/AKBh03
---
permalink: AKBh03
aliases:
- AKBh03
- abhidharmakosabhasya03
- abhidharmakośabhāṣya03
- 俱舍論梵藏漢對照03
cssClasses:
- vibhasa
- sanskrit
- sanskritAK
date: 2024-03-09 21:38
updated: 2026-09-19 09:18
---
ᅟ<span class="date">Updated: 2026-09-19 09:18</span>
[AKBh](俱舍論梵藏漢對照：原圖跳轉、注疏引經鏈接、篩選顯示).[00](https://arpcn.top/AKBh)
# 俱舍論梵藏漢對照03
㈡阿毘達磨俱舍論 卷第三
㈡尊者世親造
㈡`[＊]`三藏法師玄奘奉 詔譯
~~◤ABHIDHARMAKOŚA`[S107-無此行]`~~
~~◤*oṃ namo buddhāya*`[S107-01]`~~
~~0◤`@038`dvitīyaṃ kośasthānam`[MS. 無此行]` `[038|01][S107-02]`~~
~~★0◤ `[ 1b. 2B1. VI ]①`oṃ namo buddhāya / `[038|02]` (057[MS](AMS2#^2b6B))~~
*⑴dvitīyam kośa-sthānam om namas buddhāya \[jz635(79-131){140-53a}]*
~~◤(indriyanirdeśaḥ)`[S107-03]`~~
㈠俱舍釋論中分別根品第二之一`[俱舍釋論中〔－〕‹明›][之一〔－〕‹宋元宮›]`
㈡分別根品第二之一
㈢{མཛོད་ཀྱི་གནས་གཉིས་པ། དབང་པོ་བསྟན་པ།}
# 〖01_2_a〗
`D1.1.1.述薩婆多宗`
ᅟ[js03](俱舍論記疏03#D1.1.1.述薩婆多宗) [Vy01_2](AKBhvy-2a#〖01_2〗)ᅟ
~~0◤uktānīndriyāṇi / kaḥ punar indriyārthaḥ / `[038|03][S107-04]`~~
㈠說二十二根已。根義云何。
㈡如是因界已列諸根。即於此中，根是何義。
㈢དབང་པོ་རྣམས་བཤད་པ་ལ་དབང་པོའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན།
*⑴uktāni indriyāṇi kas punar indriya arthas*
~~0◤“idi paramaiśvarye” / tasya indantīti`{1. Y. one reading is indati |}` indriyāṇi / `[038|03][S107-04]`~~
㈠最勝自在為義。==[vy-2a](Vy/AKBhvy-2a#^h6qpdf)==
㈡最勝自在，光顯名根。[js03](俱舍論記疏03#^hvpoz8)
㈢དབང་ནི་དབང་ཕྱུག་དམ་པའོ། །དེ་དབང་བྱེད་པས་ན་`[5 PN-ན།]`དབང་པོ་རྣམས་ཏེ།
*⑴“idi parama-aiśvarya (īśvara-ya) ”, tasya indanti iti indriyāṇi* ==(√ind to be most powerful，supremacy) 【i/di/ṁ parama-aiśvarye】 [dht1.65](https://ashtadhyayi.com/dhatu/1.65) 【`{ñi}`i/ndhī\ṁ dīptau】 [dht7.11](https://ashtadhyayi.com/dhatu/7.11)==
~~0◤ata ādhi`⓪`pa`①[b]`tyārtha`[MS. ḥ+]` indriyārthaḥ / `[038|04][S107-05]`~~
㈠於自事用中，增上自在故。復`[以＝次‹三宮›]`以光飾為義，於身中最明顯故，是故以最勝自在光飾為義。`[-ra n. brightness , splendour (used in explaining an etymology) ]`
㈡由此總成根增上義。
㈢དེའི་ཕྱིར་དབང་བྱེད་པའི་དོན་ནི་དབང་པོའི་དོན་ཏོ། །
*⑴atas ādhipatya-arthas indriya-arthas* ^kcqi57
~~0◤kasya caiṣāṃ kvādhipatyam / `[038|04][S107-06]`~~
㈠於中何根何處自在。
㈡此增上義，誰望於誰。
㈢འདི་དག་ལས་གང་ཞིག་གང་ལ་དབང་བྱེད་ཅེ་ན།
*⑴kasya ca eṣām kva ādhipatyam*
~~0◤ 【catu`②`rṣv artheṣu pañcānām ādhipatyaṃ 】`[038|05][S107-07]`~~
㈠〔偈曰〕：【於四義五根增上】。
㈡頌曰：【傳說五於四_a】
㈢ལྔ་པོ་རྣམས་ནི་དོན་བཞི་ལ་དབང་བྱེད།
*⑴caturṣu artheṣu pañcānām ādhipatyam*
`﹝054ᅟ傳說五於四ᅟ四根於二種ᅟ五八染淨中ᅟ各別為增上ᅟ﹞`
~~0◤cakṣuḥśrotrayos tāvat pratyekaṃ caturṣv artheṣv ādhipatyam / `[038|06][S107-08]`~~
㈠釋曰：眼耳二根隨一，於四義中增上。
㈡論曰：眼等五根，各於四事，能為增上。一莊嚴身，二導養身，三生識等，四不共事。[akgm](俱舍所依阿含#2.1)
㈢རེ་ཞིག་མིག་དང་། རྣ་བ་དག་རེ་རེ་ཞིང་དོན་བཞི་ལ་`[6 PN-ལ།]`དབང་བྱེད་པ་ནི་
*⑴cakṣus-śrotrayos tāvat pratyekam caturṣu artheṣu ādhipatyam*
~~0◤ātmabhāvaśobhāyām andhabadhirayor akāntarūpatvāt / `[038|06-][S107-08]`~~
㈠一於光飾自身增上。若人盲聾，形相則醜陋故。
㈡且眼耳根莊嚴身者，謂若盲聾.身醜陋故。
㈢ལོང་བ་དང་འོན་པ་དག་ནི་མི་མཛེས་པའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལུས་མཛེས་པར་བྱ་བ་དང་།
*⑴ātma-bhāva-śobhāyām andha-badhirayos a-kānta- rūpa-tvāt*
~~0◤ātmabhāvaparikarṣaṇe `③`dṛṣṭvā śrutvā ca viṣamaparivarjanāt / `[038|07][S107-09]`~~
㈠二於引護自身增上。若見若聞，能離不安吉處故。
㈡導養身者，謂因見聞.避險難故。
㈢མཐོང་བ་དང་། ཐོས་ནས་ཡང་`[7 PNསྤང་།]`བ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ལུས་ཡོངས་སུ་བསྲུང་བ་དང་།
*⑴ātma-bhāva- parikarṣaṇe dṛṣṭvā śrutvā ca viṣama-parivarjanāt* ^agm2z1
~~0◤cakṣuḥśrotravijñānayoḥ sasaṃprayogayor utpattau /`[MS. 無/ ]` `[038|08][S107-10]`~~
㈠三於生眼耳識.及共相應法中增上。由識及相應法隨其增損，有明昧故。`[增譯]`
㈡生識等者，謂發二識及相應故。
㈢མིག་དང་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་དག་སྐྱེད་པ་དང་།
*⑴cakṣus-śrotra-vijñānayos sa-saṃprayogayos utpattau*
~~0◤rūpadarśanaśabdaśravaṇayoś cāsādhāraṇakāraṇatve / `[038|08-][S107-10]`~~
㈠四於見色聞聲不共因增上，非意識他識因故。
㈡不共事者，謂能見色聞聲別故。
㈢གཟུགས་བལྟ་བ་དང་སྒྲ་མཉན་པ་དག་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་`(79-132)`པའི་རྒྱུ་ཉིད་ལ་དབང་བྱེད་པའོ། །
*⑴rūpa-darśana--śabda-śāravaṇayos ca a-sādhāraṇa-kāraṇa-tve*
~~0◤ghrāṇaji`④`hvākāyānām ātmabhāvaśobhāyāṃ pūrvavat / `[038|09][S107-11]`~~
㈠鼻舌身根，光飾自身，如前二根。
㈡鼻舌身根，莊嚴身者，如眼耳說。
㈢སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་རྣམས་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་མཛེས་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་དང་།
*⑴ghrāṇa-jihvā-kāyānām ātma-bhāva-śobhāyām pūrva-vat*
~~0◤ātmabhāvaparikarṣaṇe taiḥ kavaḍ`[S.Y. ḍ=l]`ī`[S102]`kārā`[MS. 無rā]`hāraparibhogāt / `[038|09-][S107-011-S108-01]`~~
㈠二於引護自身增上，由此三能用段食故。
㈡導養身者，謂於段食能受用故。
㈢དེ་དག་གི་ཁམ་གྱི་ཟས་ལ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཡོངས་སུ་བསྲུང་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་དང་།
*⑴ātma-bhāva-parikarṣaṇe tais kavaḍīkāra-āhāra-paribhogāt*
~~0◤ghrāṇādivijñānānāṃ sasaṃprayogāṇā`{2. MS. ... gānā... |}`m utpa`⑤`ttau / `[038|10][S108-01]`~~
㈠三於生鼻等三識.及共相應法中增上。
㈡生識等者，謂發三識及相應故。
㈢སྣ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སྐྱེད་`[1 PNབསྐྱེད།]`པ་དང་།
*⑴ghrāṇa-ādi-vijñānānām sa-saṃprayogāṇām utpattau*
~~0◤gandhaghrāṇarasāsvādanaspraṣṭavyasparśanānāṃ cāsādhāraṇakāraṇatva iti / `[038|11][S108-01]`~~
㈠四於嗅香嘗味覺觸，不共因增上。
㈡不共事者，謂嗅甞覺香味觸故。
㈢དྲི་བསྣམས་`[2 PNབསྣམ།]`པ་དང་རོ་མྱང་བ་དང་། རེག་བྱ་རེག་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ལ་དབང་བྱེད་པའོ། །
*⑴gandha-ghrāṇa-rasā-svādana-spraṣṭavya-sparśanānām ca asādhāraṇa-kāraṇa-tvas iti*
~~0◤ 【dvayoḥ kila /】`[038|12][S108-03]`~~
~~0◤ 【caturṇṇāṃ 】`[038|13][S108-04]`~~
㈠〔偈曰〕：【於二二四根】。
㈡{【四根於二種】〖01_2_b〗}
㈢བཞི་རྣམས་གཉིས་ལ་ལོ། །
*⑴dvayos kila caturṇām*
~~0◤strīpuruṣajīvitamana-indriyāṇāṃ dvayor arthayoḥ `⑥`pratyekam ādhipatyam /`[MS. 無/]` `[038|14][S108-05]`~~
㈠釋曰：女根男根命根意根，於二於二隨一增上。
㈡女男命意，`[各＝名‹宋元›]`各於二事，能為增上。
㈢ཕོ་དང་མོ་དང་སྲོག་དང་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་རེ་རེ་ཞིང་དོན་གཉིས་ལ་དབང་བྱེད་དེ།
*⑴strī-puruṣa-jīvita-mana-indriyāṇām dvayos arthayos pratyekam ādhipatyam*
~~0◤strīpuruṣendriyayos tāvat sattvabhedavikalpayoḥ / `[038|14-][S108-05]`~~
㈠女根男根，於眾生差別，及相貌不同增上。
㈡且女男根二增上者，一有情異，二分別異。
㈢རེ་ཞིག་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་ནི་`{140-53b}`སེམས་ཅན་གྱི་བྱེ་བྲག་དང་། ཁྱད་པར་དག་ལ་དབང་བྱེད་དེ།
*⑴strī-puruṣa-indriyayos tāvat sattva-bheda-vikalpayos*
~~0◤tatra sattvabhedaḥ`[MS. /]` strī puruṣa iti /`[MS. 無/]` `[038|15][S108-06]`~~
㈠差別謂分別，男女相貌不同。
㈡有情異者，由此二根令諸有情女男類別。
㈢དེ་ལ་སེམས་ཅན་གྱི་བྱེ་བྲག་ནི་ཕོའོ་མོའོ་ཞེས་བྱའོ༑ །
*⑴tatra sattva-bhedas, strī puruṣas iti*
~~0◤sattvavikalpaḥ stanādisaṃsthānasvarācārānyathātvam /`[MS. 無/]` `[038|15-][S108-06]`~~
㈠謂乳等形狀，音聲威儀各異。
㈡分別異者，由此二根形相言音乳房等別。
㈢སེམས་ཅན་གྱི་ཁྱད་པར་ནི་ནུ་མ་ལ་སོགས་པ་དབྱིབས་དང་ང་རོ་དང་སྤྱོད་པ་གཞན་པ་ཉིད་དོ། །
*⑴sattva-vikalpas stana-ādi-saṃsthāna--svara-ācāra-anyathā-tvam*
~~0◤saṃkle`⑦`śavyavadānayor ity apare /`[MS. /+]` `[038|16][S108-08]`~~
㈠復有餘師說：於染污清淨增上。
㈡有說：此於染淨增上故言於二。
㈢གཞན་དག་ན་རེ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་དག་ལ་དབང་བྱེད་དེ།
*⑴saṃkleśa-vyavadānayos iti apare*
~~0◤tathā hi tadviprayuktavikalpānāṃ`{3. Y. vikalānāṃ |}` ṣaṇḍha`{4. Y. śaṇṭha |}`paṇḍako`[S109]`bhayavyañjanānām asaṃvarānantaryakuśalamūlasamucchedā na bhavanti`[MS. /+]` saṃvaraphalaprāptivai-`[ 2a. 2A1. VII ]①`rāgyāṇi ceti / `[038|17-][S108-08-S109-01]` (058[MS](AMS2#^2b7A))~~
㈠何以故爾。自性黃門.故作黃門.及二根人，不護.無間業.斷善根等不有，守護.至果.離欲.亦不有。此二但於男女有。
㈡所以者何。本性損壞.扇搋半擇.及二形人，無不律儀.無間斷善.諸雜染法，亦無律儀.得果離染.諸清淨法。
㈢འདི་ལྟར་དེ་དག་དང་མི་ལྡན་པ་དང་། ཉམས་པ་ཟ་མ་དང་མ་ནིང་དང་། མཚན་གཉིས་པ་རྣམས་ལ་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། མཚམས་`[3 PNམཚན།]`མེད་པ་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ཏུ་ཆད་པ་དང་། སྡོམ་པ་དང་། འབྲས་བུ་འཐོབ་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴tathā hi—— tad-viprayukta-vikalānām ṣaṇḍha-paṇḍaka--ubhaya-vyañjanānām asaṃvara--anantārya--kuśala-mūla-samucchedās na bhavanti, saṃvara--phala-prāpti--vairāgyāṇi ca iti* ^68h52v
~~0◤jīvitendriyasya nikāyasabhāgasaṃbandhasādhāraṇayoḥ / `[038|19][S109-03]`~~
㈠命根於聚同分.相應及執持中增上。
㈡命根二者，謂於眾同分.能續及能持。
㈢སྲོག་གི་དབང་པོ་ནི་རིས་མཐུན་པར་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་། ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་དག་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །
