā vātyā maṇḍalikā vātyeti / `[009|08][S036-01]`~~
㈠釋曰：如世人假說顯形色為地，說風亦爾，或說黑風.或說團風。
㈡或如地等隨世想名，風亦顯形.故言亦爾。如世間說.黑風團風，此用顯形表示風故。
㈢ཇི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ལ་ས་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་རླུང་ལ་ཡང་རླུང་སྔོན་པོ་རླུང་ཟླུམ་པོའོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །
*⑴yathā pṛthivī varṇa saṃsthānam ucyate loka saṃjñayā, tatha vāyuar api—— nīlikā vātyā, maṇḍalikā vātyā iti*
~~0◤kasmāt punar ayam avijñaptiparyanto rūpaskandha i`⑥`ty ucyate / rūpaṇāt /`[MS. 無/]` `[009|10][S036-03]`~~
㈠云何說無教為後.此陰名色。顯現變壞故。
㈡何故此蘊.無表為後，說為色耶。由變壞故。
㈢ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་བར་འདི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། :གཟུགས་སུ་རུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ`[3 PN-གཟུགས་སུ་རུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ།]`།
*⑴kasmāt punar ayam avijñapti-paryantas rūpa-skandhas iti ucyate. raupaṇāt*
~~0◤uktaṃ bhagavatā “rūpyate rūpyata iti bhikṣavas tasmād rūpopādānaskandha ity ucyate / `[009|10-][S036-03]`~~
㈠佛世尊說：「比丘，由此法變壞，變壞故.說色取陰。
㈡如世尊說：「苾芻當知，由變壞故，名色取蘊。[akgm](俱舍所依阿含#1.14)
㈢བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དག་གཟུགས་སུ་ཡོད་ཅིང་`{140-32b}`གཟུགས་སུ་རུང་བས། དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །
*⑴uktam bhagavatā—— rūpyate rupyate iti bhikṣavas, tasmāt rūpa-upādāna-sdandhas iti ucyate*
~~0◤kena rūpyate / pāṇi`[MS. sa^/+]`sparśenāpi spṛṣṭo rūpyata” iti vista`⑦`raḥ / `[009|11][S036-04]`~~
㈠何法能變壞。由手等觸故變壞。」廣說如經。
㈡誰能變壞。謂手觸故.即便變壞。」乃至廣說。
㈢ཅིས་`[4 PNཅི།]`གཟུགས་སུ་རུང་ཞེ་ན། ལག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པས་ན་`[5 PN-ན།]`རེག་ན་ཡང་གཟུགས་སུ་རུང་ངོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །
*⑴kena rupyate pāṇi-sparśena api spṛṣṭas rūpyate” iti vistaras* ^agm1z14
~~0◤rūpyate bādhyata ity arthaḥ / `[009|12][S036-06]`~~
㈠有對礙故可變壞。
㈡變壞即是，可惱壞義。
㈢གཟུགས་སུ་རུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནོད་པར་བྱར་རུང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ་
*⑴rūpyate bādhyate iti arthas*
~~0◤tathā hy arthavargīyeṣūktam`[009|13][S036-06]`~~
㈠復次，義部經中說：
㈡故義品中作如是說：
㈢འདི་ལྟར་དོན་གྱི་སྡེ་ཚན་དག་ལས།
*⑴tathā hi artha-vargīyeṣu uktam——*
~~0◤【 “tasya cet kāmayānasya`[S. kāmayamānasya]` cchandajātasya dehinaḥ /】`[009|14][S036-07]`~~
~~0◤【 te kāmā na samṛdhyanti`{1. S.Y. samṛdhyante |}` śalyaviddha iva rūpyate //”】`[009|15][S036-08]`~~
㈠求得欲塵人，愛渴所染著，若所求不遂，`[喜彼＝`婁波`‹三宮›]喜彼`如被刺。
㈡趣求諸欲人，常起於希望，諸欲若不遂，惱壞如箭中。[akgm](俱舍所依阿含#1.15)
㈢གལ་ཏེ་འདོད་པ་ཚོལ་བྱེད་ཅིང་། །འདུན་པ་སྐྱེས་པའི་ལུས་ཅན་ཏེ། །འདོད་པ་དེ་དག་མ་འབྱོར་ན། །ཟུག་རྔུས་ཟུག་བཞིན་གནོད་པར་འགྱུར༑ །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །
*⑴tasya ced kāma-yānasya chanda-jātasya dehinas*
*⑴te kāmās na samṛdhyanti śalya viddhas iva rūpyate*
`[Tassa ce kāmayānassa [kāmayamānassa (ka.)], chandajātassa jantuno;]`
`[Te kāmā parihāyanti, sallaviddhova ruppati.]`
~~0◤rūpasya punaḥ kā bā`[ 7b. 1B. VII ]①`dhanā / vipariṇāmotpādanā / `[009|16][S036-09]` (013[MS](AMS1#^1a7B))~~
㈠復次，餘師說：此色欲界變壞生。`[???]`
㈡色復云何.欲所惱壞。欲所擾惱.變壞生故。
㈢གཟུགས་ཀྱི་གནོད་པ་གང་ཞེ་ན། ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་སྐྱེད་པའོ། །
*⑴rūpasya punar kā badhanā . vipariṇāma-utpādanā* ^agm1z15
~~0◤pratighāto rūpeṇety`[Ejima: rūpaṇety]` apare / `[009|16-][S036-09]`~~
㈠對礙故名色。
㈡有說：變礙故名為色。[Kvy1](AKBhvy-1b#^8gm8tw)
㈢གཞན་དག་ན་རེ་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ནི་ཐོགས་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴pratighātas(√han) rūpaṇa iti apare*
~~0◤paramāṇurūpaṃ tarhi rūpaṃ na prāpnoty arūpaṇāt / `[009|17][S036-10]`~~
㈠若爾，隣虛色應不成色，不可變壞故。
㈡若爾，極微應不名色，無變礙故。
㈢འོ་ན་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཟུགས་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། `(79-80)`གཟུགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴paramāṇu-rūpam tarhi rūpam na prāpnoti, arūpaṇāt*
~~0◤navai paramāṇurūpa`[MS. ṃ^/+]`m ekaṃ pṛthag`{2. MS. pṛthak |}` bhūtam asti /`[MS. 無/]` saṃghāta`[MS. saṃ+]`sthaṃ tu`{3. Y. omits tu |}` ta`②`d rūpyata eva / `[009|17][S036-10]`~~
㈠此言非難，隣虛色無獨住.不和合故，若和合住，則可變壞。
㈡此難不然，無一極微各處而住，眾微聚集.變礙義成。
㈢རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་གཟུགས་གཅིག་པུ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་མེད་པ་ཉིད་དོ། །འདུས་པ་ལ་གནས་པ་དེ་ལ་ནི་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ཉིད་དོ། །
*⑴na vai paramāṇu rūpam ekam pṛthak bhūtam asti. saṅghāta-saṃstham tu tat rūpyate eva `[འཛུགས་པ།〔ཐ་དད་པ〕 བཙུགས་པ། གཟུགས་པ། ཚུགས།།]`* ^57gvda
~~0◤atītānāgataṃ tarhi rūpaṃ na prāpnoti / `[009|18-][S036-12]`~~
㈠若爾，過去未來色.不應成色。
㈡過去未來.應不名色。
㈢འོ་ན་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་གཟུགས་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །
*⑴atīta anāgatam tarhi rūpam na prāpnoti*
~~0◤tad api rūpitaṃ rūpayiṣyamāṇaṃ tajjātīyaṃ ceti rūpamindhanavat / `[009|19][S036-12]`~~
㈠此亦已變壞.應變壞，變壞性類故，如所燒薪。
㈡此亦曾當有變礙故，及彼類故，如所燒薪。
㈢དེ་ཡང་གཟུགས་སུ་ཡོད་ཟིན་པ་དང་། གཟུགས་སུ་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་དང་། དེ་དང་རིགས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཡིན་ཏེ་བུད་ཤིང་བཞིན་ནོ། །
*⑴tat api rūpitam rūpayiṣyamāṇam tat-jātīyam ca iti rūpam, indhana vat*
~~0◤avijñaptis tarhi na`{4. Y. adds rūpam |}` prāpnoti / `[009|19-][S037-01]`~~
㈠若爾，無教不應成色。
㈡諸無表色.應不名色。
㈢འོ་ན་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་གཟུགས་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །
*⑴avijñaptis tarhi na prāpnoti*
~~0◤sāpi vijñapti`③`rūpaṇād rūpitā bhavati / vṛkṣapracalane cchāyāpracalanavat / `[009|20][S037-01]`~~
㈠此亦由有教變壞故，其同變壞。如樹動影動。
㈡有釋：表色有變礙故，無表隨彼亦受色名。譬如樹動，影亦隨動。
㈢དེ་ཡང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལ་གཟུགས་སུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་སུ་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཤིང་ལྗོན་པ་གཡོས་པས་གྲིབ་མ་གཡོ་བ་བཞིན་ནོ། །
*⑴sā api vijñapti-rūpaṇāt rūpitā bhavati vṛkṣa-pracalane chāyā-pracalana vat*
~~0◤nāvikārāt / `[009|20-][S037-02]`~~
㈠是義不然，無教無變壞故。
㈡此釋不然，無變礙故。
㈢འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ཏེ།
*⑴na avikārāt*
~~0◤vijñaptinivṛttau cā`{5. Y. one reading is vā |}`vijñaptinivṛttiḥ syād vṛkṣābhāve cchāyā'bhāvavat / `[009|21-][S037-02]`~~
㈠若爾，有教謝滅，無教亦應謝滅，如樹滅影滅。
㈡又表滅時.無表應滅，如樹滅時.影必隨滅。
㈢རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལོག་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཡང་ལྡོག་པར་འགྱུར་ཏེ། ཤིང་ལྗོན་པ་མེད་ན་གྲིབ་མ་མེད་པ་བཞིན་ནོ། །
*⑴vijñapti-nivṛttau ca avijñapti-nivṛttis syāt, vṛkṣa-abhāve chāyā-abhāva-vat*
~~0◤āśrayabhū`④`tarūpaṇād ity apare / `[009|23][S037-04]`~~
㈠復有餘師說：依止變壞故，無教亦變壞。是義不然。
㈡有釋：所依大種變礙故，無表業亦得色名。
㈢གཞན་དག་ན་རེ་རྟེན་གྱི་འབྱུང་བ་ལ་གཟུགས་སུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴āśraya-bhūta-rūpaṇād iti apare*
~~0◤evaṃ tarhi cakṣurvijñānādīnām apy āśrayarūpaṇāt rūpatvaprasaṅgaḥ / `[009|23-][S037-05]`~~
㈠若爾，眼識等.由依止變壞，亦應成色。
㈡若爾，所依有變礙故，眼識等五應亦名色。
㈢དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་རྟེན་གཟུགས་སུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །
*⑴evam tarhi cakṣus-vijñāna-ādīnām api āśraya-rūpaṇāt rūpa-tva-prasaṅgas*
~~0◤viṣamo 'yam upanyāsaḥ / `[009|24][S037-06]`~~
㈠是故汝執不平。雖然有異。何以故。
㈡此難不齊。
㈢ཉེ་བར་བཀོད་པ་འདི་ནི་མི་མཐུན་པ་ཡིན་ཏེ།
*⑴viṣamas ayam upanyāsas*
~~0◤avijñaptir hi cchāyeva vṛkṣaṃ prabheva ma`⑤`ṇiṃ bhūtāny āśritya varttate / `[009|24-][S037-06]`~~
㈠無教依四大生，如影依樹生.光依寶生。
㈡無表依止大種轉時，如影依樹.光依珠寶。
㈢རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཤིང་ལྗོན་པ་ལ་གྲིབ་མ་ཉིད་དང་། ནོར་བུ་ལ་འོད་ཉིད་བཞིན་དུ་འབྱུང་བ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག:གོ། །`[1 PNགི།]`
*⑴avijñaptis hi chāyā iva vṛkṣam prabhā iva maṇim bhūtāni āśritya varttate*
~~0◤na tv evaṃ`{6. MS. natveva |}` cakṣurādīny āśritya varttante cakṣurvijñānādīni`[MS. /+]` kevalaṃ tūtpattinimittamātraṃ tāni teṣāṃ bhavantīti / `[009|24-][S037-07]`~~
㈠眼等識不爾，依眼等根生，諸根一向.唯為眼等識作生因。
㈡眼等五識，依眼等時.則不如是，唯能為作助生緣故。
㈢མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་`{140-33a}`པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་དེ་དག་གི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མཚན:ཙམ་ཡིན་པ་`[2 PN-ཙམ་ཡིན་པ།]`འབའ་ཞིག་ཙམ་དུ་ཟད་པས་སོ༑ །
*⑴na tu evam cakṣus-ādīni āśritya vartante cakṣus-vijñāna-ādīni kevalam tu utpatti-nimitta-mātram tāni teṣām bhavanti iti*
~~0◤idaṃ tāvad avaibhāṣi`⑥`kīyaṃ vṛkṣam āśritya chāyā varttate`[MS. /+]` maṇiṃ cāśritya prabheti / `[009|25-][S037-09]`~~
㈠此執非毘婆沙義，謂依樹影生.依寶光生。
㈡此影依樹.光依寶言，且非符順毘婆沙義。
㈢ཤིང་ལྗོན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གྲིབ་མ་དང་། མར་མེ་ལ་བརྟེན་ནས་འོད་འཇུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་རེ་ཞིག་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་མ་ཡིན་ཏེ།
*⑴idam tāvat avaibhāṣikī iyam—— vṛkṣam āśritya chāyā varttate maṇim ca āśritya prabhā iti*
~~0◤cchāyādi`{S. cch=ch}`varṇaparamāṇūnāṃ pratyekaṃ svabhūtacatuṣkāśritatvābhyu`-@010`pagamāt / `[009|26-010|01][S038-01]`~~
㈠彼師說：影等顯色隣虛，各各依止自四大故。
㈡彼宗影等顯色極微，各自依止四大種故。
㈢གྲིབ་མ་ལ་སོགས་པ་ཁ་དོག་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་སོ་སོ་རང་གི་འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དུ་ཁས་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴chāyā-ādi-varṇa-paramāṇūnām pratyekam sva-bhūta catuṣka-āśrita-tva-abhyupagamāt*
~~0◤saty api ca tadāśritatve cchāyāprabhayor nā`⑦`vijñaptis tathaivāśritā yujyate / `[010|01][S038-01]`~~
㈠若實如此，影光依樹寶生，無教不應同此依止。
㈡設許影光依止樹寶，而無表色不同彼依。
*⑴sati api ca tad-āśrita-tve cchāyā-prabhayos na avijñaptis tathā eva āśritā yujyate*
~~0◤niruddheṣv api avijñaptyāśrayeṣu mahābhūteṣu tasyā anirodho`{1. MS. anirodhā... S.Y. anirodhābhyupagamāt |}` 'bhyupagamyate / `[010|02][S038-02]`~~
㈠何以故。無教所依止四大已謝，彼師不許無教隨滅。
㈡彼許所依大種雖滅，而無表色不隨滅故。
㈢གྲིབ་མ་དང་འོད་དེ་དག་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་ཡིན་ཡང་`(79-81)`རྣམ་པར་རིག་བྱེད་`[1 PNཔ།]`མ་ཡིན་པའི་རྟེན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་འགགས་ཀྱང་`[2 PN+དེ་མི།]`འགག་པར་ཁས་ལེན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་དེ་ལྟར་བརྟེན་པར་མི་རུང་ངོ་། །
*⑴niruddheṣu api avijñapti-āśayeṣu mahābhūteṣu tasyās anirodhas abhyupagamyate*
~~0◤ato na`{2. S.Y. tasmānna |}` bhavaty eṣa parihāraḥ / `[010|02-][S038-03]`~~
㈠是故此執不成救義。
㈡是故所言未為釋難。
㈢དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ལན་དུ་མི་རུང་ངོ་། །
*⑴atas(tasmāt) na bhavati eṣa parihāras*
~~0◤anye punar atra parihāram ā`[ 8a. 1A. VIII ]①`huḥ`[MS. /+]` cakṣurvijñānādīnām āśrayo bhedaṃ gataḥ / `[010|03-][S038-04]` (014[MS](AMS1#^1a8A))~~
㈠復有餘師別立救義言：眼等諸識依止，各有差別。
㈡復有別釋彼所難言：眼識等五所依不定。
㈢གཞན་དག་ནི་འདི་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་ནི་ཐ་དད་དུ་གྱུར་པ་སྟེ།
*⑴anye punar atra parihāram āhus—— cakṣus vijñāna ādīnām āśrayas bhedam gatas*
~~0◤kaścid rūpyate cakṣurādiḥ`[MS. /+]` kaścin na rūpyate yathā`{3. Y. omits yathā |}` manaḥ / `[010|04][S038-04]`~~
㈠有依止變壞，如眼等；有依止不變壞，如意識等。
㈡或有變礙，謂眼等根；或無變礙，謂無間意。
㈢ཁ་ཅིག་ནི་གཟུགས་སུ་རུང་བ་སྟེ་མིག་ལ་སོགས་པའོ། །ལ་ལ་ནི་གཟུགས་སུ་མི་རུང་བ་སྟེ་ཡིད་དོ། །
*⑴kaṣcit rūpyate cakṣus-ādis, kaścit na rūpyate yathā manas*
~~0◤na tv evam avijñaptiḥ /`{4. MS. ... vijñaptistasmā... |}` tasmād asamānaḥ prasaṅgaḥ`[MS. /+]` ity `[010|05][S038-05]`~~
㈠無教依止既不爾，此難則不平。
㈡無表所依則不如是。故前所難定為不齊。
㈢རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདྲ་བར་ཐལ་བ་མེད་དོ། །
*⑴na tu evam avijñaptis tasmāt asamānas prasaṅgas iti*
~~0◤ata upapannam e`②`tad āśraya`{5. S.Y. seems to omits āśraya |}`rūpaṇād rūpam iti / `[010|05-][S038-06]`~~
㈠是故此義應然，由可變壞.故名色陰。
㈡變礙名色，理得成就。
㈢དེའི་ཕྱིར་`[3 PN-ཕྱིར།]`གཟུགས་སུ་ཡོད་པས་ན་གཟུགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འཐད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ལན་འདེབས་སོ། །
*⑴atas upapannam etat—— (āśraya-)rūpaṇāt rūpam iti*
# 〖11_1_a〗
`F2.1.1.1.2.正立處界`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#F2.1.1.1.2.正立處界) [Vy11ab_1](AKBhvy-1a#〖11_1〗‹ab›)
~~0◤ya eva rūpaskandhasvabhāvā uktāḥ`[MS. //+]` `[010|07][S038-07]`~~
㈠是法前已說，色陰為性。
㈡2論曰：此前所說，色蘊性中。
㈢གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་གང་དག་ཡིན་པ།
*⑴yas eva rūpa-skandha-svabhāvās uktās*
~~0◤ 【indriyārthās ta eveṣṭā daśāyatanadhātavaḥ /】`[010|08][S038-08]`~~
㈠〔偈曰〕：【此根`[塵＝應‹三宮›]`塵復說 十入及十界】。
㈡1頌曰：【此中根與境_a 許即十處界】〖11_1_b〗。3許即根境為十處界。
㈢དབང་དོན་དེ་དག་ཁོ་ན་ལ། །སྐྱེ་མཆེད་དང་ནི་ཁམས་བཅུར་འདོད། །
*⑴indriya-arthās te eva iṣṭās daśa-āyatana-dhātavas*
`﹝013 此中根與境 許即(即說)十處界 ﹞`
~~0◤āyatanavyavasthāyāṃ daśāyatanāni / `[010|09][S038-09]`~~
㈠釋曰：若安立入門屬十`[八＝`入`‹三宮›]八`。
㈡謂於處門立為十處。
㈢སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པར:གཞག་པ་`[4 PNབཞག་པར༑]`ནི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་སྟེ༑
*⑴āyatana-vyavasthāyām daśa-āyatanāni——*
~~0◤cakṣurāyatanaṃ rūpā`③`yatanaṃ`[MS. /+]` yāvat kāyāyatanaṃ spraṣṭavyāyatanam iti / `[010|09-][S038-09]`~~
㈠謂眼入色入，乃至身入觸入。
㈡眼處色處，廣說乃至身處觸處。
㈢མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནས། ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་ཡིན་ནོ། །
*⑴cakṣus-āyatanam, rūpa-āyatanam, yāvat kāya-āyatanam, spraṣṭavya-āyatanam iti*
~~0◤dhātuvyavasthāyāṃ ta eva daśa dhātavaś cakṣurdhātū rūpadhātur yāvat kāyadhātuḥ`[MS. /+]` spraṣṭavyadhātur iti / `[010|10-][S038-10]`~~
㈠若安立界門屬十界，謂眼界色界，乃至身界觸界。
㈡若於界門立為十界，眼界色界廣說，乃至身界觸界。
㈢ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་དེ་དག་ཉིད་ཁམས་བཅུ་སྟེ། མིག་གི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནས། ལུས་ཀྱི་ཁམས་དང་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་བར་ཡིན་ནོ། །
*⑴dhātu vyavasthāyām te eva daśa dhātavas cakṣus-dhātus rūpa-dhātus yāvat kāyadhātus, spraṣṭavya-dhātus iti*
~~0◤ukto rūpa`④`skandhas tasya cāyatana`[MS. dhātu+]`vyavasthānam / `[010|11][S038-12]`~~
㈠說色陰.及安立入界已。
㈡已說色蘊，并立處界。
㈢གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། དེའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །
*⑴uktas rūpa-skandhas, tasya ca āyatana-dhātu-vyavasthānam*
# 〖11_1_c〗
`E2.1.1.2.明受等三蘊`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#E2.1.1.2.明受等三蘊) [Vy11cd-12_1](AKBhvy-1a#〖11_1〗‹cd›〖12_1〗)
