/AKBh02

---
permalink: AKBh02
aliases: 
- AKBh02
- abhidharmakosabhasya02
- abhidharmakośabhāṣya02
- 俱舍論梵藏漢對照02
cssClasses: 
- vibhasa
- sanskrit
- sanskritAK
date: 2024-03-09 21:38
updated: 2026-07-17 23:54
---
ᅟ<span class="date">Updated: 2026-07-17 23:54</span>

# 俱舍論梵藏漢對照02

㈡阿毘達磨俱舍論 卷第二
㈡尊者世親造
㈡`[＊]`三藏法師玄奘奉　詔譯
㈡分別界品第一之二

# 〖26_1_a〗
`C2.3.諸門分別` 
## D2.3.1.有見無見門
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#D2.3.1.有見無見門)　[Vy26_1](AKBhvy-1b#〖26_1〗)　
~~0◤kati sanidarśanāḥ katy anidarśanāḥ /`[MS. /+]` `[018|26][S063-06]`~~ 
㈠於中，幾有顯.幾無顯。
㈡復次，於前所說十八界中，幾有見幾無見，幾有對幾無對，幾善幾不善幾無記。
㈢གང་དག་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བསྟན་`[6 PN-བསྟན།]`པ་དེ་དག་ལས་བསྟན་དུ་ཡོད་པ་རྣམས་ནི་དུ། བསྟན་དུ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། 
*⑴kati sa nidarśanās, kati anidarśanās  `[ 14b. 1B1. VI ][`(027[MS](AMS1#^1b6B))`④jz633(79-96){140-39b}]`* 
~~0◤`@019`【sanidarśana`{1. G. sanidarśanam |}` eko 'tra rūpaṃ`[MS. /+]` 】`[019|01][S063-07]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【於中一有顯　謂色】。
㈡頌曰：【一有見謂色】〖26_1_a〗。
㈢བསྟན་ཡོད་འདིར་ནི་`(79-97)`གཟུགས་གཅིག་ཏུ`[1 PNཔུ།]`། །
*⑴sa nidarśanas ekas atra rūpam* 
`﹝032　一有見謂色　十有色有對　此除色聲八　無記餘三種　﹞`

~~0◤sa hi śakyate nidarśayitum idam ihāmutreti /`[019|02][S063-08]`~~ 
㈠釋曰：此色易可顯，如言此色彼色。
㈡論曰：十八界中色界有見，以可示現此彼差別。
㈢དེ་ནི་འདི་ནི་འདི་ནའོ། །:ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ནའོ་`[2 PN-ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ནའོ།]`ཞེས་བསྟན་པར་ནུས་སོ། །
*⑴sa hi śakyate nidarśayitum— “idam iha, amutra” iti* 
~~0◤uktaṃ bha`⑤`vati anidarśanāḥ śeṣā iti //`[019|02][S063-08]`~~ 
㈠由此言故，應知義至.所餘非顯。
㈡由此義准，說餘無見。如是已說有見無見。
㈢ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བསྟན་དུ་མེད་པའོ་ཞེས་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། །
*⑴uktam bhavati— a-nidarśanās śeṣās iti* 

## D2.3.2.有對無對門
~~0◤kati sapratighāḥ katy apratighāḥ / `[019|03][S063-10]`~~ 
㈠幾是有礙，幾是無礙。
㈢ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཐོགས་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། 
*⑴kati sa pratighās, kati apratighās* 
~~0◤ 【sapratighā daśa /】`[019|04][S064-01]`~~ 
~~0◤ 【rūpiṇaḥ /】`[019|05][S064-02]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【十有礙有色】。
㈡{【十有色有對】〖26_1_b〗}[akgm](俱舍所依阿含#1.33) 
㈢ཐོགས་དང་བཅས་པ་གཟུགས་ཅན་བཅུ། །
*⑴sa-pratighās daśa, rūpiṇas* 
~~0◤ya ete rūpaskandhasaṃgṛhītā daśa dhātava uktās te sapratighāḥ / `[019|06][S064-03]`~~ 
㈠釋曰：此十界色陰所攝，是有礙。
㈡唯色蘊攝十界有對。
㈢གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པའི་ཁམས་བཅུ་གང་དག་བཤད་པ་དེ་དག་ནི་ཐོགས་པ:དང་བཅས་པ་`[3 PN-དང་བཅས་པ།]`ཡིན་ཏེ། ཐོགས་པ་`{140-40a}`ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡུགས་པའོ། །
*⑴ye ete rūpa-skandha-saṃgṛhītās daśa dhātavas uktās te sa-pratighās* 
~~0◤prati`⑥`gho`[MS. gho作ghā]` nāma pratighātaḥ /`[MS. 無/]` sa ca trividhaḥ / āvaraṇaviṣayālambanapratighātaḥ / `[019|06-][S064-03]`~~ 
㈠礙是何法。相障故名礙。此礙有三種：一障礙，二塵礙，三緣緣礙。
㈡對是礙義。此復三種：障礙境界所緣異故。
㈢དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྒྲིབ་པ་དང་ཡུལ་དང་དམིགས་པ་ལ་ཐོགས་པའོ། །
*⑴pratighas nāma pratighātas. sa ca trividhas—— āvaraṇa viṣaya ālambana pratighātas*  ^agm1z33

~~0◤1.tatrāvaraṇapratighātaḥ svadeśe parasyotpattipratibandhaḥ / `[019|07-][S064-05]`~~ 
㈠此中障礙者，於自處對障他生。
㈡障礙有對，謂十色界。自於他處被礙不生。
㈢དེ་ལ་སྒྲིབ་པ་ལ་ཐོགས་པ་ནི་རང་གི་ཡུལ་དུ་གཞན་སྐྱེ་བའི་གེགས་བྱེད་པ་སྟེ། 
*⑴tatra āvaraṇa-pratighātas sva-deśe parasya utpatti pratibandhas* 
~~0◤yathā hasto haste`{2. Y. (S. Datta.) hastenāhataḥ ( Wogihara ) haste'bhyāhataḥ D. hastena |}` pratihanyate`[S. 無. MS. /+]` u`⑦`pale vā /`[MS. 無/]` upalo 'pi tayoḥ / `[019|08][S064-05]`~~ 
㈠如手於手自相對障，石於石亦爾。
㈡如手礙手，或石礙石，或二相礙。
㈢དཔེར་ན་ལག་པའམ། རྡོ་བ་ལ་ལག་པ་རྡུགས་ཤིག་`[4 PNཤིང་།]`ཐོགས་པའམ། རྡོ་བ་ཡང་དེ་གཉིས་ལ་ཐོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །
*⑴yathā hastas haste pratihanyate, upale vā, upalas api tayos* 

~~0◤2.viṣayapratighātaś cakṣurādīnāṃ viṣayiṇāṃ rūpādiṣu`{3. D. adds sveṣu |}` viṣayeṣu`{4. D. adds pratighātaḥ |}` / `[019|09][S064-07]`~~ 
㈠塵礙者，眼等諸根，於色等塵。
㈡境界有對，謂十二界法界一分.諸有境法，於色等境。
㈢ཡུལ་ལ་ཐོགས་པ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་ཅན་རྣམས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་རྣམས་ལ་ཐོགས་པ་སྟེ། བཏགས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། 
*⑴viṣaya-pratighātas cakṣus-ādīnām viṣayiṇām rūpa-ādiṣu viṣayeṣu* 
~~0◤yathoktaṃ prajñaptāv “asti cakṣurjale pratihanyate na sthale / yathā matsyānām`{5. MS. matsānāmasti |}` / `[019|09-][S064-07]`~~ 
㈠如假名論說：「有眼於水有礙.非於陸地，如魚等眼。
㈡故施設論作如是言：「有眼於水有礙.非陸，如魚等眼。
㈢ཆུ་ལ་ཐོགས་པ་ལ་སྐམ་ལ་མ་ཡིན་པའི་མིག་ཀྱང་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་ཉ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །
*⑴yathā uktam prajñaptau—— “asti cakṣus jale pratihanyate na sthale yathā matsyānām* 
~~0◤asti `[ 15a. 1A1. VII ]①`sthale na jale / prāyeṇa manuṣyāṇām / `[019|10-][S064-08]` (028[MS](AMS1#^1b7A))~~ 
㈠有眼於陸地有礙.非於水中，從多如人等眼。
㈡有眼於陸有礙.非水，從多分說.如人等眼。
㈢སྐམ་ལ་ཐོགས་ལ་ཆུ་ལ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། མི་ཕལ:ཆེ་བའི་`[5 PNཆེའི།]`ལྟ་བུའོ། །
*⑴asti sthale na jale prāyeṇa manuṣyāṇām* 
~~0◤asty ubhayatra / śiśumāramaṇḍūkapiśācakaivarttādīnām / `[019|11-][S064-09]`~~ 
㈠有眼二處有礙，謂於水陸，如龜鼉蝦蟆鬼.捕魚人等眼。
㈡有眼俱礙，如畢舍遮.室獸摩羅.及捕魚人.蝦蟇等眼。
㈢གཉི་གར་ཐོགས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། ཆུ་སྲིན་བྱིས་པ་གསོད:པ་དང་`[6 Pདང་། Nཔ།]`། སྦལ་བ་དང་། ཤ་ཟ་བ་`[7 PN-བ།]`དང་། ཉ་པ་`[8 PN-པ།]`ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །
*⑴asti ubhayatra, śiśumāra-maṇḍūka-piśāca-kaivarta-ādīnām* 
~~0◤asti nobhayatra / etān ākārān sthāpayitvā / `[019|12][S064-09]`~~ 
㈠有眼二處無礙，除前三句。
㈡有俱非礙，謂除前相。
㈢གཉི་གར་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །
*⑴asti na ubhayatra, etān ākārān sthāpayitvā*  ^708nq7

~~0◤asti cakṣur ya`[MS. trādrau+]⓪`d rātrau `①[b]`pratihanyate na `②`divā / tadyathā titīlolūkādīnām / `[019|12-][S064-10]`~~ 
㈠有眼於夜有礙.非於晝時，如蝙蝠`[鸜＊]`鴝鵒等眼。
㈡有眼於夜有礙.非晝，如諸蝙蝠鵂鶹等眼。
㈢མིག་གང་མཚན་མོ་ཐོགས་ལ་ཉིན་པར་མ་ཡིན་པ་ཡོད་དེ། ཕ་ཝང་དང་། འུག་པ་ལ་སོགས་པ་`[9 N-པ།]`རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །
*⑴asti cakṣus yat rātrau pratihanyate na divā, tadyathā titīla ulūka ādīnām* 
~~0◤divā na rātrau / prāyeṇa manuṣyāṇām / `[019|13][S064-11]`~~ 
㈠有眼於晝有礙.非於夜時，從多如人等眼。
㈡有眼於晝有礙.非夜，從多分說.如人等眼。
㈢ཉིན་པར་ཐོགས་ལ་མཚན་མོ་མ་ཡིན་པ་ནི་མི་ཕལ་ཆེའི་ལྟ་བུའོ། །
*⑴divā na rātrau, prāyeṇa manuṣyāṇām* 
~~0◤rātrau divā ca / śvaśṛgālaturagadvīpimārjārādīnām / `[019|14][S064-10]`~~ 
㈠有眼於晝夜有礙，如狗野干.馬豹猫狸等眼。
㈡有眼俱礙，如狗野干.馬豹豺狼.猫狸等眼。
㈢མཚན་མོ་དང་ཉིན་པར་ཐོགས་པ་ནི་ཁྱི་དང་། ཝ་དང་། རྟ་དང་། གུང་དང་། བྱི་ལ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །
*⑴rātrau divā ca, śva-śṛgāla-turaga-dvīpi-mārjāra-ādīnām* 
~~0◤nobhayatra`{6. MS. ṇobhayatra |}` / etān ākārān sthāpayitve”ty ayaṃ viṣa`③`yapratighātaḥ / `[019|14][S064-12]`~~ 
㈠有眼於二時無礙，除前三句。」塵礙相如此。
㈡有俱非礙，謂除前相。」此等名為境界有對。
㈢གཉི་གར་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ནི་ཡུལ་ལ་ཐོགས་པའོ། །
*⑴na ubhayatra, etān ākārān sthāpayitvā” iti ayam viṣaya-pratighātas* 

~~0◤3.ālambanapratighātaś cittacaittānāṃ sveṣv ālambaneṣu`{7. D. add pratighātaḥ |}` / `[019|15-][S064-14]`~~ 
㈠緣緣礙者，心及心法.於自緣緣境有礙。
㈡所緣有對，謂心心所.於自所緣。
㈢`(79-98)`དམིགས་པ་ལ་`[1 PN-ལ།]`ཐོགས་པ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་རང་གི་དམིགས་པ་དག་ལ་ཐོགས་པའོ། །
*⑴ālambana pratighātas citta caittānām sveṣbālam vaneṣu* 
~~0◤kaḥ punar viṣayālambanayor viśeṣaḥ / `[019|16][S064-15]`~~ 
㈠塵礙與緣緣礙，異相云何。
㈡境界所緣，復有何別。
㈢ཡུལ་དང་དམིགས་པ་དག་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། 
*⑴kas punar viṣaya-ālambanayos viśeṣas* 
~~0◤yasmin yasya kāritraṃ sa tasya viṣayaḥ / `[019|16-][S064-15]`~~ 
㈠此法於`[礙＝是‹三›]`礙處有功能，說是處為此法塵，名為塵礙。
㈡若於彼法此有功能，即說彼為此法境界。
㈢གང་ལ་གང་ཞིག་བྱེད་པ་དེ་ནི་ཡུལ་ཡིན་ལ། 
*⑴yasmin yasya kāritram sa tasya viṣayas* 
~~0◤yac cittacai`④`ttair gṛhyate tad ālambanam / `[019|17][S064-16]`~~ 
㈠心及心法所取之塵，名緣緣礙。
㈡心心所法.執彼而起，彼於心等.名為所緣。
㈢གང་ཞིག་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཛིན་པ་དེ་ནི་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴yat citta caittais gṛhyate tad ālambanam* 
~~0◤kaḥ`{8. It seems to be kutaḥ or ko hetuḥ |}` punaḥ svasmin viṣaye pravarttamānam ālambane vā pratihanyata ity ucyate / tasmāt pareṇāpravṛtteḥ / `[019|17-][S064-15]`~~ 
㈠云何此根.於自境相續生，及識於緣緣生，說名有礙。過此於彼不生故。
㈡云何眼等，於自境界.所緣轉時，說名有礙。越彼於餘.此不轉故。
㈢ཡང་ཇི་ལྟར་ན་རང་གི་ཡུལ་ལ་`[2 PN+མ།]`དམིགས་པ་ལ་འཇུག་པ་ལ་ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། དེ་ལས་གཞན་དུ་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴kutas punar svasmin viṣaye pravarttamānam ālambane vā pratihanyate iti ucyate. tasmāt pareṇa apravṛttes* 

~~0◤nipāto vā'tra pratighāto `⑤`yā svaviṣaye pravṛttiḥ / `[019|18-][S065-01]`~~ 
㈠復次`[次＝入‹宋元›]`，此中礙者，以到義。謂於自境生。
㈡或復礙者，是和會義。謂眼等法，於自境界及自所緣，和會轉故。
㈢ཡང་ན་འདི་ལ་གཏོད་པ་ནི་ཐོགས་པ་ཡིན་ཏེ། རང་གི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པའོ། །
*⑴nipātas vā atra pratighātas yā sva-viṣaye pravṛttis* 
~~0◤tad ihāvaraṇapratighātena daśānāṃ sapratighatvaṃ veditavyam anyonyāvaraṇāt /`[MS. 無/]` `[019|19-][S065-02]`~~ 
㈠此中，由障礙，應知十界有礙。互相障故。
㈡應知此中，唯就障礙，有對而說，故但言「十有色有對」。更相障故。
㈢དེ་ལྟ་བས་ན་འདིར་བཅུ་པོ་དག་ནི་སྒྲིབ་པ་ལ་ཐོགས་པས་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཕན་ཚུན་སྒྲིབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴tat iha āvaraṇa pratighātena daśānām sa-pratigha-tvam veditavyam; anyonya āvaraṇāt* 

~~0◤ye dharmā viṣayapratighātena sapratighā āvaraṇapra`⑥`tighātenāpi ta iti`[MS. /+]` catuṣkoṭikaḥ / `[019|20-][S065-03]`~~ 
㈠若法由塵礙有礙，亦由障礙有礙不。有四句。
㈡由此義准，說餘無對。若法境界有對，亦障礙有對耶。應作四句。
㈢ཆོས་གང་དག་ཡུལ་ལ་`[3 PN-ལ།]`ཐོགས་པས་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དེ་དག་སྒྲིབ་པ་ལ་`{140-40b}`ཐོགས་པས་ཀྱང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ། 
*⑴ye dharmās viṣaya pratighātena sa pratighā āvaraṇa pratighātena api te iti catuṣkoṭikas* 
~~0◤prathamā koṭiḥ sapta cittadhātavo dharmadhātupradeśaś ca yaḥ saṃprayuktaḥ`{9. D. saṃprayuktakaḥ |}` / `[019|21][S065-04]`~~ 
㈠第一句，謂`[七＝士‹宋›]`七心界及法界一分相應心法。
㈡謂七心界法界一分諸相應法，是第一句。
㈢མུ་དང་པོ་ནི་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དག་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །
*⑴prathamā koṭis—— sapta citta dhātavas dharmadhātu pradeśas ca yas saṃprayuktas* 
~~0◤dvitīyā pañca viṣayāḥ / tṛtīyā pañcendriyāṇi / `[019|22][S065-04]`~~ 
㈠第二句，謂五塵。第三句，謂五根。
㈡色等五境，是第二句。眼等五根，是第三句。
㈢གཉིས་པ་ནི་ཡུལ་ལྔ་པོ་དག་གོ། །གསུམ་པ་ནི་དབང་པོ་ལྔ་དག་གོ། །
*⑴dvitīyā—— pañca viṣayās. tṛtīyā—— pañca indriyāṇi* 
~~0◤caturthī dharmadhātu`⑦`pradeśaḥ saṃprayuktakavarjyaḥ / `[019|22-][S065-05]`~~ 
㈠第四句，謂法界一分心不相應法。
㈡法界一分非相應法，是第四句。
㈢བཞི་པ་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་གཏོགས་པ་`[4 PNཔའི།]`ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་སོ། །
*⑴caturthī—— dharmadhātu pradeśas saṃprayuktaka-varjyas* 

~~0◤ye dharmā`{10. MS. dharma. D. omits dharmāḥ |}` viṣayapratighātena sapratighā ālambana`{11. MS. sapratighālambana |}`pratighātenāpi ta iti / `[019|23-][S065-06]`~~ 
㈠若法由塵礙有礙，亦由緣緣礙有礙不。
㈡若法境界有對，亦所緣有對耶。
㈢གང་དག་ཡུལ་ལ་ཐོགས་པས་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དེ་དག་ཉིད་དམིགས་པ་ལ་ཐོགས་པས་ཀྱང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། 
*⑴ye dharmās viśaya-pratighātena sa-pratighās ālambana-pratighātena api te iti* 
~~0◤paścātpādakaḥ / ye tāvadālambana`⑧`pratighātena viṣaya`⑦[b]`pratighātenāpi te /`[MS. 無/]` `[019|24][S065-06]`~~ 
㈠除後二句。若法由緣緣礙有礙，必由塵礙有礙。
㈡應順後句。謂若所緣有對，定是境界有對。
㈢ཚིག་ཕྱི་མ་དང་སྦྱོར་བ་སྟེ། རེ་ཞིག་དམིགས་པ་ལ་ཐོགས་`པ[5 PN`པས`།]`་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཡུལ་ལ་ཐོགས་པས་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །
*⑴paścāt pādakas. ye tāvat ālambana-pratighātena viṣaya-pratighātena api te* 
~~0◤syur vi-`[ 15b. 1B1. VII ]①`ṣayapratighātenaiva nālambanapratighātena / pañcendriyāṇi /`[MS. 無/]` `[019|25][S065-07]` (029[MS](AMS1#^1b7B))~~ 
㈠有法由塵礙有礙，不由緣緣礙有礙。如五根。
㈡有雖境界有對，而非所緣有對。謂眼等五根。
㈢ཡུལ་ལ་ཐོགས་པས་ཡིན་ལ་དམིགས་པ་ལ་ཐོགས་པས་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ་དབང་པོ་ལྔ་རྣམས་སོ། །
*⑴syus viṣaya pratighatena eva na ālambana pratighātena pañca indriyāṇi* 

~~0◤`@020`“yatrotpitsor manasaḥ pratighātaḥ śakyate paraiḥ`{1. S.Y. one reading is anyaiḥ |}` karttum / `[020|01][S065-09]`~~ 
~~0◤tat sapratighaṃ`{2. Y. tad eva sapratighaṃ |}` jñeyaṃ viparyayād apratigham iṣṭam” iti `②`bhadantakumāralātaḥ`{3. D. kumāralābhaḥ |}` /`[020|02][S065-10]`~~ 
㈠大德鳩摩羅羅多說：「是處心欲生，他礙令不起，應知是有礙，異此非有礙。」
㈡此中大德鳩摩邏多作如是說：「是處心欲生，他礙令不起，應知是有對，無對此相違。此是所許。」
㈢བཙུན་པ་གཞོན་ནུ་ལན་`[6 PNལེན།]`ན་རེ་ནི་གང་ལ་ཡིད་སྐྱེ་བར་འདོད་པ་ལ་གཞན་དག་གིས་ཐོགས་པར་བྱེད་`[7 PNབྱ།]`ནུས་པ་
㈢དེ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་ལ། བཟློག་པ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པར་འདོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴“yatra utpitsor(ut-pits-u) manasas pratighatas śakyate parais(anyais) kartum* [js02](俱舍論記疏02#^5kdlwt) 
*⑴tat sa-pratigham jñeyam, viparyayāt apratigham iṣṭam” iti bhadanta-kumāra-lātas*  ^99ol4p

~~0◤uktāḥ sapratighā apratighāś ca`{4. D. omits apratighāśca |}` //`[MS. //=/]` `[020|03][S065-12]`~~ 
㈠說有礙已。
㈡如是已說有對無對。
㈢ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །
*⑴uktās sa pratighās, apratighās ca* 

## D2.3.3.三性分別門
~~0◤eṣām aṣṭādaśadhātūnāṃ kati kuśalāḥ`[MS. /+]` katy akuśalāḥ`[MS. /+]` katy avyākṛtāḥ / `[020|04][S065-13]`~~ 
㈠十八界中，幾善.幾惡.幾無記。
㈡於此所`[說＝緣‹三›]`說十有對中，
㈢ཁམས་བཅོ་`(79-99)`བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས་དགེ་བ་རྣམས་ནི་དུ། མི་དགེ་བ་རྣམས་ནི་དུ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། 
*⑴eṣām aṣṭādaśa-dhātūnām kati kuśalās. kati akuśalās. kati avyākṛtās.* 

~~0◤ 【avyākṛtā aṣṭau`[MS. //+]`】`[020|05][S066-01]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【八無記】。
㈡除色及聲，餘八無記。
㈢ལུང་མ་བསྟན་བརྒྱད། 
*⑴avyākṛtās aṣṭau* 
~~0◤katame aṣṭau / ya ete `③`sapratighā daśoktāḥ / `[020|06][S066-02]`~~ 
㈠釋曰：何者為八。前所說十種有礙中，
㈢བརྒྱད་པོ་དག་གང་ཞེ་ན༑ ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་བཅུ་བཤད་པ་གང་དག་ཡིན་པ། 
*⑴katame aṣṭau ye ete sa pratighās daśa uktās* 
~~0◤ 【ta evārūpaśabdakāḥ // VAkK_1.29 //】`[020|07][S066-03]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【是諸除色聲】。
㈡{【此除色聲八_c　無記】〖26_1_d〗}
㈢དེ་དག་ཉིད། གཟུགས་སྒྲ་མ་གཏོགས་
*⑴te eva arūpa śabdakās* 
~~0◤pañcendriyāṇi gandharasaspraṣṭavyā`[MS. ā^/+]` dhātavaś ca / `[020|08][S066-04]`~~ 
㈠釋曰：五根香味觸界。
㈡謂五色根，香味觸境。
㈢དབང་པོ་ལྔ་རྣམས་དང་། དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱའི་ཁམས་རྣམས་དང་
*⑴pañca indriyāṇi gandha-rasa-spraṣṭavyās dhātavas ca——* 
~~0◤ete 'ṣṭau kuśalākuśalabhāvenāvyākaraṇād avyākṛtāḥ / `[020|08-][S066-04]`~~ 
㈠是八由善惡差別不可記故，故說無記。
㈡不可記為善不善性，故名無記。
㈢བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ངོ་བོར་ལུང་བསྟན་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་གོ། །
*⑴ete aṣṭau kuśala-akuśala-bhāvena avyākaraṇāt avyākṛtās* 

~~0◤vipākaṃ pra`④`ty avyākaraṇād ity apare /`[020|09][S066-06]`~~ 
㈠有餘師說：約果報不可記，故名無記。
㈡有說：不能記異熟果，故名無記。
㈢གཞན་དག་ན་རེ་ནི་`[1 PN-ནི།]`རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཕྱིར་ལུང་བསྟན་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་`[2 PN+རོ།]`ཞེས་ཟེར་ཏེ། 
*⑴vipākam praty avyākaraṇāt iti apare* 
~~0◤evam anāsrave 'pi prasaṅgaḥ //`[020|09][S066-06]`~~ 
㈠若爾，於無流則成反質難。
㈡若爾，無漏應唯無記。
㈢དེ་ལྟར་`[3 PNལྟ།]`ན་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །
*⑴evam anāsrave api prasaṅgas* 

~~0◤ 【tridhā'nye`[MS. //+]` 】`[020|10][S066-07]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【餘三性】。
㈡{【餘三種】〖26_1_d〗}
㈢གཞན་རྣམ་གསུམ། 
*⑴tridhā anye* 
~~0◤anye daśa dhātavaḥ kuśalākuśalāvyākṛtāḥ / `[020|11][S066-08]`~~ 
㈠釋曰：餘十種界，具善惡無記性。
㈡其餘十界，通善等三。
㈢གཞན་ཁམས་བཅུ་པོ་དག་ནི་དགེ་བ་དང:མི་དགེ་བ་དང་`[4 PN-མི་དགེ་བ་དང་།]`ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། 
*⑴anye daśa dhātavas kuśala-akuśala-avyākṛtās* 

~~0◤tatra sapta`[MS. citta+]` dhātavo 'lobhādisaṃprayu`⑤`ktāḥ kuśalāḥ / lobhādisaṃprayuktā akuśalāḥ / anye avyākṛtāḥ / `[020|11-][S066-09]`~~ 
㈠此中，七識界，與無貪等相應，是善性。若與貪等相應，是惡性。所餘是無記性。
㈡謂七心界，與無貪等相應，名善。貪等相應，名為不善。餘名無記。
㈢དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དག་ནི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དག་ནི་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴tatra sapta-citta-dhātavas alobha ādi saṃprayuktā kuśalās, lobha ādi saṃprayuktās akuśalās anye avyākṛtāḥ* 

~~0◤dharmadhātur alobhādisvabhāvasaṃprayuktasamutthaḥ pratisaṃkhyānirodhaś ca kuśalaḥ / `[020|12-][S066-11]`~~ 
㈠法界，與無貪等善相應及發起擇滅，皆是善性。
㈡法界，若是無貪等性相應等起.擇滅，名善。
㈢ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ནི་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། ཀུན་ནས་བསླང་བ་དང་། སོ་སོར་`{140-41a}`བརྟགས་`[5 Pབརྟག]`པས་འགོག་པ་ནི་དགེ་བའོ། །
*⑴dharma-dhātus alobha-ādi-svabhāva-saṃprayukta-samutthas pratisaṃkhyā-nirodhas ca kuśalas* 
~~0◤lobhā`⑥`disvabhāvasaṃprayuktasamuttho 'kuśalaḥ / anyo 'vyākṛtaḥ / `[020|13][S066-12]`~~ 
㈠與貪等惡.相應及發起，是惡性。所餘是無記性。
㈡若貪等性.相應等起，名為不善。餘名無記。
㈢ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། ཀུན་ནས་བསླང་བ་ནི་མི་དགེ་བའོ། །གཞན:ནི་ལུང་དུ་`[6 PNདུ་ལུང་།]`མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴lobha ādi svabhāva saṃprayukta samutthas akuśalas anyas avyākṛtas* 

~~0◤rūpaśabdadhātū kuśalākuśalacittasamutthau kuśalākuśalau kāyavāgvijñaptisaṃgṛhītau /`[MS. 無/]` tadanyā`[MS. va+]`vyākṛ`⑦`tau / `[020|14-][S066-13]`~~ 
㈠色界聲界，善惡心發起，是善惡性，身口業所攝故。若異此，是無記性。
㈡色界聲界，若善不善.心力等起.身語表攝，是善不善。餘是無記。
㈢གཟུགས་དང་སྒྲའི་ཁམས་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླང་བ་དག་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་དག་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴rūpa-śabda-dhātū kuśala-akuśala-citta-samuṭthau kuśala-akuśalau kāya-vāc-vijñapti-saṃgṛhītau, tad-anya avyākṛtau* 

~~0◤uktaḥ kuśalādibhāvaḥ / `[020|15][S066-15]`~~ 
㈠說諸界善等性已。
㈡已說善等。
㈢དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །
*⑴uktas kuśala ādi bhāvas* 

# 〖27_1_a〗
`D2.3.4.三界繫門` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#D2.3.4.三界繫門)　[Vy27_1](AKBhvy-1b#〖27_1〗)　
~~0◤eṣām aṣṭādaśadhā`[MS. śadhā作śānāṃndhā]`tūnāṃ kati kāmadhātvāptāḥ kati rūpadhātvāptāḥ /`[MS. /+]` `[020|16][S067-01]`~~ 
㈠十八界中，幾於欲界相應，幾於色界.無色界相應。
㈡十八界中，幾欲界繫，幾色界繫，幾無色界繫。
㈢ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས་འདོད་པར་གཏོགས་པ་རྣམས་ནི་དུ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པ་རྣམས་ནི་`(79-100)`དུ་ཞེ་ན། 
*⑴eṣām aṣṭādaśa dhātūnām kati kāma-dhātu-āptās, kati rūpa-dhātu-āptās* 
~~0◤ 【kāmadhātvāptāḥ sarve`[MS. /+]`】`[020|17][S067-02]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【欲界　一切有】。
㈡頌曰：【欲界繫十八_a　色界繫十四_b　除香味二識_c　無色繫後三】〖27_1_d〗。
㈢འདོད་ཁམས་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། །
*⑴kāmadhātu āptās sarve* 
`﹝033　欲界繫十八　色界繫十四　除香味二識　無色繫後三　﹞`
~~0◤āptā aviyuktāḥ`[MS. /+]` kāmadhātupratisaṃyuktā i`[ 16a. 1A1. VIII ]①`ty arthaḥ / `[020|18][S067-03]` (030[MS](AMS1#^1b8A))~~ 
㈠釋曰：相應是有義，不相離義。於欲界中，具足十八。
㈡論曰：繫謂繫屬，即被縛義。欲界所繫，具足`[十＝下‹宮›]`十八。
㈢གཏོགས་པ་ནི་མ་བྲལ་བ་སྟེ༑ འདོད་པའི་ཁམས་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །
*⑴āptās a-viyuktās. kāmadhātu pratisaṃyuktās iti arthas* 

~~0◤ 【rūpe caturdaśa`[MS. ḥ^/+]` /】`[020|19][S067-04]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【色界十四】。
㈢གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནི་`[1 PNན།]`བཅུ་བཞིའོ། །
*⑴rūpe caturdaśa* 
~~0◤rūpadhātau caturdaśa dhātavaḥ / `[020|20][S067-05]`~~ 
㈠釋曰：於色界中不具，但有十四。
㈡色界所繫唯十四種。
㈢གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་ཁམས་བཅུ་བཞི་སྟེ། 
*⑴rūpa dhātau caturdaśa dhātavas* 
~~0◤ 【vinā gandharasaghrāṇajihvāvijñānadhātubhiḥ // VAkK_1.30 //】`[020|21][S067-06]`~~ 
㈠何者十四。〔偈曰〕：【除香味及鼻舌識故】。
㈡除香味境及鼻舌識。
㈢དྲི་དང་རོ་དང་སྣ་དང་ནི། །ལྕེའི་རྣམ་པར་`[2 PN-པར།]`ཤེས་ཁམས་མ་གཏོགས། །
*⑴vinā gandha-rasa-ghrāṇa-jihvā-vijñāna-dhātubhis* 
~~0◤tatra hi gandharasau na staḥ /`[MS. ḥ /作s]` tayoḥ kavaḍī`{5. S.Y. kavalī |}`kā`⓪`rā`①[b]`hāratvāt tadvītarāgāṇāṃ ca `②`tatropapatteḥ / `[020|22][S067-07]`~~ 
㈠釋曰：於色界中無香味，此二是段食類故，由離欲段食.於彼受生故。
㈡除香味者，段食性故，離段食欲.方得生彼。
㈢དེ་ན་དྲི་དང་རོ་དག་མེད`[3 PN+དེ།]`། །དེ་གཉིས་ནི་ཁམས་ཀྱི་ཟས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལ། དེ་དག་གི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱང་དེར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴tatra hi gandha-rasau na stas, tayos kavaḍīkāra-āhāra-tvāt, tad-vīta-rāgāṇām ca tatra upapattes* 
~~0◤tato ghrāṇajihvāvijñāne api na staḥ / ālambanābhāvāt / `[020|23][S067-08]`~~ 
㈠由無此塵，鼻舌二識亦不得生，無緣緣故。
㈡除鼻舌識，無所緣故。
㈢དེ་ལྟ་`[4 PN-ལྟ།]`བས་ན་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྣ་དང་ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ཀྱང་མེད་དོ༑ །
*⑴tatas ghrāṇa-jihvā-vijñāne api na stas, ālambana-abhāvāt* 

~~0◤evaṃ tarhi spraṣṭavyadhātor api tatrābhāvaprasaṅgaḥ / kavaḍīkārāhāratvāt / `[020|24][S067-09]`~~ 
㈠若爾，於彼不應立有觸界，觸亦是段食類故。
㈡若爾，觸界於彼應無，如香味境段食性故。
㈢དེ་ལྟ་`[5 Nལྟར།]`ན་ནི་འོ་ན་དེ་ནི་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱང་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། :ཁམས་ཀྱི་`[6 Pཁམ་གྱི།]`ཟས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴evam tarhi spraṣṭavya-dhātos api tatra abhāva-prasaṅgas, kavaḍīkāra-āhāra-tvāt* 
~~0◤yo nāhārasvabhā`③`vaḥ sa tatrāsti / `[020|25][S067-07]`~~ 
㈠實爾。若觸非段食類，於彼可有。
㈡彼所有觸非段食性。
㈢ཟས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་`[7 PNཔའི།]`གང་ཡིན་པ་དེ:དེ་ན་`[8 PNནི།]`ཡོད་དོ། །
*⑴yas na āhāra svabhāvas sa tatra asti* 
~~0◤gandharasayor apy eṣa prasaṅgaḥ / `[020|25][S067-11]`~~ 
㈠若爾，香味亦應然。
㈡若爾，香味類亦應然。
㈢དྲི་དང་རོ་དག་ཀྱང་དེ་ལྟར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །
*⑴gandha-rasayos api eṣa prasaṅgaḥ* 
~~0◤nāsti vinā'bhyavahāreṇa gandharasayoḥ paribhogaḥ / asti tu spraṣṭavyasyendriyāśrayā`-@021`dhāraprāvaraṇabhāvena / `[020|25-021|01][S067-11]`~~ 
㈠是義不然。何以故。離食無別用香味如觸。觸有別用，謂能成根.能為依持.及成衣服等故。
㈡香味離食.無別受用。觸有別用，持根衣等。
㈢རེག་བྱ་དབང་པོའི་རྟེན་དང་གཞི་དང་བགོ་བ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོར་ཡོད་དུ་ཆུག་ཀྱང་ཟས་མིད་པ་མེད་པར་དྲི་དང་རོ་དག་ལ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པ་མེད་དེ། 
*⑴na asti vinā abhyavahāreṇa gandha-rasayos paribhogas. asti tu spraṣṭavyasya indriya-āśraya-ādhāra-prāvaraṇa-bhāvena* 
~~0◤`④`tasmād abhyavahāravītarāgāṇāṃ gandharasau tatra niṣprayojanau na tu spraṣṭavyam / `[021|01-][S067-13]`~~ 
㈠彼處眾生離欲段食，是故香味無用。觸則不爾。
㈡彼離食欲，香味無用。有根衣等，故觸非無。
㈢དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ན་ཟས་མིད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་དྲི་དང་རོ་དག་དགོས་པ་མེད་ཀྱི་རེག་བྱ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴tasmāt abhyavahāra vīta rāgāṇām gandharasau tatra niṣprayojanau, na tu spraṣṭavyam* 

~~0◤anye punar āhuḥ / dhyānasamāpattisaniśrayeṇeha rūpāṇi saṃdṛśyante`[MS. /+]` `⑤`śabdāś ca śrūyante / `[021|02][S067-14]`~~ 
㈠有餘師說：依止定及三摩跋提.或見色聞聲，
㈡有餘師說：住此依彼靜慮等至.見色聞聲，
㈢གཞན་དག་ན་རེ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་འདིར་གཟུགས་རྣམས་ཀྱང་མཐོང་ཞིང་སྒྲ་རྣམས་ཀྱང་ཐོས་ལ་
*⑴anye punar āhus—— dhyāna-samāpatti-saniśrayeṇa iha rūpāṇi saṃdṛśyante, śabdās ca śrūyante* 
~~0◤prasrabdhisahagatena spraṣṭavya`{1. MS. drops vya |}`viśeṣeṇa ca kāyo 'nugṛhyate / `[021|03][S067-15]`~~ 
㈠與輕安相應.有觸勝類.能益彼身。
㈡輕安俱起.有殊勝觸.攝益於身。
㈢ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པར་གྱུར་པའི་རེག་བྱའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཀྱང་ལུས་ལ་ཕན་འདོགས་པས། 
*⑴prasrabdhi-saha-gatena spraṣṭavya-viśeṣeṇa ca kāyas anugṛhyate* 
~~0◤ata eṣām e`[MS. ṣa+]`va trayāṇāṃ dhyānopapattau saṃbhavo na gandharasayor iti / `[021|03-][S067-15]`~~ 
㈠是故此三，於定生處.得相隨生。香味不爾。
㈡是故此三，生彼靜慮.猶相隨逐。香味不爾，故在彼無。
㈢དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་ན་གསུམ་པོ་དེ་དག་སྲིད་ཀྱི། དྲི་དང་རོ་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་`{140-41b}`ཟེར་རོ། །
*⑴atas eṣām eva trayāṇām dhyāna-upapattau saṃbhavas, na gandha-rasayos iti* 

~~0◤`⑥`evaṃ tarhi ghrāṇajihvendriyayor abhāvaprasaṅgo niṣprayojanatvāt / `[021|04][S068-01]`~~ 
㈠若爾，於彼不應有鼻舌二根。
㈡若爾，鼻舌彼應非有。如香味境，彼無用故。
㈢དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་དག་ཀྱང་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴evam tarhi ghrāṇa-jihvā-indriyayos abhāva-prasaṅgas; niṣprayojana-tvāt* 
~~0◤asti prayojanam / tābhyāṃ`{2. MS. prayojanantābhyāṃ |}` hi vinā'śraya`{3. Y. śarīra |}`śobhaiva na syād iti vyava`[MS. 無va]`hāraś ca / `[021|05][S068-01]`~~ 
㈠是義不然。何以故。此二有用。若離此二身，則醜陋，無二根故。又言說不成。
㈡不爾。二根於彼有用，謂起言說及莊嚴身。
㈢དགོས་པ་ཡོད་དེ། དེ་དག་མེད་པར་ནི་རྟེན་མཛེས་པ་ཉིད་དང་། མངོན་པར་བརྗོད་པར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །
*⑴asti prayojanam. tābhyām hi vinā, āśraya-śobhā eva na syāt iti, vyavahāras ca* 
~~0◤yady etat prayojana`⑦`m adhiṣṭhānam evāstu śobhārthaṃ vacanārthaṃ ca mā bhūd indriyam / `[021|06-][S068-02]`~~ 
㈠若用如此，但須鼻舌依止。為莊嚴身.及以言說，不須鼻舌二根。
㈡若為嚴身及起說用，但須依處，何用二根。
㈢གལ་ཏེ་དགོས་པ་དེར་ཟད་ན་མཛེས་`(79-101)`པར་བྱ་བའི་དོན་དང་། ཚིག་གི་དོན་དུ་རྟེན་ཁོ་ནས་ཆོག་གི་དབང་པོ་ནི་དགོས་པ་མེད་དོ`[1 Nདེ།]`། །
*⑴yadi etat prayojanam,  adhiṣṭhānam eva astu śobhā-artham vacana-artham ca, mā bhūt indriyam* 
~~0◤nānindriyam adhiṣṭhānaṃ saṃbhavati / puruṣendriyādhiṣṭhānavat / `[021|07][S068-04]`~~ 
㈠是義不然。無但依止非根，如男根依止於彼。
㈡如無男根.亦無依處，二根無者，依處亦無。
㈢དབང་པོ་མེད་པའི་རྟེན་ནི་མི་སྲིད་དེ། ཕོའི་དབང་པོའི་རྟེན་བཞིན་ནོ། །
*⑴na an-indriyam adhiṣṭhānam saṃbhavati,   puruṣa-indriya-adhiṣṭhāna-vat* 