*⑴jīvita-indriyasya nikāya-sabhāga--sambandha-sādhāraṇa-yos*
~~0◤mana-indriyasya punarbhavasaṃbandhavaśibhāvānuvarttanayoḥ`{5. Y. not Compound. }` / `[038|19-][S109-04]`~~
㈠意根於託後有相應，及隨從自在中增上。
㈡意根二者，謂能續後有，及自在隨行。
㈢ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ཡང་སྲིད་པར་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་། དབང་གི་ངོ་བོ་དང་མཐུན་པར་བྱེད་པ་དག་ལ་དབང་བྱེད་དེ། དེ་ལ་ཡང་སྲིད་པར་མཚམས་སྦྱོར་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི་ཇི་སྐད་དུ༑
*⑴mana-indriyasya punarbhava-saṃbandha--vaśi-bhāva-anuvarttanayos*
~~0◤tatra punarbhavasaṃbandhe yathoktaṃ `[S109-05]`~~
㈠此中後有相應者，如經言：
㈡能續後有者，如契經言：
*⑴tatra punrbhava-saṃbandhe yathoktam*
~~0◤“ga`②`ndharvasya tasmin samaye dvayoś cittayor anyatarānyataracittaṃ saṃmukhībhūtaṃ bhavaty `[S109-05]`~~
㈠是時乾`[闥＝闍‹三宮›]`闥婆，於二意中隨一現前。
㈡時健達縛，於`[二‹麗›，一‹大›]`二心內，隨一現前。[akgm](俱舍所依阿含#2.2)
㈢དེའི་ཚེ་དྲི་ཟའི་སེམས་གཉིས་པོ་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་པར་གྱུར་པ་འམ།
*⑴gandharvasya tasmin samaye dvayos cittayos anyatara-anyatara-cittam saṃmukhībhūtam bhavati*
~~0◤anunayasahagataṃ vā pratighasahagataṃ ve”ti / `[038|20-][S109-06]`~~
㈠或與欲相應，或與瞋相應。
㈡謂或愛俱，或恚俱等。
㈢ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་པར་གྱུར་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མངོན་`(79-133)`དུ་གྱུར་ན་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །
*⑴anunaya-sahagataṃ vā pratigha-sahagatam vā iti* ^agm2z2
~~0◤vaśibhāvānuvarttane yathoktaṃ “cittenāyaṃ `③`loko nīyata” iti vistaraḥ / `[038|22][S109-08]`~~
㈠隨從者，如偈言：意引將世間，意轉令變異，是意根一法，一切法隨行。
㈡自在隨行者，如契經言：心能導世間，心能遍攝受，如是心一法，皆自在隨行。[akgm](俱舍所依阿含#2.3)
㈢དབང་གི་ངོ་བོ་དང་མཐུན་པར་བྱེད་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི་ཇི་སྐད་དུ། འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་སེམས་ཀྱིས་ཁྲིད་དོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །
*⑴vaśi-bhāva-anuvarttane yathoktam—— “cittena ayam lokas nīyate” iti vistaras* ^agm2z3
~~0◤yat punaḥ sukhādīndriyapañcakaṃ yāni cāṣṭau śraddhādīni teṣāṃ`[MS. /+]` `[038|22-][S109-10]`~~
㈠樂受等五根.及信等八根，增上云何。
㈡樂等五受.信等八根，
㈢བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་གང་ཡིན་པ་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་གང་དག་ཡིན་པ།
*⑴yat punar sukha-ādi-indriya-pañcakam, yāni ca aṣṭau śraddhā-ādīni teṣām*
~~0◤ 【pañcakāṣṭānāṃ saṃkleśavyavadānayoḥ // VAkK_2.1 //】`[038|24][S109-10]`~~
㈠〔偈曰〕：【五及八 於染污清淨】。
㈡{【五八染淨中_c 各別為增上】〖01_2_d〗}
㈢ལྔ་དང་བརྒྱད་པོ་དེ་རྣམས་ནི། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་རྣམ་`[1 Nརྣམས།]`བྱང་ལ། །
*⑴pañcakāṣṭānām saṃkleśa-vyavadānayos*
~~0◤ā`[MS. pi^//+]`dhipatyaṃ yathākramaṃ `④`pañcānāṃ sukhādīnāṃ saṃkleśe /`[MS. 無/]` rāgādīnāṃ tadanuśāyitvāt / `[038|25][S109-12]`~~
㈠釋曰：次第應知彼增上。樂受等五根.於染污增上，欲等諸惑.於彼隨`[眼＝眠‹三宮›]`眼故。
㈡於染淨中.如次增上。樂等五受.染增上者，貪等隨眠.所隨增故。
㈢གོ་རིམས་བཞིན་དུ་དབང་བྱེད་དེ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ། བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། དེ་དག་ལ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་འགྱུར:བ་ཉིད་ཀྱི་`[2 PNབའི།]`ཕྱིར་རོ། །
*⑴ādhipatyam yathākramam pañcānām sukha ādīnām saṃkleśe; rāga ādīnām tad anuśāyitvāt*
~~0◤śraddhādīnāṃ `@039`vyavadāne / tair`{1. S.Y. adds hi |}` vyavadāyate / `[038|25-039|01][S110-01]`~~
㈠信等八根.於清淨增上。何以故。一切清淨.皆由彼成故。
㈡信等八根.淨增上者，諸清淨法.隨`[生＝坐‹宮›]`生長故。
㈢དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། དེ་དག་གིས་རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱེད་དོ། །
*⑴śraddhā-ādīnām vyavadāne tais (hi) vyavadāyate*
~~0◤vyavadāne 'pi sukhādīnām ādhipatyam ity apare / `[039|01][S110-01]`~~
㈠有餘師說：樂受等於清淨亦有增上。
㈡有餘師說：樂等於淨.亦為增上。
㈢གཞན་དག་ན་རེ་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་ཡང་དབང་བྱེད་དེ།
*⑴vyavadāne api sukha-ādīnām ādhipatyam iti apare*
~~0◤“yasmāt `⑤`sukhitasya cittaṃ samādhīyate”`{2. S.Y. adds ityuktaṃ sūtre |}` / `[039|01-][S110-02]`~~
㈠由安樂故，心則得定。
㈡如契經說：樂故心定。[akgm](俱舍所依阿含#2.4)
㈢འདི་ལྟར་བདེ་བར་གྱུར་པའི་སེམས་མཉམ་པར་འཇོག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།
*⑴yasmāt sukhitasya cittam samādhīyate ity uktaṃ sūtre*
~~0◤duḥkhopaniṣac chraddhā`[MS. ddh=tv?]` ṣaṇ naiṣkramyāśritāḥ saumanasyādaya iti vaibhāṣikāḥ / `[039|02-][S110-03]`~~
㈠佛說信以苦為資糧。復次，有六喜等受.是出離所依。毘婆沙師作如此說。
㈡苦為信依，`[亦>]`六出離依.喜及憂捨。毘婆沙師傳說如此。[akgm](俱舍所依阿含#2.5) [akgm](俱舍所依阿含#2.6)
㈢སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་དད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ལ་རྟེན་`[3 PNབརྟེན།]`པ་དྲུག་ཅེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴duḥkha-upaniṣat śraddhā, ṣaṭ naiṣkramya-āśritās saumanasya-ādayas iti vaibhāṣikās* ^agm2z4
# 〖02_2_a〗
`D1.1.2.敘異部`
ᅟ[js03](俱舍論記疏03#D1.1.2.敘異部) [Vy02-04_2](AKBhvy-2a#〖02_2〗〖03_2〗〖04_2〗)ᅟ
~~0◤apare punar āhuḥ / `[039|03][S110-04]`~~
㈠復有餘師說：
㈡有餘師說：
㈢གཞན་དག་ན་རེ་
*⑴apare punar āhus——*
==● 『apare punar āhur』 iti sautrāntikāḥ.==
==◥གཞན་དག་ན་རེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་པ་དག་ཡིན་ནོ། །==
==TD4421 བློ་གྲོས་བརྟན་པ། གཞན་དག་ན་རེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔེ་སྟོན་པ་རྣམས་སོ། །==
==TD4093 གང་བ་སྤེལ། གཞན་དག་ན་རེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་པ་དག་ན་རེའོ། །==
~~0◤naiva cakṣuḥśrotrābhyāmā`⑥`tmabhāvaparikarṣaṇaṃ vijñāya viṣamaparihārāt / vijñāne tu tayor ādhipatyam / `[039|03-][S110-04]`~~
㈠不由眼耳二根引護自身，由先已知得離不安吉處故，此二但於識是增上。
㈡能導養身.非眼等用，是識增上，`[識＝說‹三宮›]`識了方能.避於險難.受段食故。
㈢རྣམ་པར་ཤེས་ནས་ཡང་བ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་མིག་དང་རྣ་བ་དག་གིས་ལུས་ཡོངས་སུ་བསྲུང་བ་ནི་མ་`{140-54a}`ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་དེ་གཉིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ནི་དབང་བྱེད་དོ། །
*⑴na eva cakṣus-śrotrābhyām ātma-bhāva-parikaṛṣaṇam, vi-jñāya viṣama-parihārāt, vijñāne tu tayos ādhipatyam*
~~0◤nāpi vijñānād anyad rū`{3. MS. vijñānādūpa... |}`padarśanaṃ śabdaśravaṇaṃ vā'sti / yatas tayor asādhāraṇakāraṇatve pṛ`⑦`thag ādhipatyaṃ yujyeta / `[039|04-][S110-05]`~~
㈠無有見色聞聲異於識，是故眼耳二根，於不共因中.不應更立增上。
㈡見色等用.亦非異識，故不共事.於眼等根.不可立為別增上用。
㈢གང་གི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ལ་སོ་སོར་དབང་བྱེད་པར་རུང་བར་འགྱུར་བ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གཞན་པ་གཟུགས་མཐོང་བ་འམ་སྒྲ་ཐོས་པ་ཡང་མེད་པ་
*⑴na api vijñānāt anyat rūpa-darśanam śabda-śravaṇam vā asti, yatas tayor asādhāraṇa-kāraṇa-tve pṛthak ādhipatyam yujyeta.*
~~0◤tasmān naivam eṣām indriyatvam / `[039|05-][S110-06]`~~
㈠是故眼等不應有如此增上。
㈡故非由此眼等成根。
㈢དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་དེ་ལྟ་བུར་ནི་དབང་པོ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴tasmāt na evam eṣām indriya-tvam*
~~0◤kathaṃ tarhi / `[039|06][S110-07]`~~
㈠若爾，彼增上云何。
㈡若爾，云何。
㈢འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན།
*⑴katham tarhi*
~~0◤ 【svārthopalabdhyādhipatyāt sarvasya ca ṣaḍindriyam /】`[039|07][S110-08]`~~
㈠〔偈曰〕：【得自塵增上 得一切六根】。
㈡頌曰：【了自境增上_a 總立於六根】〖02_2_b〗
㈢རང་གི་དོན་དང་ཐམས་ཅད་ལ། །དམིགས་པར་དབང་བྱེད་`[4 PN+པའི།]`ཕྱིར་དབང་དྲུག །
*⑴sva-artha-upalabdhi-ādhipatyāt sarvasya ca ṣaṣ indriyam*
`﹝055ᅟ了自境增上ᅟ總立於六根ᅟ從身立二根ᅟ女男性增上ᅟ於同住雜染ᅟ清淨增上故ᅟ應知命五受ᅟ信等立為根ᅟ未當知已知ᅟ具知根亦爾ᅟ於得後後道ᅟ涅槃等增上ᅟ﹞`
~~0◤cakṣurādīnāṃ pañcānāṃ svasya svasyārthasyopalabdhāv ādhipa-`[ 2b. 2B1. VII ]①`tyam / `[039|08][S110-09]` (059[MS](AMS2#^2b7B))~~
㈠釋曰：眼等五根，於得自塵中增上。
㈡論曰：了自境者，謂六識身。眼等五根，於能了別.各別境識.有增上用。
㈢མིག་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་རང་རང་གི་དོན་ལ་དམིགས་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །
*⑴cakṣus-ādīnāṃ pañcānām svasya svasya arthasya upalabdhau ādhipatyam*
~~0◤manasaḥ punaḥ `[S111]`sarvārthopalabdhāv ādhipatyam / `[039|08-][S110-09-S111-01]`~~
㈠意根，於得一切塵中增上。
㈡第六意根，於能了別.一切境識.有增上用。
㈢ཡིད་ནི་དོན་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པར་`(79-134)`བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དེ།
*⑴manasas punar sarva-artha--upalabdhau ādhipatyam*
~~0◤ata etāni ṣaṭ pratyekam indriyam / `[039|09][S111-01]`~~