~~0◤vedanādayo vaktavyāḥ /`[MS. /+]` tatra`[MS. //+]` `[010|12][S039-01]`~~
㈠次當說受等諸陰。此中，〔偈曰〕：
㈡當說受等三蘊處界。頌曰：
㈢ཚོར་བ་ལ་ལོགས་`[5 PNསོགས།]`པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།
*⑴vedanā ādayas vaktavyas tatra*
`﹝014 受領納隨觸 想取像為體 四餘名行蘊 如是受等三 及無表無為 名法處法界 ﹞`
~~0◤ 【vedanā'nubhavaḥ`[MS. /+]` 】`[010|13][S039-02]`~~
㈠【受陰領隨觸】。
㈡ 【受領納隨觸】〖11_1_c〗
㈢དེ་ལ་ཚོར་བ་མྱོང་བ།
*⑴vedanā anubhavas*
~~0◤trividho 'nubhavo`[MS. o=ī?]` vedanāskandhaḥ / sukho duḥkho 'duḥkhāsukhaś ca / `[010|14][S039-03]`~~
㈠釋曰：有三種領隨觸，說名受陰。何者為三。謂能領隨樂苦不樂不苦觸，是名三受。
㈡論曰：受蘊謂三，領納隨觸，即樂及苦不苦不樂。[Kvy1](AKBhvy-1a#^ksoj38)
㈢མྱོང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་སྟེ། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ། །
*⑴trividhas anubhavas vedanā-skandhas—— sukhas, duḥkhas, aduḥkha-asukhas ca*
~~0◤sa pu`⑤`nar bhidyamānaḥ ṣaḍ vedanākāyāḥ cakṣuḥsaṃsparśajā vedanā yāvan manaḥsaṃsparśajā vedaneti / `[010|14-][S039-04]`~~
㈠復次，若分別此受，則成六受聚。謂眼觸所生受。乃至意觸所生受。
㈡此復分別成六受身。謂眼觸所生受乃至意觸所生受。
㈢དེ་ཡང་དབྱེ་ན་ཚོར་བའི་ཚོགས་དྲུག་སྟེ། མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ནས། ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བའི་`{140-33b}`བར་རོ། །
*⑴sa punar bhidyamānas ṣaṭ vedanā-kāyās cakṣus-saṃsparśa-jā vedanā yāvam vanas saṃsparśa-jā vedanā iti*
~~0◤ 【saṃjñā nimittodgrahaṇātmikā // VAkK_1.14 //】`[010|16][S039-05]`~~
㈠〔偈曰〕：【想陰別執相】。
㈡想蘊謂能取像為體。{【想取像為體】〖11_1_d〗}
㈢འདུ་ཤེས་ནི། མཚན་མར་འཛིན་པའི་བདག་ཉིད་དོ། །
*⑴saṃjñā nimitta-udgrahaṇa-ātmikā*
~~0◤yāva`[MS. yāva作ya]`n nīlapītadīrghahrasvastrī`⑥`puruṣamitrāmitrasukhaduḥkhādinimittodgrahaṇam asau saṃjñāskandhaḥ / `[010|17-][S039-06]`~~
㈠釋曰：青黃長短.男女親怨.樂苦等相.差別執，是名想陰。
㈡即能執取.青黃長短.男女怨親.苦樂等相。
㈢གང་སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། རིང་པོ་དང་། ཐུང་`(79-82)`ངུ་དང་། ཕོ་དང་། མོ་དང་། མཛའ་བཤེས་དང་། མཛའ་བཤེས་མ་ཡིན་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་`[1 PN-བ།]`སོགས་པའི་<u>རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་</u>ལ་མཚན་མར་འཛིན་པ་དེ་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །
*⑴yat nīla-pīta-dīrgha-hrasva-strī-puruṣa-mitra-amitra-sukha-duḥkha-ādi-nimitta-udgrahaṇam asau saṃjñā-skandhas*
~~0◤sa punar bhidyamānaḥ ṣaṭ saṃjñākāyā vedanāvat // `[010|18][S039-07]`~~
㈠復次，若分別此想，有六如受。
㈡此復分別成六想身，應如受說。
㈢དེ་ཡང་དབྱེ་ན་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་དྲུག་སྟེ། ཚོར་བ་བཞིན་ནོ། །
*⑴sa punar bhidyamānas ṣaṣ saṃjñākāyās vedanā vat*
~~0◤ 【caturbhyo 'nye tu saṃskāraskandhaḥ`[MS. /+]` 】`[010|19][S039-08]`~~
㈠〔偈曰〕：【異四名行陰】。
㈡{【四餘名行蘊】〖12_1_a〗}
㈢འདུ་བྱེད་ཕུང་པོ་བཞི་ལས་གཞན`[2 Pགཞག]`། །
*⑴caturbhyas anye tu saṃskāra skandhas*
~~0◤rūpavedanāsaṃ`⑦`jñāvijñānebhyaś caturbhyo 'nye tu saṃskārāḥ saṃskāraskandhaḥ/ `[010|20][S039-09]`~~
㈠釋曰：除色受想識四陰，餘有為法名行陰。
㈡除前及後色受想識，餘一切行名為行蘊。
㈢གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཕུང་པོ་བཞི་ལས་གཞན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །
*⑴rūpa-vedanā-saṃjñā-vijñānebhyas catubbryas anye tu saṃskārās saṃskāra skandhas*
~~0◤bhagavatā tu sūtre “ṣaṭ`[MS. ṭ作ḍ]` ceta`[MS. ta作？cf. te-1b4A-7]`nākāyā” ity uktaṃ prādhānyāt / `[010|20-][S040-01]`~~
㈠經中佛世尊說.六故意聚.名行取陰，此說由勝故。
㈡然薄伽梵於契經中.說六思身為行蘊者，由最勝故。[akgm](俱舍所依阿含#1.16)
㈢བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོ་ལས། སེམས་པ་`[3 PNཔའི།]`ཚོགས་དྲུག་གོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།
*⑴bhagavatā tu sūtre “ṣaṭ cetanākāyās” iti uktam; prādhānyāt*
~~0◤sā hi karmasvarūpatvād abhisaṃskaraṇe pradhānā / `[010|21-][S040-02]`~~
㈠此故意聚，是業性故，於造作中最勝故。
㈡所以者何。行名造作。思是業性，造作義強.故為最勝。
㈢དེ་ནི་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་ལ་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ། །
*⑴sā hi karma-svarūpa-tvāt abhisaṃskaraṇe pradhānā* ^agm1z16
~~0◤ata `[ 8b. 1B. VIII ]①`evoktaṃ bhagavatā`[MS. /+]` “saṃskṛtam abhisaṃska`[MS. a=ā^/]`ro`[MS. pāc(d?)āna+]`ti / tasmāt saṃskārā`{6. MS. saṃskāropādāna |}` upādānaskandha ity ucyata” iti`[010|22-][S040-02]` (015[MS](AMS1#^1a8B))~~
㈠佛世尊說：能作功用起有為法故，說此為有行取陰。
㈡是故佛說：若能造作.有漏有為，名行取蘊。[js01](俱舍論記疏01#^x1i2y2) [akgm](俱舍所依阿含#1.17)
㈢དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། འདུས་བྱས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དེ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདུ་བྱེད་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་`[4 PN+བྱའོ། །ཞེས།]`གསུངས་སོ། །
*⑴atas eva uktam bhagavatā—— “saṃskṛtam abhisaṃskāroti tasmāt saṃskārās upādāna skandhas iti ucyate” iti* ^agm1z17
~~0◤anyathā hi śeṣāṇāṃ caitasikānāṃ viprayuktānāṃ ca saṃskārāṇāṃ ska`②`ndhāsaṃgrahād duḥkhasamudayasatyatvaṃ na syād iti parijñāparihāṇe`{7. Y. prahāṇe |}` api`{8. S.Y. omits api |}` na syātām/ `[010|23-][S040-04]`~~
㈠若不爾，所餘心法及不相應法.非陰攝，則不可立為苦諦集諦，於彼亦不可立為應知應離。
㈡若不爾者，餘心所法及不相應.非蘊攝故，應非苦集，則不可為應知應斷。[akgm](俱舍所依阿含#1.17A)
㈢དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལྷག་མ་རྣམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཕུང་པོར་`[5 PN+མ།]`འདུས་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་བས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་སྤང་བར་ཡང་`[6 PN-ཡང་།]`མི་འགྱུར་རོ། །
*⑴anyathā hi śeṣāṇām caitasikānām viprayuktānām ca saṃskārāṇām skandha-asaṃgrahāt duḥkha-samudaya-satya-tvam na syāt iti parijñā-parihāṇe na api* ^agm1z17A
~~0◤uktaṃ ca bha`⓪`ga`②[b]`vatā`[MS. /+]` “nāham ekadharmam api anabhijñāyāparijñāya duḥkhasyāntakri`③`yāṃ vadāmī”ti / evam “aprahāye”ty uktam / `[010|25-][S040-05]`~~
㈠佛世尊說：我不說未見未通一法，決定至苦後際。未除未滅亦爾。
㈡如世尊說：若於一法未達未知，我說不能作苦邊際。未斷未滅，說亦如是。 [akgm](俱舍所依阿含#1.18)
㈢བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི། ཆོས་གཅིག་མངོན་པར་མ་ཤེས་ཤིང་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པར་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་བྱེད་པར་ང་མི་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་ལ། དེ་བཞིན་དུ་མ་སྤངས་པར་ཡང་ཞེས་གསུངས་ཏེ།
*⑴uktam ca bhagavatā—— “na aham eka dharmam api anabhijñāya aparijñāya duḥkhasya anta kriyām vadāmi iti evam aprahāya iti uktam*
~~0◤`@011`tasmād avaśyam eṣāṃ saṃskāraskandhasaṃgraho 'bhyupagantavyaḥ / `[011|01][S040-08]`~~
㈠是故諸有為法入行陰攝，應信此義。
㈡是故定應許除四蘊，餘有為行皆行蘊攝。
㈢དེ་ལྟ་བས་ན་`[7 PN-ན།]`གདོན་མི་ཟ་བར་དེ་དག་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོར་བསྡུས་པར་ཁས་བླང་བར་བྱའོ། །
*⑴tasmāt avaśyam eṣām saṃskāra-skandha-saṃgrahas abhyupagantavyas* ^agm1z18
~~0◤ 【ete punas trayaḥ /】`[011|02][S040-09]`~~
㈠〔偈曰〕：【是受等三陰】。
㈢དེ་གསུམ།
*⑴ete punar trayas*
~~0◤vedanāsaṃjñāsaṃskāraskandhāḥ`[MS. 無ḥ]` āyatanadhātu`④`vyavasthāyāṃ`[011|03][S040-10]`~~
㈠釋曰：謂受想行三陰，若安立為入及界。
㈢ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དག་སྟེ། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི།
*⑴vedanā-saṃjñā-saṃskāra-skandhās āyatana-dhātu-vyavasthāyām——*
~~0◤ 【dharmāyatanadhātvākhyāḥ sahāvijñaptyasaṃskṛtaiḥ // VAkK_1.15 //】`[011|04][S040-11]`~~
㈠〔偈曰〕：【或名法入界 并無教無為】。
㈡即此所說受想行蘊，及無表色，三種無為。{【如是受等三_b 及無表無為_c 名法處法界】〖12_1_d〗}
㈢རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་དང་། འདུས་མ་བྱས་རྣམས་བཅས་པ་ནི། །ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་ཞེས་བྱ། །
*⑴dharma-āyatana-dhātu ākhyās saha avijñapti asaṃskṛtais*
~~0◤ity etāni sapta dravyāṇi dharmāyatanaṃ dharmadhātuś cety ākhyāyante / `[011|05][S041-01]`~~
㈠釋曰：此七種法，說名法入及法界。
㈡如是七法，於處門中立為法處，於界門中立為法界。
㈢དེ་ལྟར་ན་རྫས་བདུན་པོ་དེ་དག་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ། །
*⑴iti etāni sapta dravyāṇi dharma āyatanam dharmadhātus ca iti ākhyāyante*
# 〖13_1_a〗
`E2.1.1.3.明識蘊`
`F2.1.1.3.1.明識蘊`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#F2.1.1.3.1.明識蘊) [Vy13_1](AKBhvy-1a#〖13_1〗)
~~0◤ 【vijñānaṃ prativijñaptiḥ 】`[011|06][S041-02]`~~
㈠〔偈曰〕：【識陰對對視】。
㈡已說受等三蘊處界，當說識蘊并立處界。頌曰：【識謂各了別】〖13_1_a〗。
㈢རྣམ་`(79-83)`ཤེས་སོ་སོར་རྣམ་རིག་པ། །
*⑴vijñānam prati-vijñaptis*
`﹝015 識謂各了別 此即名意處 及七界應知 六識轉為意 ﹞`
~~0◤vi`⑤`ṣayaṃ viṣayaṃ prati vijñaptir upalabdhir vijñāna`{1. MS. ... labdhijñāna... |}`skandha ity ucyate / `[011|07][S041-03]`~~
㈠釋曰：對對諸塵，意識心，是名識陰。
㈡論曰：各各了別.彼彼境界，總取境相，故名識蘊。
㈢ཡུལ་དང་ཡུལ་ལ་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་ཅིང་དམིགས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །
*⑴viṣayam viṣayam prati vijñaptis upalabdhis vijñāna-skandhas iti ucyate*
~~0◤sa punaḥ ṣaḍ vijñānakāyāḥ cakṣurvijñānaṃ yāvan manovijñānam iti / `[011|07-][S041-03]`~~
㈠復次，若分別此識則成六識聚，謂眼識乃至意識。
㈡此復差別有六識身，謂眼識身至意識身。
㈢དེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་`{140-34a}`ཚོགས་དྲུག་སྟེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་རོ། །
*⑴sa punar ṣaṭ vijñāna kāyās cakṣus vijñānam yāvat manas vijñānam iti*
~~0◤ya eṣa vijñānaskandha u`⑥`kta āyatanavyavasthāyāṃ`[MS. /+]` `[011|08-][S041-05]`~~
㈠是所說識陰，若安立入，
㈡應知如是所說識蘊，於處門中立為意處，於界門中立為七界。
㈢རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་`[1 PN-པ།]`དེ་སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པར་གཞག་པ་`[2 Pཔར།]`ནི༑
*⑴yas eṣa vijñāna skandhas uktas āyatana vyavasthāyām*
~~0◤ 【mana-āyatanaṃ ca tat /】`[011|10][S041-06]`~~
㈠〔偈曰〕：【或說為意入】。
㈡{【此即名意處】〖13_1_b〗}
㈢ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱང་དེ་ཡིན།
*⑴manas-āyatanam ca tat*
~~0◤dhātuvyavasthāyāṃ sa eva`[MS. //+]` `[011|11][S041-07]`~~
㈠釋曰：若安立界，
㈢ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡང་དེ་དག་ཉིད༑
*⑴dhātu-vyavasthāyām sas eva——*
~~0◤ 【dhātavaḥ sapta ca matāḥ`[MS. /+]` 】`[011|12][S041-08]`~~
㈠〔偈曰〕：【或說為七界】。
㈡{【及七界應知】〖13_1_c〗}
㈢ཁམས་བདུན་དག་ཏུའང་འདོད་པ་སྟེ།
*⑴dhātavas saspta ca matās*
~~0◤katame sapta / `[011|13][S041-09]`~~
㈠釋曰：何者為七。
㈢བདུན་གང་ཞེ་ན།
*⑴katame sapta*
~~0◤ 【ṣaḍ vi`{2. MS. looks like yadvi |}`jñānāny atho manaḥ // VAkK_1.16 //】`[011|14][S041-10]`~~
㈠〔偈曰〕：【謂六識意根】。
㈡{【六識轉為意】〖13_1_d〗}
㈢རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་ཡིད། །
*⑴ṣaṭ vijñānāni atho manas*
~~0◤cakṣurvijñānadhātur yāvan manovijñā`⑦`nadhātur manodhātuś ca / `[011|15][S041-11]`~~
㈠釋曰：眼識界，乃至意識界，及意界。
㈡謂眼識界至意識界，即此六識轉為意界。
㈢མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་རོ། །
*⑴cakṣus-vijñāna-dhātus yāvat manas-vijñāna-dhātu manas-dhātus ca*
~~0◤evam atra pañca skandhā dvādaśāyatanāni`[MS. /+]` aṣṭādaśa dhātavo nirddiṣṭā bhavanti / `[011|15-][S041-11]`~~
㈠此中五陰，已說為十二入及十八界。
㈡如是此中所說五蘊，`[即＝取‹三宮›]`即十二處并十八界。
㈢དེ་ལྟར་ན་འདིར་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་དང་། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ།
*⑴evam atra pañca skandhās, dvādaśa-āyatanāni, aṣṭādaśa dhātavas nirdiṣṭā bhavaṇti*
~~0◤avijñaptivarjyo rūpaskandho daśāyatanāni daśa dhātavaḥ / `[011|16-][S041-12]`~~
㈠除無教色，是色陰.立為十入十界。
㈡謂除無表.諸餘色蘊，即名十處.亦名十界。
㈢རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་དང་། ཁམས་བཅུ་དག་གོ། །
*⑴avijñapti-varjyas rūpa-skandhas daśa-āyatanāni daśa-dhatavas*
~~0◤vedanā`[ 9a. 1A1. I ]①`dayaḥ skandhās trayo 'vijñaptir asaṃskṛtāni ca dharmāyatanaṃ dharmadhātuś ca`[MS. /+]` `[011|17-][S041-13]` (016[MS](AMS1#^1b1A))~~
㈠受想行陰.無教無為，立為法入法界。
㈡受想行蘊.無表無為，總名法處.亦名法界。
㈢ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་གསུམ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་དག་ནི་ཆོས་ཀྱི་`[3 N-ཀྱི།]`སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །
*⑴vedanā-ādayas skandhās trayas avijñaptis asaṃskṛtāni ca dharma-āyatanam dharma-dhātus ca*
~~0◤vijñānaskandho mana-āyatanaṃ ṣaḍ vijñānadhātavo manodhātuś ceti // `[011|17-][S041-14]`~~
㈠是識陰.即是意入，及六識界.并意界。
㈡應知識蘊.即名意處，亦名七界，謂六識界.及與意界。
㈢རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་སོ༑ །
*⑴vijñāna-skandhas manas-āyatanam ṣaṭ vijñāna-dhātavas manas-dhātus ca iti*
# 〖14_1_a〗
`F2.1.1.3.2.釋妨難`
`G2.1.1.3.2.1.別立意界妨`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#G2.1.1.3.2.1.別立意界妨) [Vy14ab_1](AKBhvy-1a#〖14_1〗‹ab›)
~~0◤nanu ca ṣaḍ vijñānakāyā vijñāna`②`skandha ity uktam / `[011|19][S041-15]`~~
㈠為不如此耶，前說唯六識`[識〔－〕‹三宮›]`為識陰。
㈡豈不識蘊唯六識身。
㈢རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོར་བཤད་པ་མ་ཡིན་ནམ།
*⑴nanu ca ṣaṭ vijñāna kāyās vijñāna skandhas iti uktam*
~~0◤atha ko 'yaṃ punas tebhyo 'nyo manodhātuḥ / na khalu kaścid anyaḥ / kiṃ tarhi / teṣām eva`[011|20][S041-15]`~~
㈠若爾`[異＝是‹三宮›]`異此六識，何法名意界。無別意界異六識。雖然，是諸識中，
㈡異此說何復為意界。更無異法，即於此中，頌曰：
㈢ཡང་དེ་དག་ལས་གཞན་པ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དེ་གང་ཞེ་ན། གཞན་ནི་གང་ཡང་མེད་དོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན།
*⑴atha kas ayam punar tebhyas anyas manas-dhātus. na khalu kaścid anyas. kim tarhi. teṣām eva*
`﹝016 由即六識身 無間滅為意 ﹞`
~~0◤ 【ṣaṇṇām anantarātītaṃ vijñānaṃ yad dhi tan manaḥ /】`[011|21][S041-17]`~~
㈠〔偈曰〕：【六中無間謝 說識名意根】。
㈡ 【由即六識身_a 無間滅為意】〖14_1_b〗。
㈢དྲུག་པོ་དེ་དག །ཉིད་ལས་འདས་མ་ཐག་པ་ཡི། །རྣམ་ཤེས་གང་ཡིན་དེ་ཡོད་`[4 Nཡིད།]`དོ། །
*⑴ṣaṇṇām anantara atītam vijñānam yat hi tat manas*
~~0◤yad yat samanantaraniru`③`ddhaṃ vijñānaṃ tan manodhātur ity ucyeta`[MS. cyeta作cyate]` / `[011|22][S041-18]`~~
㈠釋曰：六識中隨一無間滅。此識說名意界。
㈡論曰：即六識身無間滅已，能生後識故名意界。
㈢རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་དང་གང་འགགས་མ་ཐག་པ་དེ་ཉིད་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་སྟེ།
*⑴yat yat samanantara niruddham vijñānam tat manas-dhātus iti ucyate*
~~0◤tadyathā sa eva putro 'nyasya `[S042]`pitā bhavati`[MS. /+]` tad eva phalam anyasya bījam iti / `[011|22-][S041-18-S042-02]`~~ `{[S042]pitrākhyāṃ labhate, tadeva phalam anyasya bījākhyām, tathehāpi sa eva manodhātvākhyāṃ labhate.}`
㈠譬如一人.先為子後為父，又如先為果.後成種子。識亦如是，先為六識後成意界。==\[S. [Kvy1](AKBhvy-1a#^n0mppj)]==
㈡謂如此子.即名餘父，又如此果.即名餘種。
㈢དཔེར་ན་བུ་དེ་ཉིད་གཞན་གྱི་ཕར་འགྱུར་བ་དང་། འབྲས་བུ་དེ་ཉིད་གཞན་གྱི་ས་བོན་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ། །
*⑴tadyathā sas eva putras anyasya pitā bhavati, tat eva phalam anyasya bījam iti*
# 〖14_1_c〗
`G2.1.1.3.2.2.十八界不成妨`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#G2.1.1.3.2.2.十八界不成妨) [Vy14cd_1](AKBhvy-1a#〖14_1〗‹cd›)
~~0◤evaṃ tarhi dravyataḥ saptadaśa dhātavo bhavanti `④`dvādaśa vā ṣaḍvijñānadhātumanodhātūnām itaretarāntarbhāvād iti `[011|23-][S042-03]`~~
㈠若爾，實物唯十七界.或十二界。何以故。六識界及意界互相攝故。
㈡若爾，實界應唯十七.或`[唯〔－〕‹三宮›]`唯十二。六識與意更相攝故。