~~0◤yuktas tad asaṃbhavo niṣprayojanatvāt / ghrāṇa`-[ 16b. 1B1. VIII ]①`jihvā`{4. Y. adds indriya |}`dhiṣṭhānaṃ tu saprayojanam /`[MS. 無/]` ato 'sya vinā'pīndriyeṇa yuktaḥ saṃbhavaḥ / `[021|07-][S068-05]` (031[MS](AMS1#^1b8B))~~ 
㈠此不生可然，以無用故；鼻舌依止.於彼有用，是故若離根，於彼此生.則應理。
㈡於彼可無男根依處，彼無用故；鼻舌依處.彼有用故，離根應有。
㈢དེ་ནི་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་སྲིད་པར་རིགས་ཀྱི་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོའི་རྟེན་ནི་དགོས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་ནི་དབང་པོ་མེད་པར་ཡང་སྲིད་པར་རིགས་སོ། །
*⑴yuktas tad asaṃbhavas, niṣprayojana-tvāt. ghrāṇa-jihvā adhiṣṭhānam tu sa-prayojanam, atas asya vinā api indriyeṇa yuktas saṃbhavas* 
~~0◤niḥprayojanā'pīndriyābhinirvṛttir bhavati / yathā garbhe niyatamṛtyūnām / syān nāma niḥprayoja`②`nā na tu nirhetukā / `[021|09-][S068-07]`~~ 
㈠若有諸根.無用亦生，如於胎中.定死眾生。無用可生，非無因可生。
㈡有雖無用.而有根生，如處胞胎.定當死者。有雖無用，而非無因。
㈢དགོས་པ་མེད་པར་ཡང་དབང་པོ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་མངལ་དུ་ངེས་པར་འཆི་བ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །དགོས་པ་མེད་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི་རྒྱུ་མེད་པ་ཅན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴niḥprayojanā api indriya-abhinirvṛttis bhavati, yathā garbhe niyata-mṛtyūnām. syāt nāma niḥprayojanā, na tu nirhetukā* 
~~0◤kaś ca hetur indriyotpatteḥ / `[021|11][S068-08]`~~ 
㈠此諸根.從何因生。
㈡彼從何因.得有根起。
㈢དབང་པོ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་གང་ཞེ་ན། 
*⑴kas ca hetus indriya-utpattes* 
~~0◤indriyasatṛṣṇasya karmaviśeṣaḥ / `[021|11][S068-08]`~~ 
㈠於根有愛，所有勝業。
㈡於根有愛，發殊勝業。
㈢དབང་པོ་ལ་སྲེད་པ་དང་བཅས་པའི་ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ། །
*⑴indriya-sa-tṛṣṇasya karma-viśeṣas* 

~~0◤yaś ca viṣayād vitṛṣṇaḥ sa niyatam indriyād apīti / na tadviṣayavītarāgāṇāṃ `③`ghrāṇajihvendriye saṃbhavitum arhataḥ / `[021|11-][S068-09]`~~ 
㈠若人離欲，於塵於根決定離欲。彼人若已離欲香味二塵，鼻舌二根於彼不應得生。
㈡若離境愛，於根定然。彼離境貪，應無鼻舌。
㈢གང་ཡང་ཡུལ་ལ་སྲེད་པ་དང་བྲལ་བ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དབང་པོ་ལས་ཀྱང་སྲེད་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པས་དེ་དག་གི་ཡུལ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་དག་འབྱུང་བར་འོས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴yas ca viṣayāt vitṛṣṇas, sa niyatam indriyāt api iti. na tad-viṣaya-vīta-rāgāṇām ghrāṇa-jihvā-indriye saṃbhavitum arhatas* 

~~0◤puruṣendriyam api vā kiṃ na nivarttate`{5. S.Y. nirvarttate |}` / `[021|13][S069-01]`~~ 
㈠若生鼻舌二根，男根云何不生。
㈡或應許彼，男根亦生。
㈢ཡང་ན་ཕོའི་དབང་པོ་ཡང་ཅི་སྟེ་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར། 
*⑴puruṣa-indriyam api vā kim na nirvarttate* 
~~0◤aśobhā`[MS. bhā作kā?]`karatvāt / `[021|13][S069-01]`~~ 
㈠由生醜陋故。
㈡若謂不生，由醜陋者。
㈢མི་མཛེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴aśobhā akara-tvāt* 
~~0◤kośagatava`[MS. sthi^/+]⓪`sti`③[b]`guhyānāṃ kiṃ na śobheta`{6. S.Y. śobhate |}` / `[021|13-][S069-02]`~~ 
㈠若根藏如象王陰，云何醜陋。
㈡陰藏隱密，何容醜陋。
㈢མདོམས་ཀྱི་སྦ`[2 Pལྦ། Nབྷ།]`་བ་སྦུབས་སུ་ནུབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཅིའི་ཕྱིར་མི་མཛེས་པར་འགྱུར༑ 
*⑴kośagata-vastiguhyānām kim na śobheta* 
~~0◤na ca pra`④`yojanavaśād utpattiḥ / kiṃ tarhi / kāraṇavaśād`[S. svakāraṇotpadyatvād]` ity aśobhākarasyāpi syādeva sati hetāvutpattiḥ / `[021|14][S069-03]`~~ 
㈠不必由有用故生。云何生。必由因故生。雖復醜陋，若有因必應生。因既無.此不生，彼云何生。
㈡又諸根生.非由有用，若有因力，無用亦生。男根於彼.雖為醜陋，設許有因.於彼應起。男根非有，鼻舌應無。
㈢དགོས་པའི་དབང་གིས་འབྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། རྒྱུའི་དབང་གིས་འབྱུང་བས་རྒྱུ་ཡོད་ན་མི་མཛེས་པར་བྱེད་བཞིན་དུ་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། །
*⑴na ca prayojana-vaśāt utpattis. kim tarhi. kāraṇa-vaśāt, iti aśobhā-karasya api syāt eva sati hetau utpattis* 
~~0◤sūtraṃ tarhi virudhyate / “avikalā`{7. Y. omits avikalā |}` ahīnendri`⑤`yā” iti / `[021|15][S069-05]`~~ 
㈠是義不然，與經相違故，經言：「彼人具足，根無闕少。」
㈡若爾，便違契經所說：「彼無支缺，不減諸根。」[akgm](俱舍所依阿含#1.34) 
㈢འོ་ན་ནི་མདོ་ལས་དབང་པོ་རྣམས་མ་ཚང་བ་མེད་ཅིང་མེད་`[3 PNམིད།]`པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན། 
*⑴sūtram tarhi virudhyate—— “avikalās ahīnaཞན་པ-indriyās” iti* 
~~0◤yāni tatrendriyāṇi tair avikalā ahīnendriyā iti ko 'tra virodhaḥ / itara`[MS. ā^/+]`thā hi puruṣendriyasyāpi syāt prasaṅgaḥ / `[021|16][S069-05]`~~ 
㈠是義不然。隨彼所有根，說無闕少，有何相違。若不爾，於彼亦應有男根。
㈡隨彼諸根.應可有者，說為不減，何所相違。若不許然，男根應有。
㈢དེ་ན་`[4 PNནས།]`དབང་པོ་གང་`[5 PN-གང་།]`དག་སྲིད་པ་དེ་དག་གིས་དབང་པོ་མེད་པ་མ་ཡིན་པས་འདི་ལ་འགལ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད༑ དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཕོའི་དབང་པོ་ཡང་ཡོད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །
*⑴yāni tatra indriyāṇi tais avikalās ahīna-indriyās iti kas atra virodhas. itarathā hi puruṣa-indriyasya api syāt prasaṅgas*  ^agm1z34

~~0◤evaṃ tu varṇa`⑥`yanti / sta eva tatra ghrāṇajihvendriye`[MS. /+]` na tu gandharasau / `[021|17][S069-08]`~~ 
㈠彼說如此，於彼有鼻舌二根，但無香味。
㈡如是說者，鼻舌二根於彼非無，但無香味。
*⑴evam tu varṇayanti—— stas eva tatra ghrāṇa-jivha-indriye, na tu gandharasau* 
~~0◤ātmabhāvamukhena hi ṣaḍāyatane tṛṣṇāsamudācāro na viṣayamukhena / `[021|18][S070-01]`~~ 
㈠彼由`[內依＝依內‹三宮›]`內依門，於六根生貪愛，不由外塵門。
㈡以六根愛.依內身生，非依境界而得現起。
㈢འདི་སྐད་དུ་ལུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་སྲེད་པ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་ཀྱི་ཡུལ་གྱི་སྒོ་ནས་ནི་མ་ཡིན་པས་
㈢དེ་ན་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་དག་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱི་དྲི་དང་རོ་དག་`(79-102)`ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴ātma-bhāva-mukhena hi ṣaṣ-āyatane tṛṣṇā-samudācāras, na viṣaya-mukhena,* 
~~0◤puruṣendriye`{8. MS. strīpuruṣendriye |}` tu maithuna`⑦`sparśamukheneti / `[021|19][S070-01]`~~ 
㈠於男根生愛，必由婬觸門起。
㈡其男根愛.依婬觸生，婬觸彼無.男根非有。
㈢ཕོའི་དབང་པོ་ནི་འཁྲིག་`{140-42a}`པ་རེག་པའི་སྒོ་ནས་སྲེད་པ་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པས་
*⑴puruṣa-indriye tu maithuna-sparśa-mukhena iti.* 

~~0◤tasmāt siddham etad rūpadhātvāptāś caturdaśa dhātava iti /`[MS. /+]` `[021|19][S070-03]`~~ 
㈠是故此義得成，故於色界有十四界。
㈡故於色界十八界中，唯十四種理得成立。
㈢དེ་ལྟ་བས་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པའི་ཁམས་བཅུ་བཞིའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གྲུབ་བོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །
*⑴tasmāt siddham etat—— rūpa-dhātu-āptās caturdaśa dhātavas iti* 


~~0◤ 【ārūpyāptā manodharmamanovijñānadhātavaḥ /】`[021|20][S070-04]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【無色界相應　意法意識界】。
㈡無色界繫唯有後三，所謂意法及意識界。{【無色繫後三】〖27_1_d〗}
㈢གཟུགས་མེད་གཏོགས་པ་ཡིད་དང་ནི། །ཆོས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་`[1 PN-པར།]`ཤེས། །
*⑴ārūpya-āptās manas-dharma-manas-vijñāna-dhātavas* 
~~0◤rūpavītarāgāṇāṃ tatropapatti-`[ 17a. 2A. I ]①`r ato 'tra`{9. Y. omits atra |}` daśa rūpasvabhāvā dhātavas tadāśrayālambanāś ca pañca vijñānadhātavo na saṃbhavanti`{10. Y. santi |}` // `[021|21-][S070-05]` (032[MS](AMS1#^2a1A))~~ 
㈠釋曰：已離欲色界.於彼受生，十界色為性，及五識界用彼為依境，是故於無色界不得有。
㈡要離色欲.於彼得生，故無色中.無十色界，依緣無故.五識亦無。故唯後三無色界繫。
㈢ཁམས་གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་དེར་སྐྱེ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཁམས་བཅུ་དང་དེ་དག་ལ་རྟེན་`[2 PNབརྟེན།]`པ་དང་དམིགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་ཡང་མེད་དོ། །
*⑴rūpa-vīta-rāgāṇām tatra upapattis, atas atra daśa rūpa-svabhāvās dhātavas tad-āśraya-ālambanās ca pañca vijñāna-dhātāvas na saṃbhavanti* 

# 〖28_1_a〗
`D2.3.5.有漏無漏門` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#D2.3.5.有漏無漏門)　[Vy28ab_1](AKBhvy-1b#〖28_1〗‹ab›)　
~~0◤kati sāsravāḥ`[MS. /+]` katyanāsravāḥ / ya ete `⓪`manodharma`①[b]`manovijñānadhātava uktāḥ`[021|23][S070-07]`~~ 
㈠幾界有流，幾界無流。意法識三界.前所說，
㈡已`[說＝設‹宮›]`說界繫。十八界中，幾有漏.幾無漏。
㈢ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། ཡིད་དང་ཆོས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་གང་དག་བཤད་པ། 
*⑴kati sāsravās, kati anāsravās. ye ete manas-dharma--manas-vijñāna--dhātavas uktās* 
~~0◤ 【sāsravānāsra`②`vā`{11. MS. sāstravā anāsravā |}` ete trayaḥ`[MS. //+]` 】`[021|24][S070-08]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【諸有流無流　是三】。
㈡頌曰：【意法意識通】〖28_1_a〗
㈢དེ་གསུམ་ཟག་བཅས་ཟག་པ་མེད། །
*⑴sāsrava-anāsravās ete trayas* 
`﹝034　意法意識通　所餘唯有漏　﹞`
~~0◤ye mārgasatyāsaṃskṛtasaṃgṛhītās te 'nāsravā anye sāsravāḥ / `[021|25][S070-09]`~~ 
㈠釋曰：若是三界中，道諦無為所攝.是無流；異此是有流。
㈡論曰：意及意識.道諦攝者，名為無漏；餘名有漏。法界.若是道諦無為，名為無漏；餘名有漏。
㈢གང་དག་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དེ་དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ༑ །
*⑴ye mārga-satya-asaṃskṛta-saṃgṛhītās te anāsravās, anye sa-āsravās* 

~~0◤ 【śeṣās tu sāsravāḥ // VAkK_1.31 //】`[021|26][S070-10]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【餘有流】。
㈡{【所餘唯有漏】〖28_1_b〗}[akgm](俱舍所依阿含#1.35) 
㈢ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཟག་བཅས་སོ། །
*⑴śeṣās tu sāsravās* 
~~0◤`@022`pañcadaśa dhātavaḥ śeṣās tv ekāntasāsravāḥ //`[MS. 無//]` `[022|01][S070-11]`~~ 
㈠釋曰：所餘十五界，一向定有流。
㈡餘十五界，唯名有漏。
㈢ལྷག་མ་ཁམས་བཅོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴pañcadaśa dhātavas śeṣās tu ekāntasa āsravās*  ^agm1z35

# 〖28_1_c〗
`D2.3.6.有尋有伺門` 
`E2.3.6.1.正分別` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#E2.3.6.1.正分別)　[Vy28cd_1](AKBhvy-1b#〖28_1〗‹cd›)　
~~0◤kati savitarkāḥ savicārāḥ`[MS. /+]` ka`③`ty avitarkā vicāramātrāḥ`[MS. /+]` katy avitarkā avicārāḥ / `[022|02][S070-12]`~~ 
㈠幾界有覺有觀，幾界無覺有觀，幾界無覺無觀。
㈡如是已說有漏無漏。十八界中，幾有尋有伺，幾無尋唯伺，幾無尋無伺。
㈢རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། རྟོག་པ་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཙམ་དག་ནི་དུ། རྟོག་པ་ཡང་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། 
*⑴kati sa-vitarkās sa-vicārās, kati avitarkās vicāra-mātrās, kati avitarkās avicārās* 
~~0◤ 【savitarkavicārā hi pañca vijñānadhātavaḥ /】`[022|03][S070-14]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【有覺亦有觀　定是五識界】。
㈡頌曰：【五識唯尋伺】〖28_1_c〗
㈢རྟོག་དང་དཔྱོད་དང་བཅས་པ་ནི། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་ཡིན། །
*⑴sa-vitarka-vicārās hi pañca vijñāna-dhātavas* 
`﹝035　五識[唯＝有‹明›]唯尋伺　後三三餘無　﹞`

~~0◤nityam ete vitarkavicārābhyāṃ saṃprayuktāḥ / `[022|04][S070-15]`~~ 
㈠釋曰：是五識界，恒與覺觀相應故。
㈡論曰：眼等五識.有尋有伺，由與尋伺.恒共相應。以行相麁，外門轉故。
㈢འདི་དག་ནི་རྟག་ཏུ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཁ་ཕྱི་རོལ་དུ་བལྟས་པའི་ཕྱིར་རྩིང་བ་ཡིན་ནོ། །
*⑴nityam ete vitarka-vicārābhyām saṃprayuktās* ([118-1](118-1#^rgu4p2). yasmād bahirmukha pravṛttatvād audārikā iti)
~~0◤avadhāraṇārtho hi`④`śabdaḥ /`[MS. /+]` `[022|04][S070-15]`~~ 
㈠言定，為簡異餘界故。
㈡顯義決定，故說唯言。
㈢ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངེས་པར:བཟུང་བའི་དོན་ཏོ`[3 PNགཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ།]`། །
*⑴avadhāraṇa-arthas hi-śabdas*  ^bcx04w

~~0◤ 【antyās trayas triprakārāḥ`[MS. //+]` 】`[022|05][S070-16]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【後三有三義】。
㈡{【後三三餘無】〖28_1_d〗}
㈢ཐ་མ་གསུམ་ནི་རྣམ་གསུམ་མོ། །
*⑴antyās trayas tri prakārās* 
~~0◤manodhātur dharmadhātur manovijñānadhātuś cāntyāḥ`[022|06][S071-01]`~~ 
㈠釋曰：意界法界意識界，是十八中最後.故言後。
㈡後三，謂是意法意識，根境識中.各居後故。
㈢ཐ་མ་དག་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཏེ། 
*⑴manas-dhātus, dharma-dhātus, manas-vijñāna-dhātus ca antyās* 

~~0◤ete trayas triprakārāḥ / `[022|06-][S071-01]`~~ 
㈠此具三品。
㈡此後三界，皆通三品。
㈢གསུམ་པོ་དེ་དག་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། 
*⑴ete trayas tri prakārās* 
~~0◤tatra manodhātur manovijñānadhātuḥ saṃprayuktaś ca `⑤`dharmadhātur anyatra vitarkavicārābhyāṃ kāmadhātau prathame ca dhyāne savitarkāḥ savicārāḥ / `[022|06-][S071-01]`~~ 
㈠意界`[意〔－〕‹宮›]`意識界，與心相應法界.除覺觀：於欲界及初定，有覺有觀。
㈡意界意識界，及相應法界.除尋與伺：若在欲界初靜慮中，有尋有伺。
㈢དེ་ལ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། རྟོག་`[4 Pརྟོགས༑]`པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་ལས་གཞན་པ་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་མཚུངས་པར་`(79-103)`ལྡན་པ་དག་དང་`[1 PN-དང་།]`འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་ནི་རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །
*⑴tatra manas-dhātus, manas-vijñāna-dhātus, saṃprayuktas ca dharama-dhātus anyatra vitarka-vicārābhyām kāmadhātau prathame ca dhyāne sa-vitarkās sa-vicārās* 
~~0◤dhyānāntare 'vitarkā vicāramātrāḥ / `[022|08][S071-03]`~~ 
㈠於中間定，無覺唯有觀。
㈡靜慮中間，無尋唯伺。
㈢བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་`[2 N+ན།]`ནི་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་དག་ཡིན་ནོ། །
*⑴dhyāna-antare a-vitarkās vicāra-mātrās* 
~~0◤dvitīyād dhyānāt prabhṛty ā bhavāgrā`⑥`d avitarkā avicārāḥ / `[022|08-][S071-03]`~~ 
㈠從第二定以上，乃至有頂，無覺無觀。
㈡第二靜慮以上諸地，乃至有頂，無尋無伺。
*⑴dvitīyāt dhyānāt prabhṛti ā bhava-agrāt avitarkās avicārās* 
~~0◤sarvaś cāsaṃprayukto dharmadhātur dhyānāntare ca vicāraḥ / `[022|09-][S071-05]`~~ 
㈠一切心不相應法界，及中間定觀。
㈡法界所攝.非相應法，靜慮中間伺，亦如是。
㈢བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་གྱི་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་`{140-42b}`གྱི་`[3 Nགྱིས།]`དཔྱོད་པ་ནི་རྟོག་པ་ཡང་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པ་དག་ཡིན་ནོ། །
*⑴sarvas ca asaṃprayuktas dharma-dhātus dhyānātare ca vicāras* 

~~0◤vitarkas tu nityam avitarko vicāramātro dvitīyavitarkābhāvāt vicārasaṃprayogāc ca / `[022|10-][S071-05]`~~ 
㈠是覺恒無覺.唯有觀，無第二覺故，唯與觀相應故。
㈡尋一切時.無尋唯伺，無第二尋故，但伺相應故。
㈢རྟོག་པ་ནི་རྟོག་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དཔྱོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་ཡིན་ནོ། །
*⑴vitarkas tu nityam a-viatarkas vicāra-mātras; dvitīya-vitarka-abhāvāt, vicāra-saṃprayogāt ca* 

~~0◤kā`⑦`madhātau prathame dhyāne vicāra eṣu triprakāreṣu nāntarbhavati / sa kathaṃ vaktavyaḥ / `[022|11][S071-07]`~~ 
㈠於欲界及初定觀，不入三品中，說其名應云何。
㈡伺在欲界初靜慮中，三品不收，應名何等。
㈢འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་དཔྱོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་གི་ནང་དུ་མི་འདུ་ན་དེ་ཇི་སྐད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན། 
*⑴kāmadhātau prathame dhyāne vicāras eṣu tri prakāreṣu na antarbhavati, sa katham vaktavyas* 
~~0◤avicāro vitarkamātraḥ / dvitīyavicārābhāvāt vi`[MS. cāra^/+]`tarkasaṃprayogāc ca / `[022|12][S071-08]`~~ 
㈠無`[觀＝覺‹宋元›]`觀唯有`[覺＝觀‹宋元›]`覺。無第二觀故，與覺相應故。
㈡此應名曰無伺唯尋。無第二伺故，但尋相應故。
㈢དཔྱོད་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། རྟོག་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དཔྱོད་པ་མེད་ཅིང་རྟོག་པ་ཙམ་ཡིན་ནོ། །
*⑴avicāras vitarka-mātaras, dvitīya-vicāra-abhāvāt, vitarka-saṃprayogāt ca* 

~~0◤ata evocya-`[ 17b. 2B. I ]①`te`[MS. /+]` “syuḥ savitarkasavicārāyāṃ bhūmau dharmāś catuḥprakārāḥ /`[MS. 無/]` `[022|13][S071-08]` (033[MS](AMS1#^2a1B))~~ 
㈠故說如此`[此＝先‹三宮›]`：有覺觀地，有四品法。
㈡由此故言：有尋伺`[地＝他‹宮›]`地，有四品法。[akgm](俱舍所依阿含#1.36) 
㈢དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་ས་ན་ཆོས་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། 
*⑴atas eva ucyate—— “syus sa vitarka sa vicārāyām bhūmau dharmās catur prakārās——* 
~~0◤savitarkāḥ savicārā vicāravitarkavarjyāḥ saṃprayuktāḥ / `[022|14][S071-03]`~~ 
㈠一有覺有觀。謂除覺觀，所餘心相應法。
㈡一有尋有伺。謂除尋伺，餘相應法。
㈢རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་དག་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་མ་རྟོགས་`[4 PNགཏོགས།]`པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་སོ། །
*⑴sa-vitarkās sa-vicārās vicāra-vitarka-varjyās saṃprayuktās* 
~~0◤avitarko vicāramātro vitarkaḥ / `[022|14-][S071-10]`~~ 
㈠二無覺有觀。謂唯是`[覺＝觀‹明›]`覺。
㈡二無尋唯伺。謂即是尋。
㈢རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་དག་ནི་རྟོག་པའོ། །
*⑴avitarkas vicāra mātras vitarkas* 
~~0◤avitarkā avi`②`cārā asaṃprayuktāḥ / `[022|15][S071-03]`~~ 
㈠三無覺無觀。謂心不相應法。
㈡三無尋無伺。謂即一切非相應法。
㈢རྟོག་པ་ཡང་མེད་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པ་དག་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་སོ། །
*⑴avitarkās avicārās asaṃprayuktās* 
~~0◤avicāro vitarkamātro vicāra” iti / `[022|15][S071-11]`~~ 
㈠四無觀有覺。謂唯是`[觀＝覺‹明›]`觀。
㈡四無伺唯尋。謂即是伺。
㈢དཔྱོད་པ་མེད་ཅིང་རྟོག་པ་ཙམ་ནི་དཔྱོད་པའོ་ཞེས་བྱའོ། །
*⑴avicāras vitarka-mātras vicāras” iti*  ^agm1z36

~~0◤ 【śeṣā ubhayavarjitāḥ // VAkK_1.32 //】`[022|16][S071-12]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【餘界二所離】。
㈢ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གཉི་ག་སྤངས། །
*⑴śeṣās ubhaya varjitās* 
~~0◤daśa rūpiṇo dhātavaḥ śeṣā nityam avitarkā avicārā asaṃprayogitvāt // `[022|17][S071-13]`~~ 
㈠釋曰：十有色界名餘，此十界恒無覺觀，與心不相應故。
㈡餘十色界，尋伺俱無，常與尋伺不相應故。
㈢ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཁམས་བཅུ་པོ་དག་སྟེ། དེ་དག་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་རྟོག་པ་ཡང་མེད་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པ་དག་ཡིན་ནོ། །
*⑴daśa rupiṇas dhātavas śeṣās nityam avitarkās avicārās; asaṃprayogi-tvāt* 

# 〖29_1_a〗
`E2.3.6.2.釋妨難` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#E2.3.6.2.釋妨難)　[Vy29_1](AKBhvy-1b#〖29_1〗)　
~~0◤yadi `③`pañca vijñānakāyāḥ savitarkāḥ savicārāḥ katham avikalpakā ity ucyante / `[022|18][S072-01]`~~ 
㈠若五識聚有覺觀。云何說無分別。
㈡若五識身有尋有伺。如何得說無分別耶。[akgm](俱舍所依阿含#1.37) 
㈢གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་པ་ལྔ་པོ་རྣམས་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཡིན་ན། ཇི་ལྟར་ན་`[5 PN-ན།]`རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དག་ཅེས་བྱ་ཞེ་ན། 
*⑴yadi pañca vijñāna kāyās sa vitarkās sa-vicārās, katham avikalpakās iti ucyante* 
~~0◤ 【nirūpaṇānusmaraṇavikalpenāvikalpakāḥ /】`[022|19][S072-02]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【顯示及憶念　由二無分別】。
㈡頌曰：【說五無分別_a　由計度隨念】〖29_1_b〗，
㈢ངེས་པར་རྟོག་དང་`(79-104)`རྗེས་`[1 N+སུ།]`དྲན་པའི། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་`[2 PNརྣམ།]`མི་རྟོག`[3 N+པ།]` །
*⑴nirūpaṇa-anusmaraṇa-vikalpena avikalpakās* 
`﹝036　說五無分別　由計度隨念　以意地散慧　意諸念為體　﹞`
~~0◤trividhaḥ kila`[MS. ka^/+]` vikalpaḥ / sva`④`bhāvābhinirūpaṇānusmaraṇavikalpaḥ / `[022|20][S072-03]`~~ 
㈠釋曰：彼說分別有三，一自性分別，二顯示分別，三憶念分別。
㈡論曰：傳說分別.略有三種，一自性分別，二計度分別，三隨念分別。
㈢རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་མོ་ཞེས་གྲག་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ངེས་པར་རྟོག་པ་དང་། རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །
*⑴trividhas kila vikalpas —— svabhāva-abhinirūpaṇa-anusmaraṇa-vikalpas* 
~~0◤tad eṣāṃ svabhāvavikalpo 'sti / netarau / tasmād avikalpakā ity ucyante`{1. Y. ...kalpā ucyante |}` /`[MS. 無/]` yathā ekapādako 'śvo 'pādaka iti / `[022|20-][S072-03]`~~ 
㈠五識唯有.自性分別，無餘二分別，故說無分別。如馬一足，說言無足。
㈡由五識身.雖有自性，而無餘二，說無分別。如一足馬，名為無足。
㈢དེ་བས་ན་དེ་དག་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྟོག་པ་ཡོད་ཀྱི་གཞན་དག་`[4 PN+ནི་མ།]`ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་`[5 PN-ན།]`རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དག་ཅེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་རྟ་རྐང་གཅིག་པ་ལ་རྐང་མེད་ཅེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །
*⑴tat eṣām svabhāva-vikalpas asti, na itarau, tasmāt avikalpakās iti ucyante, yathā—— ekapādakas aśvas apādakas iti*  ^agm1z37

~~0◤tatra sva`⑤`bhāvavikalpo vitarkaḥ / sa caitteṣu paścān nirdekṣyate`{2. MS. paścānirde[MS. śya^//+]kṣyate |}` / `[022|22][S072-05]`~~ 
㈠此中，自性分別，即是覺觀。此後明心法中當說。
㈡自性分別，體唯是尋。後心所中.自當辯釋。
㈢དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་རྟོག་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་འོག་ནས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་གི་ནང་ནས་སྟོན་ཏོ། །
*⑴tatra svabhāva-vikalpas vitarkas, sa caitteṣu paścāt nirdekṣyate* [js02](俱舍論記疏02#^csllty)  ^eqsywm

~~0◤itarau punaḥ kiṃ svabhāvau /`[MS. 無/]` yathākramaṃ`[MS. /+]` `[022|22-][S072-06]`~~ 
㈠後二分別，其相云何次第。
㈡餘二分別，如其次第。
㈢གཞན་དག་གི་རང་བཞིན་ཅི་ཞེ་ན། རིམ་བཞིན་དུ། 
*⑴itarau punar kiṃsvabhāvau. yathākramam——* 
~~0◤ 【tau prajñā mānasī vyagrā smṛtiḥ sarvaiva mānasī // VAkK_1.33 //】`[022|24][S072-07]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【二是散心智　諸念唯心地】。
㈡{【以意地散慧_c　意諸念為體】〖29_1_d〗}。
㈢དེ་དག་ཡིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་གཡེང་། །ཡིད་ཀྱི་དྲན་པ་ཐམས་ཅད་ཉིད། །
*⑴tau prajñā mānasī vyagrā, smṛtis sarvā eva mānasī* 
~~0◤manovijñā`⑥`nasaṃprayuktā prajñā mānasīty ucyate / asamāhitā vyagrety ucyate / sā hy abhinirūpaṇāvikalpaḥ / `[022|25][S072-08]`~~ 
㈠釋曰：此智與意識相應，故名心智。非寂定故名散。此智即是顯示分別。
㈡意地散慧，諸念為體。散謂非定。意識相應散慧，名為計度分別。
㈢ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཞེས་བྱའོ། །མཉམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་གཡེང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་ངེས་པར་རྟོག་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །
*⑴manas-vijñāna-saṃprayuktā prajñā mānasī iti ucyate. asamāhitā vyagrā iti ucyate. sā hi abhinirūpaṇā-vikalpas* 
~~0◤mānasy eva sarvā smṛtiḥ samāhitā cāsamāhitā cānusmaraṇavikalpa`⑦`ḥ / `[022|26][S072-09]`~~ 
㈠一切憶念，與意識相應，若定若散，名憶念分別。
㈡若定若散，意識相應諸念，名為隨念分別。
㈢ཡིད་ཀྱི་དྲན་པ་ཉིད:མཉམ་པར་གཞག་པ་དང་`[6 PN-མཉམ་པར་གཞག་པ་དང་།]`མཉམ་པར་གཞག་པ་`{140-43a}`མ་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴mānasyā iva sarvā smṛtis, samāhitā ca asamāhitā ca, anusmaraṇa vikalpas* 

# 〖30_1_a〗
`D2.3.7.有所緣無所緣門` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#D2.3.7.有所緣無所緣門)　[Vy30_1](AKBhvy-1b#〖30_1〗)　
~~0◤kati sālambanāḥ katy anālambanāḥ / `[022|27][S072-11]`~~ 
㈠幾界有緣緣，幾界無緣緣。
㈡如是已說有尋伺等。十八界中，幾有所緣.幾無所緣，幾有執受.幾無執受。
㈢དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། དམིགས་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། 
*⑴kati sa ālambanās, kati anālambanās* 

~~0◤`@023`【sapta sālambanāś cittadhātavaḥ`[MS. /+]`】`[023|01][S072-12]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【七識有緣緣】。
㈡頌曰：【七心法界半_a　有所緣餘無】〖30_1_b〗，
㈢དམིགས་བཅས་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནོ། །
*⑴sapta sa ālambanās citta dhātavas* 
`﹝037　七心法界半　有所緣餘無　前八界及聲　無執受餘二　﹞`
~~0◤cakṣuḥśrotraghrāṇajihvākāyamanovijñānadhātavo manodhātuś ca ete sapta cittadhātavaḥ sālamba-`[ 18a. 2A. II ]①`nā viṣayagrahaṇāt / `[023|02-][S073-01]` (034[MS](AMS1#^2a2A))~~ 
㈠釋曰：謂眼耳鼻舌身識意根意識，此七識界有緣緣。能取塵故。
㈡論曰：六識意界，及法界攝諸心所法，名有所緣。能取境故。
㈢མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་ལྕེ་དང་། ལུས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་རྣམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་པོ་དེ་དག་ནི་ཡུལ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་དག་གོ། །
*⑴cakṣus-śrotra-ghrāṇa-jihvā-kāya-manas-vijñāna-dhātavas, manas-dhātus ca —— ete sapta-citta-dhātavas sa-ālambanās ; viṣaya-grahaṇāt* 
~~0◤ 【ardhaṃ ca dharmataḥ /】`[023|04-021|04][S073-03]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【法界中有半】。
㈡{【法界半】}
㈢ཆོས་ཀྱི:སྐྱེ་མཆེད་`[7 PNཕྱེད།]`ཀྱང་། 
*⑴ardham ca dharmatas* 
~~0◤sālambanaṃ yac caitasika`{1. MS. caitasikaṃ |}`svabhāvam / `[023|05][S073-04]`~~ 
㈠釋曰：此亦有緣緣，以心法為體故。
㈢དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པའོ༑ །
*⑴sa ālambanam yat caitasika svabhāvam* 

~~0◤śeṣā daśa rūpiṇo dhātavo dharmadhātupradeśaś cāsaṃprayuktako`{2. Y. ...saṃprayukto, ...saṃyukto |}` 'nālambanā iti siddham / `[023|05-][S073-04]`~~ 
㈠餘十有色界，及法界一分.與心不相應法，應知無緣緣。
㈡餘十色界，及法界攝.不相應法，名無所緣，義准`[准＝唯‹元明›]`成故。如是已說有所緣等。
㈢ལྷག་མ་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཁམས་བཅུ་པོ་དག་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་དམིགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །
*⑴śeṣās daśa rūpiṇas dhātavas dharmadhātu-pradeśas ca asaṃprayuktakas an-ālambanās iti siddham* 

~~0◤katy upāttāḥ`[MS. /+]` katy a`②`nupāttāḥ /`[MS. /+]` `[023|07][S073-06]`~~ 
㈠幾有執.幾無執。
㈢ཟིན་པ་རྣམས་ནི་དུ། མ་ཟིན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། 
*⑴kati upāttās kati anupāttās* 
~~0◤ 【navānupāttāḥ /`[MS. /+]`】`[023|08][S073-07]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【九界非所執】。
㈡{【前八界及聲_c　無執受】〖30_1_d〗}。
㈢མ་ཟིན་`[8 N+པ།]`དགུ། 
*⑴nava anupāttās* 
~~0◤katame nava /`[MS. 無/]` ye sapta sālambanā uktāḥ`[MS. /+]` aṣṭamasyārdhena sārdham /`[MS. /+]` `[023|09][S073-08]`~~ 
㈠釋曰：何者為九。七有緣緣界`[界＝果‹宋元宮›]`，并第八中半==\[ye…te…[Kvy1](AKBhvy-1b#^nzg11b)]==，
㈡十八界中.九無執受，前七心界及法界全==\[sa-ardha半加半]==，
㈢དགུ་གང་ཞེ་ན། `(79-105)`དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་བདུན་བརྒྱད་པའི་ཕྱེད་དང་བཅས་ཏེ་བཤད་པ་གང་དག་ཡིན་པ། 
*⑴katame nava. **ye** sapta sa-ālambanās uktās aṣṭamasya ardhena sārdham,* 
~~0◤ 【te cāṣṭau śabdaś ca`[MS. //+]`】`[023|10][S073-09]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【八聲】。
㈡此八及聲，皆無執受。
㈢བརྒྱད་པོ་དེ་དག་རྣམས་དང་སྒྲ། །
*⑴**te** ca aṣṭau śabdas ca.* 
~~0◤ime te navānupāttāḥ / sapta cittadhātavo dharmadhātuḥ śabdadhātuś ca /`[MS. /+]` `[023|11][S073-10]`~~ 
㈠釋曰：此九是非所執，謂七識界.法界.聲界。
㈢དེ་ལྟར་ན་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། སྒྲའི་ཁམས་དང་། ཁམས་དགུ་པོ་དེ་དག་ནི་མ་ཟིན་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴ime te nava anupāttās—— sapta citta-dhātavas, dharma-dhātus, śabdadhātus ca* 

~~0◤ 【`③`anye nava dvidhā // VAkK_1.34 //】`[023|12][S073-11]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【餘有二】。
㈡所餘九界，各通二門。{【餘二】〖30_1_d〗}
㈢དགུ་པོ་གཞན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས`[1 P+དང་།]`། །
*⑴anye nava dvidhā* 
~~0◤upāttā anupāttāś ca / `[023|13-013|13][S073-12]`~~ 
㈠釋曰：餘有二，謂或有執.或無執。
㈡謂有執受.無執受故。
㈢ཟིན་པ་དག་ཀྱང་ཡིན། མ་ཟིན་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། 
*⑴upāttās, anupāttās ca* 
~~0◤tatra cakṣuḥśrotraghrāṇajihvākāyāḥ pratyutpannā upāttāḥ / atītānāgatā anupāttāḥ / `[023|13][S073-12]`~~ 
㈠此中眼耳鼻舌身，若現在，則有執。
㈡眼等五根，住現在世，名有執受。過去未來，名無執受。
㈢དེ་ལ་མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་དང་`[2 PN-དང་།]`ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཟིན་པ་ཡིན་ནོ། །འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་རྣམས་ནི་མ་ཟིན་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴tatra cakṣus-śrotra-ghrāṇa-jihvā-kāyās pratyutpannās upāttās atīta anāgatās anupāttās* 

~~0◤rūpagandharasaspraṣṭavyadhātavaḥ `④`pratyutpannā indriyāvinirbhāgiṇa upāttāḥ / `[023|14-][S073-13]`~~ 
㈠色香味觸，現在若與根不相離，亦有執。
㈡色香味觸，住現在世.不離五根，名有執受。
㈢གཟུགས་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དབང་པོ་དང་ཐ་མི་དད་པ་རྣམས་ནི་ཟིན་པ་ཡིན་ནོ༑ །
*⑴rūpa-gandha-rasa-spraṣṭavya-dhātavas pratyutpannās indriya-avinirbhāgiṇas upāttās* 
~~0◤anye 'nupāttās tadyathā mūlavarjeṣu keśaromanakhadanteṣu`[MS. //+]` viṇmūtrakheṭasiṃghāṇakaśoṇitādiṣu bhūmyudakādi`⑤`ṣu ca`{3. MS. copāttamiti |}` / `[023|15-][S073-14]`~~ 
㈠所餘則無執。如除根髮毛爪齒，屎尿`[涕＝洟‹三宮›]`涕唾血等中，及於地水等中。
㈡若住現在.非不離根，過去未來，名無執受。如在身內，除與根合.髮毛爪齒，大小便利洟唾血等，及在身外.地水等中，色香味觸.雖在現世，而無執受。
㈢གཞན་དག་ནི་མ་ཟིན་པ་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་རྩ་བ་མ་གཏོགས་པའི་སྐྲ་དང་། བ་སྤུ་དང་། སེན་མོ་དང་། སོ་དག་ལ་ཡོད་པ་དང་། ཕྱི་ས་དང་། གཅིན་དང་། མཆིལ་མ་དང་། སྣབས་དང་། ཁྲག་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཡོད་པ་དང་། ས་དང་`[3 PNདག]`ཆུ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ། །
*⑴anye anupāttās, tadyathā—— mūla-varjeṣu keśa-roma-nakha-danteṣu, viṣ-mūtra-kheṭa-siṅghāṇaka-śoṇita-ādiṣu, bhūmi-udaka-ādiṣu ca*  ^so5w3p

~~0◤upāttam iti ko 'rthaḥ / yac cittacaittair adhiṣṭhānabhāvenopagṛhītam anugrahopaghātābhyām anyonyānuvidhānāt / `[023|16][S073-16]`~~ 
㈠有執無執，此言何義。心及心法.攝彼為自依止，由彼損益.互相隨故。
㈡有執受者，此言何義。心心所法.共所執持.攝為依處，名有執受，損益展轉.更相隨故。[Kvy1](AKBhvy-1b#^0pyemc) 
㈢ཟིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། ཕན་པ་དང་གནོད་པ་དག་གིས་ཕན་ཚུན་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཉེ་བར་གཟུང་བ་སྟེ། 
*⑴upāttam iti kas arthas yad citta-caittais adhiṣṭhāna-bhāvena upagṛhītam; anugraha upaghātābhyām anyonya anuvidhānāt* 
~~0◤yal loke sacetanam ity ucyate / `[023|17][S073-17]`~~ 
㈠是世間說有覺，此名有執故，執以覺義。所餘名無執。
㈡即諸世間.說有覺觸，眾緣所觸.覺樂等故。與此相違.名無執受。
㈢འཇིག་རྟེན་གྱི་ན་སེམས་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །
*⑴yat loke sa-cetanam iti ucyate*  ^k4c7gk