㈠是故此六，一一皆立為根。
㈡故眼等六各立為根。
㈢དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་སོ་སོར་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །
*⑴atas etāni ṣaṣ pratyekam indriyam*
~~0◤nanu cārthānām apy atrādhipatyam / `[039|09-][S111-01]`~~
㈠若爾，諸塵於此中有增上，云何不立為根。
㈡豈不色等.於能了識.亦有增上，應立為根。
㈢འདི་ལ་དོན་རྣམས་ཀྱང་དབང་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།
*⑴nanu ca arthānām api atra ādhipatyam*
~~0◤nādhipatyam / `[039|10][S111-02]`~~
㈠無增上。
㈡境於識中.無增上用。
㈢དབང་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ༑
*⑴na ādhipatyam*
~~0◤adhikaṃ hi prabhutvam ādhipatyam / `[039|10][S111-02]`~~
㈠何以故。為最勝主.故名增上。
㈡夫增上用，謂勝自在。
㈢ལྷག་པར་དབང་བྱེད་པ་ཉིད་ནི་དབང་བྱེད་པ་ཉིད་ཡིན་ལ།
*⑴adhikam hi prabhu tvam ādhipatyam*
~~0◤cakṣuṣaś cakṣūrūpo`②`palabdhāv adhikam aiśvaryam / sarvarūpopalabdhau sāmānyakāraṇatvāt tatpaṭumandatādyanuvidhānāc copalabdheḥ /`{4. MS. ... labdherna |}` `[039|10-][S111-02]`~~
㈠眼於得色中，為主最勝。是得一切色通因故，由其增損.識隨明昧故。
㈡眼於所發了色識中，最勝自在，故名增上。於了眾色.為通因故，識隨眼根.有明昧故。
㈢མིག་ནི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པར་བྱ་བ་ལ་ཐུན་མོང་གི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དམིགས་པ་དེ་གསལ་བ་དང་མི་གསལ་བ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་དམིགས་པར་བྱ་བ་ལ་ལྷག་པར་དབང་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི།
*⑴cakṣuṣas cakṣū rūpa-upalabdhau adhikam aiśvaryam. sarva-rūpa-upalabdhau sāmānya-kāraṇa-tvāt, tad-paṭu-manda-tā-ādi-anuvidhānāt ca upalabdhes*
~~0◤na rūpasya / tadviparyayāt / `[039|12][S111-04]`~~
㈠色則不爾，反此二義故。
㈡色則不然，二相違故。
㈢དེ་ལས་བཟློག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།
*⑴na rūpasya, tat-viparyayāt*
~~0◤evaṃ yāvat manaso dharmeṣu yo`③`jyam / `[039|12][S111-04]`~~
㈠如此乃至.意根及法，應知亦爾。
㈡乃至意根於法亦爾。
㈢ཡིད་ཆོས་རྣམས་ལ་དབང་བྱེད་པའི་བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །
*⑴evam yāvat manasas dharmeṣu yojyam*
~~0◤ 【strītva`{5. MS. drops tva |}`puṃstvādhipatyāt tu kāyāt strīpuruṣendriye // VAkK_2.2 //】`[039|13][S111-05]`~~
㈠〔偈曰〕：【女男性增上 從身立二根】。
㈡{【從身立二根_c 女男性增上】〖02_2_d〗}
㈢མོ་ཉིད་ཕོ་ཉིད་ལས་དབང་ཕྱིར། །ལུས་ལས་མོ་དང་ཕོའི་དབང་དག །
*⑴srītva-puṃstva-ādhipatyāt tu kāyāt strī-puruṣa-indriye*
~~0◤kāyendriyād eva strīpuruṣendriye pṛthak vyavasthāpyete / nārthāntarabhūte / `[039|14][S111-06]`~~
㈠釋曰：復從身根更立女男二根，此二與身根不異。
㈡從身復立女男根者，女男性中有增上故。女男根體.不離身根。
㈢ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཁོ་ན་ལས་མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོ་དག་རྣམ་པར་བཞག་སྟེ། དོན་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་དག་ནི་མེད་ཀྱི:ལུས་ཀྱི་`[1 PN-ལུས་ཀྱི།]`དབང་པོའི་ཆ་འགའ་སྟེ།
*⑴kāya-indriyāt eva strī-puruṣa-indriye pṛthak vyavasthāpyete. na arthāntara-bhūte*
~~0◤kaścid asau kāyendriyabhā`④[MS. ga^//+]⓪`ga `④[b]`upasthapradeśo yaḥ strīpuruṣendriyākhyāṃ pratilabhate / yathākramaṃ strītvapuṃstvayorādhipatyāt / `[039|14-][S111-06]`~~
㈠是身根中有一分，於下門處次第得女男根名，於女男性為增上故。
㈡身一分中立此名故。如其次第.女男性`[性‹麗›，身‹大›]`中，此女男根有增上用。此處少異餘處身根，故從身根別立為二。
㈢མདོམས་ཀྱི་ཕྱོགས་མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོའི་མིང་འཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རིམ་`[2 PNརིམས།]`བཞིན་དུ་མོ་ཉིད་དང་ཕོ་ཉིད་དག་ལ་དབང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴kaścid asau kāya-indriya-bhāgas upastha-pradeśas yas strī-puruṣa-indriya-ākhyām pratilabhate; yathākramam strī-tva-puṃstvayos ādhipatyāt*
~~0◤tatra strībhāvaḥ stryākṛtiḥ`[MS. /]` svaraceṣṭā abhiprāyāḥ`{6. S.Y. stryākṛtisvaraceṣṭābhiprāyāḥ |}` / e`⑤`tad dhi striyā`[S.MS. ḥ+]` strītvam /`[MS. 無/]` `[039|16][S111-08]`~~
㈠女男性謂：女相聲行欲樂，是名女性。
㈡女身形類.音聲作業.志樂差別，名為女性。
㈢དེ་ལ་མོའི་ངོ་བོ་ནི་རང་བཞིན་ང་རོ་དང་གཡོ་བ་དང་བསམ་པ་དག་སྟེ། དེ་ནི་མོའི་མོ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །
*⑴tatra strī-bhāvas —— strī-ākṛtis svara-ceṣṭās abhiprāyās, etat hi striyās strī-tvam*
~~0◤puṃbhāvaḥ puruṣākṛtiḥ`[MS. /+]` svaraceṣṭā abhiprāyāḥ / etad dhi puṃsaḥ puṃstvam / `[039|17][S111-09]`~~
㈠男相聲行欲樂，是名男性。
㈡男身形類.音聲作業.志樂不同，名為男性。
㈢ཕོའི་ངོ་བོ་ནི་རང་བཞིན་ང་རོ་དང་གཡོ་བ་དང་བསམ་པ:དག་པ་`[3 PN-དག་པ།]`དག་སྟེ། དེ་ནི་ཕོའི་ཕོ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །
*⑴puṃbhāvas—— puruṣa-ākṛtis svara-ceṣṭās abhiprāyās, etat hi puṃsas puṃstvam*
㈠由此身分.二性得成就.及可了別，於此二性是增上.故立為根。
㈡二性差別.由女男根，故說女男根.於二性增上。
~~0◤ 【■nikāyasthitisaṃkleśavyavadānādhipatyataḥ /】`[039|18][S111-10]`~~
~~0◤【 jīvitaṃ vedanāḥ `⑥`pañca śraddhādyāś cendriyaṃ matāḥ // VAkK_2.3 //】`[039|19][S111-11]`~~
㈠〔偈曰〕：【住同分染污 於清淨增上 壽命及五受 信等立為根】。
㈡{【於同住雜染_a 清淨增上故_b 應知命五受_c 信等立為根】〖03_2_d〗}
㈢རིགས་གནས་`[4 PNནས།]`ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་དང་། །རྣམ་པར་བྱང་ལ་དབང་བྱེད་ཕྱིར། །སྲོག་དང་ཚོར་བ་རྣམས་དང་ནི། །དད་སོགས་དབང་པོ་ལྔར་འདོད་དོ། །
*⑴nikāya sthiti saṃkleśa vyavadāna ādhipatyatas*
*⑴jīvitam vedanās pañca śraddhā ādyās ca indriyam matās*
~~0◤nikāyasabhāgasthitau jīvitendriyasyā`[MS. pi^//+]`dhipatyaṃ saṃkleśe vedanānām / `[039|20][S111-12]`~~
㈠釋曰：住聚同分中，壽命為增上。於染污.五受為增上。
㈡於眾同分住中，命根有增上用。於雜染中，樂等五受.有增上用。
㈢སྲོག་གི་དབང་པོ་ནི་རིས་`[5 PNརིགས།]`མཐུན་པར་གནས་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཚོར་བ་རྣམས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དེ།
*⑴nikāya-sabhāga-sthitau jīvita-indriyasya ādhipatyam, saṃkleśe vedanānām*
~~0◤tathā hi “sukhāyāṃ vedanāyāṃ rāgo 'nuśete`[MS. /+]` duḥkhāyāṃ pratigho `⑦`'duḥkhāsukhāyām avidye”ty uktaṃ sūtre / `[039|20-][S111-12]`~~
㈠云何如此。於樂受欲隨眠，於苦受瞋，於不樂不苦受無明。經中說如此。
㈡所以者何。由契經說：於樂受貪隨增，於苦受瞋隨增，於不苦不樂受無明隨增故。[akgm](俱舍所依阿含#2.7)
㈢འདི་ལྟར་མདོ་ལས། བདེ་བའི་ཚོར་བ་ལ་ནི་འདོད་ཆགས་རྒྱས་པར་འགྱུར། སྡུག་བསྔལ་ལ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བ༑ །སྡུག་བསྔལ་`{140-54b}`ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལ་ནི་མ་རིག་པ་ཞེས་`(79-135)`གསུངས་སོ། །
*⑴tathā hi—— “sukhāyām vedanāyām rāgas anuśete, aduḥkhāyām pratighas, aduḥkha asukhāyām avidyā” iti uktam sūtre* ^agm2z7
~~0◤vyavadāne śraddhādīnāṃ pañcānām /`{7. MS. pañcānāntathā |}` tathā hi taiḥ kleśāś ca viṣkabhyante`{8. Y. viskabhyante |}[MS. /+]` mārgaś cāvāhyate`{9. MS. looks like ... ścācākṣyate |}` / `[039|21-][S111-14]`~~
㈠於清淨.信等五為增上。云何如此。諸惑是彼所伏.不能`[上＝土‹宮›]`上起，聖道由彼引生。
㈡於清淨中，信等五根.有增上用。所以者何。由此勢力，伏諸煩惱，引聖道故。
㈢དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་རྣམ་པར་བྱང:བར་བྱ་`[1 PN-བར་བྱ།]`བ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། འདི་ལྟར་དེ་དག་གིས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པར་གནོན་ལ་ལམ་ཡང་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། །
*⑴vyavadāne śraddhā-ādīnām pañcānām, tathā hi tais kleśās ca viṣkabhyante, mārgas ca āvāhyate (ā√vah)*
~~0◤ata ete 'pi pratyekam indriyam iṣṭāḥ /`[MS. /+]` `[039|23][S111-15]`~~
㈠是故許立彼一一為根。
㈡言應知者，勸許一一，各能為根。
㈢དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་དག་ཀྱང་སོ་སོར་དབང་པོ་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །
*⑴atas ete api pratyekam indriyam iṣṭās*
~~0◤ 【 `@040`ājñāsyā`[ 3a. 2A1. VIII ]①`myākhya`⓪`m ājñākhya`①[b]`m ājñātāvīndriyaṃ tathā /】`[040|01][S112-01]` (060[MS](AMS2#^2b8A))~~
~~0◤ 【uttarottarasaṃprāptinirvāṇādyādhipatyataḥ // VAkK_2.4 //】`[040|02][S112-02]`~~
㈠〔偈曰〕：【未知欲知知 知已立根爾 至得後後道 涅槃等增上】。
㈡三無漏根，於得後後道涅槃等，有增上用。{【未當知已知_a 具知根亦爾_b 於得後後道_c 涅槃等增上】〖04_2_d〗}
㈢མྱ་ངན་འདས་སོགས་གོང་ནས་གོང་། །འཐོབ་པ་ལ་ནི་དབང་བྱེད་ཕྱིར། །ཀུན་ཤེས་བྱེད་དང་ཀུན་ཤེས་དང་། །དེ་བཞིན་ཀུན་ཤེས་ལྡན་དབང་པོ། །
*⑴ājñāsyāmy-ākhyam ājñā-ākhyam ājñātāvī-indriyam tathā*
*⑴uttarottara-saṃprāpti-nirvāṇa-ādi-ādhipatya-tas*
~~0◤pratyekam indriya`[MS. mata+]`m ity upadarśanārthaṃ tathāśabdaḥ / `[040|03][S112-03]`~~
㈠釋曰：三中一一.應立為根，為顯此義故言爾。
㈡言亦爾者，類顯一一各能為根。
㈢དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་སོ་སོར་དབང་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴pratyekam indriya-matam iti upadarśana-artham tathā-śabdas*
~~0◤tatrājñāsyāmīndriyasyājñendriyasya prā`②`ptāv ādhipatyam / `[040|03-][S112-03]`~~
㈠未知欲知，於至得知中增上，故立為根。
㈡謂未知當知根，於得已知根道.有增上用。
㈢དེ་ལ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་འཐོབ་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །
*⑴tatra ājñāsyāmi-indriyasya ājña-indriyasya prāptau ādhipatyam*
~~0◤ājñendriyasyājñātāvīndriyaprāptau`[MS. /+]` ājñātāvīndriyasya parinirvāṇe / `[040|04][S112-04]`~~
㈠知.於至得知已中增上，知已.於至得涅槃增上，故立為根。
㈡已知根，於得具知根道.有增上用。具知根，於得涅槃.有增上用。
㈢ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ནི། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དེ།
*⑴ājña-indriyasya ajñātāvī-indriya-prāptau, ājñātāvī-indriyasya parinirvāṇe*
~~0◤na hy avimuktacittasyāsti parinirvāṇam iti / `[040|05][S112-05]`~~
㈠何以故。若人心未解脫，無得涅槃義。
㈡非心未解脫.能般涅槃故。
㈢སེམས་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བ་ལ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴na hi avimukta-cittasya asti parinirvāṇam iti*
~~0◤ādiśabdo 'nyaparyāyadyota`③`nārthaḥ / katamo 'nyaḥ paryāyaḥ / `[040|05][S112-06]`~~
㈠等言為顯別類義。何者別義。
㈡等言為顯.復有異門。云何異門。
㈢སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་རྣམ་གྲངས་གཞན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ།
*⑴ādi śabdas nyaparyāyat yotana arthas. katamas anyas pāryāyas*
~~0◤darśanaheyakleśaparihāṇaṃ praty ājñāsyāmīndriyasyādhipatyam / bhāvanāheyakleśaprahāṇaṃ praty ājñendriyasya / `[040|06][S112-06]`~~
㈠於見諦應除惑滅中，未知欲知根為增上。於修道應除惑滅中，知根為增上。
㈡謂見所斷煩惱滅中，未知當知根有增上`[上＝一‹宮›]`用。於修所斷煩惱滅中，已知根有增上用。
㈢རྣམ་གྲངས་གཞན་གང་ཞེ་ན། ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ནི་བསྒོམས་`[2 PNབསྒོམ།]`པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །
*⑴darśna-heya-kleśa-parihāṇam praty ājñāsyāmi-indriyasya ādhipatyam. bhāvanā-heya-kleāśa-prahāṇam praty ājñā-indriyasya*
~~0◤dṛṣṭadharmasukha`④`vihāraṃ pratyājñātāvīndriyasya / vimuktiprītisukha`[S.Y. prati+]`saṃvedanād iti / `[040|07][S112-07]`~~
㈠於現世安樂住中，知已為增上，能證受解脫喜樂故。
㈡於現法樂住中，具知根有增上用，由此能領受解脫喜樂故。
㈢ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་དབང་བྱེད་དེ། རྣམ་པར་གྲོལ་བས་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ལ་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴dṛṣṭa-dharma-sukha-vihāram praty ājñātāvī-indriyasya, vimukti-prīti-sukha-prati-saṃvedanāt iti*
# 〖05_2_a〗
`C1.2.明根廢立`
`D1.2.1.述自宗`
ᅟ[js03](俱舍論記疏03#D1.2.1.述自宗) [Vy05_2](AKBhvy-2a#〖05_2〗)ᅟ
~~0◤ādhipatyād indriyatve '`[MS. pi^//+]`vidyādīnām upasaṃkhyānaṃ karttavyam / `[040|08-][S112-09]`~~
㈠若由增上義立根，無明等惑.亦應立為根。
㈡若增上故立為根者，無明等性.應立為根。
㈢དབང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཉིད་ཡིན་ན། མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པས་ཁ་བསྐང་དགོས་ཏེ།
*⑴ādhipātyāt indriya-tve avidyā-ādīnām upasaṃkhyānam karttavyam*
~~0◤avidyādīnām api hi `⑤`saṃskārādiṣvā`[MS. di^//+]`dhipatyam ata eṣām apīndriyatvam upasaṃkhyātavyam / `[040|09-][S112-09]`~~
㈠何以故。無明等諸分，於行等中.亦有增上，是故應立無明等為根。
㈡無明等因，於行等果.各各別有增上用故。
㈢མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ཀྱང་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་དབང་བྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཀྱང་དབང་པོ་ཉིད་དུ་ཁ་བསྐང་བར་བྱ་`[3 PN+བ།]`ལ།
*⑴avidyā-ādīnām api hi saṃskāra-ādiṣu ādhipatyam, atas eṣām api indriya-tvam upasaṃkhyātavyam*
~~0◤vāgādīnāṃ ca / vākpāṇipādapāyūpasthānām api cendriyatvamupasaṃkhyātavyam / vacanādā`⑥`naviharaṇotsargānandeṣvādhipatyāt / `[040|10][S112-10]`~~
㈠能言等亦爾。謂舌手脚穀道男女陰，皆應立為根。於言說執捉離向棄捨戲樂中增上，是故應立為根。
㈡又語具等.應立為根。語具手足大小便處，於語執行棄樂事中，如其次第.有增上故。
㈢ངག་ལ་སོགས་པ་དག་དང་། `(79-136)`ལག་པ་དང་། རྐང་པ་དང་། རྐུབ་དང་། མདོམས་`[1 PNའདོམས།]`རྣམས་ཀྱང་ཚིག་དང་། ལེན་པ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། རྟུག་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་དགའ་བའི་བྱ་བ་དག་ལ་དབང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཉིད་དུ་ཁ་བསྐང་བར་བྱའོ:ཞེ་ན`[2 PNཞེས།]`།
*⑴vāc-ādīnām ca, vāk-pāṇi-pāda-pāyu-upasthānām api ca indriya-tvam upasaṃkhyātavyam, vacana-ādāna-viharaṇa-utsarga-ānandeṣu ādhipatyāt*
~~0◤na khalūpasaṃkhyātavyam / yasmād iheṣṭam`[MS. //+]` `[040|11][S112-12]`~~
㈠不可立為根。何以故。由根用如此：
㈡如是等事，不應立根。由所許根有如是相：
㈢ཁ་བསྐང་བར་མི་བྱ་སྟེ་འདི་ལྟར་འདིར་ནི།
*⑴na khalu upasaṃkhyātavyam yasmāt iha iṣṭam*
~~0◤【■cittāśrayas tadvikalpaḥ sthitiḥ saṃkleśa eva ca /】`[040|12-][S112-13]`~~
㈠〔偈曰〕：【心`[依＝心‹宮›]`依此差別 其住及染污】。
㈡頌曰：【心所依此別_a 此住此雜染】〖05_2_b〗。
㈢སེམས་ཀྱི་རྟེན་དང་དེའི་བྱེ་བྲག །གནས་དང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་ཉིད། །
*⑴citta-āśrayas tad-vikalpas sthitis saṃkleśas eva ca*
~~0◤【 saṃbhāro vyavadānaṃ ca yāvatā tāvad indri`⑦`yam // VAkK_2.5 //】`[040|13][S112-14]`~~
㈠【資糧并清淨 如此量立根】。
㈡{【此資糧此淨_c 由此量立根】〖05_2_d〗}。
㈢ཚོགས་དང་རྣམ་བྱང་ཇི་སྙེད་པ། །དབང་པོ་དག་ཀྱང་དེ་སྙེད་དུ། །
*⑴saṃbhāras vyavadānam ca yāvatā, tāvat indriyam*
`﹝056ᅟ心所依此別ᅟ此住此雜染ᅟ此資糧此淨ᅟ由此量立根ᅟ﹞`
~~0◤tatra cittāśrayaḥ ṣaḍindriyāṇi / etac ca ṣaḍāyatanaṃ maulaṃ sattvadravyam / `[040|14][S113-01]`~~
㈠釋曰：此中心依，謂眼等六根。眾生類以六入為根本故。
㈡論曰：心所依者，眼等六根。此內六處是有情本。
㈢འདོད་དེ། དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་རྟེན་ནི་དབང་པོ་དྲུག་དག་ཡིན་ཏེ། སྐྱེ་མཆེད་`{140-55a}`དྲུག་པོ་དེ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་ཀྱི་གཞི་ཡིན་ནོ། །
*⑴tatra citta-āśrayas ṣaṣ indriyāṇi. etat ca ṣaṣ-āyatanam maulam sattva-dravyam*
~~0◤tasya strīpuruṣavikalpaḥ strīpuruṣendriyābhyāṃ sthitir jīvitendriyeṇa `[040|14-][S113-01]`~~
㈠此六種依差別，由女男二根。此一期住由命根。
㈡此相差別由女男根，復由命根此一期住。
㈢མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོ་དག་གིས་ནི་དེ་མོ་དང་ཕོར་བྱེ་བྲག་ཏུ་འབྱེད་དོ། །སྲོག་གི་དབང་པོས་ནི་གནས་པར་བྱེད་དོ། །
*⑴tasya strī-puruṣa-vikalpas strī-puruṣa-indriyābhyām, sthitis jīvita-indriyeṇa*
~~0◤saṃkleśo vedanā`[ 3b. 2B1. VIII ]①`bhiḥ / vyavadānasaṃbharaṇaṃ`{1. MS. sabharaṇaṃ |}` pañcabhir vyavadānaṃ tribhiḥ / `[040|15-][S113-02]` (061[MS](AMS2#^2b8B))~~
㈠此染污由五受根。清淨資糧，由信等五根。實清淨由三無流根。
㈡此成雜染，由五受根。此淨資糧，由信等五。此成清淨，由後三根。
㈢ཚོར་བ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་དོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཚོགས་སོགས་པར་བྱེད་དོ༑ །གསུམ་གྱིས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱེད་དེ།
*⑴saṃkleśas vedanābhis, vyavadāna-saṃbharaṇam pañcabhis, vyavadānam tribhis*
~~0◤ato nāvidyādīnām indriyatvam iṣṭam / `[040|16-][S113-03]`~~
㈠是故不許立無明等為根。
㈡由此立根，事皆究竟。是故不應.許無明等及語具等.亦立為根，彼無此中增上用故。
㈢དེའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དབང་པོ་ཉིད་དུ་མི་འདོད་དོ། །
*⑴atas na avidyā-ādīnām indriya-tvam iṣṭam*
# 〖06_2_a〗
`D1.2.2.敘異說`
ᅟ[js03](俱舍論記疏03#D1.2.2.敘異說) [Vy06_2](AKBhvy-2a#〖06_2〗)ᅟ
~~0◤ 【■pravṛtter āśrayotpattisthitipratyupabhogataḥ /】`[040|18-][S113-04]`~~
㈠〔偈曰〕：【復有生依生 生住生受用】。
㈡復有餘師.別說根相。頌曰：【或流轉所依_a 及生住受用】〖06_2_b〗。
㈢ཡང་ན་འཇུག་པའི་རྟེན་དང་ནི། །སྐྱེ་དང་གནས་དང་ཉེར་སྤྱོད་ལས། །
*⑴pravṛttes āśraya-utpatti-sthiti-pratyupabhogatas*
~~0◤【 caturdaśa tathā'nyāni `②`nivṛtter indriyāṇi vā // VAkK_2.6 //】`[040|19][S113-05]`~~
㈠【立十四後八 約解脫立根】。
㈡{【建立前十四_c 還滅後亦然】〖06_2_d〗}。
㈢བཅུ་བཞི་དེ་བཞིན་ལྡོག་པ་ལ། །དབང་པོ་རྣམས་ནི་གཞན་ཡིན་ནོ། །
*⑴caturdaśa tathā anyāni nivṛttes indriyāṇi vā*
`﹝057ᅟ或流轉所依ᅟ及生住受用ᅟ建立前十四ᅟ還滅後亦然ᅟ﹞`
~~0◤matavikalpārtho vāśabdaḥ / apare punar āhuḥ / `[040|20][S113-06]`~~
㈠釋曰：復言為顯.諸部別執。餘部說：
㈡論曰：或言顯此.是餘師意。約流轉還滅.立二十二根。
㈢ཡང་ན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་གཞུང་ལུགས་ཐ་དད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གཞན་དག་ན་རེ་
*⑴mata-vikalpa-arthas vā-śabdas. apare punar āhus* ^uecslm
~~0◤pravṛtter āśrayaḥ ṣaḍindriyāṇi / utpattiḥ strīpuruṣendriye / tata utpatteḥ / `[040|20][S113-06]`~~
㈠生死依者，所謂六根。此依生由何法。由女男二根。
㈡流轉所依，謂眼等六。生由女男，從彼生故。
㈢འཇུག་པའི་རྟེན་ནི་དབང་པོ་དྲུག་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་ནི་མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོ་དག་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴pravṛttes aśrayas ṣaṣ indriyāṇi. utpattis strī-puruṣa-indriye; tatas utpattes*
~~0◤sthitir jīvi`③`tendriyam / tenāvasthānāt / upabhogo vedanā`[S.Y98. di+]`bhiḥ / `[040|21][S113-07]`~~
㈠此住由命根，隨命根相續故。受用由五受。
㈡住由命根，`[仗＝枝‹三宮›]`仗彼住故。受用由五受，因彼領納故。
㈢གནས་པ་ནི་སྲོག་གི་དབང་པོ་ཡིན་ཏེ། དེས་གནས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚོར་བ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པར་བྱེད་དེ།
*⑴sthitis jīvita-indriyam, tena avasthānāt. upabhogas vedanābhis*