㈢དེ་ལྟ་`[5 Nལྟར།]`ན་འོ་ན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་དང་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་`(79-84)`རྣམས་གཅིག་གི་ནང་དུ་གཅིག་འདུས་པའི་ཕྱིར་རྫས་སུ་ན་ཁམས་བཅུ་བདུན་ནམ་བཅུ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ན་
*⑴evam tarhi dravyatas saptadaśa dhātavas bhavanti, dvādaśa vā; ṣaṣ-vijñāna-dhātu manas-dhātūnām itaretara antarbhāvāt iti*
~~0◤kasmād aṣṭādaśa vyavasthāpyante / yady apy evaṃ tathāpi`[MS. //+]` `[011|24][S042-04]`~~
㈠若爾，云何安立為十八界。雖然〔偈曰〕：
㈡何緣得立十八界耶。頌曰：
㈢ཅིའི་ཕྱིར་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། དེ་ལྟའང་ཡིན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་།
*⑴kasmāt aṣṭādāśa vyavasthāpyante / yadi api evam; tathā api*
~~0◤ 【ṣaṣṭhāśrayaprasiddhyarthaṃ dhātavo 'ṣṭāda`⑤`śa smṛtāḥ // VAkK_1.17 //】`[011|26][S042-05]`~~
㈠【為成第六依 故界成十八】。
㈡ 【成第六依故_c 十八界應知】〖14_1_d〗。
㈢དྲུག་པའི་རྟེན་ནི་རབ་བསྒྲུབ་`[1 PNསྒྲུབ།]`ཕྱིར། །ཁམས་ནི་བཅོ་བརྒྱད་དག་ཏུ་འདོད། །
*⑴ṣaṣṭha-āśraya-prasiddhi-artham dhātavas aṣṭādaśa smṛtās*
`﹝017 成第六依故 十八界應知 ﹞`
~~0◤pañcānāṃ vijñānadhātūnāṃ ca`[MS. tu^//+]`kṣurdhātvāyatanādayaḥ`{3. MS. ...tanadayaḥ |}` pañcāśrayāḥ / ṣaṣṭhasya manovijñānadhātor āśrayo 'nyo nāsti /`[MS. sti /作sty]` `[011|27][S042-06]`~~
㈠釋曰：是五種識界.以眼等五界為依，第六意識界.無有別依。
㈡論曰：如五識界.別有眼等五界為依，第六意識.無別所依。
㈢རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་པོ་དག་གི་རྟེན་ལྔ་ནི་མིག་གི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ན་དྲུག་པོ་`[2 PNཔ།]`ཡིད་ཀྱི་རྣམ་`{140-34b}`པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྟེན་ནི་གཞན་མེད་དེ`[3 PNདོ།།]`།
*⑴pañcānām vijñāna-dhātūnām cakṣus-dhātu-āyatana-ādayas pañca-āśrayās, ṣaṣṭhasya manas-vijñāna-dhātos āśrayas anyas na asti*
~~0◤atas tadāśrayaprasiddhyarthaṃ manodhātu`⑥`r upadiṣṭaḥ / `[011|28-][S042-07]`~~
㈠為成立此依，故說意界。
㈡為成此依，故說意界。
㈢དེའི་ཕྱིར་དེའི་རྟེན་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་བསྟན་ཏོ། །
*⑴atas tad-āśraya-prasiddhi-artham manas-dhātur upadiṣṭas*
~~0◤evam āśrayāśritālambanaṣaṭka`{4. MS. ... lambanaka |}`vyavasthā`-@012`nād[S.Y. ºnena] aṣṭādaśa dhātavo bhavantīti / `[011|29-012|01][S042-04]`~~
㈠由如此安立依.能依.境界三六故，界成十八。
㈡如是所依.能依.境界，應知各六，界成十八。
㈢དེ་ལྟར་ན་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་དང་དམིགས་པ་དྲུག་ཚན་རྣམ་པར་གཞག་པས་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །
*⑴evam āśraya-āśrita-ālambana-ṣaṭka-vyavasathānāt aṣṭādaśa dhātavas bhavanti iti*
~~0◤arhatas tarhi caramaṃ cittaṃ na mano bhaviṣyati / `[012|01][S043-01]`~~
㈠若爾，阿羅漢最後心，應非意界。
㈡若爾，無學最後念心，應非意界。
㈢འོ་ན་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་སེམས་ཐ་མ་ཡིད་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ།
*⑴arhatas tarhi caramam cittam na manas bhaviṣyati*
~~0◤nahi tad asti yasya tat samanantarātītaṃ syād i`⑦`ti / `[012|02][S043-01]`~~
㈠無識在後生.為此無間滅.故成意界。
㈡此無間滅後識不生，非意界故。
㈢དེ་གང་གིས་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་འདས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་མེད་དོ་ཞེ་ན།
*⑴nahi tat asti yasya tat samanantara-atītam syāt iti*
~~0◤na / tasyāpi manobhāvenāvasthitatvāt / `[012|02-][S043-02]`~~
㈠是義不然。何以故。此已住意性中故。
㈡不爾。此已住意性故。
㈢དེ་ཡང་ཡིད་ཀྱི་ངོ་བོར་གནས་པའི་ཕྱིར་ན་མ་ཡིན་ཏེ།
*⑴na, tasya api manobhāvena avasthita-tvāt*
~~0◤anyakāraṇavaikalyāt tu nottaravijñānasaṃbhūtiḥ // `[012|03][S043-02]`~~
㈠因緣不具故，後識不生。
㈡闕餘緣故，後識不生。
㈢རྒྱུ་གཞན་མ་ཚང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཕྱི་མ་མི་སྐྱེ་བར་ཟད་དོ། །
*⑴anya-kāraṇa-vaikalyāt tu na uttara-vijñāna-saṃbhūtis*
# 〖15_1_a〗
`D2.1.2.明總攝`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#D2.1.2.明總攝) [Vy15_1](AKBhvy-1a#〖15_1〗)
~~0◤tatra skandhaiḥ sarvasaṃskṛtasaṃgrahaḥ / upādānaskandhaiḥ sarvasāsravāṇām ā`[ 9b. 1B1. I ]①`yatanadhātubhiḥ sarvadharmāṇām /`[MS. 無/]` `[012|04][S043-04]` (017[MS](AMS1#^1b1B))~~
㈠此中，由陰攝一切有為，由取陰攝一切有流，由入由界攝一切法盡。
㈡此中，蘊攝一切有為，取蘊唯攝一切有漏，處界總攝一切法盡。
㈢དེ་ལ་ཕུང་པོ་དག་གིས་ནི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་སོ༑ །ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་དེ་`[4 PN-དེ།]`དག་གིས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་སོ། །སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་དག་གིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་སོ། །
*⑴tatra skandhais sarva-saṃskṛta-saṃgrahas, upādāna-skandhais sarva-sāsravāṇām, āyatana-dhātubhis sarva-dharmāṇām*
~~0◤samāsatas tu jñātavyaḥ`[MS. //+]` `[012|05][S044-01]`~~
㈠應知一切諸法復有略攝。
㈡別攝如是，總攝云何。
㈢མདོར་བསྡུ་ན་
*⑴samāsatas tu jñātavyas——*
~~0◤ 【sarvasaṃgraha ekena skandhenāyatanena`{1. MS. skandhena āyatanena |}` ca`[MS. /+]` 】`[012|06-][S044-02]`~~
~~0◤ 【dhātunā ca`[MS. /+]` 】`[012|07][S044-03]`~~
㈠〔偈曰〕：【略攝一切法 由一陰入界】。
㈡頌曰：【總攝一切法_a 由一蘊處界】〖15_1_b〗
㈢ཕུང་པོ་དང་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་གཅིག་གིས་ནི་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ།
*⑴sarva saṃgrahas ekena skandehna āyatanena ca*
*⑴dhātunā ca*
`﹝018 總攝一切法 由一蘊處界 攝自性非餘 以離他性故 ﹞`
~~0◤rūpaskandhena mana-āyatanena dharmadhātunā ca sarvadharmāṇāṃ saṃgraho bo`②`ddhavyaḥ / `[012|08][S044-04]`~~
㈠釋曰：陰中以色陰，入中以意入，界中以法界。應知攝一切法盡。
㈡論曰：由一色蘊意處法界，應知總攝一切法盡。
㈢གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས:ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་`[5 Pཀྱིས་ཆོས། Nཀྱི་ཆོས།]`ཐམས་ཅད་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །
*⑴rūpa skandhena manas āyatanena dharmadhātunā ca sarva dharmāṇām saṃgrahas boddhavyas*
~~0◤sa khalv eṣa saṃgraho yatra kvacid ucyamāno veditavyaḥ /`[MS. /+]` `[012|08-][S044-05]`~~
㈠如來處處說攝，其義應知如此。
㈡謂於諸處，就勝義說。
㈢བསྡུ་བ་དེ་ནི་གང་དང་གང་ནས་འབྱུང་ཡང་རུང་།
*⑴sa khalu eṣa saṃgrahas yatra kvacid ucyamānas veditavyas*
~~0◤ 【svabhāvena`[MS. //+]`】`[012|10][S044-06]`~~
㈠〔偈曰〕：【同自性類故】。釋曰：此攝由同性類相應故。
㈡唯攝自性。{【攝自性非餘】〖15_1_c〗}
㈢རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ།
*⑴svabhāvena*
~~0◤na parabhāvena / kiṃ kāraṇam / `[012|11][S044-07]`~~
㈠不由異性故。何以故。
㈡不攝他性。所以者何。
㈢གཞན་གྱི་དངོས་པོས་ནི་མ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
*⑴na para bhāvena kim kāraṇam*
~~0◤ 【parabhāvavi`[MS. bhāva^/+]`yogataḥ // VAkK_1.18 //】`[012|12][S044-08]`~~
㈠〔偈曰〕：【離餘法性類】。
㈡{【以離他性故】〖15_1_d〗}
㈢གཞན་གྱི་དངོས་དང་མི་ལྡན་ཕྱིར། །
*⑴para bhāva viyogatas*
~~0◤viyukto hi parabhāvena dharmaḥ / tasmān na `③`yena viyuktas tenaiva saṃgṛhīto yujyate / `[012|13][S044-09]`~~
㈠釋曰：諸法與他性相離，則此性與彼不相應，是故不由此性得攝他。
㈡法與他性恒相離故，此離於彼.而言攝者，其理不然。
㈢ཆོས་ནི་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དང་མི་ལྡན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གང་དང་མི་ལྡན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པར་ནི་མི་རུང་སྟེ།
*⑴viyuktas hi para-bhāvena dharmas tasmāt na yena viyuktas tena eva saṃgṛhītas yujyate*
~~0◤tadyathā cakṣurindriyaṃ rūpaskandhena cakṣurāyatanadhātubhyāṃ ca duḥkhasamudayasatyābhyāṃ ca saṃgṛhītam / tatsvabhāvatvāt /`[MS. tatsvāvatvān]` `[012|13-][S044-10]`~~
㈠譬如眼根，由色陰.由眼入眼界.苦集二諦等攝，以同性故。
㈡且如眼根，唯攝色蘊眼處眼界苦集諦等，是彼性故。
㈢དཔེར་`(79-85)`ན་མིག་གི་དབང་པོ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་དག་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་དག་གིས་བསྡུས་ཏེ། དེ་དག་གི་`[1 PNགིས།]`ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴tadyathā—— cakṣus indriyam rūpa-skandhena cakṣus-āyatana-dhātubhyām ca duḥkha-samudaya-satyābhyām ca saṃgṛhītam tad-svabhāva-tvāt*
~~0◤nānyai`④`ḥ`{2. MS. tatsvabhāvatvānnānyaiḥ |}` skandhādibhis tadbhāva`{3. MS. statbhāva |}`viyuktatvāt / `[012|15][S044-11]`~~
㈠不由餘陰等，彼性不相應故。
㈡不攝餘蘊餘處界等，離彼性故。
㈢དེ་དག་གི་`[2 PNགིས།]`ངོ་བོ་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་གཞན་དག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴na anyais skandha-ādibhis, tat-bhāva-viyukta-tvāt*
~~0◤yas tv anyenānyasya saṃgraha ucyate`[MS. /+]` yathā saṃgrahavastubhiḥ parṣadāṃ sa hi kādācitkatvāt[S.Y. ºcitkaḥ] sāṃketiko veditavyaḥ / `[012|15-][S044-12]`~~
㈠若爾，有處說.由他攝他，譬如由四攝類攝一切眾生。此攝不恒，應知是假名。
㈡若於諸處就世俗說，應知亦以餘法攝餘。如四攝事攝徒眾等。[akgm](俱舍所依阿含#1.19)
㈢དཔེར་ན་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་པོ་དག་གིས་འཁོར་རྣམས་བསྡུས་པ་ལྟ་བུ་གཞན་གྱིས་`[3 PNགྱི།]`གཞན་བསྡུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རེས་འགའ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བརྡར་བཏགས་པ་ཡིན་པར་བྱའོ། །
*⑴yas tu anyena anyasya saṃgrahas ucyate, yathā saṃgraha vastubhis parṣadām; sa hi kādācid ka-tvāt sāṃketikas veditavyas* ^agm1z19
# 〖16_1_a〗
`D2.1.3.明數開合`
`E2.1.3.1.明數合(明三根處二界一)`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#E2.1.3.1.明數合‹明三根處二界一›) [Vy16ab_1](AKBhvy-1a#〖16_1〗‹ab›)
~~0◤`⑤`nanu caikaviṃśatyā dhātubhir bhavitavyam / cakṣuṣo dvitvāt śrotraghrāṇayoś ca /`[MS. 無/]` na `[MS. ye^//+]`bhavitavyam / yasmāt /`[MS. /+]` `[012|17][S044-14]`~~
㈠何故不成二十一界。何以故。眼耳鼻各有二故。不應爾。何以故。〔偈曰〕：
㈡眼耳鼻三處各有二，何緣界體非二十一。此難非理。所以者何。頌曰：
㈢མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དག་གཉིས་གཉིས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཁམས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར།
*⑴nanu ca ekaviṃśatyā dhātubhis bhavitavyam. cakṣuṣas dvi-tvāt śrotra-ghrāṇayos ca. na bhavitavyam. yasmāt—*
`﹝019 類境識同故 雖二界體一 ﹞`
~~0◤ 【jātigocaravijñānasāmānyād ekadhātutā /】 `[012|19-][S044-16]`~~
~~0◤ 【dvitve `⑥`'pi cakṣurādīnāṃ`[MS. /+]` 】`[012|20][S045-01]`~~
㈠【類境識同故 雖二成一界】。
㈡ 【類境識同故_a 雖二界體一】〖16_1_b〗。
㈢མིག་ལ་སོགས་པ་གཉིས་མོད་ཀྱི། །རིགས་དང་སྤྱོད་ཡུལ་`{140-35a}`རྣམ་པར་ཤེས། །འདྲ་བའི་ཕྱིར་ན་ཁམས་གཅིག་ཉིད། །
*⑴jāti-gocara-vijñāna-sāmānyāt eka-dhātu-tā dvi-tve api cakṣus-ādīnām*
~~0◤tatra jātisāmānyam ubhayoś cakṣuḥsvabhāvatvāt / gocarasāmānyam ubhayo rūpaviṣayatvāt / `[012|21-][S045-02]`~~
㈠釋曰：此中同類者，此二同眼性類故。同境者，此二同緣色故。
㈡論曰：類同者，謂二處同是眼自性故。境同者，謂二處同用色為境故。
㈢དེ་ལ་རིགས་འདྲ་བ་ནི་གཉི་ག་མིག་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤྱོད་ཡུལ་འདྲ་བ་ནི་གཉི་གའི་ཡུལ་`[4 PN-ཡུལ།]`གཟུགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴tatra jāti-sāmānyam ubhayos cakṣus-svabhāva-tvāt. gocara sāmānyam ubhayos rūpa viṣaya-tvāt.*
~~0◤vijñānasāmānya`[MS. eṣu^//+]`m ubhayor ekacakṣurvijñānāśraya`⑦`tvāt /`[MS. 無/]` tasmād eka eva cakṣurdhātuḥ /`{4. MS. dhāturevaṃ |}` `[012|22][S045-03]`~~
㈠同識者，此二共為一眼識依止故。是故眼根雖二共成一界。
㈡識同者，謂二處同為眼識依故。由此眼界雖二而一。
㈢རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདྲ་བ་ནི་གཉི་ག་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་གི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་མིག་གི་ཁམས་ནི་གཅིག་པ་ཉིད་དོ། །
*⑴vijñāna sāmānyam ubhayos eka cakṣus vijñāna āśraya-tvāt tasmat ekas eva cakṣus-dhātus*
~~0◤evaṃ śrotraghrāṇayor api yojyam / `[012|23][S045-04]`~~
㈠於耳鼻應知亦爾。
㈡耳鼻亦應如是安立。
㈢དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་དང་། སྣ་དག་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །
*⑴evam śrotra ghrāṇayos api yojyam*
# 〖16_1_c〗
`E2.1.3.2.明數開(明三根生二處)`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#E2.1.3.2.明數開‹明三根生二處›) [Vy16cd_1](AKBhvy-1a#〖16_1〗‹cd›)
~~0◤ 【śobhārthaṃ`{5. MS. śrotrārthaṃ |}` tu dvayodbhavaḥ // VAkK_1.19 //】`[012|24][S045-05]`~~
㈠〔偈曰〕：【若爾云何二 為莊嚴生二】。
㈡若爾，何緣生依二處。頌曰：【然為令端嚴_c 眼等各生二】〖16_1_d〗。
㈢མཛེས་བྱའི་ཕྱིར་ན་གཉིས་འབྱུང་ངོ་། །
*⑴śobhā artham tu dvaya udbhavas*
`﹝020 然為令端嚴 眼等各生二 ﹞`
~~0◤ekadhātutve 'pi tu cakṣurādīnāṃ dvayoḥ saṃbhava āśrayasya śobhārtham / `[012|25][S045-06]`~~
㈠釋曰：若實如此，眼等一界云何生二。為莊嚴依止故。
㈡論曰：為所依身相端嚴故，界體雖一而兩處生。
㈢མིག་ལ་སོགས་པ་ཁམས་གཅིག་པ་ཉིད་ཡིན་ཡང་རྟེན་མཛེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གཉིས་འབྱུང་ངོ་། །
*⑴eka-dhātu-tve api tu cakṣus-ādīnam dvayos saṃbhavas, āśrayasya śobhā-artham*
~~0◤anya`[ 10a. 1A1. II ]①`thā `@013`hy ekacakṣuḥśrotrādhiṣṭhānaikanāsikāvilasaṃbhavāt mahad vairūpyaṃ syād iti / `[012|25-013|01][S045-06]` (018[MS](AMS1#^1b2A))~~
㈠若不爾，一眼耳一依處生，一鼻一孔生，此身則大醜陋。
㈡若眼耳根處唯生一，鼻無二穴，身不端嚴。
㈢དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། མིག་དང་རྣ་བའི་རྟེན་གཅིག་དང་། །སྣའི་བུ་ག་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ན་ཤིན་ཏུ་མི་མཛེས་པར་འགྱུར་རོ། །
*⑴anyathā hi eka-cakṣuḥ-śrotra-adhiṣṭhāna eka-nāsikā-vila-saṃbhavāt mahat vairupyam syāt iti*
~~◤【梵】`{nanu coṣṭramārjārolūkaprabhṛtīnāṃ cakṣurādidvayodbhave 'pi na bhavaty āśrayaśobhā ?}`([Kvy1](AKBhvy-1a#^zpa5cn) )`[Y045-10-11]`~~
㈠是義不然。若本來如此，及猫狸`[鴝＝鸜‹三宮›＊]`鴝鵒等，生二眼耳鼻有何莊嚴。
㈡此釋不然。若本來爾，誰言醜陋。又猫鵄等雖生二處，有何端嚴。
【བོད】`{རྔ་མོ་དང་བྱི་ལ་དང་འུག་པ་ལ་སོགས་པའི་མིག་ལ་སོགས་པ་གཉིས་འབྱུང་ཡང་རྟེན་མི་མཛེས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།}` `[TD4092]`
~~◤【梵】`{jātyantarāpekṣayā na teṣām āśrayaśobhā, svajātyapekṣayā tu yasya cakṣurādidvayam asti tasya tasyāṃ svajātāv āśrayaśobhā, yasya nāsti tasya vairūpyam iti adūṣyam etat / }`~~
【བོད】`{རིགས་གཞན་ལ་ལྟོས་ན་ནི་དེ་དག་རྟེན་མཛེས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །རང་གི་རིགས་ལ་ལྟོས་ནས་ནི་གང་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་གཉིས་ཡོད་པ་དེའི་རྟེན་རང་གི་རིགས་དེའི་ནང་ན་མཛེས་པ་ཡིན་གྱི་གང་ལ་མེད་པ་དེ་ནི་མི་སྡུག་པ་ཡིན་པས་སུན་འབྱིན་པ་དེ་ནི་མི་རུང་ངོ༌། །}`
【梵】`{ācāryaSaṅghabhadras tv asya sūtrasyārthaṃ vivavre | “śobhārtham ity ādhipatyārtham ity arthaḥ | ādhipatyasampanno hi loke śobhata ity apadiśyate | yeṣāṃ cendriyāṇāṃ amūny adhiṣṭhānāni teṣāṃ pariśuddha-darśana-śravaṇa-ghrāṇāyâdhipatyam syāt | na hi yathā dvābhyāṃ cakṣurbhyāṃ pariśuddhaṃ darśanaṃ bhavati tathaikena | evam itareyor api | evaṃ caiṣām indriyatvaṃ hīyeta tad-artham etad uktam syāt” iti | sphuṭopalabdhy-artham ity arthaḥ | ihāpi śakyam evaṃ vaktum | “ekam eva parisphuṭopalabdhy-āśraya-bhūtaṃ vistīrṇaṃ karmaṇotpādyatāṃ | kim āśraya-vicchedene“ti | }`