# 〖31_1_a〗
`D2.3.9.大種所造門` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#D2.3.9.大種所造門)　[Vy31_1](AKBhvy-1b#〖31_1〗)　
~~0◤kati dhātavo `⑥`bhūtasvabhāvāḥ kati bhautikāḥ /`[MS. /+]` `[023|18][S074-01]`~~ 
㈠幾界四大為性，幾界四大所造為性。
㈡如是已說有執受等。十八界中，幾大種性.幾所造性，幾可積集.幾非積集。
㈢ཁམས་དུ་དག་གཅིག་ནི་འབྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན། དུ་དག་གཅིག་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་ཞེ་ན། 
*⑴kati dhātavas bhūta-svabhāvās, kati bhautikās* 
~~0◤ 【spraṣṭavyaṃ dvividhaṃ`[MS. //+]` 】`[023|19][S074-02]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【觸界有二種】。
㈡頌曰：【觸界中有二】〖31_1_a〗
㈢རེག་བྱ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ཏེ། 
*⑴spraṣṭavyam dvividham* 
`﹝038　觸界中有二　餘九色所造　法一分亦然　十色可積集　﹞`
~~0◤bhūtāni bhautikaṃ ca / tatra bhūtāni catvāri / bhautikaṃ ślakṣṇatvādi saptavidham / bhūteṣu bhavatvāt / `[023|20][S074-03]`~~ 
㈠釋曰：觸有四大及四大所造。堅等四觸，是四大。軟滑等七觸，是四大所造。依四大生，故名所造。
㈡論曰：觸界通二，謂大種及所造。大種有四，謂堅性等。所造有七，謂滑性等。依大種生，故名所造。
㈢འབྱུང་བ་དག་དང་། འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའོ། །དེ་ལ་འབྱུང་བ་དག་ནི་བཞིའོ། །འབྱུང་བ་`{140-43b}`ལས་གྱུར་པ་ནི་འཇམ་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བདུན་ཏེ། འབྱུང་བ་དག་ལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴bhūtāni, bhautikam ca. tatra bhūtāni catvāri. bhautikam ślakṣṇa-tva-ādi saptavidham. bhūteṣu bhavatvāt* 

~~0◤ 【śeṣā rūpiṇo nava bhautikā`⑦`ḥ /`[MS. /+]`】`[023|22][S074-05]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【九有色所造】。
㈡餘九色界，唯是所造。{【餘九色所造】〖31_1_b〗}
㈢ལྷག་མ་གཟུགས་ཅན་དགུ་པོ་ནི། །
*⑴śeṣās rūpiṇas nava bhautikās* 
~~0◤pañcendriyadhātavaś ca catvāro viṣayāḥ / ete nava dhātavo bhautikā eva /`[MS. /+]` `[023|23][S074-06]`~~ 
㈠釋曰：五根界四塵界，此九但是所造。
㈡謂五色根、色等四境。
㈢འབྱུང་གྱུར`[4 PNའགྱུར།]`། དབང་པོ་ལྔའི་ཁམས་དག་དང་ཡུལ་བཞི་སྟེ། ཁམས་དགུ་པོ་དེ་རྣམས་ནི་འབྱུང་`(79-106)`བ་ལས་གྱུར་པ་དག་ཁོ་ནའོ། །
*⑴pañca-indriya-dhātavas ca, catvāras viṣayās—— ete nava dhātavas bhautikās eva* 

~~0◤ 【dharmadhātvekadeśaś ca`[MS. //+]`】`[023|24][S074-07]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【及法界一分】。
㈡{【法一分亦然】〖31_1_c〗}。
㈢ཆོས་ཁམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཀྱང་། 
*⑴dharmadhātu eka-deśas ca* 
~~0◤avijñaptisaṃjñako bhautikaḥ / `[023|25][S074-08]`~~ 
㈠釋曰：法界中無教色，彼說亦是所造。
㈡法界一分無表業色，亦唯所造。
㈢འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་སྟེ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །
*⑴avijñapti saṃjñakas bhautikas* 
~~0◤śeṣāḥ sapta cittadhātavo dharmadhātuś cāvijñapti`-@024[ 18b. 2B. II ]①`varjyo nobhayathā / `[023|25-024|01][S074-08]` (035[MS](AMS1#^2a2B))~~ 
㈠所餘七識界、法界中，除無教，非二種。
㈡餘七心界、法界一分，除無表色，俱非二種。
㈢ལྷག་མ་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པ་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ནི་གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་པའོ། །
*⑴śeṣās sapta citta-dhātavas dharma-dhātus ca avijñapti-varjyas na ubhayathā* 

~~0◤“bhūtamātraṃ daśāyatanānī”ti bhadantabuddhadevaḥ / `[024|01-023|01][S074-09]`~~ 
㈠佛陀提婆說：十入唯四大。
㈡尊者覺天作如是說：十種色處，唯大種性。
㈢བཙུན་པ་སངས་རྒྱས་ལྷ་ན་རེ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་པོ་དག་ནི་འབྱུང་བ་ཙམ་མོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴bhūta-mātram daśa āyatanāni iti bhadant-bduddhadevas* 

~~0◤tacca naivaṃ bhūtānāṃ catuṣṭva`{1. S.Y. one reading is catuṣka |}`khakkhaṭādilakṣaṇāvadhāraṇāt sūtre / teṣāṃ`{2. Y. adds ca |}` spraṣṭavyatvāt / `[024|01-][S074-09]`~~ 
㈠此執不然，於經中由決了說.四大及堅等四相故。此四大唯是觸故。
㈡彼說不然，契經唯說，堅等四相.為大種故。此四大種唯觸攝故。[akgm](俱舍所依阿含#1.38) 
㈢དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས་འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་བཞི་ཉིད་དང་། སྲ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ངེས་པར་གཟུང་བའི་ཕྱིར་ལ། དེ་དག་ཀྱང་རེག་བྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴tat ca na evam; bhūtānām catuṣṭva-khakkhaṭa-ādi-lakṣaṇa-avadhāraṇāt sūtre  teṣām spraṣṭavya-tvāt* 
~~0◤nahi kāṭhinyādīni ca`②`kṣurādibhir gṛhyante`[MS. /+]` nāpi varṇādayaḥ kāyendriyeṇa / `[024|02-][S074-10]`~~ 
㈠此堅等四相.非眼等所見，色等四塵.非身根所覺。是故此執不如經中。
㈡非堅濕等.眼等所取，非色聲等.身根所覺。是故彼說.理定不然。
㈢མིག་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་སྲ་བ་ལ་སོགས་པ་མི་འཛིན་ལ། ལུས་ཀྱི་དབང་པོས་ཀྱང་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴na hi kāṭhinya-ādīni cakṣus-ādibhis gṛhyante, na api varṇa-ādayas kāya-indriyeṇa*  ^agm1z38

~~0◤uktaṃ ca sūtre “cakṣur bhikṣo ādhyātmikam`{3. MS. ātmikam(無ādhy-)}` āyatanaṃ catvāri mahābhūtāny upādāya rūpaprasādo rūpy anidarśanaṃ sapratighaṃ `③`evaṃ yāvat kāyaḥ`[MS. /+]` `[024|03-][S074-12]`~~ 
㈠佛世尊說：「比丘，眼根者是內入，依四大.是四大所造淨色，有色無顯有礙。乃至身根亦爾。
㈡又契經說：「苾芻當知，眼謂內處，四大種所造淨色，有色無見有對。乃至身處，廣說亦爾。[akgm](俱舍所依阿含#1.39) 
㈢མདོ་ལས་ཀྱང་དགེ་སློང་མིག་ནི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ཏེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་གཟུགས་དང་བ་གཟུགས་ཅན་བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ་ལུས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །
*⑴uktam ca sūtre cakṣus bhikṣo ādhyātmikam āyatanam catvāri mahābhūtāni upādāya rūpa prasādas rūpi anidarśanam sa-prataigham. evam yāvat kāyas* 
~~0◤rūpāṇi bhikṣo bāhyam āyatanaṃ catvāri mahābhūtāny upādāya rūpi sanidarśanaṃ sapratigham`{4. MS. drops ti |}` / `[024|05-][S074-13]`~~ 
㈠比丘，色者是外入，依四大.是四大所造，有色有顯有礙。
㈡苾芻當知，色謂外處，四大種所造，有色有見有對。
㈢དགེ་སློང་གཟུགས་རྣམས་ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ཏེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་`[1 PN-དག]`རྒྱུར་བྱས་པ་གཟུགས་ཅན་བསྟན་དུ་ཡོད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴rūpāṇi, bhikṣo, bāhyam āyatanam catvāri mahābhūtāni upādāyarupi sa nidarśanam sa-pratigham* 
~~0◤śabdo bhikṣo bāhyam āyatanaṃ catvāri mahābhūtā`④`ny upādāya rūpy anidarśanaṃ sapratigham / `[024|06-][S074-14]`~~ 
㈠比丘，聲者是外入，依四大.是四大所造，有色無顯有礙。
㈡聲謂外處，四大種所造，有色無見有對。
㈢དགེ་སློང་སྒྲ་ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ཏེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་གཟུགས་ཅན་བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ། 
*⑴śabdas bhikṣas bāhyam āyatanam catvāri mahābhūtāni upādāya rupya nidarśanam sa-pratigham* 
~~0◤evaṃ gandharasāḥ / `[024|07][S074-15]`~~ 
㈠乃至味亦爾。
㈡香味二處，廣說亦爾。
㈢དྲི་དང་རོ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །
*⑴evam gandha-rasās* 
~~0◤spraṣṭavyāni bhikṣo bāhyam āyatanaṃ catvāri mahābhūtāni catvāri mahābhūtāny upādāya rūpy anida`⑤`rśanaṃ sapratigham” iti / `[024|07-][S074-15]`~~ 
㈠比丘，觸者是外入，是四大，或依四大.是四大所造，有色無顯有礙。」
㈡觸謂外處，是四大種，及四大種所造，有色無見有對。」
㈢དགེ་སློང་རེག་བྱ་རྣམས་ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ཏེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་དང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་གཟུགས་ཅན་བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། 
*⑴spraṣṭavyāni, bhikṣo, bāhyam āyatanam catvāri mahābhūtāni catvāri mahābhūtāni upādāya rūpya nidarśanam sa-pratigham iti*  ^agm1z39

~~0◤spraṣṭa`[MS. ya^//+]`vyāyatanaikadeśenaiva bhūtānāṃ saṃgrahāc cheṣaṃ na bhūtānīti spaṣṭam ādarśitam / `[024|09][S074-17]`~~ 
㈠如此經中，由觸一分.攝四大皆盡，所餘非四大，此義明了可知。
㈡如是經中，唯說觸處.攝四大種，分明顯示，餘有色處.皆非大種。
㈢རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཁོ་ནས་འབྱུང་བ་རྣམས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་འབྱུང་བ་དག་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གསལ་བར་ཀུན་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴spraṣṭavya-āyatana-eka-deśena eva bhūtānām saṃgrahāt śeṣam na bhūtāni iti spaṣṭam ādarśitam* 

~~0◤yat tarhi sūtre`[MS. e=a]` uktaṃ “yac cakṣuṣi māṃsa`{5. MS. mānsa |}`piṇḍe khakkhaṭaṃ kha`⑥`ragatam” iti`[024|09-][S075-01]`~~ 
㈠復次，經中說：「眼謂肉丸，於中是堅.是堅類。」
㈡若爾，何故契經中言：「謂於眼肉團中，若內各別.堅性堅類。乃至廣說。」[akgm](俱舍所依阿含#1.40) 
㈢འོ་ན་མདོ་ལས༑ གང་མིག་གི་ཤའི་`[2 Nཤིའི།]`གོང་བུ་ལ་སྲ་བ་མཁྲང་བར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་`(79-107)`གསུངས་སོ། །
*⑴yat tarhi sūtre uktam—— yat cakṣuṣi māṃsa-piṇḍe khakkhaṭam khara-gatam iti* 
~~0◤tenāvinirbhāgavarttino māṃsapiṇḍasyaiṣa upadeśaḥ`{6. MS. ...syaiṣopadeśa |}` / `[024|10-][S075-02]`~~ 
㈠如此等經，但說肉丸與眼根不相離，不說眼根。
㈡彼說不離眼根肉團.有堅性等，無相違過。
㈢དེ་དང་ཐ་མི་དད་པར་འཇུག་པའི་ཤའི་`[1 Nཤིའི།]`གོང་བུ་ལ་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་པར་ཟད་དོ། །
*⑴tena avinirbhāga-vartin-as māṃsa-piṇḍasya eṣas upadeśas*  ^agm1z40

~~0◤“ṣaḍdhātur ayaṃ bhikṣo puruṣa” iti garbhāvakrāntau maulasattvadravyasaṃdarśanārtham / `[024|11-][S075-03]`~~ 
㈠於入胎經中說：「比丘，`入[`人`]`者謂唯六界。」此說為顯.成就眾生根本。
㈡入胎經中.唯說六界為士夫者，為顯能成士夫本事。[akgm](俱舍所依阿含#1.41) 
㈢མངལ་དུ་འཇུག་པ་ལས། དགེ་སློང་`[2 PN+མི།]`འདི་ནི་ཁམས་དྲུག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་ཀྱི་གཞི་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། 
*⑴“ṣaṣ-dhātus ayam bhikṣas puruṣas” iti garbha-avakrāntau maula-sattva-dravya-saṃdarśana-artham* 
~~0◤punaḥ ṣaṭsparśāyatana`⑦`vacanāc caittābhāvaprasaṅgāc ca / `[024|12][S075-04]`~~ 
㈠復於此經，由佛說六種觸入故。若不爾，於汝亦應無受等心法。
㈡非唯爾所，彼經復說六觸處故。又諸心所應非有故。
㈢ཡང་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཅེས་གསུངས་པའི་`{140-44a}`ཕྱིར་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴punar ṣaṣ-sparśāyatana-vacanāt. caitta-abhāva-prasaṅgāt ca*  ^agm1z41

~~0◤na ca yuktaṃ cittam eva caittā ity abhyupetum`{7. S.Y. abhyupapattum, abhyutpattum, apratipattum, abhyupagantum |}` / `[024|12-][S075-05]`~~ 
㈠若汝言心法即是心，是義不然。
㈡亦不應執心所即心。
㈢སེམས་ཉིད་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཁས་བླངས་པར་རིགས་`[3 Nརིག]`པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། 
*⑴na ca yuktam ‘cittam eva caittās’ iti abhyupetum* 

~~0◤“saṃjñā ca vedanā ca caitasika `[S076]`eṣa dharmaś cittānvayāc citta`{8. MS. ...nvayaccita /  Y. omits cittānvayāt |}`niśrita” iti sūtre vacanāt sarāgacittādi`{9. MS. sarāgaścittādi /  Y. sarāgādicitta |}`vaca-`[ 19a. 2A. III ]⓪[MS. ?tha]①`nāc ca / `[024|13-][S075-05-S076-01]` (036[MS](AMS1#^2a3A))~~ 
㈠想受是心法，依心生。由此經言，及說心為本故。故此執不如由說心與欲相應。
㈡以契經言，想受等心所法，依止心故。又亦說有貪心等故。[akgm](俱舍所依阿含#1.42) [akgm](俱舍所依阿含#1.43) 
㈢མདོ་ལས༑ འདུ་ཤེས་དང་སེམས་པའི་ཆོས་འདི་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་`[4 Pབའི།]`སེམས་ལ་བརྟེན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴“saṃjñā ca vedanā ca caitasikas eṣa dharmas citta-anvayāt citta-niśrita” iti sūtre vacanāt, sa-rāga-citta-ādi-vacanāt ca* 
~~0◤tasmād`{10. MS. tadyasmād |}` yathoktaṃ dhātūnāṃ bhūtabhautikatvam / `[024|15][S076-02]`~~ 
㈠是故如前說.諸界`[有〔－〕‹三宮›]`有四大及四大所造，是義得成。
㈡由此如前所說.諸界大種所造，差別義成。
㈢དེ་ལྟ་བས་ན་ཁམས་རྣམས་ཀྱི་འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཉིད་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པ་བཞིན་`[5 PNཉིད༑]`ཡིན་ནོ། །
*⑴tasmāt yathā-uktam dhātūnam bhūta-bhautika-tvam*  ^agm1z42

## 十色可積集
~~0◤kati saṃcitāḥ katy asaṃcitāḥ / `[024|16][S076-03]`~~ 
㈠幾界微聚成，幾界非微聚成。
㈡如是已說大種性等。十八界中，
㈢བསགས་པ་རྣམས་ནི་དུ། བསགས་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། 
*⑴kati saṃcitās, kati asaṃcitās* 
~~0◤ 【saṃcitā daśa rūpiṇaḥ // VAkK_1.35 //】`[024|17][S076-04]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【十有色微聚】。
㈡{【十色可積集】〖31_1_d〗}
㈢གཟུགས་ཅན་བཅུ་ནི་བསགས་པའོ། །
*⑴saṃcitās daśa rūpiṇas* 
~~0◤pañcendriyadhātavaḥ`[MS. /+]` pañca viṣayāḥ`[MS. /+]` saṃcitāḥ / paramāṇusaṃghātatvāt / `[024|18][S076-05]`~~ 
㈠釋曰：是五根界及五塵界，微聚所成。隣虛眾所成故。
㈡五根五境十有色界，是可積集。極微聚故。
㈢དབང་པོའི་ཁམས་ལྔ་དང་`[6 PN-དང་།]`ཡུལ་ལྔ་དག་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་འདུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསགས་པ་དག་གོ། །
*⑴pañca indriya-dhātavas, pañca viṣayās—— saṃcitās,  paramāṇu saṃghāta-tvāt* 
~~0◤`②`śeṣā na saṃcitā iti siddhaṃ bhavati // `[024|18-][S076-05]`~~ 
㈡義`[准＝唯‹宮›]`准餘八非可積集，非極微故。
*⑴śeṣās na saṃcitās iti siddham bhavati* 

㈠阿毘達磨俱舍釋論 卷第一


㈠阿毘達磨俱舍釋論 卷第二
㈠`[＊]`婆藪盤豆造
㈠陳`[＊]`天竺三藏真諦譯
㈠`[＊]`釋論中分別界品`[之＝第一之‹明›]`之二

# 〖32_1_a〗
`D2.3.11.能斫所斫門` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#D2.3.11.能斫所斫門)　[Vy32_1](AKBhvy-1b#〖32_1〗)　
~~0◤aṣṭādaśānāṃ dhātūnāṃ kaś chinatti kaś chidyate`[MS. /+]` ko dahati ko dahyate`[MS. /+]` kas tulayati kas tulyate / `[024|20-][S076-07]`~~ 
㈠於十八界中，何法能斫.何法所斫，何法能燒.何法所燒，何法能稱.何法所稱。
㈡如是已說可積集等。十八界中，幾能斫.幾所斫，幾能燒.幾所燒，幾能稱.幾所稱。
㈢ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དག་ལས་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ནི་གང་གཅད་`[7 PNབཅད།]`པར་བྱ་བ་ནི་གང་། སྲེག་པར་བྱེད་པ་ནི་གང་། བསྲེག་`[8 PNབསྲེགས།]`པར་བྱ་བ་ནི་གང་། འཇལ་བར་བྱེད་པ་ནི་གང་། གཞལ་བར་བྱ་བ་ནི་གང་ཞེ་ན། 
*⑴aṣṭādaśānam dhātūnām kas chinatti, kaś chidyate, kas dahati, kas dahyate, kas tulayati, kas tulyate* 
~~0◤ 【chinatti cchidyate caiva bāhyaṃ dhātu`{11. MS. vāhyaṃndhātu... |}`ca`③`tuṣṭayam /】`[024|22][S076-09]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【能斫及所斫　謂是外四界】。
㈡頌曰：【謂唯外四界_a　能斫及所斫】〖32_1_b〗。
㈢གཅོད་བྱེད་གཅད་པར་བྱ་བ་ཉིད། །ཕྱི་རོལ་གྱི་ནི་ཁམས་བཞི་ཡིན༑ །
*⑴chinatti chidyate ca eva bāhyam dhātu-catuṣṭayam* 
`﹝039　謂唯外四界　能斫及所斫　亦所燒能稱　能燒所稱諍　﹞`

~~0◤rūpagandharasaspraṣṭavyākhyaṃ paraśudārvādisaṃjñakam / `[024|23][S076-10]`~~ 
㈠釋曰：色香味觸，名斧名薪，即是能斫所斫。
㈡論曰：色香味觸.成斧薪等，此即名為能斫所斫。
㈢གཟུགས་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དགྲ་སྟ་དང་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །
*⑴rūpa-gandha-rasa-spraṣṭavya-ākhyam paraśu dāru ādi saṃjñakam* 
~~0◤chedo`{12. MS. cchedo |}` nāma ka eṣa dharmaḥ / saṃbandhotpādinaḥ saṃghātasrotaso`{13. MS. śrotaso |}` vibhaktotpādanam / `[024|23-][S076-11]`~~ 
㈠何法名斫。聚流相應生，斷隔其生起，名斫。
㈡何法名斫。薪等色聚.相逼續生，斧等分隔.令各續起，此法名斫。
㈢གཅོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་འདི་ཅི་ཞེ་ན། འདུས་པའི་རྒྱུན་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཅན་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྐྱེད་པའོ། །
*⑴chedas nāma kas eṣa dharmas. saṃbandha utpādinas saṃghāta srotasas vibhakta utpādanam* 

~~0◤na kāyendriyādīni `④`cchidyante / `[024|24][S077-01]`~~ 
㈠身根等非所斫。
㈡身等色根，不名所斫。
㈢ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཅད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། 
*⑴na kāya-indriya-ādīni cchidyante* 
~~0◤niravaśeṣāṅgacchede tad advaidhīkaraṇāt / nahīndriyāṇi dvidhā bhavanti / chinnasyāṅgasya nirindriyatvāt / `[024|24-][S077-01]`~~ 
㈠若斫則無餘，不可令二故。何以故。諸根若分為多.則不成根，所斫諸分非根故。
㈡非可全斷.令成二故。非身根等.可成二分，支分離身.則無根故。
㈢ཡན་ལག་མ་ལུས་པར་བཅད་ན་དེ་དག་ལ་གཉིས་སུ་བྱར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་རྣམས་ལ་ནི་`jz634(79-108)`གཉིས་སུ་འགྱུར་བ་མེད་དེ། གཅད་`[1 PNབཅས།]`པའི་ཡན་ལག་ལ་དབང་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ༑ །
*⑴niravaśeṣa-aṅga-chede tad a-dvaidhī-karaṇāt. nahi indriyāṇi dvidhā bhavanti, chinnasya aṅgasya nirindriya-tvāt* 
~~0◤na cāpi cchindanti / maṇiprabhāvad andhatvāt`{14. Y. ..acchatvāt |}` / `[024|26][S077-03]`~~ 
㈠亦非能斫，如寶光清淨故。
㈡又身根等.亦非能斫，以淨妙故.如珠寶光。
㈢གཅོད་པར་བྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ནོར་བུའི་འོད་བཞིན་དུ་དང་བའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴na ca api cchindanti, maṇi-prabhā-vat andha(accha)-tvāt* 

~~0◤`⑤`yathā cchinatti cchidyate caiva bāhyaṃ dhātucatuṣṭayam / `[024|26-][S077-04]`~~ 
㈠如能斫所斫.`[唯＝帷‹三宮›＊]`唯外四界，
㈡如能斫所斫.體唯外四界，
㈢ཇི་ལྟར་གཅོད་བྱེད་གཅད་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཁམས་བཞི་ཡིན་པ་ལྟར་
*⑴yathā chinatti cchiyate ca eva bāhyam dhātu-catuṣṭayam* 
~~0◤`@025`【dahyate tulayaty evaṃ】`[025|01][S077-05]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【所燒所稱爾】。
㈡所燒能稱其體亦爾。{【亦所燒能稱】〖32_1_c〗}
㈢དེ་བཞིན་བསྲེག་བྱ་འཇལ་བར་`[2 PN-བར།]`བྱེད་པའོ། །
*⑴dahyate tulayati evam* 
~~0◤tad eva dahyate tad eva tulayati / nendriyāṇy acchatvān maṇiprabhāvat / `[025|02][S077-06]`~~ 
㈠釋曰：`[＊]`唯外四界，是所燒.是所稱。非諸根。何以故。微細清淨故，猶如光明。
㈡謂唯外四界，名所燒能稱。身等色根.亦非二事，以淨妙故，如珠寶光。
㈢དེ་དག་ཉིད་བསྲེག་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཉིད་འཇལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །དབང་པོ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དང་བའི་ཕྱིར་འོད་བཞིན་ནོ། །
*⑴tat eva dahyate, tat eva tulayati. na indriyāṇi, accha-tvāt, maṇi-prabhā-vat* 
~~0◤na śabda ucchedi`⑥`tvāt /`[MS. /+]` `[025|02][S077-01]`~~ 
㈠聲亦爾，自性斷故。
㈡聲界總非，不相續故。
㈢སྒྲ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཆད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴na śabdas, ucchedi-tvāt* 

~~0◤ 【vivādo dagdhṛtulyayoḥ // VAkK_1.36 //】`[025|03][S077-08]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【`[爭＝淨‹元明›]`爭能燒所稱】。
㈡能燒所稱，有異諍論。{【能燒所稱諍】〖32_1_d〗}
㈢སྲེག་དང་གཞལ་ལ་མི་མཐུན་སྨྲ། །
*⑴vivādas dagdhṛ-tulyayos* 
~~0◤kecid āhuḥ tad eva dhātucatuṣṭayaṃ dāhakaṃ tulyaṃ ca`[MS. /+]` `[025|04][S078-01]`~~ 
㈠釋曰：有諸師說，外四界是能燒，是所稱。
㈡謂或有說：能燒所稱.體亦如前，唯外四界。
㈢ཁ་ཅིག་ན་རེ་ནི་ཁམས་བཞི་པོ་དེ་དག་ཉིད་སྲེག་པར་བྱེད་པ་ཡང་ཡིན་ལ། གཞལ་བར་བྱ་བའང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །
*⑴kecid āhus —— tat eva dhātu-catuṣṭayam dāhakam tulyam ca* 
~~0◤kecid āhus tejodhātur eva dagdhā`[MS. /+]` gurutvameva ca tulyam iti / `[025|04-][S078-01]`~~ 
㈠有諸師說：於中唯火大能燒，唯重觸是所稱。
㈡或復有說：唯有火界.可名能燒，所稱唯重。
㈢ཁ་ཅིག་ན་རེ་ནི་མེའི་ཁམས་ཁོ་ན་སྲེག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། ལྕི་བ་ཉིད་ཁོ་ན་གཞལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །
*⑴kecid āhus —— tejas-dhātus eva dagdhā, guru-tvam eva ca tulyam iti* 

# 〖33_1_a〗
`D2.3.14.五類分別門` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#D2.3.14.五類分別門)　[Vy33-34ab_1](AKBhvy-1b#〖33_1〗〖34_1〗‹ab›)　
~~0◤kati vipākajāḥ`[MS. 無ḥ]` dhātavaḥ `⑦`katy aupacayikāḥ`[MS. /+]` kati naiḥṣyandikāḥ`[MS. /+]` kati drav`[MS. y+]`ayuktāḥ`[MS. /+]` kati kṣaṇikāḥ /`[MS. 無ḥ /]` āha / `[025|06-][S078-03]`~~ 
㈠幾界從果報生，幾界從增長生，幾界從等流生，幾界有實物，幾界唯一剎那生。〔偈曰〕：
㈡如是已說能所斫等。十八界中，幾異熟生，幾所長養，幾等流性，幾有實事 ，幾一剎那。頌曰：
㈢རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཁམས་རྣམས་ནི་`{140-44b}`དུ། :རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་དུ།`[3 N-རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་དུ།]` རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་དུ། རྫས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་དུ། སྐད་ཅིག་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། 
*⑴kati vipāka-jās dhātavas, kati aupacayikās, kati naihṣyandikās, kati dravyayuktās, kati kṣaṇikās. āha——* 
`﹝040　內五有熟養　聲無異熟生　八無礙等流　亦異熟生性　餘三實唯法　剎那唯後三　﹞`

~~0◤ 【vipākajaupacayikāḥ pañcādhyātmaṃ /】`[025|08][S078-05]`~~ 
㈠【果報增長生　五內】。
㈡ 【內五有熟養】〖33_1_a〗。
㈢རྣམ་པར་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། །རྒྱས་ལས་བྱུང་བ་ནང་གི་ལྔ། །
*⑴vipāka-ja aupacayikās pañca adhyātmam* 
~~0◤adhyātmaṃ tāvat pañca dhātavaḥ cakṣurādayo vi-`[ 19b. 2B. III ]①`pākajāś caupacayikāś ca / `[025|09-][S078-06]` (037[MS](AMS1#^2a3B))~~ 
㈠釋曰：五內界，謂眼等五根，從果報及增長生。
㈡論曰：內五即是眼等五界，有異熟生及所長養。
㈢རེ་ཞིག་མིག་ལ་སོགས་པ་ནང་གི་ཁམས་ལྔ་པོ་དག་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡང་ཡིན་ལ། རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཡིན་ནོ། །
*⑴adhyātmam tāvat pañca dhātavas cakṣus ādayas vipāka jās ca aupacayikās ca* 
~~0◤naiḥṣyandikā na santi / tadvyatiriktaniṣyandābhāvāt / `[025|10][S078-07]`~~ 
㈠不從等流生，離果報增長.無別等流故。
㈡無等流者，離異熟生及所長養.無別性故。
㈢རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མེད་དེ། དེ་དག་ལས་`[4 PNལ།]`མ་གཏོགས་པ་རྒྱུ་མཐུན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ༑ །
*⑴naiḥṣyandikās na santi, tad-vyatirikta-niṣyanda-abhāvāt* 

~~0◤tatra vipāka`[MS. ā ^/+]`hetor jātāḥ`[MS. ḥ無]` vipākajāḥ / madhyapadalopāt gorathavat / `[025|10-][S078-08]`~~ 
㈠此中，從果報因生，名果報生。除中間因名故，譬如牛車。
㈡異熟因所生，名異熟生。如牛所駕車名曰牛車，略去中言.故作是說。
㈢དེ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ༑ བར་གྱི་ཚིག་མི་མངོན་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་བ་ལང་གི་ཤིང་རྟ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ༑ །
*⑴tatra vipāka-hetos jātās vipāka-jās. madhya-pada-lopāt go-ratha-vat* 
~~0◤phalakālaprāptaṃ vā ka`②`rma vipāka ity ucyate / `[MS. ya^/+]`vipacyata iti kṛtvā / tasmāj jātā vipākajāḥ / phalaṃ tu vipaktir eveti vipākaḥ / `[025|11-][S078-08]`~~ 
㈠復次，是業至果報熟時，說名果報，正能熟故。從此生故.說果報生；果者名熟。
㈡或所造業，至得果時.變而能熟，故名異熟。果從彼生.名異熟生；彼所得果.與因別類，而是所熟，故名異熟。
㈢ཡང་ན་འབྲས་བུའི་དུས་སུ་ཕྱིན་པའི་ལས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་སོ། །འབྲས་བུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པས་རྣམ་པར་`(79-109)`སྨིན་པའོ། །
*⑴phala-kāla-prāptam vā karma vipākas iti ucyate, vipacyate iti kṛtvā. tasmāt jātās vipāka-jās. phalam tu vipaktis eva iti vipākas* 
~~0◤bhavatu`{1. S.Y. adds vā and omits phala |}` phalahetau phalopacāro yathā phale`{2. MS. phala |}` hetūpacāraḥ / `[025|13][S078-10]`~~ 
㈠復次，於因可立果名，如果中立因名。
㈡或於因上`[上‹麗›，土‹大›]`.假立果名，如於果上.假立因名。
㈢ཡང་ན་རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བཏགས་`[1 PNབརྟགས།]`པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུ་བཏགས་`[2 PNབརྟགས།]`པ་
*⑴bhavatu vā (phala-)hetau phala-upacāras, yathā phale hetu-upacāras——* 
~~0◤“ṣaḍ i`③`māni sparśāyatanāni paurāṇaṃ karma veditavyam” iti / `[025|13-][S078-10]`~~ 
㈠如經言：此六種觸入，應知是宿業。
㈡如契經說：今六觸處，應知即是昔所造業。[akgm](俱舍所依阿含#1.44) 
㈢རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་སྔོན་གྱི་ལས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །
*⑴ṣaṭ imāni sparśa-āyatanāni paurāṇam karma veditavyam iti*  ^agm1z44

~~0◤āhārasaṃskārasvapnasamādhiviśeṣair upacitā aupacayikāḥ / `[025|14-][S078-12]`~~ 
㈠飲食.將養.寢臥.三摩提等.勝緣所資益，名增長生。
㈡飲食.資助.眠睡.等持，勝緣所益，名所長養。
㈢ཟས་དང་། ལེགས་པར་བྱ་བ་དང་། གཉིད་ལོག་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཁྱད་པར་དག་གིས་རྒྱས་པར་བྱས་པ་རྣམས་ནི་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་དག་གོ། །
*⑴āhāra-saṃskāra-svapna-samādhi-viśeṣais upacitās aupacayikās* 

~~0◤brahmacaryeṇa cety eke / anupaghātamā`④`traṃ tu tena syān nopacayaḥ / `[025|15][S079-01]`~~ 
㈠有餘師說：由梵行故增長。此言不然。何以故。梵行但不為損，無有益義。
㈡有說：梵行亦能長養。此唯無損，非別有益。
㈢གཞན་དག་ན་རེ་ནི་`[3 PN-ནི།]`ཚངས་པར་སྤྱོད་པས་ཀྱང་རྒྱས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེས་ནི་མི་གནོད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་རྒྱས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴brahṃacaryeṇa ca iti eke. an-upaghāta-mātram tu tena syāt, na upacayas* 

~~0◤vipākasantānasyopacayasantānaḥ pratiprākāra ivāra`[MS. ā^/+]`kṣā / `[025|15-][S079-01]`~~ 
㈠於果報相續，增長相續.能為護持，猶如外城.防守內城。
㈡長養`[相＝有‹明›]`相續.常能護持.異熟相續，猶如外郭.防援內城。
㈢རྒྱས་པའི་རྒྱུད་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུད་ལ་ཕྱིར་བཞིན་དུ་ཀུན་ཏུ་བསྲུང་ངོ་། །
*⑴vipāka-santānasya upacaya-santānas pratiprākāras iva ārakṣā* 

~~0◤śabda aupa`[MS. ā^/+]`cayiko naiḥṣyandikaś cāsti / `[025|16-][S079-03]`~~ 
㈠聲界，或增長生.或等流生，
㈡聲有等流.及所長養，
㈢སྒྲ་ནི་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡོད་ཀྱི། 
*⑴śabdas aupacayikas naiḥṣyandikas ca asti* 
~~0◤ 【vipākajaḥ /`{3. MS. vipākajo na |}`】`[025|18][S079-04]`~~ 
~~0◤ 【na śabdaḥ 】`[025|19][S079-05]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【聲非報】。
㈡無異熟生。{【聲無異熟生】〖33_1_b〗}
㈢སྒྲ་ནི་རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་མིན། །
*⑴vipāka-jas na śabdas* 
~~0◤kiṃ `⑤`kāraṇam / īhātaḥ`{4. S.Y. icchātaḥ |}` pravṛtteḥ / `[025|20][S079-06]`~~ 
㈠釋曰：云何不從果報生。隨欲生故。
㈡所以者何。隨欲轉故。
㈢ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདོད་དགུར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴kim kāraṇam. īhātas(icchātas) pravṛttes* 

~~0◤yat tarhi prajñaptiśāstre uktaṃ “pāruṣyavirateḥ subhāvitatvād brahmasvaratā mahāpuruṣalakṣaṇaṃ nirvarttata” iti / `[025|20-][S079-07]`~~ 
㈠若爾，於假名論中.云何說「由永離惡口.善修不惡口戒故，得梵音大人相生」。
㈡若爾，不應施設論說「善修遠離麁惡語故，感得大士梵音聲相」。
㈢འོ་ན་གང་བསྟན་བཅོས་བཏགས་པ་ལས། ཚིག་རྩུབ་པོ་སྤོང་བ་ཤིན་ཏུ་བསྒོམ་`[4 PNབསྒོམས༑]`པའི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་ཚངས་པའི་དབྱངས་ཉིད་འགྲུབ་བོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །
*⑴yat tarhi prajñapti-śāstre uktam——  “pāruṣya-virates su-bhāvita-tvāt brahma-svaratā mahāpuruṣa-lakṣaṇam nirvartate” iti* 
~~0◤tṛtīyā'sau`{5. MS. tṛtīyānsau |}` paraṃ`⑥`paretyeke / karmabhyo hi bhūtā`[MS. e^/+]`ni bhūtebhyaḥ śabdaḥ`[MS. /+]` iti / `[025|21][S079-08]`~~ 
㈠餘師說：聲屬第三傳。從業生霜佉四大，從霜佉四大生聲。`[śaṅkha]`
㈡有說：聲屬第三傳故，雖由彼生.而非異熟。謂從彼業生諸大種，從諸大種緣擊發聲。
㈢ཁ་ཅིག་ན་རེ་ནི་`[5 PN-ནི།]`བརྒྱུད་པ་འདི་ནི་གསུམ་པ་ཡིན་ཏེ། ལས་དག་ལས་ནི་འབྱུང་བ་རྣམས་འགྲུབ། འབྱུང་བ་རྣམས་ལས་ནི་སྒྲ་འགྲུབ་བོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴tṛtīyā asau paraṃparā iti eke—— karmabhyas hi bhūtāni, bhūtebhyas śabdas iti* 
~~0◤pañcamy asau paraṃparety apare / karmabhyo hi`{6. S.Y. omits hi |}` vipākajāni mahābhūtāni`{7. S.Y. omits mahā |}` `[MS. /+]` `[025|22][S079-09]`~~ 
㈠復有餘師說：聲屬第五傳。從業生果報四大。
㈡有說：聲屬第五傳故，雖由彼生.而非異熟。謂彼業生異熟大種。
㈢ཁ་ཅིག་ན་རེ་བརྒྱུད་པ་འདི་ནི་ལྔ་པ་ཡིན་ཏེ། ལས་དག་ལས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་འབྱུང་བ་རྣམས་འགྲུབ༑ 
*⑴pañcamī asau paraṃparā iti apare—— karmabhyas hi vipāka jāni mahābhūtāni,* 
~~0◤tebhya`[MS. e^/]`ś cau`[MS. au=o]{8. Y. omits ca |}`pacayikāni tebhyo naiḥṣyandi`⑦`kāni tebhyaḥ śabda iti / `[025|22-][S079-10]`~~ 
㈠從果報四大生增長四大，從增長四大生等流四大，從等流四大生聲。
㈡從此傳生長養大種，此復傳生等流大種，此乃生聲。
㈢དེ་དག་ལས་ནི་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་འགྲུབ། དེ་དག་ལས་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་འགྲུབ་བོ། །དེ་དག་ལས་ནི་སྒྲ་འགྲུབ་བོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴tebhyas ca aupacayikāni, tebhyas naiḥṣyandikāni, tebhyas śabdas iti* 

~~0◤evaṃ tarhi śārīriky api vedanā karmajabhūtasaṃbhūtatvān na vipākaḥ`{9. S.Y. vipākajā |}` prāpnoti / `[025|24-][S079-11]`~~ 
㈠若爾，身受.從業所生四大生，不應成果報。
㈡若爾，身受.從業所生大種生故，應非異熟。
㈢དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་ལུས་ཀྱི་`{140-45a}`ཚོར་བ་ཡང་ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་འབྱུང་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །
*⑴evam tarhi śārīrikī api vedanā karma-ja-bhūta-saṃbhūta-tvāt na vipākas prapnoti* 
~~0◤yadi śabdavad yuktivirodhaḥ syāt / `[025|25][S079-11]`~~ 
㈠若受如聲，則違道理。
㈡若受如聲，便違正理。
㈢གལ་ཏེ་སྒྲ་བཞིན་དུ་རིགས་པ་དང་འགལ་བར་གྱུར་`[6 PNའགྱུར།]`ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །
*⑴yadi śabda vat yukti virodhas syāt* 

~~0◤ 【apratighā aṣṭau naiḥṣyandi-`[ 20a. 2A. IV ]①`ka`{10. G. naiṣyandika |}`vipākajāḥ // VAkK_1.37 //】`[025|26][S080-01]` (038[MS](AMS1#^2a4A))~~ 
㈠〔偈曰〕：【八種無礙界　流生果報生】。
㈡{【八無礙等流_c　亦異熟生性】〖33_1_d〗}
㈢རྒྱུ་མཐུན་ལས་བྱུང་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས། །ཐོགས་པ་མེད་པ་བརྒྱད། 
*⑴apratighās aṣṭau naiṣyandika-vipāka-jās* 
~~0◤katame 'ṣṭau / sapta cittadhātavo dharmadhātuś ca / naiḥṣyandikāḥ sabhāgasarvatragahetujanitāḥ / `@026`vipākajā vipākahetujanitāḥ / `[025|27-026|01][S080-02]`~~ 
㈠釋曰：何者為八。七識界及法界。是等流所生，從同類因及遍行因所生故。果報生者，謂從果報因生。
㈡八無礙者，七心法界。此有等流.異熟生性。同類遍行因所生者，是等流性。若異熟因所引生者，名異熟生。
㈢བརྒྱད་གང་ཞེ་ན། `(79-110)`སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དག་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཏེ་སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་རྣམས་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་དག་གོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དག་གོ། །
*⑴katame ṣṭau. sapta citta dhātavas dharmadhātus ca. naiḥṣyandikās sabhāga-sarvatraga-hetu-janitās vipāka jās vipāka hetu janitās* 
~~0◤aupacayikā na santy apratighā`②`nāṃ cayābhāvāt`{1. S.Y. nahi ta aupacayikāḥ saṃcayābhāvāt |}` /`[MS. /+]` `[026|01][S080-04]`~~ 
㈠此八界無增長生，無礙法無增長故。
㈡諸無礙法.無積集故，非所長養。
㈢རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མེད་དེ། ཐོགས་པ་མེད་པ་རྣམས་ལ་རྒྱས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴aupacayikā na santi, apratighānām caya-abhāvāt* 

~~0◤ 【tridhā'nye`[MS. //+]`】`[026|02][S080-05]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【餘三】。
㈡{【餘三】〖34_1_a〗}
㈢གཞན་རྣམ་གསུམ། 
*⑴tridhā anye* 
~~0◤anye catvāraḥ śeṣā rūparasagandhaspraṣṭavyadhātavaḥ / te vipākajā apy aupacayikā api naiḥṣyandikā api /`[MS. /+]` `[026|03][S080-06]`~~ 
㈠釋曰：餘四界，謂色香味觸。或果報生，或增長生，或等流生。
㈡餘謂餘四，色香味觸，皆通三種。有異熟生，有所長養，有等流性。
㈢གཞན་ནི་ལྷག་མ་བཞི་པོ་གཟུགས་དང་། :སྒྲ་དང་།`[1 PN-སྒྲ་དང་།]` དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་དག་སྟེ། དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དག་ཀྱང་ཡིན། རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་དག་ཀྱང་ཡིན། རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་དག་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །
*⑴anye catvāras śeṣās rūpa-rasa-gandha-spraṣṭavya-dhātavas, te vipāka jās api, aupacayikā api, naiṣyandikās api* 