~~0◤ata etāni caturdaśendriyāṇi / `[040|22][S113-08]`~~
㈠為顯此義故，立`[十＝中‹宮›]`十四根。
㈡約此建立前十四根。
㈢དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་དབང་པོ་བཅུ་བཞི་ཡིན་ནོ། །
*⑴atas etāni caturdaśa-indriyāṇi*
~~0◤tenaiva prakāreṇa nivṛtter anyāni / `[040|22][S113-08]`~~
㈠依此四義，約解脫，所餘亦立為根。
㈡還滅位中，即約此四義類別故，立後八根。
㈢རྣམ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་དག་ནི་ལྡོག་པ་ཡིན་ཏེ།
*⑴tena eva prakāreṇa nivṛttes anyāni*
~~0◤śraddhādīni`{2. S.Y. śraddhādayo |}` hi nivṛtter āśrayāḥ / `④`ājñāsyāmīndriyaṃ prabhavaḥ sthitir ājñendriyaṃ`[MS. /]` upabhoga ājñātāvīndriyeṇety `[040|22-][S113-08]`~~
㈠信等五是解脫依。未知欲知是生，知是住，知已是受用。
㈡還滅所依，謂信等五。於三無漏由初故生，由次故住，由後受用。
㈢ལྡོག་པའི་རྟེན་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་ནི་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །གནས་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་ཤེས་`jz636(79-137)`པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོས་ནི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།
*⑴śraddhadīni hi nivṛttes āśrayās. ājñāsyāmi-indriyam prabhavas, sthitir ājña-indriyam, upabhogas ājñātāvī-indriyeṇa iti*
~~0◤ata etāva`{3. MS. eva tāva.. but va seems to be struck off. |}`nty evendriyāṇi / ata eva caiṣām eṣo 'nukramaḥ / `[040|24][S113-10]`~~
㈠是故根量如此，不增不減。是故次第亦爾，不可顛倒。
㈡根量由此，無減無增。即由此緣，經立次第。
㈢དེའི་ཕྱིར་དབང་པོ་དག་ནི་དེ་སྙེད་ཅིག་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་གོ་རིམས་ཀྱང་དེ་ཡིན་ནོ། །
*⑴atas etāvanti eva indriyāṇi. atas eva ca eṣām eṣas anukramas*
#### 斥外道立十一根
~~0◤vācas tu nendri`⑤`yatvaṃ`[MS. /+]` vacane`{4. MS. vacanena |}` śikṣāviśeṣāpekṣatvāt / `[040|25][S113-11]`~~
㈠舌不可於言說中立為根。何以故。觀學勝能故。
㈡不應語具於語為根，待學差別.語方成故。
㈢ངག་གི་ཚིག་སྨྲ་བར་བྱ་བ་ལ་དབང་པོ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། སློབ་པའི་ཁྱད་པར་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴vācas tu na indriya-tvam vacane, śikṣā-viśeṣa-apekṣa-tvāt*
~~0◤pāṇipādasya cādānaviharaṇād ananyatvāt / `[040|25-][S113-11]`~~
㈠手脚不應.於執捉及離向中立為根，無異故。
㈡手足不應.於執行事.各立為根，無異性故。
㈢ལག་པ་དང་། རྐང་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། འགྲོ་བ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།
*⑴pāṇi-pādasya ca ādāna-viharaṇāt ananya-tvāt*
~~0◤tad eva hi tad anyathā'nyatra cotpannam ādānaṃ viharaṇaṃ cocya`⑥`te / `[040|26-][S113-12]`~~
㈠此物由異相於餘處生，說名執捉及離向。
㈡謂即手足.異處異相差別生時，名執行故。
㈢དེ་དག་ཉིད་དེ་དག་ཡིན་ཏེ། གཞན་དང་`[1 PNདག]`གཞན་དུ་འབྱུང་བ་ལ་ལེན་པ་དང་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །
*⑴tat eva hi tat anyathā anyatra ca utpannam ādānam viharaṇam ca ucyate*
~~0◤vināpi ca pāṇipādenādānaviharaṇād ura`⑧`ga`⑥[b]`prabhṛtīnām /`[MS. 無/]` `[040|27][S113-12]`~~
㈠離手離脚.蛇等，亦能執捉.能離向故。手脚於此二不可立為根。
㈡又離手足.亦有執行，如腹行類。是故手足不可於彼建立為根。
㈢སྦྲུལ་ལ་སོགས་པ་ལ་`[2 PN-ལ།]`ལག་པ་དང་། རྐང་པ་མེད་པ་`[3 PN-པ།]`བཞིན་དུ་ཡང་ལེན་ཞིང་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴vinā api ca pāṇi-pādena ādāna-viharaṇāt uraga-prabhṛtīnām*
~~0◤pāyor api nendriyatvam utsarge`[MS. /+]` gurudravyasyākāśe sarvatra patanāt / vāyunā ca tatpreraṇāt / `[040|27-][S114-01]`~~
㈠穀道.不可於棄捨立為根，重物在空中一切處落，又由風引故出。
㈡出大便處，於能棄事不應立根。重物於空遍墮落故，又由風力引令出故。
㈢རྐུབ་ཀྱང་རྟུག་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་པོ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། ནམ་མཁའ་ལ་གནས་པའི་རྫས་ལྕི་བ་ཐམས་ཅད་དུ་ལྟུང་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་རླུང་གིས་ཀྱང་བྲོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴pāyos api na indriya-tvam utsarge; guru-dravyasya ākāśe sarvatra patanāt, vāyunā ca tad-preraṇāt*
~~0◤@041`⑦`upasthasyāpi nendriyatvam ānande`[MS. /+]` strīpuruṣendriyakṛtaṃ hi tat saukhyam iti / `[041|01][S114-03]`~~
㈠女男陰，不可於戲樂中立為根。女男戲樂.不由自陰成，互相發起故。
㈡出小便處，於生樂事不應立根。即女男根起此樂故。
㈢མདོམས་`[4 PNའདོམས།]`ཀྱང་ཀུན་ཏུ་དགའ་བར་བྱ་བ་ལ་དབང་པོ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ༑ དགའ་བ་དེ་ནི་མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོས་བྱས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴upasthasya api na indriya-tvam ānande, strī-puruṣa-indriya-kṛtam hi tat saukhyam iti*
~~0◤kaṇṭhadantākṣivartmaparva`{1. Y. vartmāṅguliparva..|}`ṇām api cābhyavaharaṇacarvaṇonmeṣanimeṣākuñca`[MS. ca作ja]`navikā-`[ 4a. 3A. I ]①`śana`{2. Y. seems to be saṃkocavikāśa |}`kriyāsvindriyatvaṃ prasajyeta / `[041|01-][S114-04]` (062[MS](AMS2#^3a1A))~~
㈠`[喉＝唯‹三宮›]`喉齒眼臉節解，於吞嚼開閉屈伸事中增上故，應立為根。
㈡又諸喉齒眼瞼`[支＝肢‹三宮›]`支節，應立為根。於能吞嚼開閉屈申有力用故。
㈢ལྐོག་མ་དང་། སོ་དང་། མིག་གི་ལམ་དང་ཚིགས་རྣམས་ཀྱང་མིད་པ་དང་། བཅའ་བ་དང་། འབྱེད་པ་དང་།`{140-55b}` འཛུམས་པ་དང་། བསྐུམས་`[5 PNབསྐུམ།]`པ་དང་། བརྐྱང་བའི་བྱ་བ་དག་ལ་དབང་པོ་ཉིད་ཡིན་པའམ།
*⑴kaṇṭha-danta--akṣi-vartma--aṅguli-parvaṇām api ca abhyavaharaṇa-carvaṇa-unmeṣa-nimeṣa-ākuñcana-vikāśana-kriyāsu-indriya-tvam prasajyeta*
~~0◤sarvasya vā kāraṇabhūtasya svasyāṃ kriyāyā`[MS. ṃ+]`m ity ayuktaṃ vāgādīnām indriyatvam // `[041|03-][S114-05]`~~
㈠一切因緣，於其自事增上，皆應立為根。若不許如此舌等根義，此亦不成。
㈡或一切因於自所作有力用故，皆應立根。彼雖有用.非增上故.不立根者，此語具等.亦非增上.不應立根。
㈢རྒྱུར་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་རང་གི་བྱ་བ་ལ་དབང་པོ་ཉིད་ཡིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་ངག་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་ཉིད་ཡིན་པར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴sarvasya vā kāraṇa-bhūtasya svasyām kriyāyām. iti a-yukatam vāc-ādīnām indriya-tvam*
# 〖07_2_a〗
`C1.3.明根體`
ᅟ[js03](俱舍論記疏03#C1.3.明根體) [Vy07-08_2](AKBhvy-2a#〖07_2〗〖08_2〗)ᅟ
~~0◤tatra cakṣurādīnāṃ puruṣendriyaparyantānāṃ kṛto ni`②`rdeśaḥ / jīvitendriyasya viprayuktatvād viprayukteṣv eva kariṣyate nirdeśaḥ / `[041|05][S114-07]`~~
㈠此中眼根為初.男根為後，前已廣釋。命根是不相應行，於不相應法中當廣釋。
㈡此中眼等乃至男根，如前已說。命根體是不相應故，不相應中自當廣辯。
㈢དེ་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་ཕོའི་དབང་པོ་ལ་ཐུག་པ་རྣམས་ནི་བསྟན་ཟིན་ཏོ། །སྲོག་གི་དབང་པོ་ནི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དག་གི་ནང་ཁོ་ན་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ༑ །
*⑴tatra cakṣus-ādīnām puruṣa-indriya-paryantānām kṛtas nirdeśas. jīvita-indriyasya viprayukta-tvāt viprayukteṣu eva kariṣyate nirdeśas*
~~★0◤śraddhādīnāṃ caitteṣu kariṣyate / `[041|06]`~~
㈠信等五根，於心法中當廣釋。
㈡信等體是心所法故，心所法中亦當廣辯。
㈢དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་གི་ནང་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །
*⑴śraddhā ādīnām caitteṣu kariṣyate*
~~0◤sukhādīnāmājñāsyāmīndriyādīnāṃ ca karttavyaḥ / so 'yaṃ `③`kriyate / `[041|06-][S114-08]`~~
㈠樂受等.未知欲知等，今當釋之。即如次第釋。〔偈曰〕：
㈡樂等五受.三無漏根，更無辯處，故`[今＝令‹三宮›]`今應釋。頌曰：
㈢བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ་དེ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །
*⑴sukha ādīnām ājñā asyāmi indriya ādīnām ca kartavyas, sas yam kriyate——*
~~0◤ 【duḥkhendriyam aśātā`{3. S.Y. uses sātā and asātā but this MS. śātā and aśātā |}` yā kāyikī vedanā 】`[041|08][S115-01]`~~
㈠【苦根非所愛 身受】。
㈡ 【身不悅名苦】〖07_2_a〗
㈢ལུས་ཚོར་སིམ་པ་མ་ཡིན་གང་། །`(79-138)`སྡུག་བསྔལ་དབང་པོའོ། །
*⑴duḥkha indriyam aśātā yā kāyikī vedanā*
`﹝058ᅟ身不悅名苦ᅟ即此悅名樂ᅟ及三定心悅ᅟ餘處此名喜ᅟ心不悅名憂ᅟ中捨二無別ᅟ見修無學道ᅟ依九立三根ᅟ﹞`
~~0◤aśātety upaghātikā duḥkhety arthaḥ / `[041|09][S115-02]`~~
㈠釋曰：非所愛，謂能損惱由苦故。
㈡論曰：身謂身受，依身起故，即五識相應受。言不悅者`[者‹麗›，﹝－﹞‹大›]`，是損惱義。於身受內.能損惱者.名為苦根。
㈢སིམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནོད་པར་`[1 PNཔ།]`བྱེད་པ་སྟེ་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །
*⑴aśātā iti upaghātikā, duḥkha iti arthas*
~~0◤ 【sukham /】`[041|10][S115-03]`~~
~~0◤ 【śātā 】`[041|11][S115-04]`~~
㈠〔偈曰〕：【樂根者 所愛】。
㈡{【即此悅名樂】〖07_2_b〗}
㈢སིམ་པ་ནི་བདེ་བའོ། །
*⑴sukham śātā*
~~0◤sukhendriyaṃ kāyikī śātā vedanā / śātetyanu`④`grāhikā sukhetyarthaḥ / `[041|12][S115-05]`~~
㈠釋曰：樂根謂所愛身受，能為利益故。
㈡所言悅者.是攝益義，即身受內.能攝益者.名為樂根。
㈢ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་སིམ་པ་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོའོ། །སིམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕན་འདོགས་པ་སྟེ་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །
*⑴sukha-indriyam kāyikī śāta vedanā. śātā iti anugrāhikā, sukha iti arthaḥ*