【བོད】`{སློབ་དཔོན་འདུས་བཟང་མདོ་འདིའི་དོན་འགྲེལ་པ་ནི། མཛེས་བྱའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་པོའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ན་དབང་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་མཛེས་པའོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དབང་པོ་གང་དག་རྟེན་མ་ཚང་བ་དེ་དག་ནི་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་དང་སྣོམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་དག་པས་བདག་པོ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་མིག་གཉིས་ཀྱིས་མཐོང་བ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དེ་ལྟར་གཅིག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་གཉིས་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ན་འདི་དག་གི་དབང་པོ་ཉིད་ཉམས་པར་འགྱུར་བས་དེའི་དོན་ནི་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བར་འགྱུར་ཏེ། གསལ་བར་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །འདི་ལ་ཡང་འདི་སྐད་དུ་“ལས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་གསལ་བར་དམིགས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་རྒྱ་ཆེན་པོ་གཅིག་ཁོ་ན་ཞིག་སྐྱེད་འདོད་ཅིག །རྟེན་རྣམ་པར་ཆད་པས་ཅི་ཞིག་བྱ་”ཞེས་བརྗོད་པར་ནི་ནུས་སོ།། །།}`
㈠若爾，生二何為。為助成識故。如人閉一眼開一眼，或開一眼半閉一眼，見色皆不明了。為莊嚴識令成就故，三根各須二處。
㈡若爾，三根何緣生二。為所發識明了端嚴，現見世間.閉一目等，了別色等.便不分明。是故三根各生二處。
`[正理：現見世間.於諸作用增上圓滿.亦說端嚴。若眼等根各闕一處.見聞嗅用皆不明了.各具二者明了用生，是故此言為端嚴者.正是為令用增上義。]` ^x3iqzc
~~0◤uktāḥ skandhāyatanadhātavaḥ / `[013|02][S045-08]`~~
㈠說陰入界已。
㈡已說諸蘊及處界攝。
㈢ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །
*⑴uktās skandha-āyatana-dhātavas*
# 〖17_1_a〗
`C2.2.別釋名義`
`D2.2.1.釋三名`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#D2.2.1.釋三名) [Vy17ab_1](AKBhvy-1a#〖17_1〗‹ab›)
~~0◤idaṃ tu vaktavyaṃ kaḥ skandhāyatanadhātvartha iti / `[013|03][S046-01]`~~
㈠應說此義，陰入界.其義云何。
㈡當說其義，此蘊處界.別義云何。
㈢ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དོན་གང་ཡིན་པ་འདིར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།
*⑴idam tu vaktavyam kas skandha-āyatana-dhātu-arthas iti*
~~0◤ 【rāśyā`②`yadvāragotrārthāḥ skandhāyatanadhātavaḥ /】`[013|04][S046-02]`~~
㈠〔偈曰〕：【聚來門性義 陰入界三名】。
㈡頌曰：【聚生門種族_a 是蘊處界義】〖17_1_b〗。
㈢སྤུངས་དང་སྐྱེ་དགུ་`[5 PNསྒོ།]`རིགས་ཀྱི་དོན། །ཕུང་པོ་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་རྣམས་ཡིན། །
*⑴rāśi-āyadvāra-gotra-arthās skandha-āyatana-dhātavas*
`﹝021 聚生門種族 是蘊處界義 ﹞`
##### ▷釋蘊義
~~0◤“yat kiṃcid rūpam atītānāgatapratyutpannam ādhyātmikabāhyam `[013|05][S046-03]`~~
㈠釋曰：隨所有色，若過去未來現在，若內若外，
㈡論曰：諸有為法和合聚義是蘊義。如契經言。諸所有色，若過去若未來若現在，若內若外，[akgm](俱舍所依阿含#1.20)
㈢མདོ་ལས། གཟུགས་གང་ཡིན་པ་ཅི་ཡང་རུང་འདས་པ་འམ། མ་འོངས་པ་འམ། ད་ལྟར་`(79-86)`བྱུང་བ་འམ། ནང་གི་འམ། ཕྱིའི་འམ།
*⑴yat kiñcid rūpam atīta anāgata pratyutpannam ādhyātmi bāhyam*
~~0◤audārikaṃ vā sūkṣmaṃ vā hīnaṃ vā praṇītaṃ vā yad vā dūre ya`③`d vā antike `[013|05-][S046-03]`~~
㈠若麁若細，若鄙若美，若遠若近。
㈡若麁若細，若劣若勝，若遠若近。
㈢རགས་པ་འམ། ཕྲ་བ་འམ། ངན་པ་འམ། གྱ་ནོམ་པ་འམ། ཐག་རིང་བ་ན་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་འམ། ཉེ་བ་ན་ཡོད་པ:གང་ཡིན་པ་`[1 PN-གང་ཡིན་པ།]`
*⑴audārikam vā sūkṣmam vā hīnam vā praṇītam vā yat vā dūre antike*
~~0◤tat sarvam aikadhyam abhisaṃkṣipya rūpaskandha iti saṃkhyāṃ gacchatī”ti `{1. S.Y. +sūtre |}`vacanāt sūtre rāśyarthaḥ skandhārtha iti siddham / `[013|05-][S046-04]`~~
㈠此一切色攝聚一處，說名色陰。由此經言，陰以聚義.此義得成。
㈡如是一切略為一聚，說名色蘊。由此聚義.蘊義得成。
㈢དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་སྤུངས་པའི་དོན་ནི་ཕུང་པོའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པོ། །
*⑴tat sarvam aikadhyam abhisaṃkṣipya rūpa-skandhas iti saṃkhyām gacchati iti vacanāt sūtre rāśi-arthas skandha-arthas iti siddham* ^agm1z20
~~0◤tatrātītaṃ rūpam anityatāniruddham / `④`anāgatam anutpannam / pratyutpa`[MS. 無tpa]`nnam utpannāniruddham`{2. MS. drops m |}` / `[013|07-][S046-06]`~~
㈠此中，過去色者，由無常已滅。未來未生。現在已生未滅。
㈡於此經中，無常已滅名過去，若未已生名未來，已生未謝名現在。
㈢དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་གཟུགས་འདས་པ་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་འགགས་པའོ། །མ་འོངས་པ་ནི་མ་བྱུང་བའོ། །ད་ལྟར་བྱུང་བ་ནི་བྱུང་བ་`[2 PN-བ།]`ལ་མ་འགགས་པའོ། །
*⑴tatra atītam rūpam anityatā-niruddham anāgatam anutpannam pratyutpannam utpanna-aniruddham*
~~0◤ādhyātmikaṃ svāsāntānikaṃ`{3. MS. ...nikambāhya |}` bāhyam anyad`[MS. d作t/]` āyatanato vā`[013|09][S046-07]`~~
㈠於自相續為內，異此名外。或由入判內外。
㈡自身名內，所餘名外。或約處辯。
㈢ནང་གི་ནི་རང་གི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའོ༑ །གཞན་ནི་ཕྱིའིའོ། །ཡང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་སོ། །
*⑴ādhyātmikam svāsa antānikam bāhyam anyat āyatanatas vā*
~~0◤audārikaṃ sapratighaṃ sūkṣmam apratigham āpe`⑤`kṣikaṃ vā / `[013|09-][S046-09]`~~
㈠有礙為麁，無礙為細。或由相待判麁細。
㈡有對名麁，無對名細。或相待立。
㈢རགས་པ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའོ། །ཕྲ་བ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པའོ། །ཡང་ན་ལྟོས་པ་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴audārikam sa pratigham sūkṣmam apratigham āpekṣikam vā*
~~0◤āpekṣikatvād asiddham iti cet / na / apekṣābhedāt / `[013|10][S046-08]`~~
㈠若汝言，或由相待，則麁細不成。是義不然，由待異故。
㈡若言相待.麁細不成。此難不然，所待異故。
㈢གལ་ཏེ་ལྟོས་པ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་གྲུབ་བོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ལྟོས་`[3 PNབལྟོས། (ཆོས་ཚན་འདིའི་ནང་དུ་ལྟོས་ཞེས་པ་རྣམས་《པེ》《སྣར》PNལ་བལྟོས་ཞེས་འཁོད་ཀྱང་བསྡུར་མཆན་དུ་བཀོད་མེད།)]`པས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴āpekṣika-tvāt asiddham iti ced na apekṣā-bhedāt*
~~0◤yad [S. eva+]apekṣyau`{4. MS. yadapekṣau |}`dārikaṃ na jātu tad apekṣya sūkṣmaṃ pitāputravat`{5. S.Y. pitṛputravat |}` / `[013|11][S046-09]`~~
㈠若此待彼成麁，無方便待彼成細。譬如父子。
㈡待彼為麁未嘗為細，待彼為細未嘗為麁。猶如父子。
㈢གང་ལ་ལྟོས་ཏེ་རགས་པ་ཡིན་པ་ནི་ནམ་དུ་ཡང་དེ་ལ་ལྟོས་ནས་ཕྲ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ཕ་དང་བུ་བཞིན་ནོ། །
*⑴yat apekṣya audārikam na jātu tat apekṣya sūkṣmam, pitāputra vat*
~~0◤hīnaṃ kliṣṭam / praṇītam a`⑥`kliṣṭam / `[013|11-][S047-01]`~~
㈠有染污為鄙，無染污為美。
㈡苦集諦等染污名劣，不染名勝。
㈢ངན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། །གྱ་ནོམ་པ་ནི་`{140-35b}`ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའོ། །
*⑴hīnam kliṣṭam praṇitama kliṣṭam*
~~0◤dūram atītānāgatam / antikaṃ pratyutpannam / `[013|11-][S047-01]`~~
㈠過去未來為遠，`[現＝見‹宋元宮›]`現在為近。
㈡去來名遠，現在名近。
㈢རིང་བ་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའོ། །ཉེ་བ་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བ་སྟེ།
*⑴dūram atīta-anāgatam. antikam pratyutpannam*
~~0◤evaṃ yāvat[S. t=d] vijñānam / `[013|12-][S047-02]`~~
㈠乃至識陰亦爾。
㈡乃至識蘊，應知亦然。
㈢རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུའང་དེ་དང་འདྲའོ། །
*⑴evam yāvat vijñānam*
~~0◤ayaṃ tu viśeṣaḥ / `[013|13][S047-03]`~~
㈠復有差別。
㈡而有差別。
㈢འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་ཏེ།
*⑴ayam tu viśaṣas*
~~0◤audārikaṃ pañcendriyāśrayam sūkṣmaṃ mānasam / `[013|13][S047-03]`~~
㈠五根依止為麁，心依止為細。
㈡謂依五根名麁，唯依意根名細。
㈢རགས་པ་ནི་དབང་པོ་ལྔ་ལ་བརྟན་པའོ། །ཕྲ་བ་ནི་ཡིད་ལས་བྱུང་བའོ། །
*⑴audārikam pañca indriya āśrayam sūkṣmam mānasam*
~~0◤bhūmito veti vaibhāṣikāḥ / `[013|13-][S047-03]`~~
㈠毘婆沙師依地判麁細。
㈡或約地辯，毘婆沙師所說如是。
㈢ཡང་ན་ས་ལས་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་སོ། །
*⑴bhūmitas vā iti vaibhāṣikās*
~~0◤`⑦`bhadanta āha `[013|14][S047-04]`~~
㈠有大德說：
㈡大德法救復作是言：
㈢བཙུན་པ་ན་རེ་ནི་
*⑴bhadantas āha*
~~0◤“audārikarūpaṃ pañcendriyagrāhyam / sūkṣmam anyat / `[S048]`hīnam amanāpaṃ praṇītaṃ manāpam / `[013|14][S047-04-S048-01]`~~
㈠五根所緣為麁，異此名細。非可愛名鄙，可愛名美。
㈡五根所取名麁色，所餘名細色。非可意者名劣色，所餘名勝色。
㈢གཟུགས་རགས་པ་ནི་དབང་པོ་ལྔས་གཟུང་བར་བྱ་བའོ། །གཞན་ནི་ཕྲ་བའོ། །ངན་པ་ནི་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའོ། །གྱ་ནོམ་པ་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བའོ། །
*⑴audārika rūpam pañaca indriya grāhyam. sūkṣmam anyat. hīnam amanāpam. praṇītam manāpam*
~~0◤dūram adṛśyadeśam / antikaṃ dṛśyadeśam / atītādīnāṃ svaśabdenābhi`[ 10b. 1B1. II ]①`hitatvāt / `[013|15][S048-01]` (019[MS](AMS1#^1b2B))~~
㈠不可見處為遠，可見處為近。過去等.自名所顯，不須別釋。
㈡不可見處名遠色，在可見處名近色。過去等色，如自名顯。
㈢རིང་བ་ནི་ཡུལ་མི་སྣང་བ་ཅན་ནོ། །ཉེ་བ་ནི་ཡུལ་སྣང་བ་ཅན་ནོ། །འདས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་རང་གི་མིང་གིས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།
*⑴dūram adṛśya-deśam antikam dṛśya-deśam. atīta ādīnām sva śabdena abhi hita-tvāt*
~~0◤evaṃ vedanādayo 'pi veditavyāḥ / `[013|16][S048-02]`~~
㈠應知受等亦爾。
㈡受等亦然。
㈢ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །
*⑴evam vedanā ādayas api veditavyās*
~~0◤dūrāntikatvaṃ tu teṣām āśrayavaśāt / audārikasūkṣmatvaṃ tu pūrvavad” iti // `[013|17][S048-02]`~~
㈠由隨依止，故有遠近。麁細義如前。
㈡隨所依力，應知遠近。麁細同前。
㈢དེ་དག་གིས་`(79-87)`རིང་བ་དང་ཉེ་བ་ཉིད་ནི་དེ་`[1 PN-དེ།]`རྟེན་གྱི་དབང་གིས་སོ། །རགས་པ་དང་ཕྲ་བ་ཉིད་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴dūra antika tvam tu teṣām āśraya vaśāt. audārika-sūkṣma tvam tu pūarva-vat iti*
##### ▷釋處義
~~0◤cittacaittāyadvārārtha āyatanārthaḥ / `[013|18][S048-04]`~~
㈠入者，心及心法來門義。
㈡心心所法生長門義，是處義。
㈢སེམས་དང་སེམས་ལས་`[2 PN-ལས།]`བྱུང་བ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་སྒོའི་དོན་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དོན་ཏེ།
*⑴citta-caitta-āya-dvāra-arthas āyatana-arthas*
~~0◤nirvacanaṃ tu cittacaittānā`②`m āyaṃ tanvantīti āyatanāni / vistṛṇvantīty arthaḥ / `[013|18-][S048-04]`~~
㈠或說來增義，能增長心及心法來。
㈡訓釋詞者，謂能生長心心所法，故名為處。是能生長彼作用義。
㈢ངེས་པའི་ཚིག་ཏུ་ན་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སྐྱེ་བ་མཆེད་པར་བྱེད་པས་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཏེ། རྒྱས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །
*⑴nirvacanam tu citta-caittānām āyam tanvanti iti āyatanāni vistṛṇvanti iti arthas* ^eabc2y
##### ▷釋界義
~~0◤gotrārtho dhātvarthaḥ / `[013|19][S048-06]`~~
㈠界者別義。
㈡法種族義是界義。
㈢རིགས་ཀྱི་དོན་ནི་ཁམས་ཀྱི་དོན་ཏེ།
*⑴gotra-arthas dhātu-arthas*
~~0◤yathaikasmin parvate bahūny ayastāmrarūpyasuvarṇādigotrāṇi dhātava ucyante evam ekasminn āśraye santāne vā `③`aṣṭādaśa gotrāṇi aṣṭādaśa dhātava ucyante / `[013|19-][S048-06]`~~
㈠如一山處，多有鐵銅金銀等差別，故說名界。如此於一依止中，或相續中，有十八種差別，說名十八界。
㈡如一山中，有多銅鐵金銀等族，說名多界。如是一身，或一相續，有十八類，諸法種族，名十八界。
㈢དཔེར་ན་རི་`[3 PN-རི།]`འགའ་ཞིག་ལ་ལྕགས་དང་ཟངས་དང་དངུལ་དང་གསེར་ལ་སོགས་པ་རིགས་མང་པོ་དག་ཡོད་པ་ལ་ཁམས་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྟེན་དང་རྒྱུད་གཅིག་ལ་རིགས་བཅོ་བརྒྱད་དག་ཡོད་པ་ལ་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་བྱའོ། །
*⑴yathā ekasmin parvate bahūni ayas-tāmra-rūpya-suvarṇa-ādi-gotrāṇi dhātavas ucyante, evam ekasmin āśraye santāne vai aṣṭādaśa gotrāṇi aṣṭādaśa*
~~0◤ākarā`{6. MS. ākārāḥ[MS. 無ḥ] |}`s tatra gotrāṇy ucyante / `[013|21][S048-08]`~~
㈠此中，別以本義。
㈡此中種族是生本義。
㈢དེ་ལ་འབྱུང་གནས་དག་ནི་རིགས་ཞེས་བྱ:བ་ནི་`[4 PNན།]`
*⑴ākarās tatra gotrāṇi uacyante*
~~0◤ta ime cakṣurādayaḥ kasyākarāḥ / svasyā jāteḥ / sabhāgahetutvāt / `[013|21-][S048-09]`~~
㈠本謂同類因。此十八法，同類相續。為同類因，故說名別。
㈡如是眼等，誰之生本。謂自種類，同類因故。
㈢མིག་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གང་གི་འབྱུང་གནས་ཡིན་ཞེ་ན། རང་གི་རིགས་ཀྱི་ཡིན་ཏེ། :སྐལ་བ་`[5 Nབསྐལ་པ།]`མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴te ime cakṣus-ādayas kasya ākarās svasyās jātes sa bhāga hetu-tvāt*
~~0◤asaṃskṛtaṃ tarhi`{7. S.Y. omits tarhi |}` na dhātuḥ syā`④`t / `[013|22-][S048-09]`~~
㈠若爾，無為則非界。
㈡若爾，無為應不名界。
㈢འདུས་མ་བྱས་ཁམས་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།
*⑴asaṃskṛtam tarhi na dhātus syāt*
~~0◤cittacaittānāṃ tarhi `[S048-10]`~~
㈠是義不然。此是心及心法同類因故。
㈡心心所法，生之本故。
㈢འོ་ན་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་`[6 PN+ཀྱི།]`ཡིན་ནོ། །
*⑴citta caittānām tarhi*
~~0◤jātivācako 'yaṃ dhātuśabda ity apare / aṣṭādaśadharmāṇāṃ jātayaḥ svabhāvā aṣṭādaśa dhātava iti / `[013|23][S048-10]`~~
㈠復有餘師說，界以種類義。諸法種類有十八，謂自性，故說名界。
㈡有說：界聲表種類義。謂十八法，種類自性.各別不同，名十八界。
㈢གཞན་དག་ན་རེ་ཆོས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དག་`[7 PN+གི།]`རིགས་ཀྱི་རང་བཞིན`:ནོ་ཞེ་ན[8 PN`ནི།`]`། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བས་ཁམས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འདི་ནི་རིགས་ཀྱི་ཚིག་ཡིན་`[9 PN+ནོ།།]`ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴jāti-vācakas yam dhātu-śabdas iti apare aṣṭādaśdharmāṇām jātayas svabhāvās aṣṭādaśa dhātavas iti*
##### ▷蘊處假實
~~0◤1. yadi rāśyarthaḥ skandhārthaḥ prajñaptisantaḥ ska`⑤`ndhāḥ prāpnuvanti / anekadravyasamūhatvāt rāśipudgalavat / `[013|25][S048-12]`~~
㈠若陰以聚義，陰應是假名。有多物聚集故，譬如聚及人。
㈡若言聚義是蘊義者，蘊應假有。多實積集.共所成故，如聚如我。
㈢གལ་ཏེ་སྤུངས་པའི་དོན་ཕུང་པོའི་དོན་ཡིན་ན་`[10 PNནོ།]`ཕུང་པོ་རྣམས་བཏགས་`[11 PNབརྟགས།]`པའི་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། རྫས་སུ་`[12 PNདུ།]`མ་འདུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྤུངས་པ་དང་གང་ཟག་བཞིན་ནོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ།
*⑴yadi rāśi arthas skandha arthas, prajñaptisantas skandhās prāpnuvanti, aneka dravya samūha-tvāt rāśi pudgala vat*
~~0◤na / ekasyāpi dravyaparamāṇoḥ skandhatvāt / `[013|26][S048-13]`~~
㈠是義不然，一物隣虛.得陰名故。
㈡此難不然，一實極微.亦名蘊故。
㈢རྫས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་པུ་ཡང་`{140-36a}`ཕུང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴na ekasya api dravya paramāṇos skandha-tvāt*
~~0◤2. na tarhi ‘rāśyarthaḥ skandhārtha’ iti vaktavyam / na hy ekasyāsti rāśi`⑥`tvam iti / `[013|26][S048-14]`~~
㈠若爾，不應說陰以聚義。何以故。一物無聚義故。
㈡若爾，不應言聚義是蘊義，非一實物有聚義故。
㈢དེ་ལྟ་ན་གཅིག་པུ་ལ་སྤུངས་པ་ཉིད་མེད་པས་སྤུངས་པའི་དོན་ནི་ཕུང་པོའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ༑ །
*⑴na tarhi rāśi-arthas skandha-arthas iti vaktavyam, na hi ekasya asti rāśi-tvam iti*
~~0◤kāryabhārodvahanārthaḥ skandhārtha ity apare / `[013|27][S048-15]`~~
㈠復有餘師說：能荷負事是陰義。
㈡有說：能荷`[荷＝荷`果`‹三宮›]`重擔義是蘊義。由此世間說肩名蘊，物所聚故。
㈢གཞན་དག་ན་རེ། བྱ་བའི་ཁུར་ཁྱེར་བའི་དོན་ནམ།
*⑴kāryabhāra-udvahana-arthas skandha arthas iti apare*
~~0◤pracchedārtho vā / tathā hi vaktāro bhavanti “tribhiḥ skandhakair deyaṃ dāsyāma” iti / `[013|27-][S048-15]`~~
㈠復有師說：分分是陰義。何以故。如有諸說：我應`[轉＝輸‹宮›]`轉三陰物。
㈡或有說者：可分段義是蘊義。故世有言：汝三蘊還我當與汝。
㈢ཡོངས་སུ་ཆད་པའི་དོན་ནི་ཕུང་པོའི་དོན་ཏེ། འདི་ལྟར་སྨྲ་བ་པོ་དབུལ་བར་བྱ་བའི་ཕུང་པོ་གསུམ་དག་ཏུ་དབུལ་བར་བྱའོ་ཞེས་སྨྲ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།
*⑴praccheda-arthas vā tathā hi vaktāras bhavanti “tribhis skandhakais deyam dāsyāmas” iti* ^y9g52f
~~0◤tad etad utsūtram /`[MS. 無/]` sūtraṃ`{8. MS. drops sūtraṃ |}` hi rāśyartham eva bravīti`[MS. /+]` “ya`⑦`t kiṃcid rūpam atītānāgatapratyutpannam” iti vistaraḥ / `[013|28][S049-01]`~~
㈠此執與經不相應。何以故。經但說聚是陰義。如經言：隨所有色，若過去未來現在等。廣說如經。
㈡此釋越經，經說聚義是蘊義故。如契經言：`[諸＝謂‹宮›]`諸所有色，若過去等。廣說如前。
㈢དེ་ནི་མདོ་`(79-88)`དང་འགལ་ལོ། །མདོ་ལས་ནི་སྤུངས་པའི་དོན་ཁོ་ནར་གསུངས་ཏེ། གཟུགས་གང་ཅི་ཡང་རུང་བ་འདས་པའམ། མ་འོངས་པའམ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ། །