~~0◤ 【dravyavān ekaḥ`[MS. //+]`】`[026|05][S080-08]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【一有物】。
㈡{【實唯法】〖34_1_a〗}
㈢རྫས་དང་ལྷན་ཅིག །
*⑴dravyavān ekas 有實事dravyavat/dravyayukta* 
~~0◤asaṃskṛtaṃ hi sā`③`ratvād dravyam / tac ca dharmadhātāv asty ato dharmadhātur eko dravyayuktaḥ /`[MS. /+]` `[026|06][S080-09]`~~ 
㈠釋曰：是無為法，有貞實故成物。此於法界中有，故唯一法界有物。
㈡實唯法者，實謂無為，以堅實故。此法界攝，故唯法界獨名有實。
㈢འདུས་མ་བྱས་ནི་བརྟན་པའི་ཕྱིར་རྫས་སོ། །དེ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ལ་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་གཅིག་པུ་`[2 PNཏུ།]`རྫས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴asaṃskṛtam hi sāra-tvāt dravyam. tat ca dharma-dhātau asti, atas dharma-dhātus ekas dravya-yuktas* 

~~0◤ 【kṣaṇikāḥ paścimās trayaḥ /`[MS. /+]`】`[026|07][S080-11]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【後三一剎那】。ⅱ
㈡{【剎那唯後三】〖34_1_b〗}
㈢ཐ་མ་གསུམ་སྐད་ཅིག་མ་སྟེ། 
*⑴kṣaṇikās paścimās trayas* 
~~0◤manodhātur dharmadhātur manovijñānadhātuś ca`{2. MS. manodhāturmanovijñānadhātuśca |}` pāṭhakrameṇa paścimāḥ / `[026|08][S080-12]`~~ 
㈠釋曰：意界法界意識界，由文句次第，故言後三。
㈡意法意識名為後三，於六三中最後說故。唯此三界有一剎那。
㈢ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནི་འདོན་པའི་རིམ་པས་ཐ་མ་དག་ཡིན་ཏེ། 
*⑴manas-dhātus dharma-dhātus manas-vijñāna-dhātus ca pāṭha-krameṇa paścimās* 
~~0◤te prathamānāsra`④`ve duḥkhe dharmajñānakṣāntikalāpe kṣaṇam ekam anaiḥṣyandikā bhavanty ataḥ kṣaṇikā ity ucyante / `[026|08-][S080-12]`~~ 
㈠此三於初無流苦法忍.一剎那中，非等流生故，言一剎那。
㈡謂初無漏苦法忍品，非等流故，名一剎那。此說究竟非等流者。
㈢དེ་དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི:བཟོད་པའི་`[3 PN-བཟོད་པའི།]`དང་པོ་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པའི་ཚོགས་ལ་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ`[4 P-ཏེ།]`། དེའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མ་རྣམས་ཞེས་བྱའོ། །
*⑴te prathama-anāsrave duḥkhe dharma-jñāna-kṣānti-kalāpe kṣaṇam ekam anaiḥṣyandikās bhavanti, atas kṣaṇikās iti ucyante* 
~~0◤anyasaṃbhūtasaṃskṛto nāsti kaścid anaiḥṣyandikaḥ / `[026|09-][S081-01]`~~ 
㈡餘有為法，無非等流。
㈢འདུས་བྱས་གཞན་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་མ་བྱུང་བ་འགའ་ཡང་མེད་དོ། །
*⑴anya-saṃbhūta-saṃskṛtas na asti kaścid anaiḥṣyandikas* 
~~0◤tatra duḥkhe`{3. Y. one reading is duḥkhadharma... |}` dharma`⑤`jñānakṣāntisaṃprayuktaṃ cittaṃ manodhātur mano`[MS. ma^//+]`vijñānadhātuś ca / śeṣās tatsahabhuvo dharmadhātuḥ // `[026|10-][S081-01]`~~ 
㈠此中，苦法忍相應心，謂意界意識界；與彼共生相應法。
㈡苦法忍相應心，名意界意識界；餘俱起法.名為法界。
㈢དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །
*⑴tatra duḥkhe dharma-jñāna-kṣānti-saṃprayuktam cittam manas-dhātus, manas-vijñāna-dhātus ca. śeṣās tad-sahabhuvas dharma-dhātus* 

# 〖34_1_c〗
`D2.3.15.得成就門` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#D2.3.15.得成就門)　[Vy34cd_1](AKBhvy-1b#〖34_1〗‹cd›)　
~~0◤idaṃ vicāryate / `[026|12-025|12][S081-03]`~~ 
㈠應簡擇此義。
㈡如是已說異熟生等。今應思擇。
㈢འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། 
*⑴idam vicāryate ——* 
~~0◤yaś cakṣurdhātunā'samanvāgataḥ samanvāgamaṃ pratila`⑥`bhate cakṣurvijñānadhātunā'pi saḥ / `[026|12-][S081-03]`~~ 
㈠若人不與眼界相應.後至得相應，為與眼識界相應不。
㈡若有眼界.先不成就.今得成就，亦眼識耶。
㈢གང་གིས་`[5 PN-གིས།]`མིག་གི་ཁམས་དང་མི་ལྡན་པ་ལས་ལྡན་པ་འཐོབ་པ་དེ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡང་ཡིན་ནམ། 
*⑴yas cakṣus-dhātunā asamanvāgatas samanvāgamam pratilabhate cakṣus-vijñāna-dhātunā api sas* 
~~0◤yo vā cakṣurvijñānadhātunā cakṣurdhātunā'pi saḥ /`[MS. /+]` āha /`[MS. /+]` `[026|13][S081-04]`~~ 
㈠若人與眼識界相應，為與眼界相應不。〔偈曰〕：
㈡若眼識界.先不成就.今得成就，亦眼界耶。如是等問，今應略答。頌曰：
㈢གང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཡིན་པ་དེ་མིག་གི་ཁམས་དང་ཡང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། 
*⑴yas vā cakṣus-vijñāna-dhātunā cakṣus-dhātunā api sas. āha——* 
`﹝041　眼與眼識界　獨俱得非等　﹞`
~~0◤ 【cakṣurvijñānadhātvoḥ syāt pṛthak lābhaḥ`[MS. /+]` sahāpi ca // VAkK_1.38 //】`[026|14][S081-05]`~~ 
㈠【眼根與識界　獨俱得復有】。
㈡ 【眼與眼識界_c　獨俱得非等】〖34_1_d〗。
㈢མིག་དང་ནི། `(79-111)`རྣམ་ཤེས་ཁམས་དག་སོ་སོ་དང་། །ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡང་འཐོབ་པ་ཡོད། །
*⑴cakṣus-vijñāna-dhātvos syāt pṛthak lābhas saha api ca* 

~~0◤pṛthak tāvat syāc cakṣurdhātu`⑦`nā na cakṣurvijñānadhātunā / `[026|15][S081-06]`~~ 
㈠釋曰：獨得者，有與眼界相應，不與眼識相應。
㈡論曰：獨得者，謂或有眼界.先不成就.今得成就，非眼識。
㈢རེ་ཞིག་སོ་སོ་ནི་མིག་གི་ཁམས་དང་ཡིན་ལ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། 
*⑴pṛthak tāvat syāt cakṣus-dhātunā, na cakṣus-vijñāna-dhātunā* 
~~0◤kāmadhātau krameṇa cakṣurindriyaṃ pratilabhamānaḥ / ārūpyadhātucyutaś ca dvitīyādiṣu dhyāneṣūpapadyamānaḥ / `[026|15-][S081-06]`~~ 
㈠如人於欲界中，次第至得眼根；或從無色界墮，於第二定等中生。
㈡謂生欲界漸得眼根；及無色沒，生二三四靜慮地時。
㈢འདོད་`{140-45b}`པའི་ཁམས་ན་རིམ་གྱིས་མིག་གི་དབང་པོ་འཐོབ་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེ་བ་ནའོ། །
*⑴kāmadhātau krameṇa cakṣus-indriyam pratilabhamānas. ārūpya-dhātu-cyutas ca dvitīya-ādiṣu dhyāneṣu upapadyamānas* 

~~0◤syāc cakṣurvijñānadhātunā na cakṣurdhā-`[ 20b. 2B. IV ]①`tunā /`[MS. 無/]` `[026|16-][S081-06]` (039[MS](AMS1#^2a4B))~~ 
㈠有與眼識相應，不與眼界相應。
㈡或有眼識.先不成就.今得成就，非眼界。
~~0◤dvitīyādidhyānopapannaś cakṣurvijñānasaṃmukhī`{4. S.Y. vijñānaṃ saṃmukhī..., D. vijñānamasaṃmukhī..|}`kurvāṇas tatpracyutaś cādhastād upapadyamānaḥ / `[026|17-][S081-08]`~~ 
㈠如人已生第二定已，引眼識現前；從彼退.於下界生。
㈡謂生二三四靜慮地，眼識現起；及從彼沒.生下地時。
㈢མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ཡིན་ལ་མིག་གི་ཁམས་དང་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་དང་། དེ་དག་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འོག་`[1 PNཐོག]`མར་སྐྱེ་བ་ནའོ། །
*⑴syāt cakṣus-vijñāna-dhātunā, na cakṣus-dhātunā, dvitīya-ādi-dhyāna-upapannas cakṣus-vijñāna saṃmukhīkurvāṇas tat-pracyutas ca adhastāt upapadyamānas* 

~~0◤sahāpi syād ubhayena samanvāgamaṃ pratilabhate / ārūpyadhātucyutaḥ kāma`②`dhātau brahmaloke copapadyamānaḥ / `[026|18-][S082-01]`~~ 
㈠或俱得者，有與眼界眼識界.一時相應，如人從無色界墮.生欲界.或生初定。
㈡俱得者，謂或有二界.先不成就.今得成就，謂無色沒生.於欲界及梵世時。
㈢ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡང་ནི་གཉི་ག་དང་ལྡན་པ་`[2 PN+ཐོབ་པ།]`ཡང་ཡོད་དེ། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདོད་པའི་ཁམས་དང་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བ་ནའོ། །
*⑴saha api syāt ubhayena samanvāgamam pratilabhate. ārūpya-dhātu-cyutas kāma-dhātau brahma-loke ca upapadyamānas* 
~~0◤nobhayena /`[MS. 無/]` etān ākārān sthāpayitvā / `[026|19][S082-03]`~~ 
㈠或俱不得者，除前三句。
㈡非者俱非，謂`[除＝染‹宮›]`除前相。
㈢གཉི་ག་དང་`[3 PN-དང་།]`མ་ཡིན་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །
*⑴na ubhayena, etān ākārān sthāpayitvā* 

~~0◤yaś cakṣurdhātunā samanvāgataś cakṣurvijñānadhātunā'pi saḥ / catuṣkoṭikaḥ / `[026|20][S082-03]`~~ 
㈠若人與眼界相應，為與眼識界相應不。有四句。
㈡等謂，若有成就眼界.亦眼識耶。應作四句。
㈢གང་མིག་གི་ཁམས་དང་ལྡན་པ་དེ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི:ཁམས་དང་ཡང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ། 
*⑴yas cakṣus-dhātunā samanvāgatas cakṣus-vijñāna-dhātunā api sas. catuṣkoṭikas* 
~~0◤prathamā koṭir dvitīyā`③`diṣu dhyāneṣūpapannaś cakṣurvijñānāsaṃmukhī`[MS. bhā^//+]`kurvāṇaḥ`{5. D. ... vijñānamasaṃmukhīkurvāṇaḥ |}` / `[026|21][S082-05]`~~ 
㈠第一句者，若人於第二定等中，已受生，不引眼識令現前。
㈡第一句者，謂生二三四靜慮地，眼識不起。
㈢མུ་དང་པོ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པ་ནའོ། །
*⑴prathamā koṭis dvitīya-ādiṣu dhyāneṣu upapannas cakṣus-vijñāna-asaṃmukhīkurvāṇas* 
~~0◤dvitīyā kāmadhātāv alabdhavihīna`{6. D. vihīnaṃ |}`cakṣuḥ / `[026|22][S082-06]`~~ 
㈠第二句者，若人於欲界，未得眼根.及已失眼根。
㈡第二句者，謂生欲界，未得眼根.及得已失。
㈢གཉིས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ན་མིག་མ་ཐོབ་པ་དང་ཉམས་པའོ། །
*⑴dvitīyā kāma-dhātau alabdha-vihīna-cakṣus* 
~~0◤tṛtīyā kāmadhātau labdhāvihīnacakṣuḥ prathamadhyānopapa`④`nno`{S.Y. o=aśca}` dvitīyādidhyānopapannaś ca paśyan / `[026|22-][S082-07]`~~ 
㈠第三句者，若人於欲界.已得眼根不失，或生初定，二定等中.正見色。
㈡第三句者，謂生欲界.得眼不失，及生梵世，若生二三四靜慮地.正見色時。
㈢གསུམ་པ་ནི་འདོད་པའི་`[4 PN-ཁམས་དང་ཡང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།……གསུམ་པ་ནི་འདོད་པའི།]`ཁམས་ན་མིག་གི་`[5 PN-གི།]`ཐོབ་པ་དང་མ་ཉམས་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོར་སྐྱེས་པ་དང་། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་`[6 PN+`ལྟ་བ`།]`ལྟ་བུའོ། །
*⑴tṛtīyā kāmadhātau labdha-avihīna-cakṣus, prathama-dhyāna-upapannas ca, dvitīya-ādi-dhyāna-upapannas ca paśyan* 
~~0◤caturthy etān ākārān sthāpayitvā / `[026|23-][S082-03]`~~ 
㈠`[第＝等‹宮›]`第四句者，除前三句。
㈡第四句者，謂除前相。
㈢བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །
*⑴catuṛthī etān ākārān sthāpayitvā* 

~~0◤evaṃ cakṣurdhāturūpadhātvoś cakṣurvijñānarūpadhātvoś ca pratilambhasamanvāgamau ya`⑤`thāyogamabhyūhitavyau / `[026|24-][S083-01]`~~ 
㈠眼界與色界.眼識界與色界，至得句義，應如此思量。
㈡如是眼界與色界.眼識與色界，得成就等，如理應思。
㈢དེ་བཞིན་དུ་མིག་གི་ཁམས་དང་གཟུགས་དག་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། གཟུགས་དག་འཐོབ་པ་དང་ལྡན་པ་དག་ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་བརྟག་པར་བྱའོ། །
*⑴evam cakṣus-dhātu-rūpa-dhātvos cakṣus-vijñāna-rūpa-dhātvos ca pratilambha-samanvāgamau yathāyogam abhyūhitavyau* 
~~0◤etasya prasaṅgasya samuccayārthaś caśabdaḥ`[MS. /+]` sahāpi ca i`[MS. a i=e]`ti / `[026|25][S083-02]`~~ 
㈠為引如此思量，故言復。
㈡為攝如是所未說義，是故頌中總復言等。
㈢ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་ཡང་གི་སྒྲ་ནི་ཞར་ལ་འོངས་པ་འདི་བསྡུ་བའི་དོན་ཏོ། །
*⑴etasya prasaṅgasya samuccaya-arthas ca-śabdas saha api ca iti* 

# 〖35_1_a〗
`D2.3.16.內外門` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#D2.3.16.內外門)　[Vy35ab_1](AKBhvy-1b#〖35_1〗‹ab›)　
~~0◤`@027`katy ādhyātmikā dhātavaḥ kati bāhyāḥ /`[MS. /+]` `[027|01][S083-03]`~~ 
㈠有幾界為我依，幾界為我依外。
㈡如是已說.得成就等。十八界中，幾內幾外。
㈢ཁམས་དུ་དག་གཅིག་ནི་`[7 PN-ནི།]`ནང་གི་ཡིན། དུ་དག་གཅིག་ནི་ཕྱིའི་ཡིན་ཞེ་ན། 
*⑴kati ādhyātmikās dhātavas, kati bāhyās* 
~~0◤ 【dvādaśādhyātmikāḥ`[MS. //+]` 】`[027|02][S083-04]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【十二界我依】。
㈡頌曰：【內十二眼等】〖35_1_a〗
㈢ནང་གི་`(79-112)`བཅུ་གཉིས། 
*⑴dvādaśa ādhyātmikās* 
~~0◤katame dvādaśa /`[MS. /+]` `[027|03][S083-05]`~~ 
㈠釋曰：何者十二。
㈢བཅུ་གཉིས་གང་དག་ཅེ་ན། 
*⑴katame dvādaśa* 
~~0◤ 【hi`⑥`tvā rūpādīn`[MS. /+]` 】`[027|04][S083-06]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【除色等】。
㈡{【色等六為外】〖35_1_b〗}
㈢གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་
*⑴hitvā rūpa-ādīn* 
`﹝042　內十二眼等　色等六為外　﹞`

~~0◤ṣaḍ vijñānāni ṣaḍ āśrayā ity ete dvādaśa dhātava ādhyātmikāḥ / `[027|05][S083-07]`~~ 
㈠釋曰：六識六根，此十二界名我依。
㈡論曰：六根六識，十二名內。
㈢རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་། རྟེན་དྲུག་སྟེ། ཁམས་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ནི་ནང་གི་ཡིན་ནོ། །
*⑴ṣaṭ vijñānāni ṣaṭ āśrayās—— iti ete dvādaśa dhātavas ādhyātmikās* 
~~0◤rūpādayas tu ṣaḍ viṣayadhātavo bāhyāḥ / `[027|05-][S083-07]`~~ 
㈠色等六塵界名外。
㈡外謂所餘色等六境。我依名內，外謂此餘。==\[[Kvy1](AKBhvy-1b#^zclh73)]== 
㈢གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་གྱི་ཁམས་དྲུག་པོ་དེ་དག་ནི་ཕྱིའི་ཡིན་ནོ། །
*⑴rūpa-ādayas tu ṣaṭ viṣaya-dhātavas bāhyās*  ^s717ib

~~0◤ātmany asati katham ādhyātmikaṃ`{1. MS. ... kathamadhyātmikaṃ |}` bāhyaṃ vā / `[027|06][S084-01]`~~ 
㈠我既是無，云何說我依及我依外。
㈡我體既無，內外`[何有＝根不‹明›]`何有。
㈢བདག་མེད་ན་ཇི་ལྟར་ན་ནང་གི་འམ། ཕྱིའི་ཡིན་ཞེ་ན། 
*⑴ātmani asati katham ādhyātmikam, bāhyam vā* 
~~0◤ahaṃkārasan`[MS. san作saṃ]⑦`niśrayatvāc cittam ātmety upacaryate / `[027|06-][S084-01]`~~ 
㈠我慢依止故，假說心為我。
㈡我執依止故，假說心為我。
㈢སེམས་ནི་ངར་འཛིན་པའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བདག་ཅེས་ཉེ་བར་འདོགས་ཏེ། 
*⑴ahaṅkāra-saṃniśraya-tvāt cittam ātmā iti upacaryate* 
~~0◤ “ātmanā hi sudāntena svargaṃ prāpnoti paṇḍita” ity uktam / `[027|08][S084-03]`~~ 
㈠如偈言：我是我善依，異此何勝依，若我好調伏，智人得解脫。
㈡故契經說：由善調伏我，智者得生天。[akgm](俱舍所依阿含#1.45) 
㈢མཁས་པས་བདག་ཉིད་ཤིན་ཏུ་ནི། །དུལ་བས་མཐོ་རིས་ཐོབ་`[1 PNའཐོབ།]`པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་ལ། 
*⑴“ātmanā hi sudāntena svargam prāpnoti paṇḍitas” iti uktam* 
~~0◤cittasya cānyatra damanamuktaṃ bhagavatā / `[027|09][S084-04]`~~ 
㈠有餘處佛世尊說.唯調伏心，
㈡世尊餘處.說調伏心，
㈢བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཞན་ལས། 
*⑴cittasya ca anyatra damanam uktam bhagavatā——* 
~~0◤“cittasya damanaṃ sādhu cittaṃ dāntaṃ sukhāva-`[ 21a. 2A. V ]①`ham” iti // `[027|10][S084-05]` (040[MS](AMS1#^2a5A))~~ 
㈠如偈言：調伏心最勝，心調引樂故。
㈡如契經言：應善調伏心，心調能引樂。
㈢སེམས་དུལ་བ་ནི་ལེགས་པ་སྟེ༑ །སེམས་དུལ་བས་ནི་བདེ་བ་འདྲེན། །ཞེས་སེམས་དུལ་བ་ཡིན་པར་གསུངས་པས་
*⑴cittasya damanam sādhu cittam dāntam sukha-āvaham iti*  ^agm1z45

~~0◤ata ātmabhūtasya cittasyāśrayabhāvena pratyāsannatvāt / cakṣurādīnām ādhyātmikatvaṃ rūpādīnāṃ viṣayabhāvād bāhyatvam / `[027|11][S084-06]`~~ 
㈠是心世間說為我，眼等為此依止.及親近故，是故說眼等名我。依色等為境界，故稱外。
㈡故但於心.假說為我，眼等為此所依親近，故說名內。色等為此所緣踈遠，故說名外。
㈢དེའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་ནི་སེམས་བདག་ཏུ་གྱུར་པའི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཉེ་བར་གྱུར་`{140-46a}`པའི་ཕྱིར་ནང་གི་ཉིད་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཉིད་ཡིན་ནོ། །
*⑴atas ātma-bhūtasya cittasya āśraya-bhāvena pratyāsanna(√sad)-tvāt,  cakṣus-ādīnām ādhyātmika-tvam, rūpa-ādīnām viṣaya-bhāvāt bāhya-tvam* 

~~0◤evaṃ tarhi ṣaḍ vijñānadhātava ādhyātmikā na prā`②`pnuvanti / na hy ete manodhātutvam aprāptāś cittasyāśrayībhavanti / `[027|12-][S084-08]`~~ 
㈠若爾，六識界.應不成我依。何以故。六識未至意界位.不得為心依。
㈡若爾，六識.應不名內，未至意位.非心依故。
㈢དེ་ལྟ་ན། འོ་ན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་པོ་དག་ནང་གི་ཡིན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཉིད་དུ་མ་གྱུར་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྟེན་དུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། 
*⑴evam tarhi ṣaṭ vijñāna-dhātavas ādhyātmikās na prāpnuvanti. na hi ete manas-dhātu-tvam a-prāptās cittasya āśrayī-bhavanti.* 
~~0◤yadā tadā ta eva te bhavantīti lakṣaṇaṃ nātivarttante / `[027|13][S084-09]`~~ 
㈠是時若作意界，即六識作非餘；故六識不離意界體。
㈡至意位時，不失六識界；未至意位.亦非越意相。
㈢གང་གི་ཚེ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ན་ཡང་དེ་དག་ཉིད་དེ་དག་ཡིན་ཏེ་མཚན་ཉིད་ལས་ནི་མི་འདའོ། །
*⑴yadā tadā te eva te bhavanti iti, lakṣaṇam na ati-vartante* 
~~0◤anyathā hi manodhāturatīta eva syān nānāgatapratyutpannaḥ / iṣya`③`nte cāṣṭādaśa dhātavas traiyadhvikāḥ / `[027|14-][S084-10]`~~ 
㈠若不爾，意界唯過去，非未來現在。彼部許十八界有三世故。
㈡若異此者，意界唯應在過去世，六識唯在現在未來。便違自宗.許十八界皆通三世。
㈢དེ་ལྟ་`[2 PNལྟར།]`མ་ཡིན་ན་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་འདས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་འགྱུར་གྱི་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་པར་ནི་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དག་ནི་དུས་གསུམ་པ་ཡིན་པར་ཡང་འདོད་དོ། །
*⑴anyathā hi manas-dhātus atītas eva syāt, na anāgata-pratyutpannas. iṣyante ca aṣṭādaśa dhātavas traiyadhvikās* 
~~0◤yadi cā`{2. S.Y. vā |}`nāgatapratyutpannasya vijñānasya manodhātulakṣaṇaṃ na syāt`[MS. /+]` atīte 'py adhvani manodhātur na vyavasthāpyeta / nahi lakṣaṇasyādhva`④`su vyabhicāro 'stīti // `[027|15-][S084-12]`~~ 
㈠若未來現在識.無意界體相，於過去中.亦不可立為意界。何以故。相於三世.無不定義故。
㈡又若未來現在六識.無意界相，過去意界.亦應不立。相於三世.無改易故。
㈢གལ་ཏེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིད་ཀྱི:ཁམས་ཀྱི་`[3 PN-ཁམས་ཀྱི།]`མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པར་གྱུར་ན་འདས་པའི་དུས་ན་ཡང་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་སུ་རྣམ་པར་གཞག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། མཚན་ཉིད་ནི་དུས་རྣམས་སུ་འཁྲུལ་པ་མེད་དོ། །
*⑴yadi ca anāgata-pratyutpannasya vijñānasya manas-dhātu-lakṣaṇam na syāt, atīte apy adhvani manas-dhātus na vyavasthāpyeta. na hi lakṣaṇasya adhvasu vyabhicāras asti iti*  ^kljpwm

# 〖35_1_c〗
`D2.3.17.同分彼同分門` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#D2.3.17.同分彼同分門)　[Vy35cd_1](AKBhvy-1b#〖35_1〗‹cd›)　
~~0◤`[MS. i^/+]⑧`ka`④[b]`ti dhātavaḥ sabhāgāḥ kati tatsabhāgāḥ / ekāntena tāvat`[MS. //+]` `[027|18][S085-01]`~~ 
㈠幾界有等分，幾界非等分。若一向有等分，
㈡已說內外。十八界中，幾是同分，幾彼同分。
㈢བརྟེན་པ་དང་བཅས་པའི་ཁམས་རྣམས་`[4 PN-རྣམས།]`ནི་དུ། དེ་དང་མཚུངས་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གཅིག་ཏུ། 
*⑴kati dhātavas sa-bhāgās, kati tad-sa-bhāgās. ekāntena tāvat——* 

##### 釋法同分
~~0◤ 【dharmasaṃjñakaḥ /`[MS. 無/]`】`[027|19][S085-02]`~~ 
~~0◤ 【sabhāgaḥ`[MS. //+]` 】`[027|20][S085-03]`~~ 
㈢`(79-113)`ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བརྟེན་`[1 PNབསྟེན།]`པ་དང་བཅས། 
*⑴dharma-saṃjñakas, sa bhāgas* 
㈠〔偈曰〕：【法界等分】。
㈡頌曰：【法同分】〖35_1_c〗。論曰：法同分者，謂一法界唯是同分。
`﹝043　法同分餘二　作不作自業　﹞`

~~0◤yo hi viṣayo yasya vijñānasya niyato yadi tatra tad vi`⑤`jñānam utpannaṃ bhavaty utpatti-dharmi vā`[MS. /+]` evaṃ`{3. Y. omits evaṃ |}` sa viṣayaḥ sabhāga`[MS. ḥ/+]` ity ucyate / `[027|21-][S085-04]`~~ 
㈠釋曰：是塵於識定為境，若識於中已生.及定生為法，是塵.說名等分。
㈡若境與識定為所緣，識於其中.已生生法，此所緣境.說名同分。
㈢གང་`[2 Nརེ།]`ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་གི་ཡུལ་དུ་ངེས་ལ་གལ་ཏེ་དེ་ལ་`[3 PNལས།]`རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་སྐྱེས་པ་འམ:སྐྱེས་པའི་`[4 PNསྐྱེ་བའི།]`ཆོས་ཅན་གྱི་ཡུལ་དེ་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་ལ། 
*⑴yas hi viṣayas yasya vijñānasya niyatas, yadi tatra tat vijñānam utpannam bhavati utpatti-dharmi vā, evam sa viṣayas sabhāgas, iti ucyate* 
~~0◤na ca so 'sti kaścid dharmadhāturyatra nānantaṃ manovijñānam utpanna`[MS. ṃ+]`m utpatsyate vā / `[027|22-][S085-05]`~~ 
㈠無一法界，此中無邊意識.非已生非應生。
㈡無一法界，不於其中.已正當生無邊意識。
㈢གང་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཐའ་ཡས་པ་མ་སྐྱེས་པ་འམ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་དེ། 
*⑴na ca sas asti kaścid dharmadhātus yatra na anantam manas-vijñānam utpannam, utpatsyate vā* 

~~0◤tathā hi `⑥`sarvāryapudgalānām idaṃ cittam avaśyam utpadyate “sarvadharmā anātmāna”`{4. MS. sarvadharmmānātmāna |}` iti / `[027|23-][S085-06]`~~ 
㈠何以故。一切聖人心緣法界.必如此生，謂一切法無我。
㈡由諸聖者.決定生心，觀一切法.皆為無我。
㈢འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་གང་ཟག་ཐམས་ཅད་`[5 PN+ལ།]`ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་`[6 PN-ལ།]`བདག་མེད་དོ་སྙམ་པའི་སེམས་འདི་སྐྱེའོ། །
*⑴tathā hi sarva-ārya-pudgalānām idam cittam avaśyam utpadyate——  sarva-dharmās anātmānas iti* 
~~0◤tasya ca svabhāvasahabhū`[MS. mi^//+]`nirmuktāḥ sarvadharmā ālambanam / `[027|14-][S085-08]`~~ 
㈠此心.離自性及共有法，餘一切法悉為境界。
㈡彼除自體及俱有法，餘一切法.皆為所緣。
㈢དེའི་དམིགས་པ་ཡང་རང་གི་ངོ་བོ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་མ་གཏོགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ། །
*⑴tasya ca svabhāva-sahabhū-nirmuktās sarva-dharmās ālambanam* 
~~0◤sa punaś cittakṣaṇo 'nyasya cittakṣaṇasyāla`⑦`mbanam `[027|25-][S085-08]`~~ 
㈠此剎那心，於第二剎那心.皆成境界。
㈡如是所除，亦第二念心所緣境。
㈢སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཡང་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་གཞན་གྱི་དམིགས་པ་མ་`[7 PN-མ།]`ཡིན་པས་
*⑴sa punar citta-kṣaṇas anyasya citta-kṣaṇasya ālambanam——* 
~~0◤iti dvayoḥ kṣaṇayoḥ sarvadharmā hyālambanaṃ`{5. Y. omits hi |}` bhavanti / tasmād dharmadhātur nityaṃ sabhāgaḥ / `[027|25-][S085-09]`~~ 
㈠於二剎那中，一切法皆成境界。是故法界恒是等分。
㈡此二念心，緣一切境.無不周遍。是故法界恒名同分。
㈢སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་ཀྱི་དམིགས་པར་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་`[8 PN-ལྟ།]`བས་ན་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ནི་རྟག་ཏུ་བརྟེན་`[9 PNབསྟེན།]`པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴iti dvayos kṣaṇayos sarva-dharmās hi ālambanam bhavanti. tasmāt dharma-dhātus nityam sa-bhāgas* 

##### 釋餘十七
~~0◤ 【tatsabhāgāś ca śeṣāḥ】`[027|27][S085-11]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【非等分餘】。
㈡{【餘二】〖35_1_c〗}
㈢ལྷག་མ་ནི། དེ་དང་མཚུངས་པ་དག་ཀྱང་ཡིན། །
*⑴tad-sabhāgās ca śeṣās* 
~~0◤sabhāgaś ceti `⑧`ca`⑦[b]`śabdaḥ / `[027|28][S085-12]`~~ 
㈠釋曰：除法界所餘界，非等分，亦有等分。
㈡餘二者，謂餘十七界，皆有同分.及彼同分。
㈢ཀྱང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་པའོ། །
*⑴sabhāgas ca iti ca-śabdas* 

~~0◤ko 'yaṃ tatsabhāgo nāma / `[027|28][S085-12]`~~ 
㈠何法名非等分。
㈡何名同分彼同分耶。
㈢དེ་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། 
*⑴kas ayam tat-sabhāgas nāma* 
~~0◤`@028`【yo na svakarmakṛt // VAkK_1.39 //】`[028|01][S085-13]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【不作自事】。
㈡謂作自業，不作自業。{【作不作自業】〖35_1_d〗}
㈢གང་ཞིག་རང་གི་ལས་མི་བྱེད། །
*⑴yas na sva karma kṛt* 
~~0◤`[ 21b. 2B. V ]①`uktaṃ bhavati yaḥ svakarmakṛt sa`{1. MS. ..kṛtsva |}` sabhāga iti / `[028|02][S085-14]` (041[MS](AMS1#^2a5B))~~ 
㈠釋曰：義至已說，若作自事，名有等分。
㈡若作自業，名為同分；不作自業，名彼同分。
㈢གང་རང་གི་ལས་བྱེད་པ་དེ་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། །
*⑴uktam bhavati—— yas sva-karma-kṛt sa sabhāgas iti* 

~~0◤tatra yena cakṣuṣā rūpāṇyapaśyat `[S086]`paśyati drakṣyati vā taducyate sabhāgaṃ cakṣuḥ / `[028|02-][S085-14-S086-01]`~~ 
㈠若眼界，已見色.正見色.當見色，說名有等分。
㈡此中，眼界，於有見色.已正當見，名同分眼。
㈢དེ་ལ་མིག་གང་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བ་དང་། ལྟ་བ་འམ་ལྟ་བར་འགྱུར་བའི་མིག་དེ་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་ཞེས་བྱ་སྟེ། 
*⑴tatra yena cakṣuṣā rūpāṇi apaśyat paśyati drakṣyati vā tat ucyate——  sa bhāgam acakṣus* 
~~0◤evaṃ yāvan manaḥ svena viṣayakāritreṇa vaktavyam / `[028|03-][S086-01]`~~ 
㈠乃至意界亦爾，由於塵自功能，立名等分。
㈡如是廣說.乃至意界，各於自境.應說自用。
㈢དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱི་བར་`{140-46b}`ལ་ཡང་རང་རང་`[10 PN-རང་།]`གི་ཡུལ་ལ་བྱེད་པས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །
*⑴evam yāvat manas svena viṣaya-kāritreṇa vaktavyam* 

~~0◤tatsa`②`bhāgaṃ cakṣuḥ kāśmīrāṇāṃ caturvidham / yad `[MS. a+]`dṛṣṭvā rūpāṇi niruddhaṃ`[MS. /+]` nirudhyate nirotsyate vā`[MS. //+]` yac cānutpattidharmi / `[028|04][S086-03]`~~ 
㈠罽賓國師說：非等分眼有四種，若眼根，不見色.已滅正滅當滅，無生為法。
㈡迦濕彌羅國毘婆沙師說：彼同分眼.但有四種，謂不見色.已正當滅，及不生法。
㈢ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལྟར་ན་དེ་དང་མཚུངས་པའི་མིག་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། གཟུགས་རྣམས་མ་མཐོང་བར་འགགས་པ་དང་། འགག་པ་དང་། འགག་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་གང་ཡིན་པའོ། །
*⑴tad-sabhāgam cakṣus kāśmīrāṇām catur-vidham—— yat adṛṣṭvā rūpāṇi niruddham, nirudhyate, nirotsyate vā, yat ca an-utpatti-dharmi* 
~~0◤pāścāttyānāṃ punaḥ pañcavidham / tadevānutpattidharmi dvidhā kṛtvā `③`vijñānasamāyuktaṃ `{2. Y. omits ca |}`cāsamāyuktaṃ ca / `[028|05-][S086-05]`~~ 
㈠西方諸師.說有五種：無生為法分為二分，一與識相應，一與識不相應。
㈡西方諸師.說有五種：謂不生法復開為二，一有識屬，二無識屬。
㈢ནུབ་ཕྱོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟར་ན་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་`(79-114)`རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། 
*⑴pāścāttyānām punar pañca-vidham—— tat eva anutpatti-dharmi dvidhā kṛtvā, vijñāna-samāyuktam ca a-samāyuktam ca* 
~~0◤evaṃ yāvat kāyo veditavyaḥ / manas tv anutpattidharmakam eva tatsabhāgam / `[028|07][S086-06]`~~ 
㈠乃至身亦爾。意根，但無生為法.名非等分。
㈡乃至身界，應知亦然。意彼同分，唯不生法。
㈢ལུས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཡིད་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཁོ་ན་དེ་`[1 PN+དང་།]`འདྲ་བ་ཡིན་ནོ། །
*⑴evam yāvat kāyas veditavyas. manas tu an-utpatti-dharmakam eva tad-sabhāgam* 

~~0◤rūpāṇi ca yāni cakṣuṣā'paśyat paśyati drakṣyati vā`[MS. /+]` `④`tāni sabhāgāni /`[MS. 無/]` `[028|07-][S086-07]`~~ 
㈠色者，若已見正見當見，名有等分。
㈡色界，為眼已正當見，名同分色。
㈢གཟུགས་གང་དག་མིག་གིས་མཐོང་བར་གྱུར་པ་དང་། མཐོང་བ་དང་། མཐོང་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ནི་བརྟེན་`[2 PNསྟེན།]`པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སོ། །
*⑴rūpāṇi ca yāni cakṣuṣā apaśyat, paśyati, drakṣyati vā, tāni sabhāgāni* 
~~0◤tatsabhāgāni caturvidhāni / yāny adṛṣṭāny eva niruddhāni nirudhyante nirotsyante vā`[MS. /+]` yāni cānutpattidharmīṇi / `[028|08][S086-08]`~~ 
㈠非等分有四種：若色，非所見.已滅正滅當滅，無生為法，名非等分。
㈡彼同分色，亦有四種：謂非眼見.已正當滅，及不生法。
㈢དེ་དང་འདྲ་བ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། གང་དག་མ་མཐོང་བ་ཉིད་དུ་འགགས་པ་དང་། :འགག་པ་དང་།`[3 N-འགག་པ་དང་།]` འགག་པར་འགྱུར་བ་དང་། གང་དག་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཏེ། 
*⑴tad-sabhāgāni caturvidhāni—— yāni adṛṣṭāni eva niruddhāni, nirudhyante, nirutsyante vā, yāni ca an-utpatti-dharmīṇi* 
~~0◤evaṃ yāvat spraṣṭavyāni / svendriya`⑤`kāritreṇa sabhāgatatsabhāgāni veditavyāni / `[028|09-][S086-09]`~~ 
㈠乃至觸亦爾。由自根功能，應知色等.有等分非等分義。
㈡廣說乃至.觸界亦爾。各對自根.應說自用，應知同分及彼同分。
㈢དེ་བཞིན་དུ་རེག་བྱའི་བར་དག་ལ་ཡང་རང་གི་དབང་པོའི་བྱེད་པས་དེ་དང་འདྲ་བ་དག་ཏུ་རིག་པར་བྱའོ། །
*⑴evam yāvat spraṣṭavyāni. sva-indriya kāritreṇa sabhāga tat-sabhāgāni veditavyāni* 

~~0◤yad ekasya cakṣuḥ sabhāgaṃ tat sarveṣām / evaṃ tatsabhāgam api / tathā yāvan manaḥ / `[028|10-][S086-10]`~~ 
㈠是一人等分眼，於一切人，非等分，乃至意亦爾。
㈡眼若於一是同分，於餘一切亦同分；彼同分亦如是。廣說乃至.意界亦爾。
㈢གཅིག་གི་མིག་བརྟེན་`[4 PNསྟེན༑]`པ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡིན་ནོ། །དེ་དང་མཚུངས་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །
*⑴yat ekasya cakṣus sabhāgam tat sarveṣām. evam tat-sabhāgam api. tatha yāvat manas* 

~~0◤rūpaṃ tu yaḥ paśyati tasya sabhāgaṃ yo na paśya`⑥`ti tasya tatsabhāgam /`[MS. 無/]` `[028|11-][S086-11]`~~ 
㈠色則不爾。隨能見者，於此人則成等分。若不能見，於此人則非等分。
㈡色即不然，於見者是同分，於不見者是彼同分。
㈢གཟུགས་ནི་གང་ཞིག་ལྟ་བ་དེའི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ་གང་མི་ལྟ་བ་དེའི་ནི་དེ་`[5 PNདེའི།]`དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴rūpam tu yas paśyati tasya sabhāgam, yas na paśyati tasya tat-sabhāgam* 
~~0◤kiṃ kāraṇam / asti hi saṃbhavo yad rūpam ekaḥ paśyati tad bahavo 'pi paśyeyur yathā candranaṭamallaprekṣāsu / `[028|12][S086-11]`~~ 
㈠何以故。有如此義：此色是一人所見，亦可得為多人所見。如觀看時，中見月舞.相`[(攢＝`㩌`‹三宮›)]攢`等色。
㈡所以者何。色有是事，謂一所見，亦多所見。如觀月舞.相撲等色。
㈢ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཟུགས་གང་ལ་གཅིག་ལྟ་བ་དེ་ལ་མང་པོ་ཡང་ལྟ་བར་འགྱུར་བ་སྲིད་པ་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་ཟླ་བ་དང་བྲོ་གར་དང་གྱད་དག་ལ་ལྟ་བ་ལྟ་བུའོ། །
*⑴kim kāraṇam  asti hi saṃbhavas yat rūpam ekas paśyati tat bahavas api paśyeyus,  yathā—— candra-naṭa-malla-prekṣāsu* 
~~0◤na tu saṃbhavo 'sti yad ekena cakṣuṣā dvau paśyetām / a`⑦`to 'syāsādhāraṇatvād ekasantānavaśena vyavasthānam /`[MS. 無/]` `[028|13-][S086-13]`~~ 
㈠無如此義：由一眼根.二人見色。是故諸根.不共得故，就一相續.分別等分非等分。
㈡眼無是事，謂一眼根.二能見色。眼不共故，依一相續.建立同分.及彼同分。
㈢གང་གཉིས་མིག་གཅིག་གིས་ལྟ་`[6 PNབལྟ།]`བར་འགྱུར་བ་སྲིད་པ་ནི་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུད་གཅིག་གི་དབང་གིས་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །
*⑴na tu saṃbhavas asti yat ekena cakṣuṣā dvau paśyetām. atas asya a-sādhāraṇa-tvāt eka-santāna-vaśena vyavasthānam* 
~~0◤rūpasya tu sādhāraṇatvāt anekasantānavaśena /`[MS. 無/]` `[028|15][S086-14]`~~ 
㈠色由共得故，不就一相續.立等分非等分。
㈡色是共故，依多相續.建立同分.及彼同分。
㈢གཟུགས་ནི་`[7 PN-ནི།]`ཐུན་མོང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུད་`[8 PN+དུ།]`མའི་དབང་གིས་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །
*⑴rūpasya tu sādhāraṇa-tvāt aneka santāna vaśena* 
~~0◤yathā rūpam evaṃ śabdagandharasaspraṣṭavyadhātavo veditavyāḥ / `[028|15-][S086-12]`~~ 
㈠如色，聲香味觸界，應知如此。
㈡如說色界，聲香味觸，應知亦爾。
㈢གཟུགས་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱའི་ཁམས་དག་ལ་ཡང་རིག་པར་བྱའོ། །
*⑴yathā raupam evam śabda-gandha-rasa-spraṣṭavya-dhātavas veditavyās* 