~~0◤ 【dhyāne tṛtīye tu caitasī sā sukhendriyam // VAkK_2.7 //】`[041|13][S115-06]`~~
㈠〔偈曰〕：【第三定 心受名樂根】。
㈡{【及三定心悅_c】〖07_2_c〗}
㈢བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ན། སེམས་ཀྱི་དེ་ནི་བདེ་དབང་པོ། །
*⑴dhyāne tṛtīye tu caitasī sā sukha-indriyam*
~~0◤tṛtīye tu dhyāne saiva śātā vedanā caitasī sukhendriyam / nahi tatra kāyikī vedanā'sti / `⑤`pañcavijñānakāyābhāvāt / `[041|14][S115-07]`~~
㈠釋曰：於第三定是可愛`[受＝愛‹宮›]`受，依心地起.名樂根。何以故。於第三定中無有身`[受＝愛‹三宮›]`受，以無五識故。
㈡及第三定，心相應受.能攝益者，亦名樂根。第三定中無有身受，五識無故.心悅名樂。
㈢བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ན་`[2 PN-ན།]`ནི་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་སིམ་པ་དེ་ཉིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཡིན་ཏེ། དེ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ནི་མེད་དོ། །
*⑴tṛtīye tu dhyāne sā eva śātā vedanā caitasī sukha-indriyam. nahi tatra kāyikī vedanā asti. pañca-vijñāna-kāya-abhāvāt*
~~0◤ 【anyatra sā saumanasyaṃ`{4. MS. drops na |}` 】`[041|16][S115-09]`~~
㈠〔偈曰〕：【此樂於餘處 喜根】。
㈡{【餘處此名喜】〖07_2_d〗}
㈢གཞན་ན་དེ་ཡིས(ཡིད)་བདེ་བ་ཡིན། །
*⑴anyatra sā saumanasyam*
~~0◤tṛtī`[MS. ṃ+]`yād dhyānād anyatra kāmadhātau prathame dvitīye ca dhyāne sā caitasikī śātā vedanā saumanasye`⑥`ndriyam / `[041|17-][S115-10]`~~
㈠釋曰：除第三定於餘處，謂欲界及初定二定中，若在心地，立名喜根。
㈡即此心悅.除第三定，於下三地.名為喜根。
㈢བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལས་གཞན་པ་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ་ན་ནི་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་སིམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །
*⑴tṛtīyāt dhyānāt anyatra kāmadhātau prathame dvitīye ca dhyāne sā caitasikī śātā vedanā saumanasya-indriyam*
~~0◤tṛtīye tu dhyāne prītivītarāgatvāt sukhendriyam eva sā`[MS. /]` na saumanasyendriyam / `[041|18-][S115-11]`~~
㈠於第三定.由離欲喜故，但成樂根，不成喜根。
㈡第三靜慮.心悅安靜.離喜貪故，唯名樂根。
㈢བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ན་ནི་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་ཡིད་བདེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།
*⑴tṛtīye tu dhyāne prīti-vīta-rāga-tvāt sukha-indriyam eva sā na saumanasya-indriyam*
~~0◤prī`[MS. hi^//+]`tir hi saumanasyam / `[041|19][S115-12]`~~
㈠何以故。喜麁濁故，但得喜根名。
㈡下三地中.心悅麁動，有喜貪故，唯名喜根。
㈢དགའ་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བ་ཡིན་ནོ། ། ==\[[Kvy2](AKBhvy-2a#^kj5ds5) 喜(prīti)即喜根(saumanasya) [AK28](俱舍論梵藏漢28#^c9u8d8)]==
*⑴prītis hi saumanasyam* ^0g42r5
~~0◤ 【aśātā caitasī punaḥ /`{5. MS. punardaurmanasyaṃ / upekṣā |}`】`[041|20][S116-01]`~~
~~0◤ 【daurmanasyam upekṣā tu madhyā 】`[041|21][S116-02]`~~
㈠〔偈曰〕：【心地苦 憂根】。
㈠釋曰：非所愛受，若在心地.名憂根。
㈡意識相應.能損惱受，是心不悅.名曰憂根。{【心不悅名憂】〖08_2_a〗}
㈢སེམས་ཀྱི་སིམ་པ་མ་ཡིན་པ། །ཡིད་མི་བདེ་བའོ་
㈠〔偈曰〕：【捨根者 中】。
㈡{【中捨】〖08_2_b〗}
㈢བཏང་སྙོམས་ནི་ བར་མའོ། །
*⑴aśātā caitasī punar daurmanasyam, upekṣā tu madhyā*
~~0◤naiva`⑦`śātānāśātā`[MS. /+]` aduḥkhāsukhā vedanā madhyety ucyate / sopekṣendriyam / `[041|22][S116-03]`~~
㈠釋曰：非所愛非非所愛，謂非樂非苦受，故名中立，為捨根。
㈡中謂非悅非不悅，即是不苦不樂受。此處中受，名為捨根。
㈢སིམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་སིམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ནི་བར་མ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །
*⑴na eva sātā na asātā, aduḥkha-asukhā vedanā madhya iti ucyate. sa upekṣa-indriyam*
~~0◤kiṃ kāyikī caitasikīty āha /`[MS. /]` `[041|22-][S116-04]`~~
㈠此為是身受，為是心受。〔偈曰〕：
㈡如是捨根，為是身受.為是心受。應言：
㈢ཅི་ལུས་ཀྱི་འམ། སེམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ།
*⑴kim kāyikī caitasikī, iti āha——*
~~0◤ 【ubhayī`[MS. //+]` 】`[041|24][S116-05]`~~
㈠【二】。
㈡通二。{【二無別】〖08_2_b〗}
㈢གཉི་གའི་ཡིན་ནོ། །
*⑴ubhayī*
~~0◤kiṃ punaḥ kāraṇam iyam abhisamasyaikam indriyaṃ kriyate / `[041|25][S116-06]`~~
㈠釋曰：或身受.或心受，何因為合此二受.立為一根。
㈡何因此二.總立一根。
㈢ཅིའི་ཕྱིར་འདི་བསྡུས་ནས་དབང་པོ་གཅིག་ཏུ་བྱས:ཤེ་ན།
*⑴kim punar kāraṇam—— iyam abhisamas-ya ekam indriyam kriyate*
~~0◤ `[ 4b. 3B. I ]@042①`【avikalpanāt // VAkK_2.8 //】`[042|01][S116-07]` (063[MS](AMS2#^3a1B))~~
㈠〔偈曰〕：【無別故】。
㈡此受在身心，同無分別故。
㈢མི་རྟག་`[3 PNཞེས་ནས། མི་རྟོག]`ཕྱིར།
*⑴avikalpanāt*
~~0◤caitasikaṃ hi sukhaduḥkhaṃ prāyeṇa vikalpanād utpadyate`[MS. /+]` `[042|02][S116-08]`~~
㈠釋曰：心地苦樂，多從分別生。
㈡在心苦樂，多分別生。
㈢སེམས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ནི་ཕལ་ཆེར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་སྐྱེའི་ལུས་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴caitasikam hi sukha-duḥkham prāyeṇa vikalpanāt utpadyate*
~~0◤na tu kāyikam /`[MS. 無/]` viṣayavaśād arhatām apy utpatteḥ / `[042|02-041|03][S116-08]`~~
㈠身受則不爾。但隨塵生，於阿羅漢生亦如此。
㈡在身不然。隨境力故，阿羅漢等亦如是生。
㈢ཡུལ་གྱི་དབང་གིས་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ལ་ཡང་སྐྱེ་བས།
*⑴na tu kāyikam, viṣaya-vaśāt arhatām api utpattes*
~~0◤atas tayor indriyatvena bhedaḥ / `[042|03][S116-09]`~~
㈠是故此二為根有差別。
㈡故此立根.身心各別。
㈢`{140-56a}`དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་དབང་པོ་ཉིད་དུ་ཐ་དད་ཀྱི་
*⑴atas tayos indriya-tvena bhedas*
~~0◤upe`②`kṣā tu svarasen`[S.Y. aiv+]`āvikalpayata evotpadyate kāyikī caitasikī ce`{1. S.Y. vā |}`ty ekam indriyaṃ kriyate / `[042|03-][S116-09]`~~
㈠捨受者，若人不分別.由自性生，或在身.或在心地，故合二為一根。
㈡捨無分別.任運而生，是故立根.身心合一。
㈢ལུས་ཀྱི་དང་སེམས་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཁོ་ནར་རང་གི་ངང་གིས་སྐྱེ་བས:དབང་པོ་`[4 PN-དབང་པོ།]`གཅིག་ཏུ་བྱས་སོ། །
*⑴upekṣā tu svarasena(eva) avikalpayatas eva utpadyate kāyikī caitasikī ca iti ekam indriyam kriyate*
~~0◤anyathā`{2. Y. seems to be anena |}` ca kāyikaṃ sukham anugṛhṇāty anyathā caitasikam / evaṃ duḥkham anyathā `③`kāyikam upahanty anyathā caitasikam / `[042|04-][S116-10]`~~
㈠身樂利益有異，心樂亦爾。苦亦如此，身苦損害有異，心苦亦爾。
㈡又苦樂受.在身在心，為損為益.其相各異，故別立根。
㈢ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་ཡང་གཞན་དུ་ཕན་`(79-139)`འདོགས་ལ། སེམས་ཀྱི་ཡང་གཞན་དུ་ཕན་འདོགས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཡང་གཞན་དུ་གནོད་པ་བྱེད་ལ། སེམས་ཀྱི་ཡང་གཞན་དུ་གནོད་པ་བྱེད་དོ། །
*⑴anyathā ca kāyikam sukham anugṛhṇāti, anyathā caitasikam. evam duḥkham anyathā kāyikam upahanti, anyathā caitasikam*
~~0◤upekṣāyāṃ tveṣa`[S.Y. naiṣa]` vikalpo nāsty`[S.Y. 'sti]` ata upekṣaṇaṃ praty avikalpanād abhedaḥ /`[MS. /]` `[042|05-][S116-12]`~~
㈠此分別於捨受中無，對捨無此分別故，是故不分為二根。
㈡捨在身心.同無分別。非損非益.其相無異，故總立根。==\[[Kvy2](AKBhvy-2a#^a8xut9)]==
㈢བཏང་སྙོམས་ལ་ནི་བྱེ་བྲག་དེ་མེད་དེ། དེ་བས་ན། བཏང་སྙོམས་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པས་ཐ་དད་པ་མེད་དོ། །
*⑴upekṣāyām tu eṣa vikalpas na asti, atas upekṣaṇam prati avikalpanāt abhedas* ^wq7lul
~~0◤ 【dṛgbhāvanā'śaikṣapathe nava trīṇi 】`[042|07][S116-13]`~~
㈠〔偈曰〕：【見修無學道 九三】。
㈡{【見修無學道_c 依九立三根】〖08_2_d〗}[akgm](俱舍所依阿含#2.8)
㈢མཐོང་བསྒོམ་མི་སློབ་ལམ་ལ་དགུ། །གསུམ་ཡིན།
*⑴dṛś bhāvanā saikṣapathe nava trīṇi*
~~0◤manaḥsu`④`khasaumanasyopekṣāḥ`[MS. /]` śraddhādīni ca pañca / `[MS. / =⓪e+]`tāni navendriyāṇi triṣu mārgeṣu trīṇīndriyāṇy ucyante / `[042|08][S116-14]`~~
㈠釋曰：意樂喜捨信等五。是九根，於三道中.說名三根。
㈡意樂喜捨信等五根。如是九根，在於三道.如次建立.三無漏根。
㈢ཡིད་དང་། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་རྣམས་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་དབང་པོ་དགུ་པོ་དེ་དག་ནི་ལམ་གསུམ་དག་ཏུ་དབང་པོ་གསུམ་ཞེས་བྱ་སྟེ།
*⑴manas-sukha-saumanasya-upekṣās, sraddha-ādīni ca pañca——etāni nava indriyāṇi triṣu mārgeṣu trīṇi indriyāṇi ucyante——*
~~0◤darśanamārge `[MS. bhāva^/+]`anājñātamājñāsyāmīndriyaṃ`[MS. /]` `⑤`bhāvanāmārge ājñendriyam`[MS. /]` aśaikṣamārge ājñātāvīndriyam iti / `[042|09-][S116-15]`~~
㈠於見道中，`[名＝說名‹三宮›]`名未知欲知根。於修道中名知根。於無學道中.名知已根。
㈡謂在見道，依意等九.立未知當知根。若在修道，即依此九.立已知根。在無學道，亦依此九.立具知根。
㈢མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ནི་མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །མི་སློབ་པའི་ལམ་ལ་ནི་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །
*⑴darśana-mārge anājñātam-ājñāsyāmi-indriyam, bhāvanā-mārge ājña-indriyam, aśaikṣa-mārge ājñātāvī-indriyam iti* ^agm2z8
~~0◤kiṃ kāraṇam / `[042|10][S117-01]`~~
㈠云何如此。
㈡如是三名，因何而立。
㈢ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
*⑴kim kāraṇam*
~~0◤darśanamārge hy anājñātam ājñātuṃ pravṛttaḥ / `[042|10-][S117-01]`~~
㈠於見道中，為知所未曾知實境，是故修行。