*⑴tat etat utsūtram sūtram hi rāśi artham eva bravīti yat kiñcit rūpam atīta anāgata pratyutpannam iti vistaras*
~~0◤pratyekam atītādirūpasya skandhatvaṃ tatra vijñāpyate / sarvam etad atītādirūpam ekaśo `@014`rūpaskandha iti / `[013|30-014|01][S049-02]`~~
㈠若汝言：隨一過去等色陰義，於經中應知；是故一切過去等色，一一皆名色陰。
㈡若謂：此經.顯過去等一一色等.各別名蘊，是故一切過去色等，一一實物.各各名蘊。
㈢དེར་ནི་གཟུགས་འདས་པ་ལ་སོགས་པ་`[1 PN-པ།]`སོ་སོར་ཕུང་པོ་ཉིད་ཡིན་པར་ཤེས་ཏེ། གཟུགས་འདས་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་ཐམས་ཅད་རེ་རེ་ཞིང་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།
*⑴pratyekam atīta ādi rūpasya skandha tvam tatra vijñāpyate, sarvam etat atīta ādi rūpam ekaśas rūpa skandhas iti*
~~0◤na śakyam evaṃ vi`[ 11a. 1A1. III ]①`jñātum / “tat sarvam aikadhyam abhisaṃkṣipye”ti vacanāt`{1. S.Y. vacanātirekāt |}` / tasmād rāśivad eva skandhāḥ prajñaptisantaḥ / `[014|01][S049-03]` (020[MS](AMS1#^1b3A))~~
㈠不應作如此執。「是一切色，攝聚一處，說名為陰。」由此說故，是故諸陰假名有如聚。
㈡此執非理。故彼經言：「如是一切，略為一聚，說名蘊故。」是故如聚，蘊定假有。
㈢དེ་ལྟར་ནི་ཤེས་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དག་ནི་སྤུངས་པ་བཞིན་དུ་བཏགས་པའི་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴na śakyam evam vijñātum “tat sarvam aikadhyam abhisaṃkṣipya” iti vacanāt. tasmāt rāśi-vat eva skandhās prajñaptisantas*
~~0◤rūpīṇy api`{2. MS. looks like rūpāṇyapi |}` tarhy āyatanāni prajñaptisanti prāpnuvanti / bahūnāṃ cakṣurādiparamā`②`ṇūnām āyadvāra`{3. MS. dvārā and ..| (ākāra) of rā seems to be struck off. .}`bhāvāt / `[014|02][S049-06]`~~
㈠若爾，有色諸入，於汝應成假名有。何以故。多眼等隣虛成來門故。
㈡若爾，應許.諸有色處，亦是假有。眼等極微，要多積聚.成生門故。
㈢དེ་ལྟ་ན་སྐྱེ་མཆེད་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་མང་པོ་ནི་སྐྱེ་བའི་སྒོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན།
*⑴rūpoīni api tarhi āyatanāni prajñaptisanti prāpnuvanti, bahunām cakṣus ādi paramāṇūnāmāya dvāra bhāvāt*
~~0◤na / ekaśaḥ samagrāṇāṃ kāraṇabhāvāt`[MS. /+]` viṣayasahakāritvād vā nendriyaṃ `[S050]`pṛthagāyatanaṃ syāt / `[014|04][S049-07-S050-01]`~~
㈠是義不然。聚集中一一成因故。復次，與塵共作故，根亦非十二入。
㈡此難非理。多積聚中一一極微，有因用故。若不爾者，根境相助共生識等，應非別處，是則應無十二處別。
㈢མ་ཡིན་ཏེ་ཚོགས་པ་རྣམས་རེ་རེ་ནས་རྒྱུའི་ངོ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡུལ་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ལས་`[2 PN-ལས།]`ལོགས་ཤིག་ཏུ་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །
*⑴na ekaśas samagrāṇām kāraṇa-bhāvāt, viṣaya sahakāri-tvāt vā na indriyam pṛthak āyatanam syāt*
~~0◤vibhāṣāyāṃ tūcyate “yady ābhidha`[MS. dha作dhā]`rmikaḥ skandhaprajña`③`ptim apekṣate / sa āha paramāṇur ekasya dhātor ekasyāyatanasyaikasya skandhasya pradeśaḥ / `[014|06][S050-01]`~~
㈠故毘婆沙中說：阿毘達磨師，若觀假名陰說，則說如此：隣虛者，一界一入一陰一分。
㈡然毘婆沙作如是說：對法諸師，若觀假蘊，彼說：極微，一界一處一蘊少分。
㈢བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ:ཆེན་པོ་`[3 PN-ཆེན་པོ།]`ལས་ནི། གལ་ཏེ་ཆོས་མངོན་པ་པ(བ)་ཞིག་ཕུང་པོ་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་ལྟ་ན་ནི་དེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཁམས་གཅིག་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གཅིག་དང་། ཕུང་པོ་གཅིག་གི་ཕྱོགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲའོ། །
*⑴vibhāṣāyām tu ucyate yadi ābhidharmikas skandha prajñaptim apekṣate. sas āha paramāṇus ekasya dhātos ekasya āyatanasya ekasya skandhasya pradeśas*
~~0◤atha nāpekṣate`{4. MS. nāpekṣyate |}` / sa āha / para`[MS. ṇa+]`māṇur eko dhātur ekam āyata`④`nam ekaḥ skandha” iti / `[014|06-][S050-02]`~~
㈠有不觀說，則說如此：隣虛者，一界一入一陰。
㈡若不觀者，彼說：極微，即是一界一處一蘊。
㈢འོན་ཏེ་མི་ལྟ་ན་ནི་དེ་`[4 PN-དེ༑]`རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཁམས་གཅིག་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གཅིག་དང་། ཕུང་པོ་གཅིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །
*⑴atha na apekṣate, sas āha, paramāṇus ekas dhātus ekam āyatanam ekas skandhas iti*
~~0◤bhavati hi pradeśe 'pi pradeśivad upacāro yathā paṭaikadeśe dagdhe paṭo dagdha iti / `[014|07-][S050-03]`~~
㈠此中於一分，假說具分。譬如衣一分被燒，說衣被燒。
㈡此應於分，假謂有分。如燒少衣，亦說燒衣。
㈢ཕྱོགས་ཡིན་ཡང་ཕྱོགས་ཅན་ཡིན་`[5 PN-ཡིན།]`བཞིན་དུ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་རས་ཡུག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་ཚིག་པ་ལ་རས་ཡུག་ཚིག་གི་`[6 Pགོ། Nག]`ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །
*⑴bhavati hi pradeśe api pradeśi vat upacāras, yathā paṭa-eka-deśe dagdhe paṭas dagdhas iti*
# 〖17_1_c〗
`D2.2.2.釋教起因`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#D2.2.2.釋教起因) [Vy17cd_1](AKBhvy-1b#〖17_1〗‹cd›)
~~0◤kimarthaṃ bhagavān skandhādimukhena trividhāṃ deśa`⑤`nām ārabhate / āha / vineyānāṃ`[014|09][S050-05]`~~
㈠復次，云何世尊.由陰等門.作三種。正說弟子眾。〔偈曰〕：
㈡何故世尊於所知境，由蘊等門.作三種說。頌曰：
㈢ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་`[7 PN-ཀྱིས།]`ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་སྟོན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རྩོམ་པར་མཛད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། གདུལ་བ་རྣམས་ཀྱི།
*⑴kimartham bhagavān skandha-ādi-mukhena trividhām deśanām ārabhate āha vineyānām*
~~0◤ 【mohendriyarucitraidhāt tisraḥ skandhādideśanāḥ // VAkK_1.20 //】`[014|10][S050-06]`~~
㈠【癡根樂三故 故說陰入界】。
㈡【愚根樂三故_c 說蘊處界三】〖17_1_d〗。
㈢རྨོངས་དབང་འདོད་རྣམས་གསུམ་གྱི་ཕྱིར། །`{140-36b}`ཕུང་པོ་ལ་སོགས་གསུམ་བསྟན་ཏོ། །
*⑴moha-indriya-ruci-traidhāt tisras skandha-ādi-deśanās*
`﹝022 愚根樂三故 說蘊處界三 ﹞`
~~0◤trayaḥ prakārās traidham / triprakāraḥ kila sattvānāṃ mohaḥ / `[014|11][S051-01]`~~
㈠釋曰：阿毘達磨師說如此，眾生癡有三種。
㈡論曰：所化有情，有三品故，世尊為說蘊等三門。傳說：有情愚有三種。
㈢རྣམ་པ་གསུམ་ནི་རྣམ་གསུམ་མོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་`(79-89)`རྨོངས་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།
*⑴trayas prakārās traidham, tri-prakāras kila sattvānām mohas*
~~0◤kecic caitteṣu saṃ`⑥`mūḍhāḥ piṇḍātmagrahaṇataḥ / kecid rūpa eva / kecid rūpacittayoḥ / `[014|11-][S051-01]`~~
㈠有諸眾生，於心法不明，執聚為我故。有諸眾生於色不明。有諸眾生於色心不明。
㈡或愚心所，總執為我。或唯愚色。或愚色心。
㈢ཁ་ཅིག་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་རིལ་པོའི་བདག་ཉིད་དུ་འཛིན་པས་རྨོངས་སོ། །ཁ་ཅིག་ནི་གཟུགས་ཁོ་ན:ལའོ། །`[1 PNལ།]`ཁ་ཅིག་ནི་གཟུགས་དང་སེམས་དག་ལའོ། །
*⑴kecid caitteṣu saṃmūḍhās piṇḍa ātma grahaṇatas kecid rūpas eva kimcid rūpa cittayos*
~~0◤indriyāṇy api trividhāni / tīkṣṇamadhyamṛdvindriyatvāt / `[014|12][S051-03]`~~
㈠根亦有三：謂利中鈍。
㈡根亦有三：謂利中鈍。
㈢དབང་པོ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དབང་པོ་རྣོན་པོ་དང་། འབྲིང་དང་། རྟུལ་པོའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴indriyāṇi api trividhāni tīkṣṇa madhya mṛdu indriya-tvāt*
~~0◤rucir api trividhā / saṃkṣiptamadhyavistaragra`⑦`ntharucitvāt / `[014|13][S051-04]`~~
㈠樂亦有三：謂樂略中廣文為此。
㈡樂亦三種：謂樂略中及廣文故。[akgm](俱舍所依阿含#1.21)
㈢འདོད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཚིག་བསྡུས་པ་དང་། བར་མ་དང་། རྒྱ་ཆེན་པོ་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།
*⑴rucis api trividhā saṃkṣipta-madhya-vistara-grantha-ruci-tvāt*
~~0◤teṣāṃ yathākramaṃ tisraḥ skandhāyatanadhātudeśanā iti // `[014|14][S051-04]`~~
㈠三人次第說三，謂陰入界。
㈡如其次第，世尊為說蘊處界三。
㈢དེ་དག་ལ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་དང་གསུམ་བསྟན་ཏོ་`[2 Nཏེ།]`ཞེས་གྲག་གོ། །
*⑴teṣām yathākramam tisras skandha-āyatana-dhātu-deśanās iti* ^agm1z21
# 〖18_1_a〗
`D2.2.3.明蘊廢立`
`E2.2.3.1.建立受想`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#E2.2.3.1.建立受想) [Vy18_1](AKBhvy-1b#〖18_1〗)
~~0◤kiṃ punaḥ kāraṇaṃ `[MS. anye+]`caitasikā ekatra saṃskāraskandhanikṣiptā vedanāsaṃjñe tu pṛthak skandhī`[ 11b. 1B1. III ]①`kṛte ity āha `[014|15-][S051-06]` (021[MS](AMS1#^1b3B))~~
㈠復有何因，一切所餘心法，佛世尊安置一行陰中，分受想二法.別立為陰。〔偈曰〕：
㈡何緣世尊，說餘心所總置行蘊，別分受想為二蘊耶。頌曰：
㈢ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གཞན་རྣམས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ལ་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་དག་ནི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོར་བྱས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ།
*⑴kim punar kāraṇam anye caitasikās ekatra saṃskāra-skandha-nikṣiptās, vedanā-saṃjñe tu pṛthak skandhī-kṛte, iti āha*
~~0◤ 【■vivādamū`[MS. ha^/+]`lasaṃsārahetutvāt kramakāraṇāt /】`[014|17-][S051-08]`~~
~~0◤【 caittebhyo vedanāsaṃjñe pṛthak skandhau niveśitau // VAkK_1.21 //】`[014|18][S051-09]`~~
㈠【爭根生死因 立次第因故 心法中受想 分立為別陰 】
㈡ 【諍根生死因_a 及次第因故_b 於諸心所法_c 受想別為蘊】〖18_1_d〗。
㈢རྩོད་པའི་རྩ་བར་གྱུར་པ་དང་། །འཁོར་བའི་རྒྱུ་ཕྱིར་རིམ་རྒྱུའི་ཕྱིར། །
*⑴vivāda-mūla--saṃsāra-hetu-tvāt krama-kāraṇāt*
㈢སེམས་བྱུང་རྣམས་ལས་ཚོར་བ་དང་། །འདུ་ཤེས་ལོགས་ཤིག་ཕུང་པོར་བཞག །
*⑴caittebhyas vedanā-saṃjñe pṛthak skandhau niveśitau*
`﹝023 諍根生死因 及次第因故 於諸心所法 受想別為蘊 ﹞`
~~0◤dve vivādamūle / kāmādhyavasānaṃ dṛṣṭyadhyavasānaṃ ca / `[014|19][S052-01]`~~
㈠釋曰：爭根有二，一貪著欲塵，二貪著諸見。
㈡論曰：諍根有二，謂著諸欲.及著諸見。[akgm](俱舍所依阿含#1.22)
㈢རྩོད་པའི་རྩ་བ་དག་ནི་གཉིས་ཏེ༑ འདོད་པ་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པ་དང་། ལྟ་བ་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པའོ། །
*⑴dve vivāda-mūle—— kāma adhyavasānam, dṛṣṭi adhyavasānam ca*
~~0◤ta`②`yor vedanāsaṃjñe yathākramaṃ pradhānahetū / `[014|19-][S052-01]`~~
㈠受想二法，次第為此二爭勝因。
㈡此二，受想.如其次第為最勝因。
㈢དེ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དག་སྟེ༑
*⑴tayos vedanā saṃjñe yathākramam pradhāna hetū* [js01](俱舍論記疏01#^40nr0q)
~~0◤vedanāsvādavaśād dhi kāmān abhiṣvajante viparītasaṃjñāvaśāc ca dṛṣṭīr iti /`[MS. 無/]` `[014|20-][S052-02]`~~
㈠由眾生著受味，是故執著欲塵；由隨顛倒想，起執著諸見。
㈡味受力故，貪著諸欲；倒想力故，貪著諸見。
㈢ཚོར་བ་རོ་མྱང་བའི་དབང་གིས་ནི་འདོད་པ་རྣམས་ལས་མངོན་པར་ཞེན་ལ། འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གིས་ནི་ལྟ་བ་རྣམས་ལའོ། །
*⑴vedanā svāda vaśāt hi kāmān abhiṣvajante, viparīta-saṃjñā-vaśāt ca dṛṣṭīs iti* ^agm1z22
~~0◤saṃsārasyāpi te pradhānahetū / `[014|21][S052-03]`~~
㈠受想二法，是生死勝因。
㈡又生死法，以受及想為最勝因。
㈢དེ་དག་ནི་འཁོར་བའི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ཡང་ཡིན་ཏེ།
*⑴saṃsārasya api te pradhāna hetū*
~~0◤vedanāsvāda`③`gṛddho`{5. S.Y. omits svāda |}` hi viparyastasaṃjñaḥ saṃsarati / `[014|21][S052-02]`~~
㈠.何以故。眾生貪著受.起倒想，輪轉生死。
㈡由耽著受.起倒想故，生死輪迴。
㈢ཚོར་བ་ལ་ཞེན་ཅིང་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་འཁོར་རོ། །
*⑴vedanā-svāda-gṛddhas hi viṣaryasta-saṃjñas saṃsarati*
~~0◤yac ca skandhakrame kāraṇam upadekṣyamāṇaṃ tato 'pi kramakāraṇād anayoḥ pṛthak skandhīkaraṇaṃ veditavyam / `[014|22-][S052-04]`~~
㈠復有因為立次第.後文當說，此中由此次第因，分受想二法.別立為陰，應知如此。
㈡由此二因，及後當說.次第因故，應知別立受想為蘊。
㈢གང་ཡང་ཕུང་པོའི་གོ་རིམས་ཀྱི་རྒྱུ་`[3 PNརྒྱུའི།]`སྟོན་པར་འགྱུར་བའི་གོ་རིམས་ཀྱི་རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར་ཡང་འདི་གཉིས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོར་བྱས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།
*⑴yat ca skandha krame kāraṇam upadekṣyamāṇam, tatas api krama kāraṇāt anayos pṛthak skandhīkaraṇam veditavyam*
~~0◤etac ca tredho`{6. MS. traidho |}`pa`④`pādayiṣyāmaḥ / `[014|23][S052-05]`~~
㈠此因立次第中當說。
㈡其次第因，隣次當辯。
㈢དེ་ནི་དེ་ཉིད་དུ་བཤད་པར་བྱའོ། །
*⑴etat ca tredhas papādayiṣyāmas*
# 〖19_1_a〗
`E2.2.3.2.明蘊不攝無爲`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#E2.2.3.2.明蘊不攝無爲) [Vy19ab_1](AKBhvy-1b#〖19_1〗‹ab›)
~~0◤atha kasmād asaṃskṛtaṃ dhātuṣv āyataneṣu coktaṃ na tu skandheṣu /`[MS. /+]` `[S052-06]`~~
㈠復次，云何於界入中說無為，陰中不說。
㈡何故無為說在處界，非蘊攝耶。
㈢འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་དག་ཏུ་ནི་འདུས་མ་བྱས་བཤད་ལ།
*⑴atha kasmāt asaṃskṛtam dhātuṣu āyataneṣu coktam, na tu skandheṣu*
~~0◤ 【skandheṣv a`{7. MS. looks like ṣu |}`saṃskṛtaṃ noktam arthāyogāt 】`[014|24][S052-07]`~~
㈠〔偈曰〕：【陰中`[除無＝陰然‹明›]`除無為 `[義＝陰義‹宋元›]`義不相應故】。
㈡頌曰：【蘊不攝無為_a，義不相應故】〖19_1_b〗。
㈢ཕུང་པོ་དག་ཏུ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་དག་ཏུ་འདུས་མ་བྱས། །དོན་དུ་མི་རུང་ཕྱིར་མ་བཤད། །
*⑴skandheṣu asaṃskṛtam na uktam; artha-ayogāt*
`﹝024 蘊不[攝＝說‹宮›]攝無為 義不相應故 ﹞`
~~0◤tad dhi skandheṣūcyamānaṃ na tāvad eteṣv evānta`⑤`rṇetuṃ`{8. Y ...ntarnetuṃ |}` śakyate / `[014|25][S052-08]`~~
㈠釋曰：若於五陰中說三無為，不可安立令與陰相符。
㈡論曰：三無為法不可說在色等蘊中。
*⑴tat hi skandheṣu ucyamānam na tāvat eteṣu eva antarṇetum śakyate.*
~~0◤arthāyogāt / nahi tad rūpaṃ nāpi `@015`yāva`[MS. ā^/+]`d vijñānam iti / `[014|25-015|01][S052-09]`~~
㈠何以故。義不相應故。云何不相應。此無為安色中，非色乃至非識。
㈡與色等義不相應故。謂體非色，乃至非識。
㈢དེ་ནི་ཕུང་པོ་དག་གི་ནང་དུ་`(79-90)`བརྗོད་ན་དེ་ནི་གཟུགས་མ་ཡིན་ཞིང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཡང་མ་ཡིན་པས་དོན་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རེ་ཞིག་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་ནང་དུ་བསྡུ་བར་ནི་མི་ནུས་སོ། །
*⑴artha ayogāt. na hi tad rūpam, na api yāvat vijñānam iti*
~~0◤na cāpi ṣaṣṭhaḥ`{1. S.Y. omits ḥ |}` skandho vaktuṃ śakyate / kutaḥ / arthāyogāt / `[015|01][S052-09]`~~
㈠不可說為第六陰。何以故。不應陰義故。
㈡亦不可說為第六蘊。彼與蘊義不相應故。
㈢ཕུང་པོ་དྲུག་པར་བརྗོད་པར་ཡང་མི་ནུས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དོན་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ།
*⑴naca api ṣaṣṭhas skandhas vaktum śakyate. kutas. artha-ayogāt*
~~0◤“rāśyartho hi skandhārtha” ity uktam / `[015|02][S053-01]`~~
㈠陰是聚義，前已說。
㈡聚義是蘊，如前具說。
㈢སྤུངས་པའི་`{140-37a}`དོན་དུ་ནི་ཕུང་པོའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བཤད་ན།
*⑴“rāśi-arthas hi skandha-arthas” iti uktam*
~~0◤`⑥`na cāsaṃskṛtam atītādibhedabhinnaṃ rūpādivad yatas tat sarvam aikadhyam abhisaṃkṣipyāsaṃskṛtaskandha `[MS. ma^//+]`iti saṃkhyāṃ gacchet / `[015|02-][S053-01]`~~
㈠無為無過去未來現在等異，如色等，由此異一切.攝聚一處，可立名無為陰。
㈡謂無為法，非如色等有過去等品類差別.可略一聚，名無為蘊。
㈢འདུས་མ་བྱས་ན་`[1 PNནི།]`གཟུགས་བཞིན་དུ་འདི་ལྟར་དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་འདས་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་`[2 PNགི།]`ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴na ca asaṃskṛtam atīta-ādi-bheda-bhinnam rūpa-ādi-vat, yatas tat sarvam aikadhyam abhisaṃkṣipya ‘asaṃskṛta-skandhas’ iti saṃkhyām gacchet*
~~0◤saṃkleśavastujñāpanārthaṃ khalūpādānaskandhavacanaṃ`[MS. /+]` `⑦`saṃkleśavyavadānavastujñāpanārthaṃ skandhavacanam / `[015|03-][S053-03]`~~
㈠為顯染污依止故，說取陰。為顯染污清淨依止故，說陰。
㈡又言取蘊，為顯染依。染淨二依，蘊言所顯。
㈢ཡང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་གཞི་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་ལ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་གཞི་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ན།