~~0◤bhavatu śa-`[ 22a. 2A. VI ]①`bda evam /`[MS. 無/]` gandhādayas tu ya ekena gṛhyante na te 'nyena`[MS. /+]` prāptagrahaṇād ity asādhāraṇatvād eṣāṃ cakṣurādivadatideśo`{3. MS. ...ditideśo |}` nyāyyaḥ / `[028|16][S087-01]` (042[MS](AMS1#^2a6A))~~ 
㈠聲界可許如此。香等三界，隨一一人所得，餘人不得。何以故。此三皆至到根，故不共得；`[別＝若‹三宮›]`別立似眼等，應是道理。
㈡聲可如色。香味觸三，至根方取.是不共故，一取非餘；理應如眼等，不應如色說。
㈢སྒྲ་ནི་དེ་ལྟ་ཡིན་དུ་ཆུག་ན་དྲི་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་དག་གཅིག་གིས་འཛིན་པ་དེ་དག་གཞན་གྱིས་མི་འཛིན་ཏེ། ཕྲད་ནས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ཀྱང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་བསྒྲེ་བའི་རིགས་སོ་ཞེ་ན། 
*⑴bhavatu śabdas evam, gandha-ādayas tu yas ekena gṛhyante, na te anyena. prāpta-gṛhaṇa-ād ity a-sādhāraṇa-tvāt eṣām, cakṣus-ādi-vat atideśas nyāyyas* 
~~0◤asty etad evam api tv eṣām api saṃbhavaṃ prati `②`sādhāraṇatvam / `[028|18][S087-02]`~~ 
㈠雖不共得，有如此道理可立共得。
㈡雖有是理，而容有共。
*⑴asti etat evam, api tu eṣām api saṃbhavam prati sādhāraṇa-tvam* 
~~0◤asti hy eṣa saṃbhavo ya eva gandhādaya ekasya ghrāṇādivijñānam utpādayeyus ta evānyeṣām api / `[028|18-][S087-03]`~~ 
㈠何以故有如此義。是香等，能生一人鼻等識，亦可得生.餘人鼻等識。
㈡所以者何。香等三界，於一及餘.皆有可生.鼻等識義。
㈢དེ་ལྟ་བུ་ཡོད་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་དེ་དག་ལ་ཡང་སྲིད་པའི་ཕྱིར་ཐུན་མོང་བ་ཉིད་དེ། `(79-115)`གཅིག་གིས་`[1 PNགི།]`སྣ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་`[2 Nསྐྱེད།]`པར་འགྱུར་བའི་དྲི་ལ་སོགས་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་གཞན་དག་གི་ཡང་ཡིན་པ་སྲིད་པ་དེ་ནི་ཡོད་ཀྱི་མིག་ལ་`{140-47a}`སོགས་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴asti hi eṣa saṃbhavas yas eva gandha-ādayas ekasya ghrāṇa-ādi-vijñānam utpādayeyus te eva anyeṣām api* 
~~0◤na tv evaṃ cakṣurādayaḥ / tasmād eṣāṃ rūpādivad a`[MS. rūpavadevā]`tideśaḥ / `[028|20][S087-04]`~~ 
㈠眼等則不爾。是故香等如色，可得例說。
㈡眼等不然。故`知[＞`如`‹麗宮›]`色說。
㈢དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ནི་གཟུགས་བཞིན་དུ་བསྒྲེའོ། །
*⑴na tu evam cakṣus-ādayas.   tasmāt deṣām rūpa-vat eva atideśas* 

~~0◤`③`cakṣurvijñānādīnāṃ sabhāgatatsabhāgatvam utpattyanutpattidharmitvād yathā manodhātoḥ / `[028|20-][S087-05]`~~ 
㈠眼等諸識，等分非等分義，由定生定不生故，猶如意界。
㈡眼等六識，同分彼同分.生不生法故，如意界說。
㈢མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་གི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དང་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་ནི་སྐྱེ་བ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །
*⑴cakṣus-vijñāna-ādīnām sabhāga-tat-sabhāga-tvam utpatty-anutpatti-dharmi-tvāt, yathā manas dhātos* 

##### 釋同分彼同分義
~~0◤sabhāga iti ko 'rthaḥ / indriyaviṣayavijñānānām anyonyabhajanaṃ `[028|22][S087-06]`~~ 
㈠等分者有何義。根塵及識，更互相應。
㈡云何同分彼同分義。根境識三.更相交涉，故名為分。
㈢བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། དབང་པོ་དང་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་བརྟེན་པ་འམ། 
*⑴sa bhāgas iti kas arthas. indriya-viṣaya-vijñānānām anyonya-bhajanam.* 
~~0◤kā`④`ritrabhajanaṃ vā bhāgaḥ / `[028|22-][S087-07]`~~ 
㈠又共作一切能。
㈡或復分者，是己作用。
㈢བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་པ་ནི་བརྟེན་པའོ། །
*⑴kāritra-bhajanam vā bhāgas  `[bhajanaབརྟེན་པ習近.依]`* 
~~0◤sa eṣām astīti sabhāgaḥ / sparśasamānakāryatvād`{S.(Y98). sparśasabhāgakāryatvād}` vā / `[028|23][S087-07]`~~ 
㈠又同以一觸為事故。
㈡或復分者，是所生觸。同有此分，故名同分。
㈢དེ་འདི་དག་ལ་ཡོད་པས་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སམ། འབྲས་བུ་རེག་པ་འདྲ་བའི་ཕྱིར་བརྟེན་པ་མཚུངས་པའོ། །
*⑴sas eṣām asti iti sa-bhāgas   sparśa-samāna`[sabhāga]`-kārya-tvāt  vā.* 
~~0◤ye punar asabhāgās te teṣāṃ sabhāgānāṃ jātisāmānyena sabhāgatvāt tatsabhā`⑤`gāḥ / `[028|23-][S087-09]`~~ 
㈠非等分者，是等分同類，雖似彼非彼，故名非等分。
㈡與此相違，名彼同分。由非同分，與彼同分.種類分同，名彼同分。
㈢གང་དག་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དེ་དག་དང་རིགས་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་དང་མཚུངས་པ་དག་གོ། །
*⑴ye punar asabhāgās, te teṣām sabhāgānām jāti-sāmānyena sabhāga-tvāt tad-sabhāgās* 

# 〖36_1_a〗
`D2.3.18.三斷門` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#D2.3.18.三斷門)　[Vy36_1](AKBhvy-1b#〖36_1〗)　
~~0◤kati dhātavo darśanaheyāḥ`[MS. /+]` kati bhāvanāheyāḥ`[MS. /+]` `⓪`katy aheyāḥ`{4. MS. katyaheyā |}` / `⑤[b]`rūpiṇas tāvat`[MS. //+]` `[028|25][S087-10]`~~ 
㈠幾界見諦所滅，幾界修道所滅，幾界非所滅。
㈡已說同分及彼同分。十八界中，幾見所斷，幾修所斷，幾非所斷。
㈢མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཁམས་རྣམས་ནི་དུ། བསྒོམས་`[3 PNCབསྒོམ།]`པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ནི་དུ༑ སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གཟུགས་ཅན་
*⑴kati dhātavas darśana-heyās. kati bhāvanā-heyās. kati aheyās.  rūpiṇas tāvat——* 
~~0◤ 【daśa bhāvanayā heyāḥ`{5. MS. bhāvanāheyāḥ |}` pañca ca`[MS. //+]` 】`[028|26][S087-11]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【十界修道滅　五亦】。
㈡頌曰：【十五唯修斷】〖36_1_a〗
㈢བཅུ་ནི་བསྒོམས་`[4 PNCབསྒོམ།]`པས་སྤང་བྱ་ཡིན། 
*⑴daśa bhāvanayā heyās, pañca ca* 
`﹝044　十五唯修斷　後三界通三　不染非六生　色定非見斷　﹞`
~~0◤vijñānadhātavaḥ / `[028|27][S087-12]`~~ 
㈠釋曰：色等十界.并五識界，一向修道所滅。
㈡論曰：十五界者，謂十色界及五識界。唯修斷者，此十五界唯修所斷。
㈢ལྔ་ཡང་ཡིན་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་པོ་དག་གོ། །
*⑴vijñāna-dhātavas* 

~~0◤ 【antyās trayas tridhā /】`[028|28][S088-01]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【後三三】。
㈡{【後三界通三】〖36_1_b〗}
㈢ཐ་མའི་`[5 PNམ།]`གསུམ་རྣམ་གསུམ། 
*⑴antyās trayas tridhā* 
~~0◤mano`⑥`dhātur dharmadhātur manovijñānadhātuś ca / ete trayo dhātavaḥ pāṭhānupūrvyā'ntyās triprakārāḥ / `[028|29][S088-02]`~~ 
㈠釋曰：意界法界意識界，此三各有三種。
㈡後三界者，意界法界及意識界。通三者，謂此後三界各通三種。
㈢ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ཁམས་གསུམ་པོ་`[6 Nཔ།]`འདི་དག་ནི་རྣམ་པ་གསུམ:པོ་འདི་དག་`[7 PN-པོ་འདི་དག]`སྟེ། 
*⑴manas-dhātus, dharmadhātus, manas-vijñāna-dhātus ca—— ete trayas dhātavas pāṭha-anupūrvya-antyās tri-prakārās* 
~~0◤`@029`aṣṭāśītyanuśayāḥ tatsahabhuvas tatprāptayaś ca sānucarā darśanaheyā`⑦`ḥ / `[029|01][S088-04]`~~ 
㈠八十八隨眠`[或＝`惑`‹三宮›]或`，與彼共有法，是彼至得.共彼伴類，皆見諦滅。
㈡八十八隨眠，及彼俱有法.并隨行得，皆見所斷。
㈢ཕྲ་རྒྱས་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་དང་། །དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་། དེ་དག་གི་ཐོབ་པ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །
*⑴aṣṭāśīti-anuśayās tad-sahabhuvas tad-prāptayas ca sa-anucarās darśana-heyās* 
~~0◤śeṣāḥ sāsravā bhāvanāheyāḥ / anāsravā apraheyāḥ`{1. S.Y. aheyāḥ |}` / `[029|01-][S088-04]`~~ 
㈠所餘有流，皆修道滅。無流非所滅。
㈡諸餘有漏，皆修所斷。一切無漏，皆非所斷。
㈢ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བསྒོམས་`[8 PNབསྒོམ།]`པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དག་གོ། །
*⑴śeṣās sa āsravās bhāvanā heyās anāsravās apraheyās*  ^mc2l64

### 異生性及招惡趣身語業
~~0◤nanu cānyad api darśanaprahātavyam asti pṛthagjanatvam āpāyikaṃ`{2. Y. apāyasaṃvarttanīyaṃ |}` ca kāyavākkarma /`{3. MS. vākkarmmārya |}` āryamārgavirodhi-`[ 22b. 2B. VI ]①`tvāt`[MS. /+]` `[029|02-][S088-06]` (043[MS](AMS1#^2a6B))~~ 
㈠更有別法.是見諦所滅，為不爾。何者別法。凡夫性.能感惡道身口二業，與聖道相違故。
㈡豈不更有.見所斷法，謂異生性.及招惡趣身語業等，此與聖道.極相違故。
㈢སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དང་། `(79-116)`ངན་སོང་བའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ཀྱང་འཕགས་པའི་ལམ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་གཞན་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། 
*⑴nanu ca anyat api darśana-prahātavyam asti, pṛthagjanatvam āpāyikam ca kāya-vāc-karma, ārya-mārga-virodhi-tvāt* 

~~0◤na tad darśanaprahātavyam /`{4. MS. ...tavyameṣa |}` eṣa hi saṃkṣepaḥ / `[029|03-][S088-07]`~~ 
㈠此非見諦滅。此中略說見諦滅相。
㈡ 雖爾，此法非見所斷。略說彼相。
㈢དེ་དག་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། མདོར་བསྡུ་བ་ནི་འདི་ཡིན་ནོ། །
*⑴na tat daṛśana-prahātavyam. eṣa hi saṃkṣepas* 
~~0◤ 【na dṛṣṭiheyam akliṣṭaṃ na rūpaṃ】`[029|05][S088-08]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【非污非見滅　非色.非六生】。
㈡{【不染非六生_c　色定非見斷】〖36_1_d〗}。
㈢ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་མཐོང་སྤང་མིན། །གཟུགས་མིན་དྲུག་པ་མིན་སྐྱེས་མིན། །
*⑴na dṛṣṭi-heyam akliṣṭam na rūpam* 
~~0◤nāsti kiṃcid akliṣṭaṃ darśanaprahātavyaṃ nāpi rūpam /`{5. MS. rūpamakliṣṭā .. |}` `[029|06][S088-09]`~~ 
㈠釋曰：見諦所滅隨一法，無非染污；色亦非見諦滅。
㈡謂不染法.非六生.色，定非見斷。
㈢ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་ལ་གཟུགས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴na asti kiṃcid akliṣṭam darśana-prahātavyam, na api rūpam* 

~~0◤akliṣṭāvyākṛtaṃ ca pṛthag`{6. MS. pṛthak |}`janatvam / `[029|06-][S088-09]`~~ 
㈠凡夫性，是無記無染污。
㈡其異生性，是不染污，無記性攝。
㈢སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། 
*⑴akliṣṭa-avyākṛtam ca pṛthagjana-tvam* 
~~0◤samu`②`cchinnakuśalamūlavītarāgāṇām api tatsamanvāgata`{7. S.Y. samanvāgamāt |}` `[029|07][S088-10]`~~ 
㈠斷善根凡夫.及離欲人，與此相應故。
㈡已離欲者.斷善根者，猶成就故。
㈢དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ཏུ་ཆད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴samucchinna-kuśala-mūla--vīta-rāgāṇām api tat-samanvāgatas(連聲去r)/samanvāgamāt* 

~~0◤rūpaṃ`{8. MS. rūpa |}` kāyavākkarma / `[029|07][S088-10]`~~ 
㈠身口二業是色故。
㈡2｛色謂一切身語業等，
㈢ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ནི་གཟུགས་ཡིན་ནོ། །
*⑴rūpam kāya vāc karma* 
~~0◤tasmān na darśanaprahātavyam / `[S.Y. kiṃ punaḥ kāraṇam/]` `[S089]` satyeṣv a`{9. MS. satyeṣvapi viprati...|}`vipratipatter`[S.Y. anālambakatvāc ca+]` `[029|08-][S088-10-S089-01]`~~ 
㈠是故非見諦滅。何以故。不能違四諦理故。[Kvy1](AKBhvy-1b#^l8gczd) 
㈡前及此色，定非見斷。所以者何。非迷諦理親發起故。｝
㈢དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ༑ བདེན་པ་དག་ལ་ལོག་པར་`{140-47b}`མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་དང་། 
*⑴tasmāt na darśana-prahātavyam. kiṃ punaḥ kāraṇam. satyeṣv avipratipattes, anālambakatvāt ca.*  ^6fo9ii

~~0◤duḥkhe dharmajñānakṣāntau pṛthag`{10. MS. pṛthak |}`janatvapra`③`saṅgāc ca / `[029|08-][S089-02]`~~ 
㈠若爾，苦法忍生時.凡夫性應在，則成違許難。
㈡1｛此異生性.若見所斷，苦法忍位.應是異生。
㈢སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཡང་ཕྱིར་རོ། །
*⑴duḥkhe dharma-jñāna-kṣāntau prthagjana-tva prasaṅgāt ca* 

~~0◤ 【nāpy aṣaṣṭhajam // VAkK_1.40 //】`[029|10][S089-03]`~~ 
㈡{【非六生】〖36_1_c〗}
㈢དྲུག་པ་ལས་མ་སྐྱེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། 
*⑴na api aṣaṣṭa-jamདྲུག་པ་མིན་སྐྱེས་མིན་* 
~~0◤ṣaṣṭham ucyate mana-āyatanam / `[029|11][S089-03]`~~ 
㈠六謂意入。
㈡六謂意處。
㈢དྲུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །
*⑴ṣaṣṭham ucyate manas-āyatanam* 
~~0◤tasmād anyatra jātam aṣaṣṭhajaṃ pañcendriyajaṃ ca yat tad api nāsti darśanaprahātavyam // `[029|11-][S089-03]`~~ 
㈠若離此於餘處生，名非六生，謂從五根生。此法亦非見諦滅。[Kvy1](AKBhvy-1b#^aumso5) 
㈡異此而生，名非六生。是從眼等五根生義，即五識等。｝
㈢དེ་ལས་གཞན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་དྲུག་པ་ལས་མ་སྐྱེས་པ་སྟེ། དབང་པོ་ལྔ་ལས་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ཡང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་མེད་དོ། །
*⑴tasmāt anyatra jātam aṣaṣṭha-jam pañca-indriya-jam ca yat tat api na asti darśana-prahātavyam* 


# 〖37_1_a〗
`D2.3.19.是見非見門` 
`E2.3.19.1.正明` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#E2.3.19.1.正明)　[Vy37-38_1](AKBhvy-1b#〖37_1〗〖38_1〗)　
~~0◤aṣṭādaśānāṃ dhātūnāṃ `④`kati dṛṣṭiḥ kati na dṛṣṭiḥ / `[029|13][S090-01]`~~ 
㈠十八界中，幾界是見、幾界非見。
㈡如是已說見所斷等。十八界中，幾是見、幾非見。
㈢ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དག་ལས་ལྟ་བ་ནི་དུ། ལྟ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་དུ་ཞེ་ན། 
*⑴aṣṭādaśānām dhātūnām kati dṛṣṭis, kati na dṛṣṭis* 
~~0◤ 【cakṣuś ca dharmadhātoś ca pradeśo dṛṣṭiḥ`[MS. /+]` 】`[029|14][S090-02]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【眼法界一分名見】。
㈡頌曰：【眼法界一分】〖37_1_a〗
*⑴cakṣus ca dharma-dhātos ca pradeśas dṛṣṭis* 
`﹝045　眼法界一分　八種說名見　五識俱生慧　非見不度故　眼見色同分　非彼能依識　傳說不能觀　[彼＝被‹三宮›＊]彼障諸色故　﹞`
㈢མིག་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཕྱོགས་ནི། ལྟ་བ་ཡིན་ཏེ། 
~~0◤katamaḥ sa ity āha`[MS. //+]` `[029|15][S090-03]`~~ 
㈠釋曰：何者為一分。
㈢དེ་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། 
*⑴katamas sas iti āha——* 
~~0◤ 【aṣṭadhā /`[MS. /+]`】`[029|16][S090-04]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【有八種】。
㈡論曰：眼全是見。法界一分.八種是見，餘皆非見。{【八種說名見】〖37_1_b〗}
㈢རྣམ་པ་བརྒྱད། 
*⑴aṣṭadhā* 

~~0◤pañca satkāyadṛṣṭyādikā dṛṣṭayaḥ`[MS. /+]` lau`[MS. au=o]`kikī samyag`{11. MS. samyak |}`dṛṣṭiḥ`[MS. /+]` `⑤`śaikṣī dṛṣṭir aśaikṣī dṛṣṭir `[029|17-][S090-05]`~~ 
㈠釋曰：身見等五見，世間正見，有學正見，無學正見。
㈡何等為八。謂身見等五染污見，世間正見，有學正見，無學正見。
㈢འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་`[1 PN-ལ།]`ལྟ་བ་ལྔ་དག་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། སློབ་པའི་ལྟ་བ་དང་། མི་སློབ་པའི་ལྟ་བ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་རྣམ་པ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ནི་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ། །
*⑴pañca sat-kāya-dṛṣṭi ādikā dṛṣṭayas, laukikī samyak-dṛṣṭis, śaikṣī dṛṣṭis, aśaikṣī dṛṣṭis——* 

~~0◤ity ayam aṣṭaprakāro dharmadhātur dṛṣṭir`{12. MS. dhātudṛṣṭir...|}` avaśiṣṭo na dṛṣṭiḥ / `[029|18-][S090-06]`~~ 
㈠此八是法界一分名見。所餘法界非見。
㈡於法界中，此八是見。所餘非見。
㈢ལྷག་མ་ནི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴iti ayam aṣṭa-prakāras dharmadhātus dṛṣṭis, avaśiṣṭas na dṛṣṭi* 

~~0◤tatra satkāyadṛṣṭyādīnām anuśayanirddeśe nirddeśaḥ prāptakālo bha`⑥`viṣyati / `[029|18-][S090-07]`~~ 
㈠此中，身見等五見，分別惑品中.時至當廣說。
㈡身見等五，隨眠品中.時至當說。
㈢དེ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕྲ་རྒྱས་བསྟན་པར་སྟོན་པའི་དུས་ལ་འབབ་པར་འགྱུར་རོ། །
*⑴tatra sat-kāya-dṛṣṭi-ādīnām anuśaya-nirdeśe nirdeśas prāpta-kālas bhaviṣyati* 
~~0◤laukikī punaḥ samyagdṛṣṭir manovijñānasaṃprayuktā kuśalasāsravā prajñā / `[029|19-][S090-08]`~~ 
㈠世間正見者，意識相應，善有流慧。
㈡世間正見，謂意識相應，善有漏慧。
㈢འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་`(79-117)`པའི་ལྟ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ། །
*⑴laukikī punar samyak-dṛṣṭis manas-vijñāna-saṃprayuktā kuśala-sāsravā prajñā* 
~~0◤śaikṣasyānāsravā dṛṣṭiḥ`[MS. /+]` śaikṣī`[MS. /+]` aśaikṣasya aśaikṣī /`[MS. /+]` `[029|20-][S090-08]`~~ 
㈠有學正見者，謂有學無流慧。無學亦爾。
㈡有學正見，謂有學身中諸無漏見。無學正見，謂無學身中諸無漏見。
㈢སློབ་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ལྟ་བ་ནི་སློབ་པའི་འོ། །མི་སློབ་པ་`[1 PNཔའི།]`ནི་མི་སློབ་པའི་འོ། །
*⑴śaikṣasya anāsravā dṛṣṭis, ṣaikṣī. aśaikṣasya akśaikṣī.* 

~~0◤sameghāmegharātriṃ`⑦`divarūpadarśanavat`[MS. /+]` kliṣṭākliṣṭalaukikīśaikṣyaśaikṣībhir dṛṣṭibhir dharmadarśanam / `[029|21-][S090-10]`~~ 
㈠此四如有雲無雲，夜晝見色，有染污無染污；世間有學無學見，觀諸法亦爾。
㈡譬如夜分晝分.有雲無雲，覩眾色像.明昧有異；如是世間諸見.有染無染.學無學見，觀察法相.明昧不同。
㈢སྤྲིན་དང་བཅས་པ་དང་སྤྲིན་མེད་པའི་མཚན་མོ་དང་ཉིན:མོ་གཟུགས་ལ་ལྟ་བ་`[2 PNཔོ་གཟུགས་ལྟ་བུ།]`བཞིན་དུ་འཇིག་རྟེན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་དང་། སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་ལྟ་བ་དག་གིས་ཆོས་ལ:ལྟ་བའོ`[3 PNལྟའོ།]`། །
*⑴sa-megha--amegha--rātrin-diva--rūpa-darśana-vat, kliṣṭa-akliṣṭa-laukikī-śaikṣī-aśaikṣībhis dṛṣṭibhis dharma-darśanam* 

~~0◤atha kasmāl laukikī samyagdṛṣṭir manovijñānasaṃprayuktaivocyate / `[029|22][S090-11]`~~ 
㈠云何說世間正見.唯與意識相應。
㈡何故世間正見.唯意識相應。
㈢ཡང་ཅིའི་ཕྱིར:ཡིད་ཀྱི་`[4 PN-ཡིད་ཀྱི།]`རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཁོ་ན་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། 
*⑴atha kasmāt laudikī samyak-dṛṣṭis manas-vijñāna-saṃprayuktā eva ucyate* 
~~0◤yasmā`①`t /`[MS. /+]` `[ 23a. 2A. VII ]` `[029|23][S090-11]` (044[MS](AMS1#^2a7A))~~ 
㈠由此義。〔偈曰〕：
㈢འདི་ལྟར། 
*⑴yasmāt——* 
~~0◤ 【pañcavijñānasahajā dhīr na dṛṣṭir atīraṇāt // VAkK_1.41 //】`[029|24][S090-12]`~~ 
㈠【五識共生智　非見不度故】。
㈡以五識俱生慧，不能決度故。{【五識俱生慧_c　非見不度故】〖37_1_d〗}
㈢རྣམ་ཤེས་ལྔ་དང་མཚུངས་སྐྱེས་བློ། །ངེས་རྟོག་མེད་ཕྱིར་ལྟ་མ་ཡིན། །
*⑴pañca-vijñāna-sahajā dhīs na dṛṣṭis atīraṇāt* 

~~0◤santīrikā hi dṛṣṭir upadhyāna`{13. Y. seems to be upanidhyāna |}`pravṛttatvāt / na caivaṃ`{14. MS. nacaiva |}` pañcavijñānasahajā prajñā / tasmādasau na `@030`dṛṣṭiḥ / `[029|25][S090-13]`~~ 
㈠釋曰：見者`[度決＝決度‹三宮›]`度決為體，能起簡擇是非故。五識相應智則不爾，無分別故，是故非見。
㈡審慮為先，決度名見。五識俱慧.無如是能，以無分別.是故非見。
㈢རྟོག་པར་བྱེད་པ་ནི་ལྟ་བ་ཡིན་ཏེ། ངེས་པར་སེམས་པ་ལ་ཞུགས་པ་དག་ལྟ་བ་ཡིན་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴santīrikā hi dṛṣṭis, upadhyāna-pravṛtta-tvāt. na ca evam pañca-vijñāna-sahājā prajñā. tasmāt asau na dṛṣṭis* 
~~0◤ata eva cānyā'pi kliṣṭā'kliṣṭā vā `②`prajñā na dṛṣṭiḥ / `[030|01][S090-14]`~~ 
㈠若彼有染污無染污，悉非見。
㈡准此所餘.染無染慧.及諸餘法，非見應知。
㈢དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནམ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་གཞན་ཡང་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴atas eva ca anyā api kliṣṭā akliṣṭā vā prajñās na dṛṣṭis* 

~~0◤cakṣur idānīm asantīrakatve kathaṃ dṛṣṭiḥ / rūpālocanārthena /`[MS. 無/]` `[030|02][S091-01]`~~ 
㈠若爾，眼根.亦無決度，何故名見。由能`[觀〔－〕‹三宮›]`觀視色故。
㈡若爾，眼根.不能決度，云何名見。以能明利.觀照諸色，故亦名見。
㈢འོ་ན་ནི་མིག་ཀྱང་རྟོག་པར་བྱེད་པ་ཉིད་མེད་ན། ཇི་ལྟར་ལྟ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། གཟུགས་ལ་ལྟ་བའི་དོན་གྱིས་ཏེ། 
*⑴cakṣus idānīm a-santīraka-tve katham dṛṣṭis. rūpa-ālocana-arthena.* 

###### 眼見家義
~~0◤yasmāt`[MS. /+]` `[030|02][S091-01]`~~ 
㈠云何知。〔偈曰〕：
㈢གང་གི་ཕྱིར། 
*⑴yasmāt——* 
~~0◤ 【cakṣuḥ paśyati rūpāṇi`[MS. //+]`】`[030|03][S091-02]`~~ 
㈠【眼`[見＝視見‹宋元宮›]`見色】。
㈡{【眼見色】〖38_1_a〗}
㈢མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་། 
*⑴cakṣus paśyati rūpāṇi* 
~~0◤yadi cakṣuḥ paśye`[MS. ta^//+]`d anyavijñānasamaṅgino 'pi paśyet / `[030|04][S091-03]`~~ 
㈠釋曰：若眼見色，與餘識相應人.應得見色。
㈡若眼見者，餘識行時.亦應名見。
㈢གལ་ཏེ་མིག་གིས་མཐོང་བར་གྱུར་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་དང་ལྡན་པས་ཀྱང་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། 
*⑴yadi cakṣus paśyet, anya-vijñāna-samaṅginas api paśyet.* 
~~0◤na vai sa`③`rvaṃ cakṣuḥ paśyati /`[MS. 無/]` kiṃ tarhi /`[MS. /+]` `[030|04][S091-03]`~~ 
㈠若非一切眼見色，何者能見。
㈡非一切眼.皆能現見。誰能現見。
㈢མིག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་`[5 PNམི། Cཀྱི།]`མཐོང་བ་ནི་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ༑ །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། 
*⑴na vai sarvam cakṣus paśyati. kim tarhi* 
~~0◤ 【sabhāgaṃ`[MS. //+]`】`[030|05][S091-05]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【等分】。
㈡{【同分】〖38_1_a〗}
㈢བརྟེན་`[6 PNསྟེན།]`བཅས། 
*⑴sabhāgam* 
~~0◤savijñānakaṃ yadā bhavati tadā paśyaty anyadā neti / `[030|06][S091-06]`~~ 
㈠釋曰：是時此眼有識，是時能見；異此則不能見。
㈡謂同分眼，與識合位，能見非餘。
㈢གང་གི་ཚེ་རྣམ་`{140-48a}`པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པ་དེའི་ཚེ་མཐོང་གི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴sa-vijñānakam yadā bhavati tadā paśyati, anyadā na iti* 

~~0◤evaṃ tarhi tad eva cakṣurāśritaṃ vijñānaṃ paśyatīty astu /`[MS. /+]` `[030|06-][S091-07]`~~ 
㈠若爾，應許.依眼根識能見。
㈡若爾，則應彼能依識見色.非眼。
㈢དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་མིག་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཁོ་ནས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་`[7 N-རོ།]`ཞེ་ན། 
*⑴evam tarhi tat eva cakṣus-āśritam vijñānam paśyati iti astu* 
~~0◤ 【na tadāśritam /`[MS. 無/]`】`[030|08][S091-08]`~~ 
~~0◤ 【vi`④`jñānaṃ`[MS. //+]`】`[030|09][S091-07]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【非能依眼識】。
㈡{【非彼能依識】〖38_1_b〗}
㈢དེ་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ {དེ་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་ཤེས་མིན། །} 
*⑴na tad āśritam vijñānam* 
~~0◤paśyatīti śakyam avijñ`[MS. vijñ=vaśy?]`ātum / `[030|10][S091-10]`~~ 
㈠釋曰：不可立眼識能見。
㈡不爾，眼識定非能見。
㈢མཐོང་ངོ་ཞེས་ངེས་པར་བྱ་བར་ནུས་པ་ནི་མིན་`[8 PNམ་ཡིན།]`ནོ། །
*⑴paśyati iti śakyam (avijñātum) ava-śyātum(avaśya√śyai√śyā)* 

~~0◤kiṃ kāraṇam / `[030|10][S091-11]`~~ 
㈠何以故。
㈡所以者何。
㈢ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 
*⑴kim kāraṇam* 
~~0◤ 【dṛśyate rūpaṃ na kilāntaritaṃ yataḥ // VAkK_1.42 //】`[030|11][S091-12]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【由色非可見　被障彼執爾】。
㈡傳說.不能觀障色故。{【傳說不能觀_c　`彼[彼＝`被`‹三宮›＊]`障諸色故】〖38_1_d〗}
㈢གང་ཕྱིར་བར་དུ་ཆོད་པ་ཡི། །གཟུགས་ནི་མཐོང་བ་མིན་`(79-118)`ཕྱིར་ལོ། །
*⑴dṛśyate rūpam na kila antaritam yatas* 
~~0◤yasmāt kila rūpaṃ kuḍyādivyavahitaṃ na dṛśyate / `[030|12][S091-13]`~~ 
㈠釋曰：是色.壁等所障，則不可見。
㈡現見壁等所障諸色，則不能觀。
㈢གང་གི་ཕྱིར་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པས:བར་དུ་`[1 PN-བར་དུ།]`ཆོད་པའི་གཟུགས་མི་མཐོང་ངོ་ཞེས་གྲག་གོ། །
*⑴yasmāt kila rūpam kuḍya-ādi-vyavahitam na dṛśyate* 

~~0◤yadi hi vijñānaṃ paśyet ta`⑤`syāpratighatvāt`{1. MS. ...pratipatvāt |}` kuḍyādiṣu pratighāto`{2. MS. pratighāte |}` nāsti`[MS. /+]` ity āvṛtam api rūpaṃ paśyet / `[030|12-][S091-14]`~~ 
㈠若識能見，識無礙故，於壁等障.則不為妨，是故應見被障之色。
㈡若識見者，識無對故，壁等不礙，應見障色。
㈢གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་བར་གྱུར་ན་དེ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཐོགས་པ་མེད་པས་གཟུགས་བསྒྲིབས་པ་ལ་`[2 PN-ལ།]`ཡང་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། །
*⑴yadi hi vijñānam paśyet, tasya apratigha-tvāt kuḍya-ādiṣu pratighātas na asti, iti āvṛtam api rūpam paśyet* 
~~0◤naiva hy āvṛte cakṣurvijñānam utpadyata ity anutpannaṃ ka`[MS. ka^//+]`thaṃ drakṣyati / `[030|13-][S091-15]`~~ 
㈠於被障色.識既不生，云何能見。
㈡於被障色.眼識不生，識既不生，如何當見。
㈢བསྒྲིབས་པ་ལ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་སྐྱེ་བ་ཉིད་དེ། དེ་བས་ན་མ་སྐྱེས་པས་ཇི་ལྟར་མཐོང་བར་འགྱུར། 
*⑴naiva hi āvṛte cakṣus-vijñānam utpadyate iti anutpannam katham drakṣyati* 

~~0◤kiṃ khalu notpadyate / `[030|14][S091-16]`~~ 
㈠云何不生。
㈡眼識於彼.何故不生。
㈢ཅི་སྟེ་མི་སྐྱེ། 
*⑴kim khalu na utpadyate* 
~~0◤`⑥`yasya tu cakṣuḥ paśyati tasya cakṣuṣaḥ sapratighatvād vyavahite vṛttyabhāva`{3. MS. vṛtyabhāva |}` iti vijñānasyānutpattir`{4. S.Y. vijñānasyāpyanutpattir |}` āśrayeṇaika`{5. S.Y. āśrayeṇa sahaika |}`viṣayapravṛttatvāt yujyate / `[030|15-][S091-16]`~~ 
㈠若人執唯眼見色，於此人，由眼有礙，於所障色.無有功能；識不得生，與依共一境起故。此義應然。
㈡許眼見者，眼有對故，於`[＊]`彼障色.無見功能；識與所依.一境轉故，可言於彼.眼識不生。許識見者，何緣不起。
㈢གང་གི་ལྟར་ན་མིག་གིས་མཐོང་བ་དེའི་ལྟར་ན་ནི་མིག་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་`[3 PN-ཕྱིར།]`བསྒྲིབས་པ་ལ་འཇུག་པ་མེད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་`[4 Nཔར།]`ཡང་རྟེན་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡུལ་གཅིག་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་བར་<font color="red">མི</font>་རུང་ངོ་། །
*⑴yasya tu cakṣus paśyati tasya cakṣuṣas sa-paratigha-tvāt vyavahite vṛtti-abhāvas iti, vijñānasya (api) anutpattis āśrayeṇa saha-eka-viṣaya-pravṛttatvāt yujyate* 

###### 識見家義
~~0◤kiṃ nu vai cakṣuḥ prāptaviṣa`⑦`yaṃ kāyendriyavat yata āvṛtaṃ na paśyet / sapratighatvāt / `{6. MS. ...ghatvātkācābhra |}` `[030|16-][S092-01]`~~ 
㈠若爾，云何眼不至境猶如身根，由不見被障色.以有礙故。
㈡眼豈如身根.境合方取，而言有對故.不見彼耶。
㈢མིག་ཀྱང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་བཞིན་དུ་ཡུལ་དེ་ཕྲད་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཅི་ན། འདི་ལྟར་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་བསྒྲིབས་པ་མི་མཐོང་
*⑴kim nu vai cakṣus prāpta-viṣayam kāya-indriya-vat, yatas āvṛtam na paśyet, sa-pratigha-tvāt* 
~~0◤kācābhrapaṭalasphaṭikāmbubhiś cāntaritaṃ kathaṃ dṛśyate / `[030|17-][S092-02]`~~ 
㈠若爾，雲母琉璃`[琉璃‹麗宋元宮›，瑠琉‹大›，瑠璃‹明›]`.水精`[精＝晶‹明›]`.淨水所障色，云何得見。
㈡又頗胝迦.瑠璃雲母.水等所障，云何得見。
㈢མཆིང་བུ་དང་། ལྷང་ཚེར་དང་ཤེལ་དང་ཆུ་དག་གིས་བར་དུ་ཆོད་པ་ཡང་ཇི་ལྟར་མཐོང་བར་འགྱུར་ཏེ། 
*⑴kāca-abhra-paṭala-sphaṭika-ambubhis ca antaritam katham dṛśyate* 
~~0◤tasmān na sapratighatvāccakṣuṣa āvṛtasya rūpasyādarśanam / `[030|18][S092-02]`~~ 
㈠是故，不由有礙，被障諸色.眼不能見。
㈡是故不由眼有對故，於`[彼＝被‹宋元宮›]`彼障色.無見功能。
㈢དེ་ལྟ་བས་ན་མིག་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་བསྒྲིབས་པ་མི་མཐོང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴tasmāt na sa-pratigha-tvāt cakṣuṣas āvṛtasya rūpasya adarśanam* 

~~0◤`[ 23b. 2B. VII ]①`kiṃ tarhi /`[MS. 無/]` `[030|19][S092-01]` (045[MS](AMS1#^2a7B))~~ 
㈠若爾，何故不見。
㈡若爾，所執眼識云何。
㈢འོ་ན་ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། 
*⑴kim tarhi* 
~~0◤yatrālokasyāpratibandha āvṛte 'pi`{7. S.Y. omits api |}` rūpe tatropapadyata eva cakṣurvijñānam / `[030|19-][S092-03]`~~ 
㈠是處光明.相通無隔，於被障色.眼識得生。
㈡若於是處.光明無隔，於`[＊]`彼障色.眼識亦生。
㈢གང་ལ་སྣང་བ་ལ་གེགས་མེད་ན་གཟུགས་བསྒྲིབས་བཞིན་དུ་ཡང་དེ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ཉིད་ཡིན་`[5 PN-ཡིན།]`ལ། 
*⑴yatra ālokasya apratibandhe, āvṛte api rūpe tatra upapadyate eva cakṣus-vijñānam* 
~~0◤yatra tu pratibandhas tatra notpadyata ity anutpannatvād āvṛtaṃ nekṣate`{8. S.Y. nekṣyate |}` / `[030|20-][S092-04]`~~ 
㈠若是處.光明被隔不通，於中眼識不生；由不生故，不能見被障色。
㈡若於是處.光明有隔，於`[＊]`彼障色.眼識不生；識既不生.故不能見。
㈢གང་ལ་གེགས་`[6 PNབགེགས།]`ཡོད་པ་དེ་ནི་མི་སྐྱེ་བས་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་བསྒྲིབས་པ་མི་མཐོང་ངོ་། །
*⑴yatra tu pratibandhas, tatra na utpadyate iti, anutpanna-tvāt āvṛtam na īkṣyate* 

###### 識見家通經引證
~~0◤yattarhi `[MS. sūtra^/+]`sū`②`tra uktaṃ`[MS. /+]` “cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭve”ti /`[MS. 無/]` `[030|21][S092-05]`~~ 
㈠若爾，云何經中說.由眼見色。
㈡然經說.眼能見色者，[akgm](俱舍所依阿含#1.46) 
㈢འོ་ན་གང་མདོ་ལས། གང་མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་ནས་ཞེས་གསུངས་སོ། །
*⑴yat tarhi sūtras uktam——“cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā” iti* 
~~0◤tenāśrayeṇety ayam atrābhisandhir yathā “manasā dharmān vijñāye”ty āha / `[030|21-][S092-06]`~~ 
㈠此中明由依止得見，是此經意。如說.由意根識法。
㈡是見所依，故說能見。如彼經言.意能識法。
㈢དེར་ནི་དགོངས་པ་ནི་དེ་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཡིད་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱས་ནས་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །
*⑴tena āśrayeṇa iti ayam atra abhisandhis. yathā “manasā dharmān vi-jñāya” iti āha* 
~~0◤na ca`{9. S.Y. hi |}` mano dharmān vijānāti / atītatvāt / kiṃ tarhi / manovijñānam /  `[030|22-][S092-01]`~~ 
㈠意`[意＝意根‹三宮›]`不能識法，以過去`[去＝云‹元›]`故。何者能識。唯是意識。經說由眼見亦爾。
㈡非意能識，以過去故。何者能識。謂是意識，意是識依.故說能識。
㈢ཡིད་ནི་འདས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། །ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་མི་ཤེས་སོ། །འོ་ན་ཅི་ལྟར་`[7 PN-ལྟར།]`ཞེ་ན། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སོ། །
*⑴na ca manas dharmān vijānāti atīta-tvāt kim tarhi. manas-vijñānam*  ^agm1z46