㈡謂在見道，有未曾知.當知行轉，故說彼名未知當知。
㈢མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ནི་མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱ་བར་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴darśana-mārge hi anājñātam ājñātum pravṛttas*
~~0◤bhāvanāmārge nāsty apūrvam ājñeya`⑥`ṃ tad eva tv ā`[MS. nā^//+]`jānāti śeṣānuśayaprahāṇārtham / `[042|11-][S117-01]`~~
㈠於修道中，無境先未曾知.即方應知，是前所知.今重知之，為除所餘煩惱故。
㈡若在修道，無未曾知，但為斷除餘隨眠故.即於彼境復數了知，是故說彼名為已知。
㈢བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་ནི་སྔོན་མ་མཐོང་བ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི་མེད་ཀྱི། ཕྲ་རྒྱས་ལྷག་མ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །
*⑴bhāvanā-mārge na asti apūrvam ājñeyam, tat eva tv ājānāti śeṣa-anuśaya-prahāṇa-artham*
~~0◤1. aśaikṣamārge tv ājñātam ity avagama ājñātāvaḥ /`{3. MS. ājñātābhāvaḥ |}` `[042|12][S117-02]`~~
㈠於無學道中，已知如此知。
㈡在無學道，知己已知，故名為知。[Kvy2](AKBhvy-2a#^it1dxp)
㈢མི་སློབ་པའི་ལམ་ལ་ནི་ཀུན་ཤེས་སོ་སྙམ་དུ་རྟོགས་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པ་སྟེ།
*⑴aśaikṣa-mārge tu ājñātm iti avagamas ājñāta-avas*
~~0◤so 'syāstīti ājñātāvī / `[042|12-][S117-03]`~~
㈠復次，能護已知故，說已知護。
㈡有此知者，名為具知。==\[依論ājñāta-ava(gam)-in，依稱友ājñāta-āva-in]==
㈢དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་སམ། ==\[aññātāvindriya(aññāta-āvin-ind^)→ājñātāvīndriya(ājñātāvin-ind^)]==
*⑴sas asya asti iti ājñātāva-in*
~~0◤2. ājñātam avituṃ`{4. MS. looks like ...macitaṃ...|}` śīlam asyeti vā / `[042|13][S117-03]`~~
㈡或習此知已成性者，名為具知。==\[ājñāta-av-in]==
㈢འདི་ཀུན་ཤེས་པ་སྲུང་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་པས་ན་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའོ། །
*⑴ājñātam av-itum śīlam asya iti vā* ^9jm9hn
~~0◤`⑦`kṣayānutpādijñānalābhāt / “duḥkhaṃ me parijñātaṃ na punaḥ parijñātavyam” iti `[042|13][S117-03]`~~
㈠何以故。由已得盡智無生智故，苦我已離.不應更離。
㈡謂得盡智無生智故，如實自知「我遍知苦.不復遍知」，乃至廣說。
㈢ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་ཏེ་ཡང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱར་མེད་དོ་སྙམ་པ་སྟེ།
*⑴kṣaya-anutpādi-jñāna-lābhāt, “duḥkham me parijñātam na punar parijñātavyam” iti*
~~0◤tathābhūtasyendriyam ājñātāvīndriyam / `[042|14][S117-04]`~~
㈠若人在此位所得根，或名已知知`[知〔－〕‹三宮›]`根，或名已知護根。==\[[Kvy2](AKBhvy-2a#^fcyqi6)]==
㈡彼所有根，名為未知當知根等。
㈢དེ་ལྟ་བུའི་དབང་པོ་ནི་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །
*⑴ tathā-bhūtasya inriyam ājñātāvī-indriyam*
# 〖09_2_a〗
`C1.4.辨諸門(約二十二根)`
`D1.4.1.有漏無漏門`
ᅟ[js03](俱舍論記疏03#D1.4.1.有漏無漏門) [Vy09_2](AKBhvy-2a#〖09_2〗)ᅟ
~~0◤svabhāvanirdeśaṃ kṛtvā prakārabhedo vaktavyaḥ`[MS. /+]` kati `[ 5a. 3A. II ]①`sāsravāṇi katy anāsravāṇi indriyāṇīty evamādi / `[042|15-][S117-05]` (064[MS](AMS2#^3a2A))~~
㈠釋體性已，根類差別今當說。幾根有流，幾根無流，如是等。
㈡如是已釋根體不同，當辯諸門義類差別。此二十二根中，幾有漏.幾無漏。
㈢རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་ནས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།
*⑴svabhāva-nirdeśam kṛtvā prakāra-bhedas vaktavyaḥ, kati sāsravāṇi, kati anāsravāṇi indriyāṇi iti evamādi*
~~0◤tatra tāvad yad etad anantaroktam ājñāsyāmīndriyādikam etat /`[MS. /]` `[042|16-][S117-06]`~~
㈠此中是根.無間已說，謂未知欲知等是根。〔偈曰〕：
㈡頌曰：
㈢དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་བཤད་མ་ཐག་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ།
*⑴tatra tāvat yat etat anantara-uktam ājñāsyāmi-indriya-ādikam, etat——*
~~0◤ 【amalaṃ trayam /】`[042|18][S117-07]`~~
㈠【無垢三】。
㈡ 【唯無漏後三】〖09_2_a〗。
㈢གསུམ་ནི་དྲི་མ་མེད་པ`[1 PN-པ།]`།
*⑴amalam trayam*
`﹝059ᅟ唯無漏後三ᅟ有色命憂苦ᅟ當知唯有漏ᅟ通二餘九根ᅟ﹞`
~~0◤anāsravam ity arthaḥ / malānām āsravapa`②`ryāyatvāt / `[042|19][S117-08]`~~
㈠釋曰：無流是無垢義；垢者是流別名故。
㈡論曰：次前所說.最後三根，體唯無漏，是無垢義；垢之與漏名異體同。
㈢ཟག་པ་མེད་པ་`(79-140)`ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། དྲི་མ་རྣམས་ནི་ཟག་པའི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴anāsravam iti arthas, malānām āsrava-paryāya-tvāt*
~~0◤ 【rūpīṇi jīvitaṃ duḥkhe sāsravāṇi】`[042|20][S117-09]`~~
㈠〔偈曰〕：【有色命二苦 有流】。
㈡{【有色命憂苦_b 當知唯有漏】〖09_2_c〗}
㈢གཟུགས་ཅན་སྲོག་དང་སྡུག་བསྔལ་དག །ཟག་དང་བཅས་པ།
*⑴rūpīṇi jīvitam duḥkhe sāsravāṇi*
~~0◤rūpīṇi saptendriyāṇi jīvitendriyaṃ duḥkhadaurmanasyendriye caikāntasāsravāṇi / `[042|21][S117-10]`~~
㈠釋曰：有色七根，命根苦根憂根，一向有流。
㈡七有色根，及命憂苦，一向有漏。
㈢དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་བདུན་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་དག་ནི་གཅིག་ཏུ་ཟག་`{140-56b}`པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴rūpīṇi sapta indriyāṇi jīvita-indriyam duḥkha-daurmanasya-indriye ca ekānta-sāsravāṇi*
~~0◤rūpīṇi punaḥ sapta cakṣuḥśrotra`③`ghrāṇajihvākāyastrīpuruṣendriyāṇi rūpaskandhasaṃgrahāt / `[042|22][S117-11]`~~
㈠何以故。眼等有色七根，色陰攝故，<font color="#999">故是有流</font>。
㈡七有色者，眼等五根及女男根，色蘊攝故。
㈢གཟུགས་ཅན་བདུན་ནི་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོ་རྣམས་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴rūpīṇi punar sapta cakṣus-śrotra-ghrāṇa-jihvā-kāya-strī-puruṣa-indriyāṇi rūpa-skandha-saṃgrahāt*
~~0◤ 【dvidhā nava // VAkK_2.9 //】`[042|23][S118-01]`~~
㈠〔偈曰〕：【九二種】。
㈡{【通二餘九根】〖09_2_d〗}[akgm](俱舍所依阿含#2.9)
㈢དགུ་རྣམ་གཉིས།
*⑴dvidhā nava*
~~0◤manaḥsukhasaumanasyopekṣāḥ śraddhādīni ca pañca etāni`[MS. pañca^//+]` navendriyāṇi sā`④`sravāṇy a`[MS. pya+]`nāsravāṇy api / `[042|24-][S118-02]`~~
㈠釋曰：意樂喜捨根.及信等五根，此九根，或有流或無流。
㈡意樂喜捨.信等五根，此九皆通有漏無漏。
㈢ཡིད་དང་བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་དག་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། དབང་པོ་དགུ་པོ་དེ་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །
*⑴manas-sukha-saumanasya-upekṣās śraddhā-ādīni ca pañca etāni nava indriyāṇi sāsravāṇi, anāsravāṇi api* ^agm2z9
~~0◤anāsravāṇy eva śraddhādīnīty eke / `[042|25][S118-03]`~~
㈠有餘師說：信等一向無流。
㈡有餘師說：信等五根，亦唯無漏。
㈢ཁ་ཅིག་ན་རེ་དད་པ་ལ་སོགས་`[1 Nསོ།]`པ་རྣམས་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ།
*⑴anāsravāṇi eva śraddhā-ādīni —— iti eke*
~~0◤uktaṃ hi bhagavatā “yasyemāni pañcendriyāṇi sarveṇa sarvaṃ`{5. Y. sarvāṇi |}` na santi tam ahaṃ bāhyaṃ pṛthagja`⑤`napakṣāvasthitaṃ vadāmī”ti / `[042|25-][S118-03]`~~
㈠何以故。佛世尊說：「若人一切種，無有信等五根。我說此人在正法外，住凡夫眾類中。」
㈡故世尊說：「若`[全＝令‹宋元›，‹宮›＊]`全無此信等五根，我說彼住外異生品。」[akgm](俱舍所依阿含#2.10)
㈢བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་ལ་དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་དུ་ཐམས་ཅད་མེད་པ་དེ་ནི་ཕྱི་རོལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཕྱོགས་ལ་གནས་པར་ང་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴uktam hi bhagavatā “yasya imāni pañca indriyāṇi sarveṇa sarvam na santi, tam aham bāhyam pṛthagjana-pakṣa avasthitam vadāmi” iti* ^agm2z10
~~0◤nedaṃ jñāpakam anāsravāṇy`{6. S.Y. (teṣām) anāsravatvam|}` adhikṛtya vacanāt / `[042|27][S118-05]`~~
㈠此經不足為證，依無流說。
㈡此非誠證，依無漏根.說此言故。
㈢དེ་ནི་ཁུངས་སུ་མི་རུང་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴na idam jñāpakam; (teṣām) anāsravāṇi adhikṛtya vacanāt*
~~0◤tathā hy āryapudgalavyavasthānaṃ kṛtvā ‘yasyemānī’ty āha / `[042|27-][S118-05]`~~
㈠此經云何知。佛世尊安立聖人已，方說此經：若人一切種.無信等五根，廣說如經。
㈡云何知然。先依無漏信等五根.建立諸聖位差別已，說此言故。
㈢:འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་གང་ཟག་རྣམ་པར་གཞག་པ་མཛད་ནས་གང་ལ་དབང་པོ་འདི་དག་ཅེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །`[2 PN-འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་……ཅེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།]`
*⑴tathā hi ārya-pudgala-vyavasthānam kṛtvā ‘yasya imāni’ iti āha*
~~0◤pṛthagjano vā dvividhaḥ / `@043⑥`ābhyantarakaś cāsamucchinna`{1. MS. ābhyantarakathāsamucchinna... D. ābhyantaraśrāsamucchinna |}`kuśalamūlo bāhyakaś ca`{2. D. bāhyaśca |}` samucchinnakuśalamūlaḥ / `[042|28-043|01][S118-07]`~~
㈠凡夫有二種，一在正法內不斷善根，二在正法外斷善根。
㈡或諸異生，略有二種，一內二外。內謂不斷善根，外謂善根已斷。
㈢ཡང་ན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ནང་པ་དང་། ཕྱི་རོལ་པའོ། །ནང་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ཏུ་མ་ཆད་པའོ། །ཕྱི་རོལ་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ཏུ་ཆད་པ་སྟེ།
*⑴pṛthagjanas vā dvividhas——ābhyantarakas ca asamucchinna-kuśalamūlas, bāhyakas ca samucchinna-kuśala-mūlas*