*⑴saṃkleśa-vastu-jñāpana-artham khalu upādāna-skandha-vacanam, saṃkleśa-vyavadāna-vastu-jñāpana-artham skandha-vacanam*
~~0◤na cobhayathā'py asaṃskṛtam ity arthāyogān na teṣu vyavasthāpitam / `[015|04-][S053-04]`~~
㈠此二義於無為中無，由義不相應故，於陰中不立無為。
㈡無為於此二義都無，義不相應，故不立蘊。
㈢འདུས་མ་བྱས་ནི་དོན་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་གཉི་ག་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཏུ་རྣམ་པར་`[3 PN+མ།]`གཞག་གོ། །
*⑴na ca ubhayathā api asaṃskṛtam iti artha-ayogāt na teṣu vyavasthāpitam*
~~0◤yathā ghaṭoparamo na ghaṭa evaṃ skandhoparamo na skandho bha-`[ 12a. 1A1. IV ]①`vitum arhatīty a`[MS. tya?]`pare / `[015|05-][S053-04]` (022[MS](AMS1#^1b4A))~~
㈠如瓶破壞，非瓶。如此，陰滅壞不可立為陰。
㈡有說：如瓶破非瓶，如是蘊息.應非蘊。
㈢ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཇི་ལྟར་བུམ་པ་ཆག་པ་བུམ་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་ཞིག་པ་ཡང་ཕུང་པོ་ཡིན་པར་མི་འོས་སོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།
*⑴yathā ghaṭa-uparamas na ghaṭas, evam skandha-uparamas na skandhas bhavitum arhati iti apare*
~~0◤teṣāṃ dhātvāyataneṣv apy eṣa prasaṅgaḥ / `[015|06-][S053-05]`~~
㈠餘師說如此：若作此執，於界入中成反質難。
㈡彼於處界，`[例＝倒‹三宮›]`例應成失。
㈢དེ་དག་གི་ལྟར་ན་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དག་ལ་ཡང་དེ་ལྟར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །
*⑴teṣām dhātu-āyataneṣu api eṣa prasaṅgas*
~~0◤uktaḥ skandhānām anyaḥ prakāraḥ // `[015|07][S053-07]`~~
㈠說諸陰別義已。
㈡如是已說，諸蘊廢立。
㈢ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པ་གཞན་བཤད་ཟིན་ཏོ། །
*⑴uktas skandhānām anyas prakāras*
# 〖19_1_c〗
`D2.2.4.明名次第`
`E2.2.4.1.蘊次第`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#E2.2.4.1.蘊次第) [Vy19cd_1](AKBhvy-1b#〖19_1〗‹cd›)
㈡當說次第。
~~0◤ 【kramaḥ punaḥ /`[MS. ḥ /作r]`】`[015|08][S053-08]`~~
~~0◤ 【yathaudārikasaṃkleśabhājanādyarthadhātutaḥ // VAkK_1.22 //】`[015|09][S053-09]`~~
㈠〔偈曰〕：【復次第如麁 染器等義界】。
㈡頌曰：【隨麁染器等_c 界別次第立】〖19_1_d〗。
㈢རིམ་ནི་རགས་དང་ཀུན་ཉོན་མོངས༑ །སྣོད་སོགས་`[4 PNརྩོག]`དོན་ཁམས་ཇི་བཞིན་ནོ། །
*⑴kramas punar yathā audārika-saṃkleśa-bhājana-ādi-artha--dhātutas*
`﹝025 隨麁染器等 界別次第立 ﹞`
~~0◤1. rūpaṃ hi sapratighatvāt sa`②`rvaudārikam / `[015|10][S053-10]`~~
㈠釋曰：色者有礙，一切中最麁。
㈡論曰：色有對故，諸蘊中麁。
㈢གཟུགས་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་པས་རགས་སོ། །
*⑴rūpam hi sa pratigha-tvāt sarva-audārikam*
~~0◤arūpiṇāṃ vedanā pracāraudārikatayā / tathā hi vyapadiśanti haste me vedanā pāde me vedaneti / `[015|10][S053-10]`~~
㈠無色中受行相麁故。世間有說，我手痛我脚痛。
㈡無色中麁，唯受行相。故世說，我手等痛言。
㈢གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་ཡང་ཚོར་བ་ནི་རྒྱུ་བ་རགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་ངའི་ལག་པ་ལ་ཚོར་རོ༑ །ངའི་རྐང་པ་ལ་ཚོར་རོ་ཞེས་ཐ་སྙད་འདོགས་སོ། །
*⑴arūpiṇām vedanā pracāra audārika-tayā. tathā hi vyapadiśanti—— haste me vedanā, pāde me vedanā iti*
~~0◤dvābhyāṃ cau`{2. S.Y. omits ca |}`dārikatarā saṃjñā / `[015|11][S053-11]`~~
㈠想麁於二，男女等差別.易分別故。
㈡待二`[想＝相‹三宮›]`想麁，男女等想.易了知故。
㈢འདུ་ཤེས་ནི་གཉིས་པས་ཆེས་རགས་སོ། །
*⑴dvābhyām ca audārika-tarā saṃjñā*
~~0◤vijñānāt saṃskārā[S. ā=a] ity `[015|11-][S053-12]`~~
㈠於識行麁，欲瞋等相易分別故。於中識最細，由自性難分別故。
㈡行麁過識，貪瞋等行易了知故。識最為細，總取境相難分別故。
㈢རྣམ་པར་ཤེས་པ་བས་ནི་འདུ་བྱེད་དེ།
*⑴vijñānāt saṃskāras iti*
~~0◤ato yad[S. d=th]au`③`dārikataraṃ`{3. Y. yathaudārikaṃ |}` tat pūrvam uktam / `[015|11-][S053-12]`~~
㈠是故最麁於前說。
㈡由此隨麁立蘊次第。
㈢དེའི་ཕྱིར་གང་ཆེས་རགས་པ་དེ་སྔར་བཤད་དོ། །
*⑴atas yathā audārikataram tat pūrvam uktam*
~~0◤2. athavā`[MS. /+]` anādimati saṃsāre strīpuruṣā anyonyaṃ rūpābhirāmās te ca vedanāsvādagarddhāt / `[015|12-][S053-13]`~~
㈠復次，無始生死男女，於色互相愛樂。由貪著`[愛＝受‹三宮›]`愛味。
㈡或從無始生死已來，男女於色更相愛樂。此由耽著樂受味故。[akgm](俱舍所依阿含#1.23)
㈢ཡང་ན་ཐོག་མ་མེད་པ་ཅན་གྱི་འཁོར་བ་ན་ཕོ་དང་མོ་དག་ཕན་ཚུན་གཟུགས་ལ་མངོན་པར་དགའ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་ཚོར་བའི་`jz633(79-91)`རོ་མྱང་བ་ལ་ཆགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴athavā—— anādimati saṃsāre strī-puruṣās anyonyam rūpa-abhirāmās, te ca vedanā-āsvāda-gardhāt,*
~~0◤tadgarddhaḥ`{4. MS. tatgarddhaḥ |}` saṃjñāviparyāsāt / tadviparyā`④`saḥ kleśaiś `[015|13][S053-14]`~~
㈠此貪由想顛倒。此顛倒由煩惱。
㈡耽受復因倒想生故。此倒想生，由煩惱故。
㈢དེ་ལ་ཆགས་པ་ཡང་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་ཡང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དག་གིས་སོ། །
*⑴tat-gardhas saṃjñā-viparyāsāt. tad-viparyāsas kleśais*
~~0◤cittaṃ ca tatsaṃkliṣṭam iti yathāsaṃkleśaṃ ca`{5. Y. omits ca |}` kramaḥ / `[015|14][S053-14]`~~
㈠此煩惱從染污心生`{+錯譯}`。如此如染立次第。`[雜心：依意故起煩惱…淨穢之生以心為本]`
㈡如是煩惱依識而生`{+}`，此及前三皆染污識。由此隨染立蘊次第。`[婆沙(新).一切煩惱依識而生.染污諸識]`
㈢སེམས་ཀྱང་དེ་དག་གིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་བྱས་པས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་གོ་རིམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །
*⑴cittam ca tad-saṃkliṣṭam iti yathā-saṃkleśam ca kramas* ^agm1z23
~~0◤3. bhājanādyarthena vā / bhājanabhojanavyañjanakarttṛ`{6. Y. one reading is paktṛ |}`bhoktṛbhūtā hi rūpādayaḥ skandhāḥ / `[015|14-][S054-01]`~~
㈠復次，由器等義立次第。如器食餚厨人噉者，色等五陰亦爾。
㈢ཡང་ན་`[1 PN-ན།]`སྣོད་ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱིས་ཏེ༑ གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་སྣོད་དང་ཟས་དང་ཚོད་མ་དང་བྱན་པོ་དང་ཟ་བ་པོ་ལྟ་བུའོ། །
*⑴bhājana-ādi-arthena vā. bhājana-bhojana-vyañjana-kartṛ-bhoktṛ-bhūtās hi rūpa-ādayas skandhās*
㈡或色如器，受類飲食，想同助味，行似厨人，識喻食者。故隨器等立蘊次第。
~~0◤dhātuto `⑤`vā / `[015|15][S054-02]`~~
㈠復次，或由界立次第。
㈡或隨界別.立蘊次第。
~~0◤kāmaguṇarūpaprabhāvito hi kāmadhātuḥ / vedanāprabhāvitāni dhyānāni / `[015|16][S054-02]`~~
㈠欲界欲塵色所顯。諸定受所顯。
㈡謂欲界中有`[諸＝謂‹三宮›]`諸妙欲，色相顯了。色界靜慮有勝喜等，受相顯了。
㈢ཡང་ན་ཁམས་ཀྱིས་ཏེ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་གཟུགས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སོ། །ཚོར་བས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་བསམ་གཏན་རྣམས་སོ། །
*⑴dhātutas vā. kāma guṇa rūpa prabhāvitas hi kāmadhātus. vedanā prabhāvitāni dhyānāni*
~~0◤saṃjñāprabhāvitāḥ traya`{7. MS ... prabhāvitatraya |}` ārūpyāḥ / saṃskāramātraprabhāvitaṃ bhavāgram / `[015|16-][S054-03]`~~
㈠三無色界想所顯。有頂唯行所顯。
㈡三無色中.取空等相，想相顯了。第一有中.思最為勝，行相顯了。
㈢འདུ་ཤེས་ཀྱིས་`{140-37b}`རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་མོ། །འདུ་བྱེད་ཙམ་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་སྟེ།
*⑴saṃjñā-prabhāvitās trayas ārūpyās. saṃskāra-mātra-prabhāvitam bhava-agram*
~~0◤etā eva`{8. S.Y. omits eva |}` vijñāna`⑥`sthitayaḥ`[MS. /+]` tāsu ca pratiṣṭhitaṃ vijñānam iti kṣetrabījasaṃdarśanārthaḥ skandhānukramaḥ / `[015|17-][S054-03]`~~
㈠此四即是識住。於四中識能依住，此陰次第，為顯`[田＝由‹三宮›]`田種子次第義。
㈡此即識住。識住其中，顯似世間田種次第。是故諸蘊次第如是。[akgm](俱舍所依阿含#1.24)
㈢འདི་དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་སོ་ཞེས་ཕུང་པོའི་གོ་རིམས་ཞིང་དང་ས་བོན་གྱི་གོ་རིམས་ལྟ་བུར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴etās eva vijñāna-sthitayas, tāsu(catasṛṣu) ca pratiṣṭhitam vijñānam iti (evam) kṣetra-bīja-saṃdarśana-arthas skandha-anukramas*
~~0◤ata eva pañca skandhā nālpīyāṃso`{9. MS. nālpīyānso |}` na bhūyāṃsaḥ`{10. MS. bhūyānsaḥ |}` / `[015|18-][S054-05]`~~
㈠是故唯立五陰，不多不少。
㈡由此五蘊，無增減過。
㈢དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་ལྔ་སྟེ་མི་ཉུང་མི་མང་ངོ་། །
*⑴atas eva (ca) pañca skandhās, na alpīyāṃsas, na bhūyāṃsas* ^agm1z24
~~0◤ata eva ca kramakāraṇād vedanāsaṃjñe `⑦`saṃskārebhyaḥ`{11. Y. omits saṃskārebhyaḥ |}` pṛthak skandhīkṛte / `[015|19-][S054-05]`~~
㈠由此立次第因，於行中分受及想.別立為陰。
㈡即由如是.諸次第因，離行別立受想二蘊，謂受與想。
*⑴atas eva ca krama kāraṇāt vedanā saṃjñe saṃskārebhyas pṛthaka skandhīkṛte*
~~0◤yata ete audārikatare saṃkleśānukramahetū bhā`[MS. bhā作bho]`janavyañjanabhūte`[MS. /+]` tatprabhāvitaṃ ca dhātudvayam iti //`[MS. //=/]` `[015|20-][S054-06]`~~
㈠由此受想最麁、染污次第因、受想`[想＝相‹三宮›]`似食餚、能顯二界故，別立為陰。
㈡於諸行中，相麁、生染、類食同助、二界中強，故別立蘊。
㈢གང་གི་ཕྱིར་འདི་དག་ནི་ཆེས་རགས་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་གོ་རིམས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་ཟས་དང་ཚོད་མ་ལྟ་བུ་དང་། དེ་དག་གི་`[2 PNགིས།]`ཁམས་གཉིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་གོ་རིམས་ཀྱི་རྒྱུ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་`[3 PN-ཕྱིར།]`ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་དག་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོར་བྱས་སོ༑ །
*⑴yatas ete audārikatare saṃkleśa-anukrama-hetū bhojana-vyañjana-bhūte, tad-prabhāvitam ca dhātu-dvayam iti*
# 〖20_1_a〗
`E2.2.4.2.處界次第`
`F2.2.4.2.1.約境明次第`
`F2.2.4.2.2.約處明次第`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#F2.2.4.2.2.約處明次第) [Vy20_1](AKBhvy-1b#〖20_1〗)
~~0◤āyatanadhātūnāṃ ṣaṇṇāṃ cakṣurādī-`[ 12b. 1B1. IV ]①`nām anukramo vaktavyaḥ / `[015|22][S054-08]` (023[MS](AMS1#^1b4B))~~
㈠入界中，眼等六.應說次第。
㈡處界門中，應先`[辨＝辯‹三宮›]`辨說.六根次第。
㈢མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་གོ་རིམས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།
*⑴āyatana dhātūnām ṣaṇṇām cakṣus ādīnām anukramas vaktavyas*
~~0◤tadvaśenaiva hi tadviṣayavijñānānāṃ kramaḥ / teṣāṃ ca punaḥ ṣaṇṇāṃ / `[015|23][S054-08]`~~
㈠何以故。由隨此，塵及識次第易知故。此眼等六，
㈡由斯境識次第可知。
㈢དེའི་དབང་ཉིད་ཀྱིས་`[4 PNཀྱི།]`ན་དེའི་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་གོ་རིམས་སུ་འགྱུར་རོ། །དྲུག་པོ་དེ་དག་ལས།
*⑴tad-vaśena eva hi tad-viṣaya-vijñānānām kramas teṣām ca punar ṣaṇṇām*
~~0◤ 【prāk pañca vārttamānārthyāt`[MS. //+]`】`[015|24][S054-10]`~~
㈠〔偈曰〕：【前五現塵故】。
㈡頌曰：【前五境唯現】〖20_1_a〗
㈢ད་ལྟའི་དོན་ཕྱིར་དང་པོར་ལྔ། །
*⑴prāk pañca vārttam ārthyāt*
`﹝026 前五境唯現 四境唯所造 餘用遠速明 或隨處次第 ﹞`
~~0◤cakṣurādīni pañca varttamānaviṣayatvāt pūrvam uktāni / `[015|25][S054-11]`~~
㈠釋曰：眼等五根.緣現在塵，是故先說。
㈡論曰：於六根中，眼等前五唯取現境，是故先說。
㈢མིག་ལ་སོགས་པ་ལྔའི་ཡུལ་ནི་ད་ལྟར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྔར་སྨོས་སོ། །
*⑴cakṣus-ādīni pañca varttamāna-viṣaya-tvāt pūrvam uktāni*
~~0◤`②`manas tv aniyataviṣayaṃ kiṃcid varttamānaviṣayaṃ `@016`kiṃcit`{1. S.Y. adds yāvat |}` tryadhvānadhvaviṣayam / `[015|25-016|01][S054-11]`~~
㈠意根境界不定，有意根緣現在塵，有緣三世.及非三世塵。
㈡意境不定，三世無為，或唯取一.或二三四。
㈢ཡིད་ཀྱི་ཡུལ་མ་ངེས་པ་ཅན་ཡིན་ཏེ། ཁ་ཅིག་གི་ཡུལ་ནི་ད་ལྟར་ཡིན་པ་ནས། ཁ་ཅིག་གི་ཡུལ་ནི་དུས་གསུམ་དང་དུས་མ་ཡིན་པའི་བར་ཡིན་ནོ། །
*⑴manas tu aniyata viṣayam—— kiñcid vartta māna viṣayam, kiñcid tryadhva-anadhva-viṣayam*
~~0◤ 【bhautikārthyāc catuṣṭayam /`[MS. /+]`】`[016|02][S055-01]`~~
㈠〔偈曰〕：【四所造塵故】。
㈡所言【四境唯所造】〖20_1_b〗者，
㈢འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་དོན་ཕྱིར་`(79-92)`བཞི༑ །
*⑴bhautika-arthyāt catuṣṭayam*
~~0◤prāg iti varttate / `[016|03][S055-02]`~~
㈠釋曰：前言流至此。
㈡前流至此。
㈢དང་པོར་ཞེས་བྱ་བར་སྙེགས་སོ། །
*⑴prāk iti varttate*
~~0◤pañcānāṃ punaś catvāri pūrvam uktāni / bhautikaviṣayatvā`③`t / `[016|03][S055-02]`~~
㈠五中四在前說，所造色為塵故。
㈡五中前四境唯所造，是故先說。
㈢ལྔ་རྣམས་ལས་ཀྱང་བཞིར་`[1 PNབཞི།]`སྔར་སྨོས་པ་ནི་ཡུལ་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴pañcānām punar catvāri pūrvam uktāni, bhautika-viṣaya-tvāt*
~~0◤kāyasya tv aniyato viṣayaḥ / kadācid bhūtāni kadācid`[MS. bhū^/+]` bhautikaṃ kadācid ubhayam / `[016|03-][S055-02]`~~
㈠身塵不定，或身緣四大.或緣所造.或復俱緣。
㈡身境不定，或取大種.或取造色.或二俱取。
㈢ལུས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་མ་ངེས་ཏེ༑ རེས་འགའ་ནི་འབྱུང་བ་དག་ཡིན་ལ། རེས་འགའ་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་དག་ཡིན་ནོ། །རེས་འགའ་ནི་གཉི་ག་ཡིན་ནོ། །
*⑴kāyasya tu aniyatas viṣayas, kadācid bhūtāni, kadācid bhautikam, kadācid ubhayam*
~~0◤ 【dūrāśutaravṛttyā'nyat】`[016|05][S055-04]`~~
㈠〔偈曰〕：【餘遠急明事】。
㈡{【餘用遠速明】〖20_1_c〗。}
㈢གཞན་ནི་ཆེས་རིང་མྱུར་འཇུག་ཕྱིར། །
*⑴dūra-āśutara-vṛttyā anyat*
~~0◤śeṣaṃ punar itarasmād yathāyogaṃ dūrāśuta`④`ravṛttyā pūrvam uktam / `[016|06][S055-05]`~~
㈠釋曰：餘者謂前四根。此次第前說，由遠急明事故。
㈡餘謂前四，如其所應.用遠速明，是故先說。
㈢ལྷག་མ་ནི་ཅི་རིགས་པར་ཆེས་རྒྱང་རིང་བ་དང་མྱུར་བར་འཇུག་པས་གཞན་པས་སྔར་སྨོས་ཏེ།
*⑴śeṣam punar itarasmāt yathāyogam dūra-āśutara-vṛttyā pūrvam uktam*
~~0◤cakṣuḥśrotraṃ hi dūraviṣayam / tat pūrvam uktaṃ dvayāt / `[016|06][S055-05]`~~
㈠眼耳緣遠境，於後二前說。
㈡謂眼耳根.取遠境故，在二先說。
㈢མིག་དང་རྣ་བའི་ཡུལ་རྒྱང་རིང་བའི་ཕྱིར་གཉིས་པས་དེ་དག་སྔར་སྨོས་སོ། །
*⑴cakṣus-śrotram hi dūra-viṣayam, tat pūrvam uktam dvayāt*
~~0◤tayor api cakṣuṣo dūratare vṛttiḥ / paśyato 'pi dūrān nadīṃ tacchabdāśravaṇād atas tat pūrva`⑤`m uktam / `[016|07][S055-06]`~~
㈠於前二中.眼事最遠，遠見江河.不聞聲故。
㈡二中眼用遠故先說，遠見山河.不聞聲故。
㈢དེ་གཉིས་ལས་ཀྱང་མིག་ནི་ཆེས་རྒྱང་རིང་པོ་ལ་འཇུག་སྟེ། ཆུ་ཀླུང་`[2 PNརླུང་།]`རྒྱང་རིང་པོ་ནས་མཐོང་ཡང་དེའི་སྒྲ་མི་ཐོས་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་སྔར་སྨོས་སོ། །
*⑴tayos api cakṣuṣas dūratare vṛttis / paśyatas api dūrāt nadīm tad-śabda-aśravaṇāt, atas tat pūrvam uktam*
ᅟ
㈠故眼在前，`[後＝復‹三宮›]`後有急`[緩＝緣‹三›]`緩事。如先見人擊鼓後方聞聲。
㈡又眼用速，先遠見人撞擊鍾`[鼓‹麗›，皷‹大›]`鼓，後聞聲故。[js01](俱舍論記疏01#^6t40uk) ^wuqjty
~~0◤ghrāṇasya tu nāsti dūre vṛttiḥ / jihvāyāś ca / tayor āśutaravṛttitvāt ghrāṇaṃ pūrvam uktam aprāptasyaiva jihvā`{2. S.Y. reads jihvāṃ |}` bhojyasya gandhagrahaṇāt / `[016|08][S055-07]`~~
㈠鼻舌無遠事。鼻事急故前說，如飲食未到舌.鼻已知香故。又鼻事明了，能緣味細香故.舌則不爾。[js01](俱舍論記疏01#^x2mkjg)
㈡鼻舌兩根.用俱非遠。先說鼻者.由速明故，如對香美諸飲食時，鼻先嗅香舌後甞味。
㈢སྣ་དང་ལྕེ་ནི་རྒྱང་རིང་པོ་ལ་འཇུག་པ་མེད་མོད་ཀྱི། དེ་གཉིས་ལས་ཀྱང་སྣ་ནི་ཆེས་མྱུར་བར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་སྔར་སྨོས་ཏེ། ཟས་ལྕེ་དང་མ་ཕྲད་པ་ཉིད་ཀྱི་དྲི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴ghrāṇasya tu na asti dūre vṛttis, jihvāyās ca; tayos āśutara-vṛtti-tvāt ghrāṇam pūrvam uktam; aprāptasya eva jihvā bhojyasya gandha grahaṇāt* ^k3rc3e
~~0◤ 【yathāsthānaṃ kramo 'tha`⑥`vā // VAkK_1.23 //】`[016|10][S055-09]`~~
㈠〔偈曰〕：【復隨處次第】。
㈡{【或隨處次第】〖20_1_d〗}
㈢ཡང་ན་ཇི་ལྟར་གནས་བཞིན་`{140-38a}`རིམ། །
*⑴yathā-sthānam kramas athavā*
~~0◤athavā'smin śarīre cakṣuṣo 'dhiṣṭhānam upariṣṭāt niviṣṭam / `[016|11][S055-10]`~~
㈠釋曰：復次，於身中，眼根依止在上。
㈡或於身中，隨所依處.上下差別，說根次第。謂眼所依.最居其上。
㈢ཡང་ན་ལུས་འདི་ལ་མིག་གི་རྟེན་ནི་དང་པོ་ན་གནས་སོ། །
*⑴athavā asmin śarīre cakṣuṣas adhiṣṭhānam upariṣṭāt niviṣṭam*
~~0◤tasmād adhaḥ `[MS. pā^//+]⓪`śro`⑥[b]`trasya / tasmādadho ghrāṇasya / tasmāt jihvāyāḥ / tasyāḥ kāyasya`{3. MS. tasmāt kāyasya |}` bāhulyena / `[016|12][S055-10]`~~
㈠耳根`[次＝在‹三宮›]`次下，鼻又下耳，舌又下鼻。身多下舌。
㈡次耳鼻舌，身多居下。
㈢དེའི་འོག་ན་ནི་རྣ་བའིའོ༑ །:དེའི་འོག་ན་ནི་སྣའིའོ། །`[3 PN-དེའི་འོག་ན་ནི་སྣའིའོ།།]` དེའི་འོག་ན་ནི་ལྕེའིའོ། །ལུས་ཀྱི་ནི་ཕལ་ཆེར་དེའི་འོག་ནའོ། །
*⑴tasmāt adhas śrotrasya, tasmāt adhas ghrāṇasya, tasmāt jihvāyās, tasyās kāyasya bahulyena*