~~0◤`③`āśritakarma vā `[MS. 無ā]`āśrayasyopacaryate / yathā mañcāḥ krośantīti / `[030|23-][S092-08]`~~ 
㈠復次，`[於＝於此‹三宮›]`於所依中.說能依事，譬如樓叫。
㈡或就所依.說能依業，如世間說床座言聲。
㈢ཡང་ན་བརྟེན་པའི་ལས་བརྟེན་ལ་ཉེ་བར་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཁྲིའུ་`[8 PNཁྲེའུ།]`དག་འབོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །
*⑴āśrita-karma vā āśrayasya upacaryate, yathā ‘mañcās krośanti’ iti* 
~~0◤yathā ca sūtra uktaṃ “cakṣur`[S.Y. vi+]`jñeyāni rūpāṇīṣṭāni`{10. S.Y. omits iṣṭāni |}` kāntānī”ti / na ca tāni cakṣuṣā vijñāyante / `[030|24-][S092-08]`~~ 
㈠復次，如餘經說：「眼所識諸色，可愛可欲悅心。」此色非眼所識。
㈡又如經言：「眼所識色，可愛可樂。」然實非此可愛樂色.是眼所識。 [akgm](俱舍所依阿含#1.47) 
㈢`(79-119)`ཇི་ལྟར་མདོ་ལས། མིག་གི་རྣམ་པར:ཤེས་པས་`[1 PN-ཤེས་པས།]`ཤེས་པར་བྱ་བའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ་སྡུག་པ་རྣམས་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་དག་མིག་གིས་རྣམ་པར་མི་ཤེས་སོ། །
*⑴yathā ca sūtras uktam—— cakṣus-vi-jñeyāni rūpāṇi iṣṭāni kāntāni iti. na ca tāni cakṣuṣā vijñāyante*  ^agm1z47

~~0◤uktaṃ ca `④`sūtre`[MS. /]` “cakṣur brāhmaṇa dvāraṃ yāvad eva rūpāṇāṃ darśanāya” i`[MS. a i=e]`ty ato gamyate `[S. tena+]`cakṣuṣā dvāreṇa vijñānaṃ paśyatīti / `[030|25-][S093-01]`~~ 
㈠復次，有餘經說：「婆羅門，眼者唯門.為見眾色。」由此等證，故知藉眼為門，以識見色。此義是證所顯。
㈡又如經說：「梵志當知，以眼為門.唯為見色。」故知眼識.依眼門見。[akgm](俱舍所依阿含#1.48) 
㈢མདོ་ལས། བྲམ་ཟེ་`{140-48b}`མིག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བར་བྱ་བ་ལ་སྒོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མིག་གི་སྒོ་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་དོ། །
*⑴uktam ca sūtre—— “cakṣus brāhmaṇa, dvāram yāvat eva rūpāṇām darśanāya” iti, atas gamyate—— cakṣuṣā dvāreṇa vijñānam paśyati iti* 
~~0◤darśane tatra dvārākhyā / na hy etad yujyate / cakṣur darśanaṃ`{11. S.Y. omits cakṣura |}` `⑤`rūpāṇāṃ darśanāyeti / `[030|27][S093-02]`~~ 
㈠於能見.眼則成門。何以故。若眼成見，為見諸色，是義不然。
㈡亦不應言門即是見，豈容經說.以眼為見.唯為見色。
㈢དེར་ནི་ལྟ་བ་ལ་སྒོ་ཞེས་བྱ་བར་ཟད་དོ། །མིག་ནི་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བར་བྱ་བ་ལ་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མི་རུང་ངོ་། །
*⑴darśane tatra dvāra ākhyā. na hi etat yujyate—— cakṣus darśanam rūpāṇām darśnāya iti*  ^agm1z48

###### 約用辨見
~~0◤`@031`yadi vijñānaṃ paśyati ko vijānāti `[031|01][S093-04]`~~ 
㈠若識能見，何法能識。
㈡若識能見，誰復了別。
㈢གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་ན་གང་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་ཤེ་ན། 
*⑴yadi vijñānam kpaśyati kas vijānāti.* 
~~0◤kaś cānayor viśeṣaḥ / yad eva hi rūpasya vijñānaṃ tad evāsya darśanam iti / `[031|01-][S093-04]`~~ 
㈠此二何異。何以故。是色識即是色見。
㈡見與了別.二用何異，以即見色.名了色故。
㈢འདི་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཡང་`[2 PN-ཡང་།]`ཅི་ཞིག་ཡོད་དེ། གང་གིས་གཟུགས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་འདི་མི་མཐོང་མོད། 
*⑴kas ca anayos viśeṣas. yat eva hi rūpasya vijñānam tat eva asya darśnam iti* 
~~0◤tadyathā kācit prajñā `⑥`paśyatīty apy ucyate prajānātīty apy evaṃ kiṃcid vijñānaṃ paśyatīty apy ucyate`[MS. /+]` vi`[MS. jña^//+]`jānātīty api`[MS. i=īti]` / `[031|02-][S093-05]`~~ 
㈠譬如有解脫，名見或名智；如此有識，或名見或名識。
㈡譬如少分慧，名能見.亦能`[簡＝揀‹三宮›]`簡擇；如是少分識，名能見.亦能了別。
㈢དཔེར་ན་ཤེས་རབ་འགའ་ཞིག་ལ་མཐོང་ཞེས་ཀྱང་བྱ། རབ་ཏུ་ཤེས་པ་`[3 PN-པ།]`ཞེས་ཀྱང་བྱ་བ་དེ་བཞིན་དུ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགའ་ཞིག་ལ་`[4 PNལ་མ།]`མཐོང་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ`[5 PN-སྟེ།]`། རྣམ་པར་ཤེས་པ་`[6 PN-པ།]`ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །
*⑴tadyathā kācid prajñā paśyati iti api ucyate, prajānāti iti api. evam kiñcid vijñānam paśyati iti api ucyāte, vijānāti iti api* 

~~0◤anye punar āhuḥ / “yadi cakṣuḥ paśyati kartṛbhūtasya cakṣuṣaḥ kā'nyā `⑦`dṛśikriyeti vaktavyam /” `[031|03][S093-07]`~~ 
㈠復有餘師說：若眼能見，眼則成作者，何法為別見事。有如此過失。
㈡有餘難言：若眼能見，眼是見者，誰是見用。
㈢གཞན་དག་ན་རེ་ནི་གལ་ཏེ་མིག་གིས་མཐོང་ན་མིག་བྱེད་པ་པོར་གྱུར་པའི་ལྟ་བའི་བྱ་བ་གཞན་གང་ཞིག་ཡིན་པ་བརྗོད་དགོས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴anye punar āhus—— “yadi cakṣus paśyati, kartṛ-bhūtasya cakṣuṣas kā anyā dṛśikriyā iti vaktavyam”* 
~~0◤`⑧`tad etad acodyam / `⑦[b]`yadi hi`{1. S.Y. omits hi |}` vijñānaṃ vijānātītīṣyate`{2. MS. drops nā |}` / na ca tatra kartṛkriyābhedaḥ / evam atrāpi`[MS. syāt+]` / `[031|04][S093-08]`~~ 
㈠此言非難。如汝許識能識，於中不立作者及事差別；眼能見色亦爾。
㈡此言非難。如共許識是能了別，然無了者了用不同；見亦應爾。
㈢དེ་ནི་ཀླན་ཀར་མི་རུང་སྟེ། ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་ལ། དེ་ལ་བྱེད་པ་པོ་དང་བྱ་བའི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདི་ལ་ཡང་རུང་བར་འགྱུར་རོ། །
*⑴tat etat acodyam. yadi hi ‘vijñānam vijānāti’ iti iṣyate,  na ca tatra kartṛ-kriyā-bhedas, evam atra api* 

###### 識見家復通前經
~~0◤apare punar bruvate / “cakṣurvijñānaṃ`[MS. 無ṃ]` darśanaṃ tasyāśrayabhāvāc ca- `[ 24a. 2A. VIII ]①`kṣuḥ paśyatīty ucyate / `[031|05-][S093-10]` (046[MS](AMS1#^2a8A))~~ 
㈠復有餘師說：眼識名見，見依止故.說眼能見。
㈡有餘復言：眼識能見，是見所依故.眼亦名能見。
㈢གཞན་དག་ན་རེ་ནི་མཐོང་བ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ལ། མིག་ནི་དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། 
*⑴apare punar bruvate—— cakṣus-vijñānam darśanam, tasya āśraya-bhāvāt cakṣus paśyati iti ucyate* 
~~0◤yathā nādasyāśrayabhāvāt ghaṇṭā nadatīty ucyata” iti / `[031|07][S093-11]`~~ 
㈠譬如打依止故，說`[鍾＝鐘‹三宮›]`鍾作聲。
㈡如鳴所依故，亦`[說＝識‹三宮›]`說鍾能鳴。
㈢དཔེར་ན་སྒྲོགས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དྲིལ་སྒྲོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴yathā nādasya āśraya-bhāvāt ghaṇṭā nadatī iti ucyate iti* 

~~0◤nanu caivaṃ vijñānasyāśrayabhāvāc cakṣur vijānātīti prāpnoti / `[031|07-][S094-01]`~~ 
㈠若爾，識依止故，義至應言眼能識。
㈡若爾，眼根.識所依故，應名能識。
㈢དེ་ལྟར་`[7 PNལྟ།]`ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། 
*⑴nanu ca evam vijñānasya āśraya-bhāvāt cakṣus vijānāti iti prāpnoti* 
~~0◤na prāpnoti / tadvijñānaṃ darśanam i`②`ti rūḍhaṃ loke / `[031|08][S094-01]`~~ 
㈠`[不＝不不‹宮›]`不應至。何以故。此眼識於世間`[成＝義‹三›]`成立名見。
㈡無如是失。世間同許.眼識是見。
㈢མི་འགྱུར་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའོ་ཞེས་གྲགས་ཏེ། 
*⑴na prāpnoti. tat-vijñānam darśanam iti rūḍham loke* 
~~0◤tathā hi tasminn utpanne ‘rūpaṃ dṛṣṭam’ ity ucyate`[MS. /+]` na vijñātam / `[031|09][S094-02]`~~ 
㈠云何知。此識生時，說色是所見，不說是所識。
㈡由彼生時，說能見色，不言識色。
㈢`(79-120)`འདི་ལྟར་དེ་སྐྱེས་ན་གཟུགས་མཐོང་ངོ་ཞེས་ཟེར་`[1 PNའཛེར།]`གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་ནི་མི་ཟེར་རོ། །
*⑴tathā hi tasmin utpanne ‘rūpam dṛṣṭam’ iti ucyate, na vijñātam* 

~~0◤vibhāṣāyām apy uktaṃ “cakṣuḥ saṃprāptaṃ cakṣurvijñānānubhūtaṃ dṛṣṭam ity ucyata” iti / `[031|09-][S094-03]`~~ 
㈠毘婆沙中.自說如此：「若眼所至.眼識所受，乃說所見。」
㈡毘婆沙中.亦作是說：「若眼所得.眼識所受`[受＝了‹元明宮›]`，說名所見。」
㈢བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་། མིག་དང་ཕྲད་ཅིང་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ལ་མཐོང་བ་ཞེས:བྱ་བའོ་`[2 PNབྱའོ།]`ཞེས་འབྱུང་སྟེ། 
*⑴vibhāṣāyām api uktam—— “cakṣus saṃpraptam cakṣus-vijñāna-anubhūtam dṛṣṭam iti ucyate” iti* 
~~0◤tasmāc cakṣuḥ paśyatī`③`ty evocyate na vijānātīti / `[030|10-031|11][S094-04]`~~ 
㈠故說眼見，不說眼識。
㈡是故但說眼名能見，不名能識。
㈢དེ་ལྟ་བས་ན་མིག་གིས་མཐོང་བ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱའི། རྣམ་པར་ཤེས:པ་ཞེས་`[3 PNཤེས།]`ནི་མི་བྱའོ། །
*⑴tasmāt cakṣus paśyati iti eva ucyate, na vijānāti iti* 
~~0◤vijñānaṃ tu sānnidhyamātreṇa rūpaṃ vijānātīty ucyate / yathā sūryo divasakara iti / `[031|11][S094-04]`~~ 
㈠但由識在，故名能識，譬如說日作晝。
㈡唯識現前.說能識色，譬如說日.名能作晝。
㈢རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཡོད་པ་ཙམ་གྱིས་གཟུགས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་`[4 PN-པས།]`སོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་ཉི་མས་ཉིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །
*⑴vijñānam tu sānnidhya-mātreṇa rūpam vijānāti iti ucyate yathā—— sūryas divasakaras iti* 

###### 經部俱破兩家
~~0◤atra sautrāntikā āhuḥ / kim idam ākāśaṃ `④`khādyate / `[031|12][S094-06]`~~ 
㈠經部說：何故共聚破空。
㈡經部諸師，有作是說：如何共聚.`[楂＝摣‹明›，植‹宮›]`楂掣虛空。
㈢མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ན་རེ་ནི་ནམ་མཁའ་ལྡན་`[5 PNལྡད།]`པ་འདིས་ཅི་དགོས། 
*⑴atra sautra antikās āhus—— kim idam ākāśam khādyate* 
~~0◤cakṣur hi pratītya rūpāṇi cotpadyate cakṣurvijñānam / tatra kaḥ paśyati ko vā dṛśyate / `[031|13][S094-06]`~~ 
㈠何以故。依眼緣色.眼識得生，此中何法能見.何法所見。
㈡眼色等緣.生於眼識，此等於見.孰為能所。
㈢མིག་དང་གཟུགས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་དེ་ལ་ལྟ་བ་ནི་སུ་ཞིག་ཡིན། ལྟ་བ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན་ཏེ། 
*⑴cakṣus hi pratītya rūpāṇi ca utpadyate cakṣus-vijñānam. tatra kas paśyati, kas vā dṛśyate* 
~~0◤nirvyāpāraṃ hīdaṃ dharmamātraṃ hetuphalamātraṃ ca / `[031|14][S094-07]`~~ 
㈠一切無事，但唯有法，謂因及果。
㈡唯法`[因＝內‹元明›]`因果，實無作用。
㈢འདི་ནི་བྱེད་པ་མེད་པ་དང་ཆོས་ཙམ་དང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཙམ་དུ་ཟད་ལ། 
*⑴nirvyāpāram hi idam dharma-mātram, hetu-phala-mātram ca* 

~~0◤tatra vyavahārā`⑤`rthaṃ`{3. S.Y. omits vyavahārāthaṃ |}` cchandata upacārāḥ kriyante / `[031|14-][S094-08]`~~ 
㈠此中，為互相解，隨意假說：
㈡為順世情，假興言說：
㈢དེ་ལ་ཡང་ཐ་སྙད་དུ་`[6 PN-དུ།]`གདགས་པའི་དོན་དུ་འདུན་པའི་སྒོ་ནས་མིག་གིས་མཐོང་ངོ་། །
*⑴tatra vyavahāra-artham chanda-tas upacārās kriyante——* 
~~0◤cakṣuḥ paśyati vijñānaṃ vijānātīti nātrābhiniveṣṭavyam / `[031|15][S094-08]`~~ 
㈠如說眼能見，識能識。於中不應執著。
㈡眼名能見，識名能了。智者於中不應封著。
㈢རྣམ་`{140-49a}`པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་ཉེ་བར་འདོགས་པར་བྱེད་པས་འདི་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱའོ། །
*⑴cakṣus paśyati, vijñānam vijānāti iti, na atra abhiniveṣṭavyam* 
~~0◤uktaṃ hi bhagavatā “janapadaniruktiṃ nābhiniviśeta`[MS. /+]` saṃjñāṃ`{4. MS. saṃjñā |}` ca loka`⑥`sya nābhidhāved” iti / `[031|15-][S094-09]`~~ 
㈠佛世尊說：汝等莫執著方言，莫隨逐世間所立名字。
㈡如世尊說：方域言詞不應堅執，世俗名想不應固求。[akgm](俱舍所依阿含#1.49) 
㈢བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ལྗོངས་ཀྱི་མིའི་ཚིག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱའོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་མིང་ལ་མངོན་པར་བརྒྱུག་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴uktam hi bhagavatā—— jana-pada--niruktim na abhini-viśeta, saṃjñām ca lokasya na abhi-dhāvet iti*  ^agm1z49

~~0◤eṣa tu kāśmīravaibhāṣikāṇāṃ siddhāntaḥ / `[031|16-][S094-11]`~~ 
㈠罽賓國毘婆沙師，悉檀判如此：
㈡然迦濕彌羅國毘婆沙宗說：
*⑴eṣa tu kāśmīra-vaibhāṣikāṇām siddhāntas——* 
~~0◤cakṣuḥ paśyati śrotraṃ śṛṇoti`[MS. /+]` ghrāṇaṃ jighrati`[MS. /]` jihvā āsvādayati`[MS. /]` kāyaḥ spṛśati`[MS. /]` mano vijānātī`⑦`ti / `[031|17-][S094-11]`~~ 
㈠眼能見，耳能聞，鼻能嗅，舌能嘗，身能觸，意能識。
㈡眼能見，耳能聞，鼻能嗅，舌能嘗，身能覺，意能了。
㈢མིག་གིས་མཐོང་ངོ་། །རྣ་བས་ཐོས་སོ། །སྣས་ཚོར་རོ། །ལྕེས་མྱོང་ངོ་། །ལུས་ཀྱིས་རེག་གོ། །ཡིད་ཀྱིས་`[7 PNཀྱི།]`རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཁ་ཆེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་གྲུབ་པའི་མཐའ་ཡིན་ནོ། །
*⑴cakṣus paśyati, śrotram śṛṇoti, ghrāṇam jighrati, jihvā āsvādayati, kāyas spṛśati, manas vijānāti iti* 

# 〖39_1_a〗
`E2.3.19.2.傍論` 
`F2.3.19.2.1.兩眼見先後` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#F2.3.19.2.1.兩眼見先後)　[Vy39ab_1](AKBhvy-1b#〖39_1〗‹ab›)　
~~0◤tad ya`[MS. te+]`di cakṣuḥ paśyati`[MS. /+]` kim ekena cakṣuṣā rūpāṇi paśyaty āhosvid ubhābhyām`{5. K. paśyati āhosvi... |}` /`[MS. 無/]` `[031|19][S094-13]`~~ 
㈠為用一眼見色，為用二眼見色。
㈡於見色時，為一眼見，為二眼見。
㈢ཅི་མིག་གཅིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་ངམ། འོན་ཏེ་`[8 PN+གཉི།]`གཉི་གས་ཤེ་ན། 
*⑴tat yadi cakṣus paśyati, kim ekena cakṣuṣā rūpāṇi paśyati, āhosvit ubhābhyām* 
~~0◤nātra niyamaḥ /`[MS. /+]` `[031|20][S094-14]`~~ 
㈠此中無定。
㈡此無定准。
㈢འདི་ལ་ངེས་པ་མེད:དོ། །`[9 PNདེ།]` 
*⑴na atra niyamas* 

~~0◤ 【ubhābhyām api cakṣurbhyāṃ paśyati vyaktadarśanāt /】`[031|21][S095-01]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【或由二眼見　分明見色故】。
㈡頌曰：【或二眼俱時_a　見色分明故】〖39_1_b〗。
㈢མིག་ནི་གཉི་ག་དག་གིས་ཀྱང་། །མཐོང་སྟེ་གསལ་བར་མཐོང་ཕྱིར་རོ། །
*⑴ubhābhyām api cakṣurbhyām paśyati vyakta-darśanāt* 
`﹝046　或二眼俱時　見色分明故　﹞`
~~0◤ubhābhyām api cakṣurbhyāṃ `[ 24b. 2B. VIII ]①`paśyatīty ābhidhārmikāḥ / `[031|22][S095-02]` (047[MS](AMS1#^2a8B))~~ 
㈠釋曰：亦由二眼根見色，阿毘達磨師說如此。
㈡論曰：阿毘達磨諸大論師咸言，或時`[二＝一‹三›]`二眼俱見。
㈢ཆོས་མངོན་པ་པ་རྣམས་ན་རེ་མིག་གཉི་གས་ཀྱང་མཐོང་སྟེ། འདི་ལྟར་གཉི་ག་ཕྱེ་ན་གསལ་བར་`[10 PN-བར།]`རབ་ཏུ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། །
*⑴ubhābhyām api cakṣurbhyām paśyati iti ābhidhārmikās* 
~~0◤tathā hi dvayor vivṛtayoḥ pariśuddhataraṃ darśanaṃ bhavati`{6. K. darśanambhavati |}` / `[031|22-][S095-02]`~~ 
㈠何以故。若開二眼，`[見＝見色‹三宮›]`見最明了。
㈡以開二眼.見色分明，開一眼時.不分明故。
*⑴tathā hi—— dvayos vivṛtayos pariśuddhataram darśanam bhavati* 
~~0◤ekasmiṃś conmīlite `{7.}`cakṣuṣi dvitīye cārdhanimīlite`{7. K. omits cakṣaṣi... nimīlite |}` dvicandrādigrahaṇaṃ bhavati / naikata`②`rānyathībhāvāt / `[031|23-][S095-03]`~~ 
㈠若開一眼.半閉一眼，則見二月。由隨一變異，見則不明。
㈡又開一眼.觸一眼時，便於現前見二月等。閉一觸一，此事則無。是故或時，二眼俱見。==\[[Kvy1](AKBhvy-1b#^ktk5yv)]== 
㈢མིག་གཅིག་ཕྱེ་ལ་གཉིས་པ་ཕྱེད་ཕྱེ་ན་ཟླ་བ་གཉིས་སུ་`jz635(79-121)`འཛིན་གྱི་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གཞན་དུ་གྱུར་ན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴ekasmin ca unmīlite cakṣuṣi dvitīye ca ardha-nimīlite dvi-candra-ādi-grahaṇam bhavati. na ekatara anyathībhāvāt* 
~~0◤na cāśrayavicchedād`{8. K. cchedādviccheda |}` vicchedaprasaṅgo vijñānasya deśāpratiṣṭhitatvād rūpavad iti / `[031|24-][S095-05]`~~ 
㈠不可由依止處別.分識為二，識無住處故，不同於色。
㈡非所依別.識成二分，住無方故，不同礙色。
㈢རྟེན་རྣམ་པར་ཆད་པར་ཐལ་བར་ཡང་མེད་དེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཟུགས་བཞིན་དུ་ཡུལ་ན་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴na ca āśraya-vicchedāt viccheda-prasaṅgas vijñānasya deśa-apratiṣṭhita-tvāt rūpa-vat iti* 

# 〖39_1_c〗
`F2.3.19.2.2.六根境離合` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#F2.3.19.2.2.六根境離合)　[Vy39cd_1](AKBhvy-1b#〖39_1〗‹cd›)　
~~0◤yadi cakṣuḥ paśyati śrotraṃ śṛṇoti`[MS. /+]` yāvan mano vijānāti kim eṣāṃ `③`prāpto viṣaya`{9. K. kimeṣāmprāptaviṣaya |}` āhosvid aprāptaḥ / `[031|26-][S095-06]`~~ 
㈠若眼能見.耳能聞.乃至意能識，彼塵為至.為不至耶。
㈡若此宗說，眼見耳聞.乃至意了，彼所取境.根正取時.為至不至。
㈢གལ་ཏེ་མིག་གིས་མཐོང་བ་དང་རྣ་བས་ཐོས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་`[1 PNཀྱིས།]`རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཡིན་ན་ཅི་འདི་དག་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་མ་ཕྲད་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། 
*⑴yadi cakṣus paśyati śrotram śṛṇoti yāvat manas vijānāti, kim eṣām prāptas viṣayas, āhosvit aprāptas* 
~~0◤`@032`【cakṣuḥśrotramano 'prāptaviṣayaṃ 】`[032|01][S095-08]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【眼耳及意根　不至塵】。
㈡頌曰：【眼耳意根境〖39_1_c〗　不至】
㈢མིག་དང་ཡིད་དང་རྣ་བ་ནི། ཡུལ་དང་མ་ཕྲད། 
*⑴cakṣus-śrotra-manas aprāpta-viṣayam* 
`﹝047　眼耳意根境　不至三相違　﹞`

~~0◤tathā hi dūrād rūpaṃ`[MS. vaditi /+]` paśyaty akṣistham añjanaṃ`{1. K. paśyati akṣi... |}` na paśyati / dūrāc cha`[MS. ga^//+]`bdaṃ śṛṇoti / `[032|02][S095-09]`~~ 
㈠釋曰：云何如此。眼能見遠色，若以藥塗眼.則不能見。耳能聞遠聲。
㈡論曰：眼耳意根取非至境。謂眼能見遠處諸色，眼中藥等.則不能觀。耳亦能聞.遠處聲響，逼耳根者.則不能聞。
㈢འདི་ལྟར་གཟུགས་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་མཐོང་ཞིང་མིག་ལ་ཡོད་པའི་མིག་སྨན་མི་མཐོང་ལ། དེ་བཞིན་དུ་སྒྲ་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་ཐོས་སོ། །
*⑴tathā hi—— dūrāt rūpam paśyati, akṣi-stham añjanam na paśyati. dūrāt śabdam śṛṇoti* 

~~0◤sati ca prā`④`ptaviṣayatve divyaṃ`{2. K. veditavyaṃ |}` cakṣuḥśrotram iha`{3. S.Y. adds manuṣyeṣu |}` dhyāyināṃ`{4. K. dhyāyinānno.. |}` nopajāyeta / ghrāṇādivat / `[032|02-][S095-10]`~~ 
㈠若眼耳緣至塵，修觀行人.天眼天耳.不得應成，猶如鼻等。
㈡若眼耳根.唯取至境，則修定者.應不修生天眼耳根，如鼻根等。
㈢ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཉིད་ཅིག་ཡིན་ན་ནི་འདི་ན་བསམ་གཏན་པ་རྣམས་ལ་ལྷའི་མིག་དང་། རྣ་བ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། སྣ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །
*⑴sati ca prāpta-viṣaya-tve divyam cakṣus-śrotram iha dhyāyinām na upajāyeta. ghrāṇa-ādi-vat* 

~~0◤yady aprāptaviṣayaṃ cakṣuḥ`{5. K. viṣayañcakṣuḥ |}` kasmān na sarvam aprāptaṃ`{6. K. kasmāt sarvvamaprāptanna |}` paśyati`[MS. /+]` dūraṃ tiraskṛtaṃ ca`{7. K. tiraskṛtañca |}` /`[MS. 無/]` `[032|03-][S095-11]`~~ 
㈠若爾，云何不能見一切.不至塵及最遠塵.并所障塵。
㈡若眼能見不至色者，何故不能普見一切.遠有障等.不至諸色。
㈢གལ་ཏེ་མིག་ཡུལ་དང་མ་ཕྲད་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཐག་རིང་བ་དང་བར་དུ་ཆོད་པ་མ་ཕྲད་པ་ཐམས་ཅད་མི་མཐོང་ཞེ་ན། 
*⑴yadi aprāpta-viṣayam cakṣus, kasmāt na sarvam aprāptam paśyati, dūram tiraskṛtam ca* 

~~0◤kathaṃ `[S096]`tāvad a`⑤`yaskānto na sarvam aprāptam ayaḥ karṣati / `[032|04-][S095-11-S096-01]`~~ 
㈠若爾，云何磁石不吸一切不至之鐵。
㈡如何磁石吸不至鐵，非吸一切不至鐵耶。
㈢རེ་ཞིག་ཁབ་ལོང་གིས་ཀྱང་ལྕགས་མ་ཕྲད་པ་ཐམས་ཅད་ཇི་ལྟར་མི་འདྲེན། 
*⑴katham tāvad ayas-kāntas na sarvam aprāptam ayas karṣati* 
~~0◤prāptaviṣayatve 'pi caitat samānam / kasmān na`{8. K. kasmāt na |}` sarvaṃ prāptaṃ paśyaty añjanaṃ`{9. K. paśyati añjanaṃ |}` śalākāṃ vā / `[032|05][S096-01]`~~ 
㈠若能緣至塵，此難則齊，云何不能見一切至塵，謂眼藥及籌等。
㈡執見至境.亦同此難，何故不能普見一切.眼藥籌等.至眼諸色。
㈢ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཉིད་ཅིག་ཡིན་ན་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མིག་སྨན་ནམ་ཐུར་མ་ཕྲད་པ་ཐམས་ཅད་མི་མཐོང་སྟེ་དེ་ནི་མཚུངས་སོ། །
*⑴prāpta viṣaya tve api ca etat samānam kasmāt na sarvam prāptam paśyati añjanam śalākām vā* 
~~0◤yathā ca ghrāṇādīnāṃ`[S.Y. hi+]` prāpto viṣayo na tu sa`⑥`rvaḥ / sahabhūgandhādyagrahaṇāt /`{10. K. grahaṇādevaṃ |}` `[032|06-032|07][S096-02]`~~ 
㈠如鼻等.緣至塵，不緣一切至，不能取香等共有故。
㈡又如鼻等.能取至境，然不能取一切與根俱有香等。
㈢ཇི་ལྟར་ཡང་སྣ་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཡིན་ཡང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དྲི་ལ་སོགས་པ་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། 
*⑴yathā ca ghrāṇa ādīnam prāptas viṣayas, na tu sarvas. saha-bhū-gandha-ādi-agrahaṇāt* 
~~0◤evaṃ cakṣuṣo 'py aprāptaḥ`{11. K. ...pyaprāptatvaṃ |}` syān na tu sarvaḥ / `[032|07][S096-03]`~~ 
㈠如此眼塵不至，非一切不至皆是眼塵。
㈡如是眼根雖見不至，而非一切。耳根亦爾。
㈢མིག་ཀྱང་མ་ཕྲད་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴evam cakṣuṣas api aprāptas syāt, na tu sarvas* 

~~0◤manas tv arūpitvāt prāptum`{12. K. prāptam |}` evāśaktam / `[032|07-][S096-03]`~~ 
㈠意無色故，無有至能。故不緣至塵。
㈡意無色故，非能有至。
㈢ཡིད་ནི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕྲད་པ་ཉིད་དུ་མི་ནུས་སོ། །
*⑴manas tu arūpi-tvāt prāptum eva aśaktam* 

~~0◤kecit punaḥ śrotraṃ prāptāprāptaviṣayaṃ manyante / karṇābhyantare 'pi śa`⑦`bdaśravaṇāt / `[032|08][S096-05]`~~ 
㈠有餘師說：耳緣至不至塵，由聞耳內聲故。
㈡有執：耳根通取至境及不至境，自耳中聲亦能聞故。
㈢ཡང་ཁ་ཅིག་ནི་རྣ་བའི་ནང་དུ་ཡང་སྒྲ་ཐོས་པའི་ཕྱིར། རྣ་བ་`{140-49b}`ནི་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་དང་མ་ཕྲད་པ་ཡང་ཡིན་པར་སེམས་སོ། །
*⑴kecid punar śrotram prāpta-aprāpta-viṣayam manyante. karṇa-abhyantare api śabda-śravaṇāt* 

~~0◤śeṣaṃ tu ghrāṇajihvākāyākhyam / `[032|09][S096-06]`~~ 
㈠所餘鼻舌身，
㈡所餘鼻等，
㈢ལྷག་མ་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་ཞེས་བྱ་བ། 
*⑴śeṣam tu ghrāṇa-jihvā-kāya-ākhyam* 
~~0◤ 【trayam anyathā // VAkK_1.43 //】`[032|10][S096-07]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【三異】。
㈡{【三相違】〖39_1_d〗}三有色根。
㈢གསུམ་གཞན་དུ། 
*⑴trayam anyathā* 
~~0◤prāptaviṣayam ity arthaḥ / `[032|11][S096-08]`~~ 
㈠釋曰：以`[至〔－〕‹三宮›]`至到為塵。
㈡與上相違，唯取至境。
㈢ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ༑ །
*⑴prāpta viṣayam iti arthas* 

~~0◤ghrāṇaṃ kathaṃ prāptaviṣayam / nirucchvāsasya gandhāgrahaṇāt / `[032|11][S096-08]`~~ 
㈠云何知鼻緣至塵。若斷息則不聞香。
㈡如何知鼻唯取至香。由斷息時不嗅香故。
㈢སྣ་ཇི་ལྟར་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དབུགས་མ་བརྔུབས་པར་དྲི་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴ghrāṇam katham prāpta-viṣayam. nirucchvāsasya gandha-agrahaṇāt* 

###### # 釋至義
~~0◤keyaṃ prāptir nāma / nirantarotpattiḥ`{13. MS. ...tpatti |}` / `[032|12][S096-09]`~~ 
㈠至是何法。生無間為至。
㈡云何名至。謂無間生。
㈢ཕྲད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། འདབ་ཆགས་པར་`(79-122)`འབྱུང་བའོ། །
*⑴kā iyam prāptis nāma.  nirantara-utpattis* 

~~0◤`[ 25a. 2A1. I ]①`kiṃ punaḥ`{14. K. kimpunaḥ |}` paramāṇavaḥ spṛśantyanyonyam āhosvin na / `[032|12-][S096-10]` (048[MS](AMS1#^2b1A))~~ 
㈠隣虛為互相觸，為不相觸。
㈡又諸極微，為相觸不。
㈢ཅི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཕན་ཚུན་རེག་གམ་འོན་ཏེ་མི་རེག་ཅེ་ན། 
*⑴kim punar paramāṇavas spṛśanti anyonyam, āhosvin na* 
###### ## ▷初師解
~~0◤na spṛśantīti kāśmīrakāḥ`{15. K. kāśmīrāḥ |}` / kiṃ kāraṇam / `[032|13][S096-10]`~~ 
㈠罽賓國師說：不相觸。何以故。
㈡迦濕彌羅國毘婆沙師說：不相觸。所以者何。
㈢ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ན་རེ་མི་རེག་གོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 
*⑴na spṛśanti iti kāśmīrakās kim kāraṇam* 
~~0◤yadi tāvat sarvātmanā spṛśeyur miśrībhaveyur dravyāṇi / `[032|13-][S096-11]`~~ 
㈠若由一切體相觸，諸物則應相雜。
㈡若諸極微.遍體相觸，即有實物.體相雜過。
㈢རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རེག་པར་འགྱུར་ན་ནི་རྫས་རྣམས་འདྲེས་པར་འགྱུར་རོ། །
*⑴yadi tāvat sarvān manā spṛśeyus miśrībhaveyus dravyāṇi* 
~~0◤athaikadeśena sāva`②`ya`[MS. ā ^/+]`vāḥ prasajyeran / niravayavāś ca paramāṇavaḥ / `[032|15][S096-12]`~~ 
㈠若由體一分相觸，隣虛則有方分。諸隣虛無方分故。
㈡若觸一分，成有分失`[失＝夫‹宮›]`。然諸極微.更無細分。
㈢འོན་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་རེག་ན་ནི་ཆ་ཤས་དང་བཅས་པ་དག་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་ཆ་ཤས་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴atha eka deśena, sa-avayavās prasajyeran. niravayavās ca paramāṇavas* 

~~0◤kathaṃ tarhi`{16. S.Y. omits tarhi |}` śabdābhiniṣpattir bhavati / `[032|15][S096-13]`~~ 
㈠若爾，云何發聲。
㈡若爾，何故相擊發聲。
㈢འོ་ན་ཇི་ལྟར་སྒྲ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། 
*⑴katham śabda-abhiniṣpattis bhavati* 
~~0◤ata eva yadi hi spṛśeyur hasto`{17. MS. haste |}` haste 'bhyāhataḥ sajyeto`{18. MS. sajyetāpana..., Y. sajjeta, K. sādhyata |}`palaś copale / `[032|15-][S096-13]`~~ 
㈠由無間故。若言相觸，二手相榼`[榼＝搕‹三宮›＊]`則應相著，石投石亦爾。[js02](俱舍論記疏02#^aadgim) 
㈡但由極微無間生故。若許相觸，擊石拊手，體應相糅。
㈢དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། གལ་ཏེ་རེག་པར་གྱུར་ན་ལག་པས་ལག་པ་ལ་བསྣུན་ན་འབྱིང་བར་འགྱུར་ལ། རྡོ་བས་རྡོ་བ་ལ་བསྣུན་ན་ཡང་འབྱིང་བར་འགྱུར་རོ། །
*⑴atas eva yadi hi spṛśeyus hastas haste abhyāhatas sajyeta, upalas ca upale* 
~~0◤kathaṃ citaṃ`{19. MS. cittaṃ |}` `③`pratyāhataṃ na viśīryate / `[032|16-032|17][S097-01]`~~ 
㈠若爾，微聚相榼`[＊]`.云何不散。
㈡不相觸者，聚色相擊.云何不散。
*⑴katham citam pratyāhatam na viśīryate* 
~~0◤vāyudhātusaṃdhāritatvāt / kaścid vāyu`{20. K. kaściddhi vāyu |}`dhātur vikiraṇāya pravṛtto yathā saṃvarttanyāṃ kaścit saṃdhāraṇāya yathā vivarttanyāmiti / `[032|17][S097-01]`~~ 
㈠風界所持故。何以故。有風界能破散，如劫末時；有風界能合持，如劫成時。
㈡風界攝持，故令不散。或有風界.能有壞散，如劫壞時；或有風界.能有成攝，如劫成時。
㈢ཇི་ལྟར་བསགས་པ་ལ་བརྒྱབ་ན་ཞིགས་`[1 PNཞིག]`པར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། རླུང་གི་ཁམས་ཀྱིས་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རླུང་གི་ཁམས་ཁ་ཅིག་ནི་འཇིག་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་ཏེ་དཔེར་ན་འཇིག་པའི་ཚེ་`[2 PNཚེའི།]`ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འཛིན་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་ཏེ་དཔེར་ན་ཆགས་པའི་ཚེ་`[3 PNཚེའི།]`ལྟ་བུའོ། ། 
*⑴vāyu-dhātu-saṃdhārita-tvāt kaścid vāyu-dhātus vikiraṇāya pravṛttas, yathā saṃvarttanyām; kaścid saṃdhāraṇāya, yathā vivarttanyām iti*  ^dxbze7

~~0◤kathamidā`④`nīṃ niruttara`{21. S.K. ...nnirantara |}`prāptyā prāptaviṣayaṃ trayam ucyate / `[032|18-][S097-03]`~~ 
㈠云何今說，三根塵由無間至.緣於至塵。
㈡云何三根，由無間`[生＝`至`‹三宮›]生`.名取至境。
㈢ད་ནི་ཇི་ལྟར་`[4 PN+ན།]`འདབ་ཆགས་པར་ཕྲད་པས་གསུམ་པོ་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། 
*⑴katham idānīm nirantara(niruttara)-prāptyā prāpta-viṣayam trayam ucyate (འདབས་ཆགས་པ།)* 
~~0◤tad evaiṣāṃ`{S. ºaiṣā}` niruttaratvaṃ`{22. S. Y. K. nirantaratvaṃ |}` yanmadhye nāsti kiṃcit`{23. K. kiñcidapi |}` / `[032|19][S097-03]`~~ 
㈠是彼無間義.說名為至，謂於中間.無有別物。
㈡即由無間.名取至境，謂於中間.都無片物。
㈢དེ་དག་གི་དབུས་ན་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་འདབ་ཆགས་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། 
*⑴tat eva eṣām niruttara-tvam yad madhye na asti kiñcid*  ^kpj3dy

###### ## ▷第二師解
~~0◤api khalu saṃghātāḥ sāvayavatvāt spṛśantītyadoṣaḥ / `[032|20][S097-04]`~~ 
㈠復次，微聚物有方分故，若相觸則無失。
㈡又和合色，許有分故，相觸無失。
㈢ཡང་འདུས་པ་རྣམས་ནི་ཆ་ཤས་དང་བཅས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རེག་པར་འགྱུར་བས་ཉེས་པ་མེད་དོ། །
*⑴api khalu saṃghātās sāvayava-tvāt spṛśanti iti adoṣas* 
~~0◤e`⑤`vaṃ ca`{24. K. omits ca |}` kṛtvā'yam api grantha upapanno bhavati vibhāṣāyām / `[032|20-][S097-05]`~~ 
㈠若作如此執，毘婆沙中此文句得成，
㈡由許此理，毘婆沙文義善成立，
㈢དེ་ལྟར་བྱས་ན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལས། 
*⑴evam ca kṛtvā ayam api granthas upapannas bhavati vibhāṣāyām* 
~~0◤“kiṃ nu`{25. K. kinnu |}` spṛṣṭahetukaṃ spṛṣṭamutpadyate`[MS. /+]` āhosvid aspṛṣṭahetukam” iti praśnayitvāha`[MS. /+]` “kāraṇaṃ pra`⑥`ti`{26. K. praśnayitvā āha kāraṇamprati |}` /`[MS. 無/]` `[032|21-][S097-05]`~~ 
㈠「是觸為以觸為因生，為非觸為因生。」作如此問。約因為答：
㈡故彼問言：「諸是觸物，為是觸為因故生，為非觸為因故生。」諸非觸物.為問亦爾。彼就此理，為不定答。
㈢ཅི་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་རེག་པ་ཞིག་སྐྱེས་པ་འམ། འོན་ཏེ་མ་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་ཞིག་སྐྱེ་ཞེས་དྲིས་ནས་སྨྲས་པ། རྒྱུའི་ཕྱིར་
*⑴“kim nu spṛṣṭa-hetukam spṛṣṭam utpadyate, āhosvit aspṛṣṭa-hetukam” iti praśnayitvā āha “kāraṇam prati* 
~~0◤kadācit spṛṣṭahetukam aspṛṣṭam utpadyate yadā viśīryate / `[032|22-][S097-07]`~~ 
㈠有時以觸為因.非觸得生，若物分散。
㈡有時是觸為因.生於非觸，謂和合物正離散時。
㈢རེས་འགའ་ནི་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་མ་རེག་པ་སྐྱེ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་རྣམ་པར་ཞིགས་པ་ནའོ། །
*⑴kadācid spṛṣṭa-hetukam aspṛṣṭam utpadhate, yadā viśīryate* 
~~0◤kadācidaspṛṣṭahetukaṃ spṛṣṭaṃ yadā cayaṃ gacchati / `[032|23][S097-07]`~~ 
㈠有時以非觸為因.觸得生，若物增長。
㈡有時非觸為因.生於是觸，謂離散物正和合時。
㈢རེས་འགའ་ནི་མ་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་རེག་པ་སྐྱེ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་བསགས་པར་འགྱུར་བ་ནའོ། །
*⑴kadācid aspṛṣṭa-hetukam spṛṣṭam, yadā cayam gacchati* 
~~0◤`@033`kadācit spṛṣṭahetukaṃ spṛṣṭaṃ`[MS. /+]` yadā cayavatāṃ `⑦`cayaḥ / `[033|01][S097-08]`~~ 
㈠有時以觸為因.觸得生，若聚與聚共合。
㈡有時是觸為因.生於是觸，謂和合物復和合時。
㈢རེས་འགའ་ནི་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་རེག་པ་སྐྱེ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་བསགས་པ་དང་ལྡན་པ་བསགས་པ་ཁོ་ནའོ། །
*⑴kadācid spṛṣṭa-hetukam spṛṣṭam, yadā cayavatām cayas* 
~~0◤kadācidaspṛṣṭahetukamaspṛṣṭaṃ`[MS. /+]` yadā`[MS. d=th]` vātāyanaraja” iti / `[033|01-][S097-08]`~~ 
㈠有時以非觸為因.非觸得生，如隙中微塵。
㈡有時非觸為因.生於非觸，謂向遊塵同類相續。
㈢རེས་འགའ་ནི་མ་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་མ་རེག་པ་སྐྱེ་སྟེ་དཔེར་ན་ཉི་ཟེར་གྱི་རྡུལ་ལྟ་`(79-123)`བུའོ་ཞེས་
㈢འབྱུང་བའི་གཞུང་འདི་ཡང་འཐད་པར་འགྱུར་རོ། །
*⑴kadācid aspṛṣṭa-hetukam aspṛṣṭam, yadā vātāyana-rajas” iti* 

###### ## ▷第三師四師
~~0◤yadi paramāṇavaḥ spṛśeyur uttarakṣaṇāvasthānaṃ syād iti bhadantavasumitraḥ / `[033|02][S097-10]`~~ 
㈠大德婆須`[蜜＝密‹三宮›]`蜜多羅說：若隣虛相觸，應得住至後剎那。
㈡尊者世友說：諸極微相觸，即應住至後念。
㈢བཙུན་པ་དབྱིག་བཤེས་ན་རེ་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་རེག་པར་གྱུར་ན་ནི་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མར་གནས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴yadi paramāṇavas spṛśeyus uttara-kṣaṇa-avasthānam syāt iti bhadanta-vasumitras* 

~~0◤na spṛśanti / `[ 25b. 2B1. I ]①`nirantare tu spṛṣṭasaṃjñeti bhadantaḥ / `[033|03][S097-11]` (049[MS](AMS1#^2b1B))~~ 
㈠大德說：隣虛不相觸，於無間中.世間假立觸名。
㈡然大德說：一切極微.實不相觸，但由無間.假立觸名。
㈢བཙུན་པ་ན་རེ་ནི་`{140-50a}`རེག་པ་ནི་མེད་ཀྱི་འདབ་ཆགས་པ་ལ་`[1 N+རེག་པ་ལ།]`རེག་གོ་སྙམ་དུ་འདུ་ཤེས་པར་ཟད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། 
*⑴na spṛśanti, nirantare tu spṛṣṭa-saṃjñā iti bhadantas*  ^j6zow6

###### ## ▷評述
~~0◤bhadantamataṃ caiṣṭavyam / `[033|03][S097-12]`~~ 
㈠大德意可受。
㈡此大德意，應可愛樂。
㈢བཙུན་པའི་ལུགས་འདོད་པར་བྱའོ། །
*⑴bhadanta matam ca eṣṭavyam* 
~~0◤anyathā hi sāntarāṇāṃ paramāṇūnāṃ śūnyeṣvantareṣu gatiḥ kena pratiba`[MS. ā^/]`dhyeta / yataḥ sapratighā iṣyante / `[033|04][S097-12]`~~ 
㈠若不如此，隣虛則有間，中間既空.何法能斷其行，說其有礙。
㈡若異此者，是諸極微應有間隙，中間既空.誰障其行，許為有對。
㈢དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ནི་`[2 PN-ནི།]`རྡུལ་ཕྲ་རབ་བར་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱིས་`[3 PNཀྱི།]`བར་སྟོང་པ་དག་ཏུ་འགྲོ་བ་ལ་སུ་ཞིག་འགོག་ན་འདི་ལྟར་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཏུ་འདོད། 
*⑴anyathā hi sāntarāṇām paramāṇūnām śūnyeṣu antareṣu gatis kena pratibadhyeta, yatas sa pratighās iṣyante* 

~~0◤naca `②`paramāṇubhyo 'nye saṃghātā iti / ta eva te saṃghātāḥ`{1. Y. another reading is saṃghāte / S.Y. adds paramāṇavaḥ |}` spṛśyante yathā rūpyante / `[033|05][S097-14]`~~ 
㈠是聚不異隣虛，若聚相觸，即是隣虛相觸，如可變壞。
㈡又離極微.無和合色，和合相觸，即觸極微。如可變礙，此亦應爾。
㈢རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ལས་བསགས་པ་དག་གཞན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས་དེ་དག་ཁོ་ན་བསགས་པ་ལ་རེག་པ་ཡིན་ཏེ་དཔེར་ན་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ལྟ་བུའོ། །
*⑴na ca paramāṇubhyas anye saṃghātās iti. te eva te saṃghātās paramāṇavas spṛśyante, yathā rūpyante* 

~~0◤yadi ca paramāṇor digbhāgabhedaḥ kalpyate`{2. S.Y. kalpyeta |}` spṛṣṭasyāspṛṣṭasya vā sāvayava`[MS. ā^/+]`tvaprasaṅgaḥ / `[033|06-][S098-01]`~~ 
㈠若汝言隣虛有方分，若觸非觸，皆成有分過失。[Kvy1](AKBhvy-1b#^1klzqv) 
㈡又許極微若有方分，觸與不觸，皆應有分。
㈢གལ་ཏེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་ཕྱོགས་ཆ་ཐ་དད་པར་རྟོག་`[4 PNརྟོགས༑]`ན་ནི་རེག་གམ་མ་རེག་ཀྱང་རུང་སྟེ། ཆ་ཤས་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་`[5 PN+མི།]`འགྱུར་རོ། །
*⑴yadi ca paramāṇos diś-bhāga-bhedas kalpyate, spṛṣṭasya aspṛṣṭasya vā sāvayava-tva-prasaṅgas* 
~~0◤no`{3. MS.S.Y. na |}` cet spṛ`③`ṣṭasyāpy aprasaṅgaḥ // `[033|07][S098-02]`~~ 
㈠若無方分，於汝不可許之。為色若有觸，可立此難。
㈡若無方分，設許相觸，亦無斯過。
㈢:གལ་ཏེ་མ་ཡིན་ན་ནི། རེག་ཀྱང་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །`[6 PN-གལ་ཏེ་མ་ཡིན་ན་ནི། རེག་ཀྱང་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །]` 
*⑴na ced, spṛṣṭasya api aprasaṅgas* 

# 〖40_1_a〗
`F2.3.19.2.3.根境量大小` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#F2.3.19.2.3.根境量大小)　[Vy40ab_1](AKBhvy-1b#〖40_1〗‹ab›)　
~~0◤kiṃ punar ebhiś cakṣurādibhir ātmaparimāṇatulyasyārthasya grahaṇaṃ bhavaty āśuvṛttyā ca parvatādīnām alātacakrādivad āhosvit tulyātulya`④`sya / `[033|08-][S098-03]`~~ 
㈠眼等諸根取塵，為稱其自量，由事速疾故.猶如旋火，乃至遍見大山等色；為能取等不等量塵。
㈡又眼等根，為於自境.唯取等量，速疾轉故.如旋火輪，見大山等；為於自境.通取等量不等量耶。
㈢ཡང་ཅིའི་`[7 PNཅི།]`མིག་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གིས་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཚད་དང་མཉམ་པའི་དོན་ལ་མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་`[8 PNལོའི།]`ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་མྱུར་དུ་འཇུག་པས་རི་ལ་སོགས་པ་འཛིན་ཏམ། འོན་ཏེ་མཉམ་པ་དང་མི་མཉམ་པ་ཞིག་ལ་འཛིན་ཅེ་ན། 
*⑴kim punar ebhis cakṣus-ādibhis ātma-parimāṇa-tulyasya arthasya grahaṇam bhavati, āśu-vṛttyā ca parvata-ādīnām alāta-cakra-ādi-vat, āhosvid tulya-atulyasya* 

~~0◤yāni tāvad etāni prāptaviṣayāṇy uktāny ebhiḥ / `[033|09-][S098-04]`~~ 
㈠是前所說.緣至到塵。
㈢རེ་ཞིག་གང་དག་ཡུལ་དང་ཕྲད་པར་བཤད་པ། 
*⑴yāni tāvat etāni prāpta-viṣayāṇi uktāni, ebhis* 
~~0◤ 【tribhir ghrāṇādibhis tulyaviṣayagrahaṇaṃ matam /】`[033|11][S098-06]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【三根謂鼻等　許取如量塵】。
㈡頌曰：【應知鼻等三_a　唯取等量境】〖40_1_b〗。論曰：前說至境鼻等三根，應知唯能取等量境。
㈢སྣ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་རྣམས་ཀྱིས་ནི། ཡུལ་ནི་མཉམ་པར་འཛིན་པར་འདོད། །
*⑴tribhis ghrāṇa-ādibhis tulya-viṣaya-grahaṇam matam* 
`﹝048　應知鼻等三　唯取等量境　﹞`
~~0◤yāvanto hīndriyaparamāṇavas tāvanto hi`[MS. 無hi]` viṣayaparamāṇa`⑤`vaḥ sametya vijñānaṃ janayanti / `[033|12][S098-07]`~~ 
㈠釋曰：如根量隣虛，塵隣虛亦爾，共合生鼻等識。
㈡如根微量，境微亦然，相稱合生鼻等識故。
㈢དབང་པོའི་`[9 PNཔོ།]`རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཇི་སྙེད་པ་དེ་སྙེད་ཀྱི་`[10 PNཇི།]`ཡུལ་གྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་དང་ཕྲད་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་དོ༑ །
*⑴yāvantas hi indriya-paramāṇavas tāvantas hi viṣaya-paramāṇavas sametya vijñānam janayanti* 

~~0◤cakṣuḥśrotrābhyāṃ tv aniyamaḥ / kadācid alpīyāṃso`{4. MS. ...lpīyānso |}` yadā vālāgraṃ paśyati / `[033|13][S098-08]`~~ 
㈠眼耳則無定。有時取最小塵，若見毛端。
㈡眼耳不定。謂眼於色，有時取小，如見毛端。
㈢མིག་དང་རྣ་བ་དག་གིས་ནི་མ་ངེས་ཏེ། རེས་འགའ་ནི་ཆུང་སྟེ་གང་གི་ཚེ་སྐྲའི་རྩེ་མོ་མཐོང་བ་ནའོ། །
*⑴cakṣus-śrotrābhyām tu aniyamas. kadācid alpīyāṃsas yadā vāla-agram paśyati* 
~~0◤kadācit samā yadā drākṣā`{5. MS. drakṣā |}[MS. paśya^//+]`phalaṃ paśyati / `[033|13-][S098-08]`~~ 
㈠有時取等量塵，若見`[蒲＝蒱‹宋宮›]`蒲桃`[桃＝萄‹明›]`子。
㈢རེས་འགའ་ནི་མཉམ་སྟེ་གང་གི་ཚེ་རྒུན་འབྲུམ་`[11 PNའབྲུ།]`མཐོང་བ་ནའོ། །
*⑴kadācid samās yadā drākṣā-phalam paśyati* 
~~0◤kadā`⑥`cit bhūyāṃso`{6. MS. bhūyānso |}` yadā mahāntaṃ parvataṃ paśyaty unmiṣitamātreṇa / `[033|14-][S098-09]`~~ 
㈠有時取最大塵，若見大山。
㈡有時取大，如暫開目.見大山等。有時取等，如見蒲桃`[桃＝萄‹明›]`。
㈢རེས་འགའ་ནི་ཆེ་སྟེ་གང་གི་ཚེ་མིག་ཕྱེ་བ་ཙམ་གྱིས་རི་ཆེན་པོ་མཐོང་བ་ནའོ། །
*⑴kadācid bhūyāṃsas yadā mahāntam parvatam paśyati unmiṣita-mātreṇa* 

~~0◤evaṃ śrotreṇa maśaka-`{7. MS. samaka |}`meghādiśabdaśravaṇe ghoṣam / `[033|15][S098-10]`~~ 
㈠即於聞時，耳亦如此，或聞蚊聲.或聞雷聲。
㈡如是耳根，聽蚊雷等.所發種種小大音聲，隨其所應.小大等量。
㈢དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བས་སྦྲང་བུ་དང་འབྲུག་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ཐོས་`(79-124)`པ་ལ་`[1 PN-ལ།]`ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །
*⑴evam śrotreṇa maśaka-meghādi-śabda-śravaṇe ghoṣam* 

~~0◤manas tv amūrttiva`[MS. va作ma]`d eveti nāsya parimāṇaparicchedaḥ `⑦`saṃpradhāryate / `[033|15-][S098-11]`~~ 
㈠意既無體，不可說其形量。
㈡意無質礙，不可辯其形量差別。
㈢ཡིད་ནི་ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་བས་འདིའི་ཚད་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་ནི་མི་སྤྱད་`[2 PNདཔྱད།]`དོ། །
*⑴manas tu a-mūrtti-mat eva iti na asya parimāṇa-paricchedas saṃpra-dhāryate* 

###### # 明根形狀
~~0◤kathaṃ punar eṣāṃ cakṣu`[MS. ḥ^//+]`rādīndriyaparamāṇūnāṃ saṃniveśaḥ / `[033|16][S098-12]`~~ 
㈠眼等諸根.隣虛形相.云何可知。
㈡云何眼等.諸根極微.安布差別。
㈢ཡང་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཇི་ལྟར་གནས་ཤེ་ན། 
*⑴kataham punar eṣām cakṣus-ādi-indriya-paramāṇūnām saṃniveśas* 

~~0◤cakṣurindriyaparamāṇavas tāvad akṣitārakāyām ajājīpuṣpavad avasthitāḥ / acchacarmāva-`[ 26a. 2A1. II ]①`cchāditās tu na vikīryante / `[033|17][S098-13]` (050[MS](AMS1#^2b2A))~~ 
㈠眼根隣虛，於眼童子中住，如時羅花。青色所覆，是故不散。
㈡眼根極微，在眼星上傍布而住，如香荾花。清澈`[澈＝徹‹三宮›＊]映[映＝`膜`‹三宮›]`覆，令無分散。
㈢རེ་ཞིག་མིག་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་མིག་གི་འབྲས་བུ་ལ། གོ་སྙོད་ཀྱི་མེ་ཏོག་བཞིན་དུ་གནས་ཏེ། ཁ་དོག་དང་བཅས་`[3 PNབས།]`བཀབ་པས་`[4 PN+ན།]`གྱེས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །
*⑴cakṣus-indriya-paramāṇavas tāvat akṣi-tārakāyām ajājī-puṣpa-vat avasthitās. accha-carma-avacchāditās tu na vikīryante* 
~~0◤adharauttaryeṇa piṇḍavad avasthitā ity apare / na cānyo'nyam āvṛṇvanti sphaṭikavad acchatvāt / `[033|18-][S098-14]`~~ 
㈠有餘部說：如聚重累住。互不相障，清徹如頗梨`[柯＝珂‹三›]`柯寶。
㈡有說：重累如丸而住。體清`[＊]`澈故，如頗胝迦.不相障礙。
㈢གཞན་དག་ན་རེ་གོང་བུ་བཞིན་དུ་བླ་འོག་ན་གནས་ཏེ། ཤེལ་བཞིན་དུ་དང་བའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་མི་སྒྲིབ་པོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴adharauttaryeṇa(adharottara) piṇḍa-vat avasthitās iti apare. na ca anyonyam āvṛṇvanti, sphaṭika-vat acchatvāt*  ^i7hjnc

~~0◤śrotrendriyaparamāṇavo bhūrjābhyantarāvasthitā`②`ḥ / `[033|19-][S098-16]`~~ 
㈠耳根隣虛，於耳中住，如浮休闍皮。
㈡耳根極微，居耳穴內.旋環而住，如卷樺皮。
㈢རྣ་བའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་རྣ་བའི:བུ་གའི་`[5 PNའབྲུག་གི།]`ནང་ན་གནས་སོ། །
*⑴śrotra-indriya-paramāṇavas bhūrja-abhyantara-avasthitās* 
~~0◤ghrāṇendriyaparamāṇavo ghaṭābhyantareṇa`{8. S.Y. ghāṭābhyantare |}` śalākāvat / `[033|20][S099-01]`~~ 
㈠鼻根隣虛，於鼻頞中住。[Kvy1](AKBhvy-1b#^ps9k8i) 
㈡鼻根極微，居鼻頞內.背上面下，如雙爪甲。
㈢སྣའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་མཚུལ་པའི་ནང་ན་གནས་ཏེ། 
*⑴ghrāṇa-indriya-paramāṇavas ghaṭa-abhyantareṇa śalākā-vat* 
~~0◤ādyāni trīṇīndriyāṇi mālāvad avasthitāni /`[MS. 無/]` `[033|20-][S099-02]`~~ 
㈠前三根，橫作行度.無有高下。
㈡此初三根，橫作行度.處無高下，如冠花鬘。
㈢དབང་པོ་དང་པོ་གསུམ་ནི་ཕྲེང་བ་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །
*⑴ādyāni trīṇi indriyāṇi mālā-vat avasthitāni*  ^7b735r

~~0◤jihvendriyaparamāṇavo 'rdhacandravat / `[033|21][S099-03]`~~ 
㈠舌根隣虛，如半月。
㈡舌根極微，布在舌上.形如半月。
㈢ལྕེའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་ཟླ་བ་ཁམ་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། 
*⑴jihvā-indriya-paramāṇvas ardhacandra-vat* 
~~0◤vālāgramātraṃ kila madhya`③`jihvāyāṃ jihvendriyaparamāṇubhir asphuṭam / `[033|21-][S099-03]`~~ 
㈠彼說於舌中央.如髮端量，非舌根隣虛所覆。
㈡傳說舌中.如毛端量，非為舌根極微所遍。
㈢ལྕེའི་དབུས་ན་`{140-50b}`སྐྲའི་རྩེ་མོའི་ཁྱོན་ཙམ་ཞིག་ལྕེའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དག་གིས་མ་ཁེབས་སོ་ཞེས་གྲག་གོ། །
*⑴vāla-agra-mātram kila madhya-jihvāyām jihvā-indriya-paramāṇubhis asphuṭam* 

~~0◤kāyendriyaparamāṇavaḥ kāyavadavasthitāḥ / `[033|22-][S099-05]`~~ 
㈠身根隣虛，如身相。
㈡身根極微，遍住身分.如身形量。
㈢ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་ལུས་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །
*⑴kāya-indriya-paramāṇavas kāya-vat-avasthitās* 

~~0◤strīndriyaparamāṇavo bherīkaṭāhavat / puruṣendriyaparamā`④`ṇavo 'ṅguṣṭhavat /`[MS. /+]` `[033|23][S099-06]`~~ 
㈠女根隣虛，如鼓顙。男根隣虛，如大指。
㈡女根極微，形如鼓𣞙。男根極微，形如指𩎽。
㈢མོའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་རྔའི་སྦུབས་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ཕོའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་མཐེ་བོང་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །
*⑴strī-indriya-paramāṇavas རྔའི་སྦུབསbherī-kaṭāha-vat. puruṣa-indriya-paramāṇavas aṅguṣṭha-vat*  ^qczedw

###### # 明同分等
~~0◤tatra cakṣurindriyaparamāṇavaḥ kadācit sarve sabhāgā bhavanti`[MS. /+]` kadācit tatsabhāgāḥ / `[033|24][S099-08]`~~ 
㈠此中眼根隣虛，或時一切等分，或時一切非等分；
㈡眼根極微，有時一切皆是同分，有時一切皆彼同分；
㈢དེ་ལ་མིག་གི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་རེས་འགའ་ནི:ཐམས་ཅད་`[6 PN-ཐམས་ཅད།]`བསྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །རེས་འགའ་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །
*⑴tatra cakṣus-indriya-paramāṇavas kadācid sarve sabhāgās bhavanti, kadācid tad-sabhāgās* 
~~0◤kadācid eke sabhāgāḥ`[MS. /+]` eke tatsabhāgāḥ / `[033|24-][S099-09]`~~ 
㈠或時有等分，有非等分。
㈡有時一分是彼同分，餘是同分。
㈢རེས་འགའ་ནི་ཁ་ཅིག་བསྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དག་`[7 PN-དག]`ཡིན་ལ། ཁ་ཅིག་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ཏེ། 
*⑴kadācid eke sabhāgās, eke tad sa bhāgās* 
~~0◤evaṃ yā`⑤`vaj jihvendriyaparamāṇavaḥ / `[033|25][S099-09]`~~ 
㈠乃至舌根隣虛亦爾。
㈡乃至舌根極微亦爾。
㈢ལྕེའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །
*⑴evam yāvat jihvā-indriya-paramāṇavas* 

~~0◤kāyendriyaparamāṇavastu sarve sabhāgā na bhavanti / `[033|25-][S099-09]`~~ 
㈠身根隣虛，無一切等分。
㈡身根極微，定無一切皆是同分。
㈢ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་རིལ་གྱིས་བསྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ནི་མེད་དེ། 
*⑴kāya-indriya-paramāṇavas tu sarve sabhāgās na bhavanti* 
~~0◤pradīptanarakābhyantarāvaruddhānām api hy aparimāṇāḥ kāyendriyaparamā`⑥`ṇavas tatsabhāgā bhavanti / `[033|26-][S099-10]`~~ 
㈠若然焰地獄中.所執駐眾生，有無量身隣虛.亦非一切等分。
㈡乃至極熱捺落迦中.猛焰纏身，猶有無量身根極微.是彼同分。
㈢རབ་ཏུ་འབར་བའི་དམྱལ་བའི་ནང་ན་འཁོད་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཚད་མེད་པ་ཞིག་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ཏེ། 
*⑴pradīpta-naraka-abhyantara-avaruddhānām api hi aparimāṇās kāya-indriya-paramāṇavas tad-sabhāgās bhavanti* 

~~0◤sarvaiḥ kila`{9. S.Y. sa kila |}` vijñānotpattāv āśrayo `@034`viśīryeta / `[033|27-034|01][S099-11]`~~ 
㈠何以故。若一切皆發身識，則身散壞。
㈡傳說.身根設遍發識，身應散壞。
㈢ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་ན་ནི་ལུས་`(79-125)`ཞིག་པར་འགྱུར་རོ་ལོ། །
*⑴sarvais kila vijñāna-utpattau āśrayas viśīryeta* 

~~0◤na caika indriyaparamāṇur viṣayaparamāṇur vā vijñānaṃ janayati / `[034|01][S099-12]`~~ 
㈠無唯一隣虛根.一隣虛塵.能生識。
㈡以無根境.各一極微為所依緣.能發身識。
㈢དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བམ་ཡུལ་གྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་`[1 PNབསྐྱེད།]`པ་ནི་མེད་དེ། 
*⑴na ca ekas indriya-paramāṇus viṣaya-paramāṇus vā vijñānam janayati* 
~~0◤saṃcitāśrayālambana`⑦`tvāt pañcānāṃ vijñānakāyānām / `[034|01-][S099-12]`~~ 
㈠五識以微聚為根塵故。
㈡五識決定積集多微.方成所依所緣性故。
㈢རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་གི་རྟེན་དང་དམིགས་པ་ནི་བསགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴saṃcita-āśraya-ālambana-tvāt pañcānām vijñāna-kāyānām* 
ᅟ
~~0◤ata evānidarśanaḥ paramāṇur adṛśyatvāt // `[034|02][S099-13]`~~ 
㈠是故隣虛無顯，不可見故。
㈡即由此理，亦說極微名無見體，不可見故。
㈢དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནི་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་བསྟན་དུ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴atas eva a-nidarśanas paramāṇus, adṛśya-tvāt*  ^188sq0

# 〖40_1_c〗
`F2.3.19.2.4.六識依世攝` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#F2.3.19.2.4.六識依世攝)　[Vy40cd_1](AKBhvy-1b#〖40_1〗‹cd›)　
~~0◤ya ime ṣaḍvijñānadhātava uktāś cakṣurvijñānaṃ yāvan manovijñānaṃ kim eṣāṃ yathā viṣa-`[ 26b. 2B1. II ]①`yo varttamānaḥ pañcānāṃ caramasya trikāla`{1. MS. vikāla |}` evam āśrayo 'pi / `[034|03-][S099-14]` (051[MS](AMS1#^2b2B))~~ 
㈠是六識界如前所說，謂眼識乃至意識。於中，五識塵唯現世，最後識塵三世，彼依為如此不。
㈡如前所說，識有六種，謂眼識界乃至意識。為如五識.唯緣現在，意識通緣.三世非世，如是諸識依亦爾耶。
㈢ཅི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་གྱི་ཁམས་དྲུག་པོ་བཤད་པ་གང་དག་ཡིན་པ་འདི་དག་ཇི་ལྟར་ལྔ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ད་ལྟར་ཡིན་ལ། ཐ་མའི་དུས་གསུམ་ཡིན་པ་ལྟར་རྟེན་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། 
*⑴ye ime ṣaṣ-vijñāna-dhātavas uktās cakṣus-vijñānam yāvat manas-vijñānam, kim eṣām yathā viṣayas varttamānas pañcānām caramasya tri-kālas, evam āśrayas api* 
~~0◤nety āha / kiṃ tarhi /`[MS. /+]` `[034|05][S099-15]`~~ 
㈠說不爾。云何不爾。
㈡不爾。云何。
㈢སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། 
*⑴na iti āha. kim tarhi* 
~~0◤ 【carama`[MS. ā^/+]`syāśrayo 'tītaḥ`[MS. //+]`】`[034|06][S099-16]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【後界依過去】。
㈡頌曰：【後依唯過去】〖40_1_c〗。
㈢ཐ་མའི་རྟེན་འདས། 
*⑴caramasya āśrayas atītas* 
`﹝049　後依唯過去　五識依或俱　﹞`
~~0◤manovijñānadhātoḥ samanantaraniruddhaṃ mana āśraya`②`ḥ / `[034|07][S099-17]`~~ 
㈠釋曰：意識界無間滅識為依。
㈡論曰：意識唯依無間滅意。
㈢ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྟེན་ནི་འགགས་`[2 PNའགག]`མ་ཐག་པའི་ཡིད་དོ། །
*⑴manas-vijñāna-dhātos samanantara-niruddham manas āśrayas* 
~~0◤ 【pañcānāṃ sahajaś ca taiḥ // VAkK_1.44 //】`[034|08-][S099-16]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【五界依亦共】。
㈡眼等五識所依或俱。{【五識依或俱】〖40_1_d〗}
㈢ལྔ་རྣམས་ཀྱི། དེ་དག་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའང་ཡིན༑ 
*⑴pañcānām sahajas ca tais* 
~~0◤atītaś ceti caśabdaḥ / `[034|09][S099-18]`~~ 
㈠釋曰：亦言顯過去。
㈡或言表此亦依過去。
㈢འང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་འདས་པ་ཡང་ཡིན་པའོ། །
*⑴atītas ca iti caśabdas* 
~~0◤tatra cakṣurvijñānasya cakṣuḥ sahaja āśrayo yāvat kāyavijñānasya kāyaḥ / `[034|09-][S099-18]`~~ 
㈠此中，眼識依，共有同一世故，乃至身識亦爾。
㈡眼是眼識俱生所依，如是乃至身是身識俱生所依，同現世故。
㈢དེ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རྟེན་ནི་མིག་ཡིན་པ་ནས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཡང་ལུས་ཡིན་ལ། 
*⑴tatra cakṣus-vijñānasya cakṣus sahajas āśārayas yāvat kāya-vijñānasya kāyas* 
~~0◤atītaḥ punar eṣām āśrayo mana i`③`ty apy ete pañca vijñānakāyā indriyadvayāśrayāḥ / `[034|10][S099-19]`~~ 
㈠彼過去依，謂意根。如此五識聚，依二根生。
㈡無間滅意是過去依。此五識身所依各二，謂眼等五是別所依，意根為五通所依性。
㈢དེ་དག་གི་འདས་པའི་རྟེན་ནི་ཡིད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དེ་དག་གི་རྟེན་ནི་དབང་པོ་གཉིས་གཉིས་ཡིན་ནོ། །
*⑴atītas punar eṣām āśrayas manas iti api ete pañca vijñāna-kāyās indriya-dvaya-āśrayās* 

~~0◤ata evocyate “yaś cakṣurvijñānasyāśrayabhāvena samanantarapratyayabhāvenāpi sa tasye”ti / ca`④`tuṣkoṭikaḥ / `[034|11][S099-20]`~~ 
㈠故說如此：若法能為眼識依，為能作彼次第緣不。此中有四句。
㈡故如是說：若是眼識所依性者，即是眼識等無間緣耶；設是眼識等無間緣者，復是眼識所依性耶。應作四句。
㈢དེ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་གང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཡིན་པ་དེ་དེའི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་`[3 PNགྱི།]`དངོས་པོར་ཡང་ཡིན་`[4 PN+ནམ།]`ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ། 
*⑴atas eva ucyate—— “yas cakṣus-vijñānasya āśraya-bhāvena samanantara-pratyaya-bhāvena api sa tasya” iti. catuṣkotikas* 
~~0◤prathamā koṭiś cakṣuḥ / dvitīyā samanantarātītaś caitasiko`{2. MS. ścetasiko |}` `[S100]`dharmadhātuḥ / `[034|12][S099-21-S100-01]`~~ 
㈠第一句謂眼根。第二句謂次第已滅心法法界。
㈡第一句謂俱生眼根。第二句謂無間滅心所法界。
㈢མུ་དང་པོ་ནི་མིག་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སེམས་`{140-51a}`ལས་བྱུང་བ་འདས་མ་ཐག་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴prathamā kotis cakṣus. dvitīyā samanantara atītas caitasikas dharmadhātus* 
~~0◤tṛtīyā samanantarātītaṃ manaḥ / caturthī koṭir uktanirmuktā dha`⑤`rmāḥ / `[034|13][S100-01]`~~ 
㈠第三句謂次第已滅心。第四句除前三句。
㈡第三句謂過去意根。第四句謂除所說法。
㈢གསུམ་པ་ནི་འདས་མ་ཐག་པའི་ཡིད་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ་ནི་བཤད་པ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཡིན་ཏེ། 
*⑴tṛtīyā samanantara-atītam manas. caturthī koṭis ukta-nirmuktās dharmās* 
~~0◤evaṃ yāvat kāyavijñānasya svam indriyaṃ vaktavyam / `[034|13-][S100-01]`~~ 
㈠乃至身識自根，亦應如此說。
㈡乃至身識亦爾，各各應說自根。
㈢ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རང་གི་དབང་པོ་བརྗོད་པར་བྱའོ༑ །
*⑴evam yāvat kāya-vijñānasya svam indriyam vaktavyam* 

~~0◤manovijñānasya pūrvapādakaḥ / ya`[MS. ā ^//+]`s tāvad āśrayabhāvena samanantarapratyayabhāvenāpi saḥ / `[034|14][S100-03]`~~ 
㈠於意識但無初句。若法為依，必為次第緣故。
㈡意識應作順前句答。謂是意識所依性者，定是意識等無間緣。
㈢ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནི་ཚིག་སྔ་མ་དང་སྦྱོར་བ་སྟེ། རེ་ཞིག་གང་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱི་དངོས་`(79-126)`པོར་ཡང་ཡིན་ནོ། །
*⑴manas-vijñānasya pūrvapādakas—— yas tāvat āśraya-bhāvena samanantara-pratyaya-bhāvena api sas* 
~~0◤syā`⑥`t samanantarapratyayabhāvena nāśrayabhāvena / samanantarābhyatītaś`{3. S.Y. samanantarātītaś |}` caitasiko dharmadhātur iti / `[034|15][S100-04]`~~ 
㈠若有法為次第緣非依，謂無間滅心法法界。
㈡有是意識等無間緣，非與意識為所依性，謂無間滅心所法界。
㈢མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོར་ཡིན་ལ་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སེམས་`[1 PN-སེམས།]`ལས་བྱུང་བ་འདས་མ་ཐག་པའོ། །
*⑴syāt samanantara pratyaya bhāvena na āśraya bhāvena, samanantara-abhyatītas caitasikas dharma-dhātus iti* 

# 〖41_1_a〗
`F2.3.19.2.5.眼等得依名` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#F2.3.19.2.5.眼等得依名)　[Vy41ab_1](AKBhvy-1b#〖41_1〗‹ab›)　
~~0◤kiṃ punaḥ kāraṇam ubhayādhīnāyāṃ vijñānotpattau cakṣurādayaḥ `⑦`evāśrayā ucyante na rūpādayaḥ / `[034|17-][S100-05]`~~ 
㈠識生隨屬二緣，復有何因.但說眼等為彼依，不說色等。
㈡何因識起俱託二緣，得所依名在根非境。
㈢ཡང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཉི་ག་ལ་རག་ལུས་ཏེ་སྐྱེ་ན༑ ཅིའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ན་ལ་རྟེན་`[2 PNབརྟེན།]`ཞེས་བྱའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། 
*⑴kim punar kāraṇam ubhaya adhīnāyām vijñāna-utpattau cakṣus-ādayas eva āśrayās ucyante, na rūpa ādayas* 
~~0◤ 【tadvikāravikāritvād āśrayāś cakṣurādayaḥ /】`[034|19][S100-07]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【隨根異識異　故眼等成依】。
㈡頌曰：【隨根變識異_a　故眼等名依】〖41_1_b〗。
㈢དེ་དག་གྱུར་པས་འགྱུར་ཉིད་ཕྱིར། །རྟེན་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡིན། །
*⑴tad-vikāra-vikāri-tvāt āśrayās cakṣus-ādayas* 
`﹝050　隨根變識異　故眼等名依　﹞`
~~0◤dhātava ity adhikāraḥ / `[034|20][S100-08]`~~ 
㈡論曰：眼等即是眼等六界。
㈢ཁམས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། 
*⑴dhātavas iti adhikāras* 

~~0◤cakṣurādīnāṃ hi vikāreṇa tadvijñānānāṃ vikāro bha-`[ 27a. 2A1. III ]①`vaty anugraho`⓪`pa`①[b]`ghātapaṭumandatānuvidhānāt`[MS. /+]` na tu rūpādīnāṃ vikāreṇa tadvikāraḥ / `[034|20-][S100-08]` (052[MS](AMS1#^2b3A))~~ 
㈠釋曰：由眼等根有差別故，諸識亦有差別。眼等根若有增損，諸識隨之則有明昧。不由色等差別，諸識變異。
㈡由眼等根有轉變故，諸識轉異。隨根增損，識明昧故。非色等變，令識有異。
㈢མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གྱུར་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་འགྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། ཕན་པ་དང་གནོད་པ་དང་། གསལ་བ་དང:མི་གནོད་པ་དང་`[3 PN-མི་གནོད་པ་དང་།]`མི་གསལ་བ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གྱུར་པས་ནི་དེ་དག་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ཏེ། 
*⑴cakṣus-ādīnām hi vikāreṇa tad-vijñānānām vikāras bhavati, anugraha-upaghāta-paṭu-manda-tā anuvidhānāt, na tu rūpa-ādīnām vikāreṇa tad-vikāras* 
~~0◤tasmāt sādhīyas tadadhīna`[MS. ā^/+]`tvāt ta evāśrayā na rūpādayaḥ / `[034|22][S100-09]`~~ 
㈠於識二緣中.眼等<font color="red">勝</font>故，立為識依，不說色等。
㈡以識隨根.不隨境故，依名唯在眼等非餘。
㈢དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཉིད་རྟེན་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པ་ཡིན་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴tasmāt sādhīyas—— tad-adhīna-tvāt te eva āśrayās, na rūpa-ādayas* 

# 〖41_1_c〗
`F2.3.19.2.6.識隨根立名` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#F2.3.19.2.6.識隨根立名)　[Vy41cd_1](AKBhvy-1b#〖41_1〗‹cd›)　
~~0◤kiṃ punaḥ kāraṇaṃ rūpādaya`②`ś ca tair vijñāyante cakṣurvijñānaṃ cocya`[MS. e^/+]`te yāvan manovijñānam / na punā rūpavijñānaṃ yāvad dharmavijñānam iti / `[034|23-][S101-01]`~~ 
㈠色等是識所識，復有何因.說為眼識乃至意識，不說為色識乃至法識。
㈡何緣色等正是所識，而名眼識乃至意識，不名色識乃至法識。
㈢ཡང་དེ་དག་གིས་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་ན། ཅིའི་ཕྱིར་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་ཡིན་གྱི་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། 
*⑴kim punar kāraṇam——  rūpa-ādayas ca tais vijñāyante cakṣus-vijñānam ca ucyate yāvat manas-vijñānam, na punar rūpa-vijñānam yāvat dharma-vijñānam iti* 
~~0◤ya ete cakṣurādaya āśrayā eṣām / `[034|24-][S101-02]`~~ 
㈠由眼等是彼依故，約根說識。
㈢གང་གི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་རྟེན་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ན`[4 PNཔ།]`། 
*⑴yas ete cakṣus-ādayas āśrayās, eṣām——* 
~~0◤ 【ato 'sādhāraṇatvād dhi vi`③`jñānaṃ`{4. MS. drops vi /  G. ...sādhārakṣatvācca |}` tair nirucyate // VAkK_1.45 //】`[034|26][S101-04]`~~ 
㈠復次，〔偈曰〕：【由彼不共因　故約根說識】。
㈡頌曰：【彼及不共因_c　故隨根說識】〖41_1_d〗。
㈢དེའི་ཕྱིར་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་ཕྱིར། །དེ་དག་གིས་ནི་རྣམ་ཤེས་བསྟན། །
*⑴atas a-sādhāraṇa-tvāt hi vijñānam tais nirucyate* 
`﹝051　彼及不共因　故隨根說識　﹞`

~~0◤katham asādhāraṇatvam / na hi cakṣur anyasya vijñānasyāśrayībhavitum utsahate / `[034|27][S101-05]`~~ 
㈠釋曰：云何不共因。此眼根不得為餘識依，
㈡論曰：彼謂前說眼等名依，根是依故，隨根說識。及不共者，謂眼唯自眼識所依。
㈢ཇི་ལྟར་ན་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཡིན་ཞེ་ན། མིག་ནི་`[5 PNགི།]`རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་གྱི་རྟེན་དུ་འགྱུར་བར་མི་ནུས་ལ། 
*⑴katham asādhāraṇa-tvam. na hi cakṣus anyasya vijñānasya āśrayī-bhavitum utsahate* 
~~0◤rūpaṃ tu manovijñānasyālambanībhavaty anyacakṣurvijñānasyāpī`④`ti / `[034|27-][S101-05]`~~ 
㈠色可得為意識緣緣，及為他眼識境。
㈡色亦通為他身眼識.及通自他意識所取。
㈢གཟུགས་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པར་ཡང་འགྱུར་ལ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་གྱི་དམིགས་པར་ཡང་འགྱུར་ཏེ། 
*⑴rūpam tu manas-vijñānasya ālambanī-bhavati anya-cakṣus-vijñānasya api iti* 
~~0◤evaṃ yāvat kāyo veditavyaḥ / `[034|28][S101-06]`~~ 
㈠乃至身亦爾。
㈡乃至身觸，應知亦爾。
㈢ལུས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །
*⑴evam yāvat kāyas veditavyas* 

~~0◤tasmād āśrayabhāvād asādhāraṇatvāc ca vijñānaṃ tenaiva`{5. S.Y. taireva |}` nirdiśyate na rūpādibhiḥ /`[MS. /+]` `[034|29][S101-07]`~~ 
㈠由識依止.及由不共因，是故約根說識，不約色等。
㈡由所依勝.及不共因，故識得名.隨根非境。
㈢དེ་ལྟ་བས་ན་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཁོ་ནས་`[6 PNན།]`རྣམ་པར་ཤེས་པ་`(79-127)`བསྟན་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། 
*⑴tasmāt āśraya-bhāvāt asādhāraṇa-tvāt ca vijñānam tena eva nirdiśyate, na rūpa-ādibhis* 
~~0◤yathā bherīśabdo yavāṅkura iti / `[034|29-][S101-07]`~~ 
㈠譬如鼓聲麥芽`[芽＝牙‹宋宮›]`。
㈡如名鼓聲及麥`[牙＝`芽`‹三宮›]牙`等。
㈢དཔེར་ན་རྔ་བོ་ཆེའི་སྒྲ་`{140-51b}`དང་། ནས་ཀྱི་མྱུ་གུ་བཞིན་ནོ། །
*⑴yathā bherī-śabdas yava-aṅkuras iti* 