~~0◤manaḥ punas tāny e`⑦`va`{4. MS. punaḥ sthānyeva...pu is not clear in photo }` niśritam adeśasthaṃ ceti yathāsthānam eṣāṃ kramaḥ`{5. MS. drops ma |}` syāt / `[016|12-][S055-11]`~~
㈠意根依止其中，無有的處。故如處所.立彼次第。
㈡意無方處，有即依止諸根生者，故最後說。
㈢ཡིད་ནི་དེ་དག་ལ་བརྟེན་`[4 PNརྟེན།]`པ་དང་ཡུལ་ན་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དག་གི་གོ་རིམས་ནི་ཇི་ལྟར་གནས་པ་བཞིན་ཡིན་ནོ། །
*⑴manas punar tāni eva niśritam adeśa-stham ca iti yathāsthānam eṣām kramas syāt* ^f40mi6
# 〖21_1_a〗
`D2.2.5.明名廢立`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#D2.2.5.明名廢立) [Vy21_1](AKBhvy-1b#〖21_1〗)
~~0◤kiṃ punaḥ kāraṇaṃ daśasv āyataneṣu rūpaskandhasaṃgṛhīteṣv ekaṃ rūpāyatanam ucyate / `[016|14][S056-01]`~~
㈠復次，何因，十入皆色陰所攝，於中唯一入名色入。
㈡何緣十處皆色蘊攝，唯於一種立色處名。
㈢ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་པོ་དག་ལས་གཅིག་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བརྗོད་ལ།
*⑴kim punar kāraṇam daśasu āyataneṣu rūpa skandha saṃgṛhīteṣu ekam rūpa āyatanam ucyate*
~~0◤sarveṣu ca dharmasvabhāve`{6. Three letters (svabhāve) are not clear in photo. }`ṣv ekaṃ `[ 13a. 1A1. V ]①`dharmāyatanam ity āha`[MS. /+]` `[016|14-][S056-02]` (024[MS](AMS1#^1b5A))~~
㈠一切入皆法為自性，於中唯一入名法入。〔偈曰〕：
㈡又十二處體皆是法，唯於一種立法處名。頌曰：
㈢ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ན་གཅིག་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ།
*⑴sarveṣu ca dharma-svabhāveṣu ekam dharma-āyatanam iti āha*
`﹝027 為差別最勝 攝多增上法 故一處名色 一名為法處 ﹞`
~~0◤ 【■viśeṣaṇārthaṃ prādhānyād bahudharmāgrasaṃgrahāt`{7. MS. dharmāgrahāt |}` /】`[016|16-][S056-03]`~~
㈠【為簡別勝故 攝多勝法故】。
㈡ 【為差別最勝_a 攝多增上法】〖21_1_b〗。
㈢བྱེ་བྲག་དོན་དང་གཙོ་བོའི་ཕྱིར༑ །ཆོས་མང་བ་དང་མཆོག་བསྡུས་ཕྱིར། །
*⑴viśeṣaṇa artham prādhānyāt bahu dharma agra saṃgrahāt*
~~0◤【 ekam āyatanaṃ rūpam ekaṃ dharmākhyam ucyate // VAkK_1.24 //】`[016|17][S056-04]`~~
㈠【唯一入名色 及一入名法】。
㈡ 【故一處名色_c 一名為法處】〖21_1_d〗。
㈢གཅིག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། །གཅིག་ནི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད། །
*⑴ekam āyatanam rūpam ekam dharma ākhyam ucyate*
~~0◤kathaṃ viśeṣaṇārtham / `[016|18][S056-05]`~~
㈠釋曰：云何為簡別。
㈡論曰：為差別者，
㈢བྱེ་བྲག་གི་དོན་ཅི་`[5 PNཇི།]`ལྟ་བུ་ཞེ་ན།
*⑴katham viśeṣaṇa artham*
~~0◤yathā gamyeta pratyekam eṣāṃ daśānām āya`②`tanatvaṃ viṣayaviṣayitvena`{8. Y. seems to be viṣayiviṣayatvena |}` vyavasthānaṃ`[Y.MS. aṃ=ān]` na samastānām iti / `[016|18-][S056-05]`~~
㈠欲令知如`[此＝此此‹三宮›]`此十法.各得入名，由成立為根塵故，不須聚集。
㈡為令了知.境有境性種種差別，故於色蘊.就差別相.建立十處，不總為一。
㈢ཅི་ནས་ཀྱང་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་སྒོ་ནས་བཅུ་`(79-93)`པོ་འདི་དག་གི་`[1 PN-གི།]`སོ་སོར་སྐྱེ་མཆེད་ཉིད་ཡིན་གྱི་སྤྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ།
*⑴yathā gamyeta pratyekam eṣām daśānām āyatana-tvam viṣaya-viṣayi-tvena vyavasthānāt na samastānām iti*
~~0◤cakṣurādibhiś ca viśeṣitair yan na cakṣurādisaṃjñakaṃ rūpaṃ ca tad rūpāyatanaṃ jñāsyata ity asya punar[S.Y. 無punar] nāmā`③`ntaraṃ nocyate / `[016|19-][S056-07]`~~
㈠更由眼等差別.是色不得眼等名，亦是色性。應知是色入故，不立此別名。
㈡若無眼等差別想名，而體是色，立名色處。此為眼等名所簡別，雖標總稱而即別名。
㈢མིག་ལ་སོགས་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱས་པ་དག་གིས་ནི་གང་མིག་ལ་སོགས་པར་ནི་མིང་མ་བཏགས་ལ་གཟུགས་ནི་ཡིན་པ་དེ་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཤེས་པར་འགྱུར་བས་འདིའི་མིང་གཞན་མ་བརྗོད་དོ། །
*⑴cakṣus ādibhis ca viśeṣitais yat na cakṣus ādi saṃjñakam rūpam ca tad rūpa-āyatanam jñāsyate iti asya punar nāma-antaram na ucyate*
~~0◤atha vā rūpāyatanasya prādhānyāt / `[016|20-][S056-09]`~~
㈠復次，色入於中勝故。
㈡又諸色中色處最勝，故立通名。
㈢ཡང་ན་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།
*⑴athavā rūpa āyatanasya prādhānyāt*
~~0◤ta`[MS. ta^//+]`d dhi sapratighatvāc ca / pāṇyādisaṃsparśaiḥ spṛṣṭaṃ rūpyate / `[016|21][S056-09]`~~
㈠何以故。有礙強故。若手`[等物＝物等‹三宮›]`等物觸，即便變壞。
㈡由有對故。手等觸時，即便變壞。
㈢དེ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལག་པ་ལ་སོགས་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་དག་གིས་རེག་ན་གཟུགས་སུ་རུང་བ་དང་།
*⑴tat hi sa pratigha-tvāt ca pāṇi ādi saṃsparśais spṛṣṭam rūpyate*
~~0◤sanidarśanatvāc ca / idam ihāmutreti`{9. MS. ... mutre nirūpaṇāt S.Y. ...mutreti deśanidarśanarūpaṇāt |}` nirūpa`④`ṇāt`[MS. /+]` `[016|22][S056-10]`~~
㈠復次，體相顯現。於此彼處.易指示故，有似影故。
㈡及有見故，可示在此在彼差別。
㈢བསྟན་དུ་རུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་འདི་ནའོ། །ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ནའོ་ཞེས་བརྟག་ཏུ་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴sa-nidarśana-tvāt ca—— ‘idam iha amutra’ iti (deśa-nidarśana-rūpaṇāt) nirūpaṇāt*
~~0◤loke 'pi ca tadrūpam iti pratītaṃ nānyāni / `[016|22-][S056-10]`~~
㈠復次，世間同知說此入為色，非知餘入。
㈡又諸世間，唯於此處.同說為色，非於眼等。
㈢འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་དེ་གཟུགས་སོ་ཞེས་གྲགས་ཀྱི་གཞན་དག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴loke api ca tad rūpam iti pratītam, na anyāni*
~~0◤viśeṣaṇārthameva caikaṃ`{10. Y. one reading is ... maikekaṃ and another mevaikaṃ |}` dharmāyatanam uktaṃ na sarvāṇi / `[016|23][S056-14]`~~
㈠為簡別故，說一入名法入。不說餘入。
㈡又為差別，立一法處。非於一切。如色應知。
㈢བྱེ་བྲག་གི་དོན་ཉིད་ཀྱིས་གཅིག་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བཤད་ཀྱི་`[2 PNཀྱིས།]`ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴viśeṣaṇa artham eva ca ekam dharma āyatanam uktam, na sarvāṇi*
~~0◤api cātra `@017`bahūnāṃ dharmāṇāṃ saṃgraho vedanādī`⑤`nām / `[016|23-017|01][S056-12]`~~
㈠復次，於法入中，攝受等多法。
㈡又於此中，攝受想等。
㈢གཞན་ཡང་འདིར་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་མང་པོ་རྣམས་བསྡུས་ཏེ།
*⑴api ca atra bahūnām dharmāṇām saṃgrahas vedanā ādīnām*
~~0◤ataḥ sāmānyenābhidhānaṃ kriyate dharmaśabdena / `[017|01][S056-12]`~~
㈠為說多法，故立通名。
㈡眾多法故，應立通名。
㈢དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྒྲར་སྤྱིར་རྗོད་`[3 Nབརྗོད།]`པར་བྱེད་དོ། །
*⑴atas sāmānyena abhidhānam kriyate dharma-śabdena*
~~0◤agrasya ca nirvāṇadharmasyātra saṃgraho nānyeṣv iti / `[017|02][S056-13]`~~
㈠又涅槃是最勝法，入此中攝，非於餘入，故偏受法名。
㈡又增上法.所謂涅槃，此中攝故。獨`[立＝名‹三宮›]`立為法。
㈢ཆོས་ཀྱི་མཆོག་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ:དེ་ཡང་དེར་`[4 Pཡང་དེར། Nཡང་དེ།]`བསྡུས་ཏེ་གཞན:དག་ཏུ་`[5 PNདུ།]`ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴agrasya ca nirvāṇa-dharmasya atra saṃgrahas, na anyeṣu iti*
~~0◤viṃśatiprakāratvenaudārikatvān māṃsa`{1. MS. mānsa |}` divyāryapra`⑥`jñācakṣustraya`{S. ºcakṣuṣṭrayaº}`gocaratvāc caikaṃ rūpāyatanam ity apare // `[017|02-][S056-13]`~~
㈠復有餘師說：二十種品類，多餘色故，肉天聖慧三眼境故。
㈡有餘師說：色處中有二十種色.最麁顯故，肉天聖慧三眼境故，獨立色名。法處中有諸法名故，諸法智故，獨立法名`[16梵藏陳-]`。
㈢གཞན་དག་ན་རེ་རྣམ་པ་ཉི:ཤུའི་རིག་`[6 PNཤུས་རགས།]`པའི་ཕྱིར་དང་། :ཤའི་དང་ལྷའི་`[7 PNཤ་དང་ལྷ།]`དང་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་དང་མིག་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་`{140-38b}`མཆེད་དུ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴viṃśati-prakāra-tvena audārika-tvāt māṃsa-divya-ārya-prajñā-cakṣuṣ-ṭraya-gocara-tvāt ca ekam rūpa-āyatanam iti apare*
# 〖22_1_a〗
`D2.2.6.明攝異名`
`E2.2.6.1.略攝法蘊`
`F2.2.6.1.1.攝法蘊`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#F2.2.6.1.1.攝法蘊) [Vy22_1](AKBhvy-1b#〖22_1〗)
~~0◤anyāny api skandhāyatanadhātusaṃśabditāny upalabhyante sūtreṣu `[017|04-][S057-01]`~~
㈠復有餘法.陰入界同名，於餘經中已顯。
㈡諸契經中，有餘種種蘊及處界，名想可得。
㈢མདོ་དག་ལས་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་གཞན་དང་གཞན་དག་ཀྱང་དམིགས་ན།
*⑴anyāni api skandha-āyatana-dhātu saṃśabditāni upalabhyante sūtreṣu,*
~~0◤teṣāṃ kim ebhir eva saṃgraho veditavya āhosvi`⑦`d vyatirekaḥ / `[017|04-][S057-01]`~~
㈠由此三門攝，彼皆盡為不盡。
㈡為即此攝，為離此耶。
㈢ཅི་དེ་རྣམས་འདི་དག་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་སམ། འོན་ཏེ་ཐ་དད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན།
*⑴teṣām kim ebhis eva saṃgrahas veditavyas, āhosvit vyatirekas*
~~0◤ebhir eva saṃgraho na vyatirekaḥ / tatra tāvat`[MS. //+]` `[017|05][S057-02]`~~
㈠由此攝盡無餘。此中〔偈曰〕：
㈡彼皆此攝，如應當知。且辯攝餘諸蘊名想。頌曰：
㈢འདི་དག་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་ཀྱི་ཐ་དད་པ་ནི་མེད་དེ་དེ་ལ་རེ་ཞིག །
*⑴ebhis eva saṃgrahas na vyatirekas, tatra tāvat——*
`﹝028 牟尼說法蘊 數有八十千 彼體語或名 此色行蘊攝 ﹞`
~~0◤ 【■dharmaskandhasahasrāṇi yāny aśītiṃ`{2. MS. yānyasīti |}` jagau muniḥ /】`[017|06-][S057-03]`~~
㈠【如來說法陰 其數八十千】。
㈡ 【牟尼說法蘊_a 數有八十千】〖22_1_b〗。
㈢ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་དག །གང་རྣམས་ཐུབ་པས་གསུངས་དེ་དག །
*⑴dharma-skandha-sahasrāṇi yāni aśītim jagau(gai) munis*
~~0◤【 tāni vāṅ nāma ve`[MS. ve作ce]`ty eṣāṃ rūpasaṃskārasaṃgrahaḥ // VAkK_1.25 //】`[017|07][S057-04]`~~
㈠【此但言及名 色行陰所攝】。
㈡ 【彼體語或名_c 此色行蘊攝】〖22_1_d〗。
㈢ཚིག་གམ་མིང་ཡིན་དེ་དག་ནི། །གཟུགས་དང་འདུ་བྱེད་དག་ཏུ་འདུས། །
*⑴tāni vāk nāma vā iti eṣām rūpa-saṃskāra-saṃgrahas*
~~0◤yeṣāṃ vāk-`[ 13b. 1B1. V ]①`svabhāvaṃ buddhavacanaṃ teṣāṃ tāni rūpaskandhasaṃgṛhītāni / `[017|08][S057-05]` (025[MS](AMS1#^1b5B))~~
㈠釋曰：有諸師執，佛正教言音為性，於彼師.入色陰攝。
㈡論曰：諸說佛教.語為體者，彼說法蘊.皆色蘊攝。
㈢གང་དག་གི་ལྟར་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ཚིག་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་`(79-94)`དེ་དག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་སོ། །
*⑴yeṣām vāc-svabhāvam buddha vacanam, teṣām tāni rūpa-skandha-saṃgṛhītāni*
~~0◤yeṣāṃ nāmasvabhāvaṃ teṣāṃ saṃskāraskandhena `[S.(Y.) saṃgṛhītāni+]` // `[017|09][S057-05]`~~
㈠復有諸師.執文句為性，於彼師入行陰攝。
㈡諸說佛教.名為體者，彼說法蘊.皆行蘊攝。
㈢གང་དག་གི་ལྟར་ན་མིང་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་སོ། །
*⑴yeṣām nāma svabhāvam, teṣām saṃskāra-skandhena saṃgṛhītāni*
# 〖23_1_a〗
`F2.2.6.1.2.明法蘊量`
`G2.2.6.1.2.1.約文定量`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#G2.2.6.1.2.1.約文定量) [Vy23_1](AKBhvy-1b#〖23_1〗)
~~0◤kiṃ punar dharmaskandhasya pramāṇam /`[MS. /+]` `[017|10][S057-07]`~~
㈠此法陰，數量云何。
㈡此諸法蘊，其量云何。
㈢ཡང་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན།
*⑴kim punar dharma skandhasya pramāṇam*
~~0◤ 【śāstrapramāṇa ity eke`[MS. //+]` 】`[017|11][S057-08]`~~
㈠〔偈曰〕：【說如法陰量】。
㈡頌曰：【有言諸法蘊_a 量如彼論說】〖23_1_b〗。
㈢ཁ་ཅིག་བསྟན་བཅོས་ཚད་ཅེས་ཟེར། །
*⑴śāstra pramāṇas iti eke*
`﹝029 有言諸法蘊 量如彼論說； 或隨蘊等言 如實行對治 ﹞`
~~0◤eke tāvat `②`āhur dharmaskandhasaṃjñakasyaivābhidharmaśāstrasyāsya pramāṇam iti / tac ca ṣaṭsahasrāṇi / `[017|12][S057-08]`~~
㈠釋曰：有諸師說：有一分阿毘達磨名法陰，其量有六千偈。八十千中一一法陰，其量皆爾。
㈡論曰：有諸師言：八萬法蘊，一一量等.法蘊足論。謂彼一一有六千頌，如對法中.法蘊足說。
㈢ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་བཅོས་མངོན་པའི་ཚད་ཙམ་མོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ནི་ཤློ་ཀ་དྲུག་སྟོང་ངོ་། །
*⑴eke tāvat āhus—— dharma skandha saṃjñakasya eva abhidharma śāstrasya asya opramaṇam iti. tat ca ṣaṣ-sahasrāṇi*
~~0◤apare punar āhuḥ`[MS. //+]` `{3. S.Y. omits punaḥ and further says it is vākyādhyāhāra |}` `[017|13][S057-09]`~~
㈠復有諸師說：
㈡或說：
㈢ཡང་གཞན་དག་ན་རེ།
*⑴apare punar āhus*
~~0◤ 【skandhādīnāṃ kathaikaśaḥ /】`[017|14][S057-10]`~~
㈠〔偈曰〕：【陰等一一教】。
㈡法蘊隨蘊等言，一一差別數有八萬。{【或隨蘊等言】〖23_1_c〗}
㈢ཕུང་པོ་ལ་སོགས་གཏམ་རེ་ཡིན། །
*⑴skandha ādīnam kathā ekaśas*
~~0◤skandhāyatanadhātupratītyasamut`③`pādasatyāhāradhyānāpramāṇārūpyavimokṣābhibhvā`[S058]`yatanakṛtsnāyatanabodhipākṣikābhijñāpratisaṃvitpraṇidhijñānāraṇādīnāṃ kathā pratyekaṃ dharmaskandha `④`iti`{4. MS. pratyekandha iti |}` / `[017|15-][S057-11-S058-01]`~~
㈠釋曰：陰、入、界、緣生、諦、食、定、無量、無色、解脫、制入、遍入、覺助、`[通＝道‹三宮›]`通、解、願智、無爭，等正教，隨一一皆名法陰。
㈡謂蘊、處、界、緣起、諦、食、靜慮、無量、無色 、解脫、勝處、遍處、覺品、神通、無諍、願智、無礙解等，一一教門.名一法蘊。
㈢ཞེས་ཟེར་ཏེ། ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དང་། བདེན་པ་དང་། ཟས་དང་། བསམ་གཏན་དང་། ཚད་མེད་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཟིལ:གྱིས་གནོན་`[1 Pགྱི་མནོན།]`པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། སྨོན་ནས་ཤེས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་རེ་རེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ་`[2 PNཔོ།]`ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴skandha-āyatana-dhātu-pratītyasamutpāda-satya-āhāra-dhyāna-apramāṇa-ārūpya-vimokṣa--abhibhv-āyatana--kṛtsnā-āyatana--bodhi-pākṣikā--abhijñā-pratisaṃvid-praṇidhijñāna-araṇa-ādīnām kathā prātyekam dharma-skandhas iti*
~~0◤ 【caritapratipakṣas tu dharmaskandho 'nuvarṇitaḥ // VAkK_1.26 //】`[017|18][S058-03]`~~
㈠〔偈曰〕：【實`[判＝制‹宮›]`判行對治 隨釋法陰爾】。
㈡{【如實行對治】〖23_1_d〗}。
㈢སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་ནི། །ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་མཐུན་པར་གསུངས། །
*⑴carita pratipakṣas tu dharma-skandhas anuvarṇitas*
~~0◤evaṃ tu varṇayanty aśītiś caritasahasrāṇi sattvānām / rāgadveṣamohamānādicaritabhedena / `[017|19][S058-04]`~~
㈠釋曰：諸師實判如此：眾生有八萬煩惱行類，謂欲瞋癡慢等差別故；
㈡如實說者：所化有情.有貪瞋等八萬行別；
㈢འདི་སྐད་དུ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་ང་རྒྱལ་ལ་སོགས་པ་སྤྱོད་པ་ཐ་དད་པ་བརྒྱད་ཁྲི་ཡོད་དེ།
*⑴evam tu varṇayanti—— aśītis carita-sahasraṇi sattvānām rāga-dveṣa-moha-māna-ādi-carita-bhedena*
~~0◤teṣāṃ prati`⑤`pakṣeṇa bhagavatā'śītir dharmaskandhasahasrāṇy uktāni /`[MS. /+]` `[017|20][S058-05]`~~
㈠為對治此行，世尊正說八萬法陰。
㈡為對治彼八萬行故，世尊宣說八萬法蘊。[akgm](俱舍所依阿含#1.25)
㈢དེ་དག་གི་གཉེན་པོར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་གསུངས་སོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །
*⑴teṣām pratipakṣeṇa bhagavatā aśītis dharma-skandha-sahasrāṇi uktāni* ^agm1z25
# 〖24_1_a〗
`E2.2.6.2.類攝餘蘊`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#E2.2.6.2.類攝餘蘊) [Vy24_1](AKBhvy-1b#〖24_1〗)
~~0◤yathaitāny aśītir dharmaskandhasahasrāṇy eṣv eva pañcaskandheṣu pratipāditāni /`[MS. /+]` `[017|20-][S058-06]`~~
㈠如八萬法陰，於五陰中入色行二陰攝。
㈡如彼所說，八萬法蘊，皆此五中二蘊所攝。如是餘處，`[諸＝說‹三宮›]`諸蘊處界類亦應然。
㈢ཇི་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་`[3 PN+བོ།]`འདི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་`[4 PN-པོ།]`འདི་དག་ཉིད་དུ་བསྡུས་པ། དེ་བཞིན་གཞན་ཡང་ཅི་རིགས་པར། །
*⑴yathā etāni aśītis dharma-skandha sahasrāṇi eṣu eva pañca skandheṣu prati-pāditāni*
~~0◤ 【■tathā'nye 'pi yathāyo`⑥`gaṃ skandhāyatanadhātavaḥ /】`[017|22-][S058-07]`~~
㈠〔偈曰〕：【如此餘應理 陰入及界等】。
㈡頌曰：【如是餘蘊等_a 各隨其所應】〖24_1_b〗。
㈢ཕུང་པོ་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་རྣམས་ནི། །
*⑴tathā anye api yathāyogam skandha-āyatana-dhātavas*
~~0◤【 pratipādyā yathokteṣu saṃpradhārya svalakṣaṇam // VAkK_1.27 //】`[017|23][S058-08]`~~
㈠【於前說中攝 熟思彼性類】。