# 〖42_1_a〗
`F2.3.19.2.7.依地同異別` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#F2.3.19.2.7.依地同異別)　[Vy42-43_1](AKBhvy-1b#〖42_1〗〖43_1〗)　
###### 約法廣明
~~0◤`@035`atha ya`⑤`tra kāye sthitaś cakṣuṣā rūpāṇi paśyati`[MS. /+]` kiṃ tāni kāyacakṣūrūpavijñānāny ekabhūmikāny eva bhavanty āhosvid anyabhūmikāny api /`[MS. /]` `[035|01-][S101-09]`~~ 
㈠若人在此身中，由眼見色，是身眼色識，為是一地.為是別地。
㈡隨身所住，眼見色時，身眼色識.地為同不。
㈢ཡང་ལུས་དག་`[1 PNགང་།]`ལ་གནས་ཏེ་མིག་གིས་`[2 PNགི།]`གཟུགས་རྣམས་ལ་`[3 PN-ལ།]`ལྟ་བ་ནས`[4 PNན༑]`། ཅི་ལུས་དང་མིག་དང་གཟུགས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་རྣམས་ས་`[5 PN-ས།]`གཅིག་པ་ཁོ་ན་ཞིག་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་གཞན་གྱི་ས་པ་ཡང་ཡིན་ཞེ་ན། 
*⑴atha yatra kāye sthitas cakṣuṣā rūpāṇi paśyati, kim tāni kāya-cakṣū-rūpa-vijñānāni eka-bhūmikāni eva bhavanti, āhosvit anya-bhūmikāni api* 
~~0◤āha /`[MS. /]` sarveṣāṃ bhedaḥ / `[035|02][S101-11]`~~ 
㈠一切皆異。
㈡應言此四或異或同。
㈢སྨྲས་པ། ཐམས་ཅད་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་དེ། 
*⑴āha—— sarveṣām bhedas* 

~~0◤kāmadhā`⑥`tūpapannasya svena cakṣuṣā svāni rūpāṇi paśyataḥ sarvaṃ sva`{1. MS. sarvva svaṃ |}`bhūmikaṃ bhavati / `[035|03][S101-11]`~~ 
㈠若人生欲界，由自地眼.見自地色，此四種同在自地。
㈡謂生欲界，若以自地眼.見自地色，四皆自地。
㈢འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་རང་གི་མིག་གིས་རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ནི་`[6 PNན།]`ཐམས་ཅད་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴kāmadhātu-upapannasya svena cakṣuṣā svāni rūpāṇi paśyatas, sarvam sva-bhūmikam bhavati* 
~~0◤tasyaiva svāni rūpāṇi prathamadhyānacakṣuṣā paśyataḥ kāyarūpe svabhūmike vijñānacakṣuṣi tadbhū`⑦`mike /`{2. MS. tat bhūmike |}` `[035|04-][S101-12]`~~ 
㈠若此人由初定眼.見自地色，身及色俱在自地，眼及識屬初定。
㈡若以初靜慮眼.見欲界色，身色欲界.眼識初定。
㈢དེ་ཉིད་རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་མིག་གིས་ལྟ་བ་ན་ལུས་དང་གཟུགས་དག་ནི་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མིག་དག་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴tasya eva svāni rūpāṇi prathamadhyānacakṣuṣā paśyataḥ, kāya-rūpe svabhūmike vijñāna-cakṣuṣi tadbhū`⑦`mike* 
~~0◤prathamadhyānabhūmīni paśyato rūpāṇi trīṇy api`{3. MS. rūpāṇy api |}` tadbhūmikāni`{4. MS. tat bhūmi ...similarly in the following cases of yat and tat |}` / `[035|05][S101-13]`~~ 
㈠若見初定色，則三種屬初定。
㈡見初定色，身屬欲界，三屬初定。
㈢བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་དག་ལ་ལྟ་ན་ནི་གཟུགས་རྣམས་ཀྱང་དེའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴prathama-dhyāna-bhūmīni paśyatas rūpāṇi (trīṇi) api tad-bhūmikāni* 

~~0◤dvitīyadhyānacakṣuṣā svāni rūpāṇi paśyataḥ kāyarūpe svabhūmike cakṣustadbhūmikaṃ`[MS. /+]` vijñānaṃ prathamadhyānabhū-`[ 27b. 2B1. III ]①`mikam / `[035|06-][S101-14]` (053[MS](AMS1#^2b3B))~~ 
㈠若由二定眼見自地色，身及色在自地，眼屬二定，識屬初定。
㈡若以二靜慮眼見欲界色，身色欲界，眼屬二定，識屬初定。
㈢རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ཀྱང་`[7 PNལ།]`བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་མིག་གིས་ལྟ་བ་ན་ལུས་དང་གཟུགས་དག་ནི་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ལ། མིག་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས:པའི་ས་`[8 PNཔ།]`ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴dvitīya-dhyāna-cakṣuṣā svāni rūpāṇi paśyatas, kāya-rūpe sva-bhūmike, cakṣus tad-bhūmikam, vijñānam prathama-dhyāna-bhūmikam* 
~~0◤prathamadhyānabhūmīni paśyato vijñānarūpe `[S102]`tadbhūmike`[MS. /+]` kāyaḥ kāmāvacaraś cakṣur dvitīyadhyānabhūmikam / `[035|07-035|06][S101-015-S102-01]`~~ 
㈠若見初定色，色及識屬初定，身在自地，眼屬二定。
㈡見初定色，身屬欲界，眼屬二定，色識初定。
㈢བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་དག་ལ་ལྟ་བ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་གཟུགས་དག་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ལ། ལུས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །མིག་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴prathama dhyāna bhūmīni paśyatas, vijñāna-rupe tad-bhūmike, kāyas kāmāvacaras, cakṣus dvitīya-dyāna-bhūmikam* 
~~0◤dvitīyadhyānabhūmīni paśyataś cakṣūrūpe tadbhūmike`[MS. /+]` kāya`②`ḥ kāmāvacaro`[MS. /+]` vijñānaṃ prathamadhyānabhūmikam / `[035|08-][S102-01]`~~ 
㈠若見二定色，眼及色屬二定，身在自地，識屬初定。
㈡見二定色，身屬欲界，眼色二定，識屬初定。
㈢བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ས་པ་དག་ལ་ལྟ་བ་ན་`[9 PNནི།]`མིག་དང་གཟུགས་དག་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ལ`[10 N-ལ།]`། ལུས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་ཡིན་ཏེ། 
*⑴dvitīya dhyāna bhūmīni paśyatas, cakṣū-rūpe tad-bhūmike, kāyas kāma-avacaras, vijñānam prathama-dhyāna-bhūmīkam* 

~~0◤evaṃ tṛtīyacaturthadhyānabhūmikena`{5. MS. ...bhūmike |}` cakṣuṣā tadbhūmikādharabhūmikāni rūpāṇi paśyato yojayitavyam / `[035|10-][S102-02]`~~ 
㈠如此由三定四定眼，若見自地.及下地色，應如理`[推＝椎‹宮›＊]`推合。
㈡如是若以三四靜慮地眼，見下地色.或自地色，如理應思。
㈢:དེ་ལྟར་`[11 PN-དེ་ལྟར།]`བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པའི་མིག་གིས་དེ་དག་གི་ས་པ་དང་། ས་འོག་མ་པའི་གཟུགས་རྣམས་`[12 PN-རྣམས།]`ལ་ལྟ་བ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །
*⑴evam tṛtīya-caturtha-dhyāna-bhūmikena cakṣuṣā tad-bhūmika-adhara-bhumikāni rūpāṇi paśyatas yojayitavyam* 

~~0◤prathamadhyānopapanna`③`sya`[MS. ā^/+]` svena cakṣuṣā svāni rūpāṇi paśyataḥ sarvaṃ svabhūmikam adharāṇi paśyataḥ trayaṃ svabhūmikam`{6. D. adds. rūpāṇi kamāvacarāṇi |}` / `[035|11-][S102-04]`~~ 
㈠若人生在初定地，由自地眼.見自地色，此四皆屬自地。若見下地色，則三種在自地。
㈡生初靜慮，若以自地眼.見自地色，四皆同地。見欲界色，三屬初定，色屬欲界。
㈢བསམ་གཏན་དང་པོའི་སྐྱེས་པ་རང་གི་མིག་གིས་རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན་ཐམས་ཅད་རང་གི་ས་པ་`(79-128)`ཡིན་ནོ། །འོག་མ་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་`[1 PNན།]`ནི་གསུམ་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴prathama-dhyāna-upapannasya svena cakṣuṣā svāni rūpāṇi paśyatas, sarvam sva-bhūmikam; adharāṇi paśyatas, trayam sva-bhūmikam* 

~~0◤dvitīya`[MS. ā^/+]`dhyānacakṣuṣā svāni rūpāṇi paśyatastrayaṃ svabhūmikaṃ `④`cakṣustadbhūmikam / `[035|12-][S102-05]`~~ 
㈠若由二定眼.見自地色，則三種在自地。
㈡若以二靜慮眼.見初定色，三屬初定，眼屬二定。
㈢རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ལ་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་མིག་གིས་`[2 PNགི།]`ལྟ་བ་ན་གསུམ་ནི་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ལ། མིག་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴dvitīya-dhyāna-cakṣuṣā svāni rūpāṇi paśyatas, trayam sva-bhūmikam, cakṣus tad-bhūmikam* 
~~0◤kāmāvacarāṇi paśyataḥ kāyavijñāne svabhūmike rūpāṇyadharāṇi cakṣustadbhūmikam / `[035|13-][S102-06]`~~ 
㈠若見欲界色，身及識在自地，色在下界，眼屬二定。
㈡見欲界色，身識初定，色屬欲界，眼屬二定。
㈢འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན་ལུས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ནི་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ལ། གཟུགས་རྣམས་ནི་འོག་མ་པ་ཡིན་ནོ། །
㈢མིག་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴kāma avacarāṇi paśyatas kāya vijñāne sva bhūmike rūpāṇi adharāṇi cakṣus tad bhūmikam* 
~~0◤dvitīyadhyānabhūmīni paśyataś cakṣūrūpe tadbhūmi`⑤`ke śeṣaṃ svabhūmikam / `[035|14-][S102-07]`~~ 
㈠若見二定色，眼及色屬二定，餘二在自地。
㈡見二定色，身識初定，眼色二定。
㈢བསམ་གཏན་གཉིས་པ་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན་མིག་དང་གཟུགས་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ལ། ལྷག་མ་ནི་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ཏེ། 
*⑴dvitīya-dhyāna-bhūmīni paśyatas, cakṣū-rūpe tad-bhūmike, śeṣam sva-bhūmikam* 

~~0◤evaṃ tṛtīya`{7. S.Y. tṛtīyādi |}`dhyānacakṣuṣā yojyam / `[035|15][S102-09]`~~ 
㈠由三定等眼，亦應如理`[＊]`推合。
㈡如是若以三四靜慮地眼，見自地色或下上色，如理應思。
㈢བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་མིག་གིས་ལྟ་བའི་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །
*⑴evam tṛtīya-dhyāna-cakṣuṣā yojyam* 

~~0◤dvitīyādidhyānopapannasya svaparacakṣurbhyāṃ svaparabhūmikāni rūpāṇi paśyato yathāyogaṃ yojayita`⑥`vyam / `[035|16-][S102-09]`~~ 
㈠若生二定等地，由自地眼若見自他地色，亦應如理`[＊]`推合。
㈡如是生`[二＝一‹宮›]`二三四靜慮，以自他地眼，見自他地色，如理應思。餘界亦應如是分別。
㈢བསམ་`{140-52a}`གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་རང་དང་གཞན་གྱི་མིག་དག་གིས་རང་དང་གཞན་གྱི་ས་པའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །
*⑴dvitīya-ādi-dhyāna-upapannasya sva-para-cakṣurbhyām sva-para-bhūmikāni rūpāṇi paśyatas, yathāyogam yojayitavyam* 

###### 別顯定相
~~0◤ayaṃ tu niyamaḥ /`[MS. /+]` `[035|17][S102-11]`~~ 
㈠此中是決判。
㈡今當略辯此決定相。
㈢འདི་ནི་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ། 
*⑴ayam tu niyamas* 
~~0◤ 【na kāyasyādharaṃ cakṣuḥ /`[MS. /+]`】`[035|18][S102-12]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【眼無下身義】。
㈡頌曰：【眼不下於身】〖42_1_a〗，
㈢ལུས་ལ་འོག་མའི་མིག་མ་ཡིན། །
*⑴na kāyasya adharam cakṣus* 
`﹝052　眼不下於身　色識非上眼　色於識一切　二於身亦然　如眼耳亦然　次三皆自地　身識自下地　意不定應知　﹞`

~~0◤pañcabhūmikāni hi kāyacakṣūrūpāṇi kāmāvacarāṇi yāvaccaturthadhyānabhūmikāni / `[035|19][S102-13]`~~ 
㈠釋曰：身眼色有五地，謂欲界地.乃至第四定地。
㈡論曰：身眼色三.皆通五地，謂在欲界.四靜慮中。
㈢ལུས་དང་མིག་དང་གཟུགས་རྣམས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནས་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་བར་ས་ལྔ་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴pañcabhūmikāni hi kāya-cakṣū-rūpāṇi kāma-avacarāṇi yāvat caturtha-dhyāna-bhūmikāni* 
~~0◤dvibhūmikaṃ cakṣurvijñānaṃ kāmāvaca`⑦`raṃ prathamadhyānabhūmikaṃ ca / `[035|20][S102-14]`~~ 
㈠眼識有二地。謂欲界及初定。
㈡眼識唯在欲界初定。
㈢མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་དང་། ས་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴dvi-bhūmikam cakṣus-vijñānam—— kāma-avacaram prathama-dhyāna-bhūmikam ca* 
~~0◤tatra yadbhūmikaḥ kāyas tadbhūmikaṃ cakṣur ūrdhvabhūmikaṃ vā cakṣur bhavati`[MS. /+]` na tv adharabhūmikam / `[035|20-][S102-14]`~~ 
㈠此中隨身地，眼根或等地或上地，定無下地。
㈡此中眼根，望身生地，或等或上，終不居下。
㈢དེ་ལ་ས་གང་བའི་ལུས་ཡིན་པ་ས་དེ་པ་འམ། ས་གོང་མ་པའི་མིག་`[3 PN+གི།]`ཡིན་གྱི་ས་འོག་མ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴tatra yat-bhūmikas kāyas, tat-bhūmikam cakṣus, ūrdhva-bhūmikam vā cakṣus bhavati, na tu adhara-bhūmikam* 

~~0◤yadbhūmikaṃ cakṣus tadbhūmikam adharabhūmikaṃ vā rūpaṃ `[ 28a. 2A1. IV ]①`viṣayo bhavati /`[MS. /+]` `[035|21-][S102-15]` (054[MS](AMS1#^2b4A))~~ 
㈠隨眼根地，色或等地或下地，是眼境界。
㈡色識望眼，等下非上。
㈢འདིའི་མིག་གི་ཡུལ་ནི་དེའི་ས་པ་འམ། ས་འོག་མ་པའི་གཟུགས་ཡིན་གྱི། 
*⑴yat-bhūmikam cakṣus, tad-bhūmikam adhara-bhūmikam vā rūpam viṣayas bhavati* 
~~0◤ 【ūrdhvaṃ rūpaṃ na cakṣuṣaḥ /`[MS. /+]`】`[035|23][S102-17]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【上色非下境】。
㈡{【色識非上眼】〖42_1_b〗}，
㈢མིག་གི་གོང་མའི་གཟུགས་མ་ཡིན། །
*⑴ūrdhvam rūpam na cakṣuṣas* 
~~0◤na hi kadācid ūrdhvabhūmikaṃ rūpamadhobhūmikena cakṣuṣā draṣṭuṃ śakyate /`[MS. /+]` `[035|24][S102-18]`~~ 
㈠釋曰：未曾有上地色，下地眼能見。
㈡下眼不能見上色故。
㈢ས་གོང་མ་པའི་གཟུགས་ས་འོག་མ་པའི་མིག་གིས་མཐོང་བར་ནི་ནམ་ཡང་མི་ནུས་སོ། །
*⑴na hi kadācid ūrdhva-bhūmikam rūpam adhas-bhūmikena cakṣuṣā draṣṭum śakyate* 

~~0◤【vijñānaṃ ca`[MS. //+]`】 `[035|25][S102-19]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【識】。
㈡{【色於識一切】〖42_1_c〗}，
㈢རྣམ་པར་ཤེས་པའང་། 
*⑴vijñānam ca* 
~~0◤ūrdhvaṃ na cakṣuṣo rūpavat /`[MS. /+]` `[035|26][S103-01]`~~ 
㈠釋曰：識不得在眼上，譬如色。
㈡上識不依下地眼故。
㈢གོང་མ་ནི་མིག་གི་མ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་བཞིན་ནོ། །
*⑴ūrdhvam na cakṣuṣas, rūpavat* 

~~0◤`@036`【asya rūpaṃ tu kāya`②`syobhe ca sarvataḥ // VAkK_1.46 //】`[036|01][S103-02]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【於此色遍.於身二一切】。
㈡{【二於身亦然】〖42_1_d〗}，
㈢དེ་ཡི་གཟུགས། ལུས་ཀྱིའང་གཉི་ག་ཐམས་ཅད་དུ། །
*⑴asya rūpam tu kāyasya ubhe ca sarvatas* 
~~0◤asyety anantaroktasya cakṣurvijñānasya rūpaṃ sarvato viṣayaḥ`[MS. /+]` ūrdhvam adhaḥ svabhūmau ca / `[036|02][S103-03]`~~ 
㈠釋曰：於此謂於前所說眼識，一切色是其境界，或上或下或等。
㈡色望於識，通等上下。
㈢དེའི་ཞེས་བྱ་བ་བཤད་མ་ཐག་པའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ནི་གོང་མ་དང་འོག་མ་དང་རང་གི་ས་པའི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡིན་ལ། 
*⑴asya iti anantara-uktasya cakṣus-vijñānasya rūpam sarvatas viṣayas——  ūrdhvam adhas sva-bhūmau ca* 
~~0◤kāyasyo`{S.Y. o=aco}`bhe rūpavijñāne sarvato bhavataḥ / `[036|03][S103-04]`~~ 
㈠二謂識及色，於身此二一切有。
㈡色識於身，如色於識。
㈢ལུས་ཀྱིའང་གཟུགས་དང་། རྣམ་པར་`(79-129)`ཤེས་པ་དག་ཐམས་ཅད་དུ་ཡིན་ནོ། །
*⑴kāyasya ca ubhe rūpa vijñāne sarvatas bhavatas* 

~~0◤yathā cedaṃ cakṣur uktaṃ `③`vistareṇa veditavyam`[MS. //+]` `[036|03][S103-05]`~~ 
㈠如廣說眼根，應知如此，
㈡廣說耳界，應知如眼，
㈢ཇི་ལྟར་མིག་འདི་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལྟར། 
*⑴yathā ca idam cakṣus uttam vistareṇa veditavyam* 
~~0◤ 【tathā śrotraṃ`[MS. //+]` 】`[036|04][S103-06]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【耳亦爾】。
㈡{【如眼耳亦然】〖43_1_a〗}
㈢རྣ་བའང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། 
*⑴tathā śrotram* 
~~0◤ “na kāyasyādharaṃ śrotram ūrdhvaṃ śabdo na ca śruteḥ /`[036|05-][S103-07]`~~ 
㈠釋曰：「耳無下身義，上聲非下境。
㈡謂「耳不下於身，聲識非上耳。
㈢ལུས་ལ་འོག་མའི:རྣ་བ་`[1 PNསྣ་མ།]`ཡིན། །རྣ་བའི་གོང་མའི་སྒྲ་མ་ཡིན། །
*⑴“na kāyasya adharam śrotram, ūrdhvam śabdas na ca śrutes* 
~~0◤ vijñānaṃ cāsya śabdas tu kāyasyobhe ca sarvataḥ //” iti vistareṇa yojyam / `[036|06][S103-08]`~~ 
㈠識，於此聲遍.於身二一切。」如理廣說，應知如眼。
㈡聲於識一切，二於身亦然。」隨其所應，廣如眼釋。
㈢རྣམ་པར་ཤེས་པའང་དེའི་སྒྲ། །ལུས་ཀྱིའང་གཉི་ག་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེས་རྒྱས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །
*⑴vijñānam ca asya śabdas tu kāyasya ubhe ca sarvatas” iti vistareṇa yojyam* 

~~0◤ 【trayāṇāṃ tu `④`sarvam eva svabhūmikam /】`[036|08][S104-01]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【餘三一切屬自地】。
㈡{【次三皆自地】〖43_1_b〗}，
㈢གསུམ་དག་ནི། ཐམས་ཅད་རང་གི་ས་པ་ཉིད། །
*⑴trayāṇām tu sarvam eva sva bhūmikam* 
~~0◤ghrāṇajihvākāyadhātūnāṃ kāyaviṣayavijñānāni svabhūmikāny eva / `[036|09][S104-02]`~~ 
㈠釋曰：鼻舌身界，身自塵及識，皆屬自地。
㈡鼻舌身三，總皆自地。
㈢སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་ཀྱི་ཁམས་རྣམས་ཀྱི་ལུས་དང་རང་གི་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་རང་གི་ས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །
*⑴ghrāṇa jihvā kāya dhātūnām kāya viṣaya vijñānāni sva bhūmikāni eva* 

~~0◤ity utsarga`[MS. ma+]`viśeṣeṇa kṛtvā punar viśeṣaṇārtham apavāda āra`⑤`bhyate /`[MS. /+]` `[036|09-][S104-02]`~~ 
㈠如此已通立無差別，後為簡別.更立別言。
㈡於中別者，
㈢དེ་ལྟར་བྱེ་བྲག་ཏུ་མ་ཕྱེ་བར་སྤྱིར་བསྟན་ནས། ཡང་བྱེ་བྲག་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་དམིགས་ཀྱིས་བསལ་བ་རྩོམ་སྟེ། 
*⑴iti utsargam aviśeṣeṇa kṛtvā, punar viśeṣaṇa-artham apavādas ārabhyate* 
~~0◤ 【kāyavijñānam adharasvabhūmi `[MS. //+]`】`[036|11][S104-04]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【身識下自地】。
㈡{【身識自下地】〖43_1_c〗}，
㈢ལུས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་འོག་དང་ནི། །རང་གི་ས། 
*⑴kāya-vijñānam adhara-sva-bhūmi* 
~~0◤kāyaḥ kāyadhātuḥ spraṣṭavyaṃ ca svabhūmikāny eva nityaṃ bhavanti / `[036|12][S104-05]`~~ 
㈠釋曰：身在欲界，觸亦爾。此三恒在自地。
㈡謂身與觸，其地必同。
㈢ལུས་དང་ལུས་ཀྱི་ཁམས་དང་རེག་བྱ་ནི་རྟག་ཏུ་རང་གི་ས་པ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །
*⑴kāyas, kāyadhātus, spraṣṭavyam ca sva-bhūmikāni eva nityam bhavanti* 
~~0◤kāyavijñānaṃ tu keṣāṃ cit svabhūmikaṃ`[MS. /+]` yathā kāmadhātupra`⑥`thamadhyānopapannānām /`[MS. 無/]` keṣāṃ cid adharabhūmikaṃ yathā dvitīyādidhyānopapannānām iti /`[MS. /+]` `[036|12-][S104-05]`~~ 
㈠身識，有處屬自地，如人生欲界及初定；有處屬下地，如人生二定。
㈡識望觸身，或自或下。自謂若生欲界初定，生上三定.謂之為下。
㈢ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཁ་ཅིག་གི་ནི་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་གི་`[2 PNC-གི།]`ནི་ས་འོག་མ:ཡིན་པས་`[3 PNཔ་ཡིན།]`ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །
*⑴kāya-vijñānam tu keṣāñ cid sva-bhūmikam, yathā kāma-dhātu-prathama-dhyāna-upapannānām. keṣāñ cid adhara-bhūmikam, yathā dvitīya-ādi-dhyāna-upapannānām iti* 

~~0◤ 【aniyataṃ manaḥ // VAkK_1.47 //】`[036|15][S104-08]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【意根地不定】。
㈡{【意不定應知】〖43_1_d〗}。
㈢ཡིད་མ་ངེས་ཏེ། 
*⑴aniyatam manas* 
~~0◤kadā cit kāyamanovijñānadharmaiḥ samānabhūmikaṃ mano `⑦`bhavati`[MS. /+]` kadā cid ūrdhvādhobhūmikam / `[036|16-][S104-09]`~~ 
㈠釋曰：有時意根與身意識法.同在一地，有時上下為地。
㈡應知意界四事不定。謂意有時與身識法.四皆同地，有時上下。
㈢རེས་འགའ་ནི་ལུས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཆོས་དག་དང་མཚུངས་པའི་ས་པའི་ཡིད་`{140-52b}`ཡིན་ལ། རེས་འགའ་ནི་ས་གོང་མ་དང་འོག་མ་པ་ཡིན་ཏེ། 
*⑴kadā cid kāya--manas-vijñāna--dharmais samāna-bhūmikam manas bhavati, kadā cid ūrdhva-adhas-bhūmikam* 
~~0◤pañcabhūmike 'pi hi`{1. S.Y. omits hi |}` kāye sarvabhūmikāni mana-ādīni bhavanti samāpattyupapattikāle`{2. S.Y. seems to be upapattisamāpattikāle |}` yathāyogam iti`[MS. /+]` vistareṇa samāpattini-`[ 28b. 2B1. IV ]①`rdeśe koś`[MS. ś=ṣ]`asthāna etad ākhyāyiṣyate / `[036|17-][S104-10]` (055[MS](AMS1#^2b4B))~~ 
㈠於五地身意等屬一切地，謂入觀時.及受生時，如此道理，於分別三摩跋提品中.當廣說。
㈡身唯五地，三通一切，於遊等至.及受生時，隨其所應.或同或異，如後定品.當廣分別。
㈢:དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་`[4 PN-དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར།]`ས་ལྔ་པའི་ལུས་ལ་ཡང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། སྐྱེ་བའི་ཚེ་ཡིད་ལ་སོགས་པ་ཅི་རིགས་པར་ས་ཐམས་ཅད་པ་དག་ཡིན་ཏེ། འདི་རྒྱས་པར་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བསྟན་པའི་མཛོད་ཀྱི་གནས་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །
*⑴pañcabhūmike api hi kāye sarva-bhūmikāni manas-ādīni bhavanti samāpatti-upapatti-kāle yathā-yogam iti, vistareṇa samāpatti-nirdeśe kośa-sthāne etat ākhyāyiṣyate* 

~~0◤atibahugranthabhāraparihārārthaṃ tu nedānīṃ punar ākhyāyate / alpaṃ ca prayojanaṃ mahāṃś ca śrama iti / `[036|19-][S104-12]`~~ 
㈠為離繁重言故，不於此品中說。何以故。功多用少故。
㈡為捨繁文，故今未辯。前後再述，用少功多。
㈢ཚིག་གི་ཁུར་ཧ་ཅང་མངས་པ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ད་ནི་མི་`[5 Nམ།]`བཤད་དེ། དགོས་པ་ཆུང་ལ་ངལ་བ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴ati-bahu-grantha-bhāra-parihāra-artham tu na idānīm punar ākhyāyate. alpam ca prayojanam, mahān ca śramas iti* 
~~0◤samāpta ānuṣaṅgika`{3. S.Y. ānuṣaṅgikaḥ |}`prasaṅ`②`gaḥ /`[MS. /+]` `[036|20][S104-14]`~~ 
㈠前來往復，與隨所欲說相關`[關＝開‹三宮›]`竟。
㈡傍論已周，應辯正論。
㈢ཞར་ལ་འོངས་པའི་སྐབས་རྫོགས་སོ།། །།
*⑴samāptas ānuṣaṅgika-prasaṅgas* 

# 〖44_1_a〗
`D2.3.20.幾識所識門` 
ᅟ[js02](俱舍論記疏02#D2.3.22.幾根幾非根門)　[Vy44_1](AKBhvy-1b#〖44_1〗)　
~~0◤idam idānīṃ vicāryate / aṣṭādaśānāṃ dhātūnāṃ ṣaṇṇāṃ ca vijñānānāṃ kaḥ kena vijñeyaḥ /`[MS. /+]` āha /`[MS. /+]` `[036|21][S105-01]`~~ 
㈠今應思量此義：於十八界及六識界，何界所知.何識能知。〔偈曰〕：
㈡今當思擇：十八界中，誰六識內.幾識所識，幾常幾無常，幾根幾非根。頌曰：
㈢ད་ནི་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ཁམས་བཅྭ`[6 PNབཅོ།]`་བརྒྱད་དང་། རྣམ་པར་`(79-130)`ཤེས་པ་དྲུག་པོ་རྣམས་ལ་གང་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་དག་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། 
*⑴idam idānīm vicāryate—— aṣṭādaśānām dhātūnām ṣaṇṇām ca vijñānānām kas kena vijñeyas. āha* 
`﹝053　五外二所識　常法界無為　法一分是根　并內界十二　﹞`
~~0◤ 【pañca bāhyā dvivijñeyāḥ`{4. MS. dvijñeyāḥ |}` `[MS. //+]`】`[036|23][S105-03]`~~ 
㈠【五外二所知】。
㈡ 【五外二所識】〖44_1_a〗，
㈢གཉིས་ཀྱིས་རྣམ:པར་ཤེས་ཕྱིར་ལྔ`[1 PNཤེས་ཕྱིས་ཡི།]`། །
*⑴pañca bāhyās dvi vijñeyās* 

~~0◤rūpaśabdagandharasaspraṣṭavyadhātavo `③`yathāsaṃkhyaṃ`[MS. /+]` cakṣuḥśrotraghrāṇajihvākāyavijñānair anubhūtā manovijñānena vijñāyante / `[036|24-][S105-04]`~~ 
㈠釋曰：色聲香味觸界，如其次第，眼耳鼻舌身識所識，復為意識所知。
㈡論曰：十八界中.色等五界，如其次第，眼等五識.各一所識，又總皆是意識所識。
㈢གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་རྣམས་ནི་གྲངས་བཞིན་དུ་མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་གིས་`[2 PNགི།]`ཉམས་སུ་མྱོང་<font color="red">ནས</font>་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་ཏེ། 
*⑴rūpa-śabda-gandha-rasa-spraṣṭavya-dhātavas yathā-saṃkhyam cakṣus-śrotra-ghrāṇa-jihvā-kāya-vijñānais <font color="red">anubhūtās</font> manas-vijñānena vijñāyante* ==\[[品類](品類足論#^2eoft9)]== 
~~0◤evam ete pratyekaṃ dvābhyāṃ vijñānābhyāṃ vijñeyā bhavanti / `[036|25][S105-05]`~~ 
㈠此外塵隨一.二識所知。
㈡如是五界，各六識中.二識所識。
㈢དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་རེ་རེ་ཞིང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་ཀྱིས་`[3 PNཀྱི།]`རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །
*⑴evam ete pratyekam dvābhyām vijñānābhyām vijñeyās bhavanti*  ^33ozf2

~~0◤śe`④`ṣās trayodaśa dhātavaḥ`[MS. /+]` pañcānāṃ vijñānakāyānām aviṣayatvād ekena manovijñānena vijñeyā ity ākhyātaṃ bhavati / `[036|26-][S105-06]`~~ 
㈠餘十三界，非五識境故，唯一意識界所知。此是義至所顯。
㈡由此准知，餘十三界，一切唯是意識所識。非五識身.所緣境故。
㈢ཁམས་ལྷག་མ་བཅུ་གསུམ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་པུས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་`[4 N-ནོ།]`ཞེས་རྣམ་པར་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། །
*⑴śeṣās trayodaśa dhātavas, pañcānām vijñāna-kāyānām a-viṣaya-tvāt ekena manas-vijñānena vijñeyās iti ākhyātam bhavati* 

`D2.3.21.幾常幾無常門` 
~~0◤`@037`eṣām aṣṭādaśānāṃ dhātū`⑤`nāṃ madhye kati nityāḥ katy anityāḥ / `[037|01][S105-08]`~~ 
㈠十八界中，幾界常住，幾界無常。
㈢རྟག་པ་རྣམས་ནི་དུ། མི་རྟག་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། 
*⑴eṣām aṣṭādaśānām dhātūnām madhye kati nityās kati anityās* 
~~0◤na kaś cit sakalo 'sti nityo dhātur api tu`[MS. //+]` `[037|01-][S105-08]`~~ 
㈠無一界具足常住，雖爾〔偈曰〕：
㈡十八界中，無有一界全是常者。
㈢ཁམས་གཅིག་རིལ་པོར་རྟག་པ་ནི་མེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་། 
*⑴na kaś cit sakalas asti nityas dhātus api tu——* 
~~0◤ 【nityā dharmā asaṃskṛtāḥ /`[MS. /+]`】`[037|03][S105-10]`~~ 
㈠【常住法無為】。
㈡{【常法界無為】〖44_1_b〗}，
㈢འདུས་མ་བྱས་ཆོས་རྟག་པའོ༑ །
*⑴nityās dharmās asaṃskṛtās* 

~~0◤tena dharmadhātvekadeśo nityaḥ`[MS. /+]` śeṣā ani`⑥`tyāḥ / `[037|04][S105-11]`~~ 
㈠釋曰：無為是法界一分，即是常住。餘界皆是無常。
㈡唯法一分，無為是常。義准無常，法餘餘界。
㈢དེས་ན་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་རྟག་ལ། ལྷག་མ་`[5 PN-མ།]`རྣམས་ནི་མི་རྟག་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴tena dharmadhātu-eka-deśas nityas, śeṣās anityās* 

`D2.3.22.幾根幾非根門` 
~~0◤katīndriyaṃ kati nendriyam /`[MS. /+]` `[037|05][S105-12]`~~ 
㈠幾界是根，幾界非根。
㈢དབང་པོ་རྣམས་ནི་དུ། དབང་པོ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། 
*⑴kati indriyam, kati na indriyam* 
~~0◤ 【dharmārdham indriyaṃ ye ca dvā`[MS. śa^//+]`daśādhyātmikāḥ smṛtāḥ // VAkK_1.48 //】`[037|06][S105-13]`~~ 
㈠〔偈曰〕：【法界半名根　及十二我依】。
㈡{【法一分是根_c　并內界十二】〖44_1_d〗}。
㈢ཆོས་ཀྱི་ཕྱེད་དང་གང་དག་ནི། །བཅུ་གཉིས་ནང་གིར་བཤད་དབང་པོ། །
*⑴dharma-ardham indriyam ye ca dvādaśa-ādhyātmikās smṛtās* 

~~0◤dvāviṃśatir indriyā`{1. Y. one reading is dvāviṃśatīndriyā... |}`ṇy uktāni`[MS. /+]` sūtre / `[037|07][S105-14]`~~ 
㈠釋曰：於經中說，根有二十二。
㈡又經中說二十二根。[akgm](俱舍所依阿含#1.50) 
*⑴dvāviṃśatis indriyāṇi uktāni sūtre——* 
~~0◤cakṣurindriyaṃ`[MS. /+後面都有]` śrotrendri`[MS. 無ndri]`yaṃ ghrāṇendri`⑦`yaṃ jihvendriyaṃ kāyendriyaṃ mana-indriyaṃ strī`⑧`ndri`⑦[b]`yaṃ puruṣendriyaṃ jīvitendriyaṃ `[037|07-][S105-14]`~~ 
㈠何者是耶。眼根耳根鼻根舌根身根意根，女根男根，命根，
㈡謂眼根耳根鼻根舌根身根意根，女根男根，命根，
㈢མདོ་ལས། མིག་གི་དབང་པོ་དང་། རྣ་བའི་དབང་པོ་དང་། སྣའི་དབང་པོ་དང་། ལྕེའི་དབང་པོ་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། མོའི་དབང་པོ་དང་། ཕོའི་དབང་པོ་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་། 
*⑴cakṣus indriyam śrotra  ghrāṇa  jihvā  kāya  mana- strī  puruṣa  jīvita* 
~~0◤sukhendriyaṃ duḥkhendriyaṃ saumanasyendriyaṃ daurmanasyendriyaṃ upekṣe-`[ 29b. 2B1. V ]①`ndriyaṃ `[037|08][S105-16]` (056[MS](AMS1#^2b5B))~~ 
㈠樂根苦根，喜根憂根，捨根，
㈡樂根苦根，喜根憂根，捨根，
㈢བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་། ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། 
*⑴sukha  duḥkha  saumanasya  daurmanasya  upekṣa* 
~~0◤śraddhendriyaṃ vīryendriyaṃ smṛtīndriyaṃ samādhīndriyaṃ prajñendriyaṃ `[037|09][S105-16]`~~ 
㈠信根，精進根，念根，定根，慧根，
㈡信根，勤根，念根，定根，慧根，
㈢དད་པའི་དབང་པོ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། དྲན་པའི་དབང་པོ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། 
*⑴śraddhā  vīrya  smṛti  smādhi  prajñā* 
~~0◤a`[MS. ā^/+]`nājñātamājñāsyāmīndriyam ājñendriyaṃ ājñātāvīndriyam iti / `[037|10][S105-17]`~~ 
㈠未知欲知根，知根，知已根。
㈡未知當知根，已知根，具知根。
㈢མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་དང་། ཀུན་ཤེས་པའི་`(79-131)`དབང་པོ་དང་།`{140-53a}` ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་དང་། 
*⑴an-ājñātam-ājñāsyāmi- ājña-  ājñāta-avi  iti*  ^agm1z50

~~0◤ābhidhārmikās tu ṣaḍāyata`②`navyavasthānam ā`[MS. namā作manā]`dṛtya jīvitendriyānantaraṃ mana-indriyaṃ paṭhanti / sālambanatvāt / `[037|11-][S106-01]`~~ 
㈠阿毘達磨師，破安立六內入次第，次命根後說意根。能緣境故。
㈡阿毘達磨諸大論師，皆越經中六處次第，於命根後，方說意根。有所緣故。
㈢དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་གསུངས་པ་ལ་ཆོས་མངོན་པ་པ་རྣམས་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག:གི་གོ་རིམས་`[1 PN-གི་གོ་རིམས།]`རྣམ་པར་གཞག་པ་ལ་མ་གུས་པས་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་སྲོག་གི་དབང་པོའི་མཇུག་`[2 PNའཇུག]`ཐོགས་སུ་འདོན་ཏེ། དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴ābhidhārmikās tu ṣaṣ-āyatana-vyavasthānam ādṛtya jīvita-indriya-anantaram mana-indriyam paṭhanti, sa ālambana-tvāt* 

~~0◤tatra dharmārdhaṃ`{2. MS. looks like dharmmārtha |}` jīvitendriyā`[MS. ṃnītye^//+]`dīny ekādaśendriyāṇi trayāṇāṃ ca bhāgo dharmadhā`③`tupradeśatvāt / `[037|12-][S106-02]`~~ 
㈠此中法界半者，命等十一根.是三根分，法界一分故。
㈡如是所說二十二根，十八界中.內十二界.法一分攝。法一分者，命等十一.後三一分，法界攝故。
㈢དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་ཕྱེད་ནི་སྲོག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་བཅུ་གཅིག་དང་། གསུམ་པོ་དག་གི་ཆ་སྟེ༑ ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴tatra dharma-ardham jīvita-indriya-ādīni ekādaśa-indriyāṇi trayāṇām ca bhāgas dharmadhātu pradeśa-tvāt* 

~~0◤dvādaśānām ādhyātmikānāṃ cakṣurādayaḥ pañca svanāmoktāḥ /`[MS. 無/]` `[037|13-][S106-03]`~~ 
㈠十二我依者，眼等五根.如自名所說，
㈡內十二者，眼等五根.如自名攝，
㈢ནང་གི་བཅུ་གཉིས་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་རང་གི་མིང་གིས་སྨོས་པ་ལྔ་དང་། 
*⑴dvādaśānām ādhyātmikānām cakṣus-ādayas pañca sva-nāma-uktās* 
~~0◤sapta cittadhātavo mana`{3. MS. +ḥ /^// }`-indriyaṃ strīpuruṣendriye kā`[MS. ka^//+]`yadhātupradeśa i`④`ti paścād vakṣyati / `[037|14-][S106-04]`~~ 
㈠七心界名意根；女根男根，是身界一分，後當說。
㈡意根通是七心界攝；後三一分，意意識攝；女根男根，即是身界一分所攝，如後當辯。
㈢ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནོ། །ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་ནི་ལུས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་འོག་ནས་འཆད་དོ། །
*⑴sapta citta-dhātavas mana-indriyam, strī-puruṣa-indriye kāya-dhātu-pradeśas iti paścāt vakṣyati* 

~~0◤śeṣāḥ pañca dhātavo dharmadhātupradeśaś ca nendriyam iti siddham // `[037|15-][S106-04]`~~ 
㈠所餘五界，并法界一分，成立非根
㈡義准所餘色等五界，法界一分，皆體非根。
㈢ལྷག་མ་ཁམས་ལྔ་པོ་དེ་`[3 PN-དེ།]`དག་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནི་དབང་པོ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ:བ་འགྲུབ་བོ། །`[4 PNབར་གྲུབ་པོ།། །།]` 
*⑴śeṣās pañca dhātavas dharmadhātu-pradeśas ca na indriyam iti siddham* 

㈡   說一切有部俱舍論 卷第二`[＊]`



~~0◤abhidharmakośabhāṣye dhātunirdeśo nāma `[037|17][S106-06]`~~ 
*⑴abhidharma-kośa-bhāṣye dhātu-nirdeśas nāma* 
~~0◤prathamaṃ kośasthānaṃ samā`⑤`ptam iti / `[037|18][S106-07]`~~ 
㈢ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཁམས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་མཛོད་ཀྱི་གནས་དང་པོའོ།། །།
*⑴prathamam kośa-sthānam samāptam iti* 

~~★0◤【ye dharmā hetuprabhavā hetuṃ teṣāṃ tathāgato hy avadat /`{4. MS. ... vadatteṣāṃ |}`】`[037|19-]`~~ 
*⑴ye dharmās hetu prabhavās hetum teṣām tathāgatas hi avadat* 
~~★0◤【teṣāṃ ca yo nirodha evaṃvādī mahāśramaṇaḥ //】~~ 
*⑴teṣām ca yas nirodhas evaṃvādī mahā āśramaṇas* 

~~★0◤likhāpitam idaṃ śrīlāmāvākeneti / `[037|22]`~~ 
*⑴likhāpitam(BHS ca.ppp.) idam śrī-lāmāvākena iti*