㈡{【攝在前說中_c 應審觀自相】〖24_1_d〗}。
㈢རང་གི་མཚན་ཉིད་ལེགས་དཔྱད་དེ། །`{140-39a}`ཇི་སྐད་བཤད་པར་བསྡུ་བར་བྱ། །
*⑴pratipādyās yathā ukteṣu saṃpradhārya sva-lakṣaṇam*
`﹝030 如是餘蘊等 各隨其所應 攝在前說中 應審觀自相 ﹞`
~~0◤ye 'py anye skandhāyatanadhātavaḥ sūtrāntareṣūktās te 'py eṣv eva yathokteṣu skandhādiṣu pratipā`⑦`dyāḥ`[MS. /+]` svaṃ svaṃ lakṣaṇam`{5. S.Y. svabhāvaṃ |}` eṣāṃ yathāvihitam`{6. Y. vihitam=vyavasthāpitaṃ, but 5...6 seems to be explanation. }` asmiṃ cchāstre saṃpradhārya[S. =vimṛśya] / `[017|24-][S058-09]`~~
㈠釋曰：若有餘陰入界等.於餘經中說，是彼如前所說.陰入界中，隨彼性類.此論中所說，應善簡擇攝入其中。
㈡論曰：餘契經中.諸蘊處界，隨應攝在前所說中，如此論中所說蘊等，應審觀彼一一自相。
㈢མདོ་གཞན་དག་ལས་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་གཞན་གང་དག་གསུངས་པ་དེ་དག་ཀྱང་བསྟན་བཅོས་འདི་ལས། ཇི་སྐད་བཤད་པ་བཞིན་`(79-95)`དེ་དག་གི་རང་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལེགས་པར་དཔྱད་ནས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཇི་སྐད་བཤད་པ་འདི་དག་ཉིད་དུ་བསྡུ་བར་བྱ་སྟེ།
*⑴ye api anye skandha-āyatana-dhātavas sūtrāntareṣu uktās, te api eṣu eva yathā ukteṣu skandha-ādiṣu pratipādyās, svam svam lakṣaṇam eṣām yathā vihitam asmin śāstre saṃpradhārya*
~~0◤tatra tāvat pañcānāṃ śīlasamādhi`-@018`prajñāvimukti`[MS. vimukti+]`jñānadarśanaskandhānāṃ`[MS. /+]` `[017|26][S058-11]`~~
㈠此中有`[別＝別別‹明宮›]`別五陰，謂戒陰、定、慧、解脫、解脫知見陰。
㈡且諸經中說餘五蘊，謂戒、定、慧、解脫、解脫智見五蘊。[akgm](俱舍所依阿含#1.26)
㈢དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ཕུང་པོ་དག་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་
*⑴tatra tāvat pañcānām śīla-samādhi-prajñā-vimukti--vimukti-jñāna-darśana-skandhānām*
~~0◤śīlaskandho rūpaska`[ 14a. 1A1. VI ]①`ndhena saṃgṛhītaḥ / śeṣāḥ saṃskāraskandhena / `[018|01][S058-11]` (026[MS](AMS1#^1b6A))~~
㈠`[界‹大›，`戒`‹三宮›]界`陰，入色陰攝。餘四入行陰攝。
㈡彼中戒蘊，此色蘊攝。彼餘四蘊，此行蘊攝。
㈢གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་`[1 PNཀྱིས།]`ཕུང་པོས་བསྡུས་སོ། །
*⑴śīla-skandhas rūpa-skandhena saṃgṛhītas, śeṣās saṃskāra-skandhena* ^agm1z26
~~0◤daśānāṃ kṛtsnāyatanānām aṣṭāv alobhasva`[MS. sva作bhya]`bhāvatvād dharmāyatanena / `[018|02-][S058-12]`~~
㈠復有十遍入，前八遍入。無貪為自性故，法入所攝。
㈡又諸經說十遍處等，前八遍處。無貪性故，此法處攝。[akgm](俱舍所依阿含#1.27)
㈢ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་པོ་དག་ལས་བརྒྱད་ནི་མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་`[2 PNཀྱི།]`བསྡུས་སོ། །
*⑴daśānām kṛtsnā āyatanānām aṣṭa avalobha svabhāva-tvāt dharma-āyatanena*
~~0◤saparivārāṇi tu pañcaskandhasvabhāvatvān manodharmāyata`②`nābhyām / `[018|03][S058-13]`~~
㈠若共伴類，五陰為性故，意法二入所攝。
㈡若兼助伴，五蘊性故，即此意處、法處所攝。
㈢འཁོར་རྣམས་དང་བཅས་ན་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དག་གིས་བསྡུས་ཏེ༑
*⑴sa parivārāṇi tu pañca skandha svabhāva-tvāt manas-dharma-āyatanābhyām* ^agm1z27
~~0◤tathā'bhibhvāyatanāni / `[018|04][S058-07]`~~
㈠制入亦爾。
㈡攝八勝處，應知亦爾。[akgm](俱舍所依阿含#1.28)
㈢ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱང་`[3 PN-ཀྱང་།]`དེ་དང་འདྲའོ། །
*⑴tathā abhibhva-āyatanāni* ^agm1z28
~~0◤ākāśavijñānānantyāyatanakṛtsne`{1. MS. kṛtsnā |}` catvāri cākāśānantyāyatanādīni catuḥskandhasvabhāvatvāt manodharmāyatanābhyām / `[018|04-][S059-01]`~~
㈠空遍入.識遍入、及空等四無邊入，四陰為性故，意法二入所攝。
㈡空識遍處，空無邊等四無色處，四蘊性故，即此意處法處所攝。[akgm](俱舍所依阿含#1.29)
㈢ཟད་པར་ནམ་མཁའ་དང་རྣམ་ཤེས་`[4 PNཔར་ཤེས་པ༑]`མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དག་དང་། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ་དག་ནི་ཕུང་པོ་བཞིའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དག་གིས་བསྡུས་སོ། །
*⑴ākāśa-vijñāna-anantya-āyatana-kṛtsne catvāri ca ākāśānantya-āyatana-ādīni catur-skandha-svabhāva-tvāt manas-dharma-āyatanābhyām* ^agm1z29
~~0◤pañca vimu`③`ktyāyatanāni prajñāsvabhāvatvā`[MS. t^/+]`d dharmāyatanena / `[018|05-][S059-03]`~~
㈠復有五解脫入，智慧為性故，法入所攝。
㈡五解脫處，慧為性故，此法處攝。[akgm](俱舍所依阿含#1.30)
㈢རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་ལྔ་པོ་དག་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་སོ། །
*⑴pañca-vimukti-āyatanāni prajñā svabhāva-tvāt dharma-āyatanena*
~~0◤saparivārāṇi tu`{2. S.Y. omits tu }` śabdo`{3. S.śabda- Y. śabda-śabda seems to be correct. }` mano`[S060]`dharmāyatanaiḥ / `[018|06][S059-03-S060-01]`~~
㈠若共伴類，聲意法三入所攝。
㈡若兼助伴，即此聲意法處所攝。
㈢འཁོར་རྣམས་དང་བཅས་ན་ནི་སྒྲ་དང་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱིས་བསྡུས་སོ། །
*⑴sa parivārāṇi tu śabdas-manas-dharma-āyatanais* ^agm1z30
~~0◤dvayor āyatanayor asaṃjñisattvā daśabhir āyatanair ga`④`ndharasāyatan[S.ayor ev+]ābhāvāt / `[018|07][S060-01]`~~
㈠復有二入，謂無想入、非想非非想入。第一入即無想天，十入所攝，除香味入故。
㈡復有二處，謂無想有情天處，及非想非非想處。初處即此十處所攝，無香味故。[akgm](俱舍所依阿含#1.31)
㈢སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ལས་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ནི་དྲི་དང་རོའི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་བཞི་`[5 PN-བཞི།]`པོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྡུས་སོ། །
*⑴dvayos āyatanayos asaṃjñi sattvās daśabhis āyatanais; gandha-rasa-āyatana-abhāvāt*
~~0◤naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanopagā manodharmāyatanābhyām / `[018|07-][S060-02]`~~
㈠第二入意法二入所攝。
㈡後處即此意法處攝，四蘊性故。
㈢འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་གྱི་`[6 PN-གྱི།]`སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ནི་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དག་གིས་བསྡུས་སོ༑ །
*⑴naiva-saṃjñā-nā-asaṃjñā-āyatana-upagās manas-dharma-āyatanābhyām* ^agm1z31
~~0◤evaṃ bahudhātuke 'pi dvāṣaṣṭir dhātavo deśitāḥ / teṣāṃ yathāyogaṃ saṃgraho `⑤`veditavyaḥ // `[018|08][S061-01]`~~
㈠如此於多界經中，佛說有六十二界。此等諸界，如理應知，入十八界中攝。
㈡又多界經說界差別，有六十二。隨其所應，當知皆此十八界攝。[akgm](俱舍所依阿含#1.32)
㈢དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་མང་པོ་ལ་ལས་ཁམས་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་བསྟན་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་བསྡུ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །
*⑴evam bahu-dhātuke api dvāṣaṣṭis dhātavas deśitās. teṣām yathāyogam saṃgrahas veditavyas* ^agm1z32
# 〖25_1_a〗
`E2.2.6.3.别明六界`
ᅟ[js01](俱舍論記疏01#E2.2.6.3.别明六界) [Vy25_1](AKBhvy-1b#〖25_1〗)
~~0◤ya ime tatra ṣaḍ dhātavaḥ`[MS. 無ḥ]` uktāḥ pṛthivīdhātur abdhātus tejodhātur vāyudhātur ākāśadhātur vijñānadhātur ity eṣāṃ[S.Y. eteṣāṃ] dvayor lakṣaṇaman uktam / `[018|10-][S062-01]`~~
㈠彼中所說六界，謂地界水火風空識界。六中二界未說其相。
㈡且彼經中所說六界，地水火風四界已說。空識二界未說其相。
㈢དེར་གང་དག་སའི་ཁམས་དང་། ཆུའི་ཁམས་དང་། མེའི་ཁམས་དང་། རླུང་གི་ཁམས་དང་། ནམ་མཁའི་ཁམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་བསྟན་པ་ལ། དེ་དག་`(79-96)`ལས་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མ་བཤད་ན།
*⑴yas ime tatra ṣaṭ dhātavas uktās—— pṛthivī-dhātus, ap-dhātus, tejas-dhātus, vāyu-dhātus, ākāśa-dhātus, vijñāna-dhātus iti, eṣām dvayos lakṣaṇam anuktam*
~~0◤tat kim ā`⑥`kāśam evākāśadhātur veditavyaḥ`[MS. /+]` sarvaṃ ca vijñānaṃ vijñānadhātuḥ / nety āha`{4. MS. dhāturnetyāha |}` / kiṃ tarhi / `[018|11-][S062-02]`~~
㈠此無為空.為應知即是空界耶，一切識為應知即是識界耶。彼說非。云何非。
㈡為即虛空.名為空界， 為一切識名識界耶。不爾。云何。
㈢དེ་ཅི་ནམ་མཁའ་ཉིད་`{140-39b}`ནམ་མཁའི་ཁམས་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་འམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན།
*⑴tat kim ākāśam eva ākāśa-dhātus veditavyas; sarvam aca vijñānam vijñāna-dhātus. na iti āha. kim tarhi*
~~0◤dvāravātāyanamukhanāsikādiṣu`[MS. //+]` `[018|12][S062-03]`~~
㈠門風竅鼻口內等。
㈢སྒོ་དང་སྐར་ཁུང་དང་ཁ་དང་སྣ་ལ་སོགས་པའི་
*⑴dvāra vātāyana mukha nāsikā ādiṣu——*
~~0◤ 【chidram ākāśadhātvākhyam`[MS. /+]` 】`[018|13][S062-05]`~~
㈠〔偈曰〕：【竅穴名空界】。
㈡頌曰：【空界謂竅隙】〖25_1_a〗
㈢བུ་ག་ནམ་མཁའི་ཁམས་ཞེས་བྱ།
*⑴chidram ākāśa-dhātu-ākhyam*
`﹝031 空界謂竅隙 傳說是明闇； 識界有漏識 有情生所依 ﹞`
~~0◤chidram ity ucyamānaṃ `⑦`kiṃ`[S.MS. 無ṃ]` veditavyam / `[018|14][S062-06]`~~
㈠釋曰：若說竅穴，應知是何法。
㈡論曰：諸有門窓及口鼻等.內外竅隙，名為空界。如是竅隙.云何應知。
㈢བུ་ག་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ།
*⑴chidram iti ucyamānam kim veditavyam*
~~0◤ 【ālokatamasī kila /】`[018|15][S062-07]`~~
㈠〔偈曰〕：【彼言謂光闇】。
㈡{【傳說是明闇】〖25_1_b〗}，傳說：竅隙即是明闇。
㈢སྣང་དང་མུན་པ་དག་ཡིན་ལོ། །
*⑴āloka-tamasī kila*
~~0◤nahi chidram ālokatamobhyām anyad`[MS. g=t]` gṛhyate / `[018|16][S062-08]`~~
㈠釋曰：何以故。無有竅穴離光闇可見故。
㈡非離明闇竅隙可取。
㈢བུ་ག་ནི་སྣང་བ་དང་མུན་པ་དག་ལས་གཞན་དུ་གཟུང་དུ་མེད་དོ། །
*⑴na hi chidram āloka tamobhyām anyat gṛhyate*
~~0◤tasmāt kilākāśadhātur ālokatamaḥsvabhāvo rātriṃdivasvabhāvo vedita-`[ 14b. 1B1. VI ]①`vyaḥ / `[018|16-][S062-08]` (027[MS](AMS1#^1b6B))~~
㈠是故彼言.空界唯光闇為性，晝夜為位。
㈡故說空界.明闇為體，應知此體不離晝夜。
㈢དེ་ལྟ་བས་ན་ནམ་མཁའི་ཁམས་ནི་སྣང་བ་དང་མུན་པའི་རང་བཞིན་ཏེ། མཚན་མོ་དང་ཉིན་མོའི་རང་བཞིན་དུ:ཡིན་པར་`[1 PN-ཡིན་པར།]`རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་གྲག་གོ། །
*⑴tasmāt kila ākāśa-dhātur āloka-tamas-svabhāvas rātrim-diva-svabhāvas veditavyas*
~~0◤sa eva cāghasāmantakaṃ rūpam ity ucyate / `[018|17-][S062-09]`~~
㈠此空界說名隣礙色。
㈡即此說名隣阿伽色。
㈢དེ་ཉིད་ཐོགས་པའི་ཉེ་བའི་འཁོར་གྱི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་སྟེ།
*⑴sas eva ca agha-sāmantakam rūpam iti ucyate*
~~0◤aghaṃ kila citasthaṃ rūpam / atyarthaṃ ghātāt / tasya tat sā`[MS. ṃ^/+]`mantakam iti / `[018|18][S062-10]`~~
㈠彼說礙色者，謂聚集中色，最易變壞故。光闇與礙色相隣故，名隣礙色。
㈡傳說：阿伽謂積集色，極能為礙故名阿伽。此空界色.與彼相隣，是故說名隣阿伽色。
㈢ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་གནོད་པར་བྱར་`[2 PNབྱ།]`རུང་བའི་ཕྱིར་བསགས་པར་གནས་པའི་གཟུགས་ཏེ། དེ་ནི་དེའི་འཁོར་རོ་ལོ༑ །
*⑴agham kila citastham rūpam atyartham ghātāt tasya tad sāmantakam iti*
~~0◤aghaṃ ca tad anyasya rūpasya tatrāpratighātāt sāmantakaṃ cānyasya rūpa`②`syety apare /`[MS. /+]` `[018|19][S062-10]`~~
㈠復有餘師釋：此亦是礙他`{？增}`。於此無礙故，與餘色相隣。
㈡有說：阿伽即空界色。此中無礙故名阿伽，即阿伽色餘礙相隣，是故說名隣阿伽色。
㈢གཞན་དག་ན་རེ་དེ་ལ་གཞན་མི་ཐོགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་ཐོགས་མེད་ཀྱང་ཡིན་ལ་གཟུགས་གཞན་གྱི་ཉེ་འཁོར་ཡང་ཡིན་པས་ཐོགས་མེད་ཉེ་འཁོར་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴agham ca tad, anyasya rūpasya tatra apratighātāt, sāmantakam ca anyasya rūpasya iti apare*
~~0◤ 【vijñānadhātur vijñānaṃ sāsravaṃ 】`[018|20][S062-12]`~~
㈠〔偈曰〕：【識界即是識 有流】。
㈡諸有漏識名為識界。{【識界有漏識】〖25_1_c〗}
㈢ཟག་པ་`[3 PN-པ།]`དང་བཅས་པའི་`[4 Nཔས།]`རྣམ་ཤེས་ནི། རྣམ་ཤེས་ཁམས་ཡིན༑
*⑴vijñāna-dhātus vijñānam sa-āsravam*
~~0◤kasmād anāsravaṃ nocyate / yasmād ime ṣaḍ dhātava iṣṭāḥ /`[MS. /+]` `[018|21][S063-01]`~~
㈠釋曰：云何不說無流。由佛許六界。
㈡云何不說諸無漏識為識界耶。由許六界。
㈢ཅིའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་མི་བྱ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཁམས་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི།
*⑴kasmāt anāsravam na ucyate. yasmāt ime ṣaṭ dhātavas iṣṭās*
~~0◤ 【janmaniśrayāḥ // VAkK_1.28 //】`[018|22][S063-02]`~~
㈠〔偈曰〕：【生所依】。
㈡是諸有情生所依故。{【有情生所依】〖25_1_d〗}
㈢སྐྱེ་བའི་རྟེན་ཡིན་པར་འདོད་དེ།
*⑴janma-niśrayās*
~~0◤ete hi janmanaḥ pratisa`[MS. ṃ+]`ndhicittād yāvat cyuticitta`③`s ādhāraṇa`[MS. 無ṇa]`bhūtāḥ / `[018|23][S063-03]`~~
㈠釋曰：此六界，從初託生心.乃至死墮心，生所依止。
㈡如是諸界，從續生心.至命終心，恒持生故。
㈢དེ་དག་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སེམས་ནས་`[5 PN-ནས།]`འཆི་བའི་སེམས་ཀྱི་བར་དུ་སྐྱེ་བའི་གཞིར་གྱུར་པ་སྟེ།
*⑴ete hi janmanas pratisandhi-cittāt yāvat cyuti-cittas ādhāra-bhūtās*
~~0◤anāsravās tu dharmā naivam iti / `[018|23-][S063-03]`~~
㈠若無流法，不得如此。
㈡諸無漏法，則不如是。
㈢ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴anāsravās tu dharmās na evam iti*
~~0◤tad evaṃ satyeṣāṃ catvāro dhātavaḥ spraṣṭavyadhātāv antarbhūtāḥ `[018|24-][S063-04]`~~
㈠如此六界中，前四觸界攝。
㈡彼六界中，前四即此觸界所攝。
㈢དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ལས་ཁམས་བཞི་ནི་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་ནང་དུ་འདུས་སོ། །
*⑴tat evam sati eṣām catvāras dhātavas spraṣṭavya-dhātau antarbhūtās*
~~0◤pañcamo rūpadhātau ṣaṣṭhaḥ saptasu vijñānadhātuṣv iti / `[018|24-][S063-04]`~~
㈠第五色界攝。第六七識界攝。
㈡第五即此色界所攝。第六即此七心界攝。
㈢ལྔ་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ནང་དུ་འདུས་སོ། །དྲུག་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་བདུན་པོ་དག་ཏུ་འདུས་སོ༑ །
*⑴pañcamas rūpa-dhātau, ṣaṣṭhas saptasu vijñāna-dhātuṣu iti*
~~0◤ye `④`punar ime aṣṭādaśa dhātava uktās teṣāṃ `[018|26][S063-06]`~~
㈠說攝義已，是前`[所＝此‹宮›]`所說十八界。
㈡彼經餘界如其所應，皆即此中十八界攝。
*⑴ye punar ime aṣṭādaśa dhātavas uktās teṣām*
㈡ 說一切有部俱舍論 卷第一`[＝阿毘達磨俱舍論 卷第一（說一切有部）‹明›＊]`
[^1]: 依寫本補正文句實例：
**卷1**：
012MS 0◤ato ya īraṇāsvabhāvo dharmaḥ sa vāyu`[MS. dhātu+]`r iti karmaṇā'sya svabhāvo `③`'bhivyaktaḥ / `[008|24-][S035-08]`
014MS 0◤ukto rūpa`④`skandhas tasya cāyatana`[MS. dhātu+]`vyavasthānam / `[010|11][S038-12]`
014MS 0◤yāva`[MS. yāva作ya]`n nīlapītadīrghahrasvastrī`⑥`puruṣamitrāmitrasukhaduḥkhādinimittodgrahaṇam asau saṃjñāskandhaḥ / `[010|17-][S039-06]`
016MS 0◤yad yat samanantaraniru`③`ddhaṃ vijñānaṃ tan manodhātur ity ucyeta`[MS. cyeta作cyate]` / `[011|22][S041-18]`
020MS 0◤kiṃ punaḥ kāraṇaṃ `[MS. anye+]`caitasikā ekatra saṃskāraskandhanikṣiptā vedanāsaṃjñe tu pṛthak skandhī`[ 11b. 1B1. III ]①`kṛte ity āha `[014|15-][S051-06]`
022MS 0◤yata ete audārikatare saṃkleśānukramahetū bhā`[MS. bhā作bho]`janavyañjanabhūte`[MS. /+]` tatprabhāvitaṃ ca dhātudvayam iti //`[MS. //=/]` `[015|20-][S054-06]`
024MS 0◤yathā gamyeta pratyekam eṣāṃ daśānām āya`②`tanatvaṃ viṣayaviṣayitvena`{8. Y. seems to be viṣayiviṣayatvena |}` vyavasthānaṃ`[Y.MS. aṃ=ān]` na samastānām iti / `[016|18-][S056-05]`
025MS 0◤tatra tāvat pañcānāṃ śīlasamādhi`-@018`prajñāvimukti`[MS. vimukti+]`jñānadarśanaskandhānāṃ śīlaskandho rūpaska`[ 14a. 1A1. VI ]①`ndhena saṃgṛhītaḥ / `[017|26-018|02][S058-11]`
027MS 0◤ete hi janmanaḥ pratisa`[MS. ṃ+]`ndhicittād yāvat cyuticitta`③`s ādhāraṇa`[MS. 無ṇa]`bhūtāḥ / `[018|23][S063-03]`
**卷2**：
029MS 0◤tatra sapta`[MS. citta+]` dhātavo 'lobhādisaṃprayu`⑤`ktāḥ kuśalāḥ / `[020|11-][S066]`
041MS 0◤tatsa`②`bhāgaṃ cakṣuḥ kāśmīrāṇāṃ caturvidham / yad `[MS. a+]`dṛṣṭvā rūpāṇi niruddhaṃ`[MS. /+]` nirudhyate nirotsyate vā`[MS. //+]` yaccānutpattidharmi / `[028|04][S086]`
042MS 0◤na tv evaṃ cakṣurādayaḥ / tasmād eṣāṃ rūpādivad a`[MS. rūpavadevā]`tideśaḥ / `[028|20][S087]`
044MS 0◤paśyatīti śakyam avijñ`[MS. vijñ=vaśy?]`ātum / `[030|10][S091]`
049MS 0◤manas tv amūrttiva`[MS. va作ma]`d eveti nāsya parimāṇaparicchedaḥ `⑦`saṃpradhāryate / `[033|15-][S098]`
054MS 0◤ity utsarga`[MS. ma+]`viśeṣeṇa kṛtvā punar viśeṣaṇārtham apavāda āra`⑤`bhyate / `[036|09-][S104]`