~~0◤tam adhikṛtyāha`{3. D. uktaṃ |}` “bāhyaṃ pṛthagjanapakṣāvasthitaṃ vadāmī”ti / `[043|02][S118-08]`~~
㈠佛依此人.故說此言：謂我說此人在正法外，住凡夫眾類中。
㈡依外異生.作如是說：若`[＊]`全無此信等五根，我說彼住外異生品。
㈢དེའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ཕྱི་རོལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཕྱོགས་ལ་གནས་པར་ང་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴tam adhikṛtya āha——“bāhyam pṛthagjana-pakṣa-avasthitam vadāmi” iti*
~~0◤uktaṃ ca sūtre “santi ca`{4. D. omits ca |}` sattvā loke `⑦`jātā loke vṛddhās tīkṣṇendriyā api `[S119]`madhyendriyā api mṛdvindriyā apī”ty apravarttita eva dharmacakre / tasmāt santy eva sāsravāṇi śraddhādīni / `[043|02-043|04][S118-09-S119-01]`~~
㈠於經中佛說：「有諸眾生，生於世間.長於世間，若利根中根軟根。」未轉無上法輪時，是故知有有流信等五根。
㈡又契經說：「有諸有情，處在世間.或生或長，有上中下諸根差別。」是佛猶未轉法輪時，故知信等亦通有漏。[akgm](俱舍所依阿含#2.11)
㈢མདོ་ལས་ཀྱང་སེམས་ཅན་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་ཤིང་འཇིག་རྟེན་དུ་རྒས་པ་རྣམས་ལ་དབང་པོ་རྣོན་པོ་དག་ཀྱང་མཆིས། དབང་པོ་འབྲིང་པོ་དག་ཀྱང་མཆིས། དབང་པོ་རྟུལ་པོ་དག་ཀྱང་མཆིས་སོ་ཞེས་ཆོས་ཀྱི་`(79-141)`འཁོར་ལོ་མ་བསྐོར་བ་ཁོ་ནའི་ཚེ་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དད་པ་`[1 PN-པ།]`ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་པ་ཉིད་དོ། །
*⑴uktam ca sūtre—— “santi ca sattvās loke jātās loke vṛddhās tīkṣṇa-indriyās api madhya-indriyās api mṛdu-indriyās api” iti a-pravarttite eva dharma-cakre, tasmāt santi eva sāsravāṇi śraddhā-ādīni* ^agm2z11
~~0◤punaś coktaṃ “yāvac cāham eṣāṃ `[ 5b. 3B. II ]①`pañcānām indriyāṇāṃ samudayaṃ cāsta`[S.MS. ṃ+]`gamaṃ ca svādaṃ`{5. D. cāravādaṃ |}` cādīnavaṃ ca niḥsaraṇaṃ ca yathābhūtaṃ nādhyajñāsiṣaṃ`{6. D. nāpyajñāsiṣaṃ |}` na tāvad aham asmāt sadevakāl lokād” iti vistaraḥ / `[043|05-][S119-03]` (065[MS](AMS2#^3a2B))~~
㈠佛復於經中說：乃至我未如實知，信等五根集生及滅滋味.過失及出離，我未能從此世`[間＝聞‹明›]`間有天有梵，廣說如經。
㈡又世尊說：我若於此信等五根，未如實知是集沒味.過患出離，未能超此天人世間及魔梵等，乃至未能證得無上正等菩提，乃至廣說。[akgm](俱舍所依阿含#2.12)
㈢ཡང་ངས་ཇི་སྲིད་དུ་དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་གི་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། མི་སྣང་བ་དང་། རོ་མྱོང་`[2 PNམྱང་།]`བ་དང་། ཉེས་དམིགས་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མ་ཤེས་པ་དེ་སྲིད་དུ་ང་འཇིག་རྟེན་ལྷ་དང་བཅས་པ་འདི་ལས་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་ཏེ།
*⑴punar ca uktam—— yāvat ca aham eṣām pañcānām indriyāṇām samudayam ca astaṃgamam ca svādam ca ādīnavam ca niḥsaraṇam ca yathābhūtam na adhi-ajñāsiṣam, na tāvat aham asmāt sadevakāt lokāt” iti vistaras*
~~0◤na cānāsravāṇāṃ `②`dharmāṇām`{7. Y. omits dharmmāṇām |}` eṣa parīkṣāprakāraḥ // `[043|07][S119-05]`~~
㈠若諸法無流，無如此簡擇品類。
㈡非無漏法.可作如是品類觀察，故信等五根通有漏無漏。
㈢ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཡོངས་སུ་བརྟག་པའི་རྣམ་པ་འདི་མེད་དོ། །
*⑴na ca anāsravāṇām dharmāṇām eṣa parīkṣā-prakāras* ^agm2z12
# 〖10_2_a〗
`D1.4.2.是異熟非異熟門`
ᅟ[js03](俱舍論記疏03#D1.4.2.是異熟非異熟門) [Vy10_2](AKBhvy-2a#〖10_2〗)ᅟ
~~0◤katīndriyāṇi vipākaḥ`[MS. /]` kati na`[MS. pukāraḥ^//+]` vipākaḥ / ekāntena tāvat`[MS. /]` `[043|08][S119-06]`~~
㈠幾根是果報，幾根非果報。一向是果報者，〔偈曰〕：
㈡如是已說有漏無漏。二十二根中，幾是異熟，幾非異熟。頌曰：
㈢དབང་པོ་དུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དག་ཡིན། དུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་དག་ཡིན་ཞེ་ན།
*⑴kati indriyāṇi vipākas, kati na vipākas. ekāntena tāvat——*
~~0◤ 【vipāko jīvitaṃ 】`[043|09][S119-07]`~~
㈠【命果報】。
㈡ 【命唯是異熟】〖10_2_a〗
㈢རེ་ཞིག་གཅིག་ཏུ་སྲོག་ནི་རྣམ་སྨིན།
*⑴vipākas jīvitam*
`﹝060ᅟ命唯是異熟ᅟ憂及後八非ᅟ色意餘四受ᅟ一一皆通二ᅟ﹞`
~~0◤atha yad arhan bhikṣur āyuḥsaṃskārān sthāpa`③`yati taj jīvitendriyaṃ kasya vipākaḥ / `[043|10][S119-08]`~~
㈠釋曰：`[若＝名‹元›]`若爾，阿羅漢比丘引命行.令住此命行，亦是命根，是何法果報。
㈡論曰：唯一命根定是異熟。若如是者，諸阿羅漢留多壽行，此即命根，如是命根.誰之異熟。
㈢འོ་ན་དགེ་སློང་དག་དགྲ་བཅོམ་པའི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་འཇོག་པར་བྱེད་པའི་སྲོག་གི་དབང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་གང་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེ་ན།
*⑴atha yat arhan bhikṣus āyus-saṃskārān sthāpayati, tat jīvita-indriyam kasya vipākas*
#### ▷留捨壽行
##### ▷釋留捨
###### ▷釋留多壽行-轉富業
~~0◤śāstra uktaṃ “katham āyuḥsaṃskārān sthāpayati / `[043|11][S119-08]`~~
㈠於阿毘達磨藏中說：「云何引命行。
㈡如本論說：「云何苾芻留多壽行。
㈢བསྟན་བཅོས་ལས། ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག:ཇི་ལྟར་`[3 PN-ཇི་ལྟར།]`འཇོག་པར་བྱེད་ཅེ་ན།
*⑴śāstre uktham “katham āyus-saṃskārān sthāpayati*
~~0◤arhan bhikṣuḥ ṛddhimāṃś cetovaśitvaṃ prāptaḥ saṃghāya vā pudgalāya vā `[043|11-][S119-09]`~~
㈠令住阿羅漢比丘，有聖如意成通慧.至得心自在位，或於大眾.或於一人，
㈡謂阿羅漢，成就神通.得心自在，若於僧眾.若於別人，
㈢དགེ་སློང་དགྲ་བཅོམ་པ་རྫུ་`{140-57a}`འཕྲུལ་དང་ལྡན་པ་སེམས་ལ་དབང་ཐོབ་པས་དགེ་འདུན་ནམ་གང་ཟག་ལ་
*⑴arhan bhikṣus ṛddhimān cetas-vaśi-tvam prāptas saṅghāya vā pudgalāya vā*
~~0◤`④`pātraṃ vā cīvaraṃ vā anyatamānyatamaṃ `[S120]`vā śrāmaṇakaṃ jīvitapariṣkāraṃ vā dattvā `[043|12][S119-010-S120-01]`~~
㈠捨施若鉢若袈裟，或隨一沙門命資糧，
㈡以諸命緣，衣鉢等物，隨分布施。
㈢ལྷུང་བཟེད་དམ་ཆོས་གོས་སམ། དགེ་སྦྱོང་གི་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་གང་ཡང་རུང་བ་ཕུལ་ནས།
*⑴pātram vā cīvaram vā anyatama-anyatamam vā śrāmaṇakam jīvita-pariṣkāram vā dattvā*
~~0◤tat praṇidhāya prāntakoṭikaṃ caturthaṃ dhyānaṃ samāpadyate / `[043|13][S120-01]`~~
㈠因此發願，入第四定遠際三摩提觀。
㈡施已發願，即入第四邊際靜慮。
㈢དེ་བསམས་ཏེ་རབ་ཀྱི་མཐའ་བའི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་
*⑴tat praṇidhāya prantakoṭikam caturtham dhyānam samāpadyate*
~~0◤sa tasmāt vyu`⑤`tthāya cittam utpādayati vācaṃ ca bhāṣate`[MS. /]` `[043|14-][S120-02]`~~
㈠從此定起，作如是心，說如是言：
㈡從定起已，心念口言：
㈢དེ་དེ་ལས་ལངས་ནས།
*⑴sa tasmāt vyutthāya cittam utpādayati vācam ca bhāṣate——*
~~0◤‘yan me bhogavipākaṃ `[S.Y. karma+]` tad āyurvipākaṃ bhavatv’ iti / `[043|14-][S120-02]`~~
㈠凡是我業應熟感富樂，願此業熟生我壽命。
㈡諸我能感富異熟業，願皆轉招壽異熟果。
㈢བདག་གི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གང་ཡིན་པ:དེ། ཚེའི་`[4 PNདེའི་ཚེ།]`རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་སེམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅིང་ཚིག་ཏུ་ཡང་སྨྲ་བར་བྱེད་དོ། །
*⑴yat me bhoga-vipākam tat āyus-vipākam bhavatu iti*
~~0◤tasya yat`[S. t=d]` bhogavipākaṃ tad āyurvipākaṃ bhavati / ” `[043|15][S120-03]`~~
㈠是時此阿羅漢業應感富樂，轉生壽命。
㈡時彼能感富異熟業，則皆轉招壽異熟果。
㈢དེའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེའི་ཚེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །
*⑴tasya yat bhoga-vipākam tat āyus-vipākam bhavati*
###### ▷殘壽異熟
~~0◤yeṣāṃ `⑥`punar ayam abhiprāyo vipākoccheṣaṃ vipacyata iti /`[MS. /]` `[043|15-][S120-04]`~~
㈠復有餘師.執殘業果報轉熟，
㈡復有欲令.引取宿業殘異熟果，
㈢གང་དག་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ལྷག་མ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་བྱེད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་
*⑴yeṣām punar ayam abhiprāyas——vipāka-uccheṣam vipacyate iti*
~~0◤ta āhuḥ`[MS. /]` “pūrvajātikṛtasya karmaṇo vipākoccheṣam / sa bhāvanābalenākṛṣya pratisaṃvedayata” iti / `[043|16-][S120-04]`~~
㈠彼說：宿生所作業.有殘果報，由修習力.引取受用。
㈡彼說：前生曾所受業.有殘異熟，由今所修.邊際定力`[力‹大磧›，方‹麗›]`，引取受用。
㈢དེ་དག་ན་རེ་ནི་དེས་ཚེ་རབས་སྔ་མ་ལ་ལས་བྱས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་བསྒོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་དྲངས་ནས་སོ་སོར་མྱོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴te āhus —— “pūrva-jāti-kṛtasya karmaṇas vipāka-uccheṣam, sa bhāvanā-balena ākṛṣya pratisaṃvedayate” iti*
###### ▷釋捨多壽行
~~0◤`⑦`katham āyuḥsaṃskārān utsṛjati / `[043|17-][S120-06]`~~
㈠云何棄捨命行。
㈡云何苾芻捨多壽行。
㈢དེའི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་ཇི་ལྟར་གཏོང་ཞེ་ན།
*⑴katham āyus-saṃskārān utsṛjati*
~~0◤tathaiva dānaṃ dattvā praṇidhāya prāntakoṭikaṃ caturthaṃ dhyānaṃ samāpadyate/ `[043|18][S120-06]`~~
㈠如此捨施發願，入第四定遠際三摩提觀。從此定起，作如是心，說如是言：
㈡謂阿羅漢，成就神通.得心自在，於僧眾等.如前布施。施已發願，即入第四邊際靜慮。從定起已，心念口言：
㈢དེ་བཞིན་དུ་`(79-142)`སྦྱིན་པ་བྱིན་ནས་བསམས་ཏེ་རབ་ཀྱི་མཐའ་པའི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་དེ་དེ་ལས་ལངས་ནས་
*⑴tathā eva dānam dattvā praṇidhāya prāntakoṭikam caturtham dhyānam samāpadyate——*
~~0◤‘yanme āyurvipākaṃ tat`[S. t=d]` bhogavipākaṃ bhavatv’ iti`[MS. /]` ta-`[ 6a. 3A. III ]①`sya tathā bhavati / `[043|19][S120-07]` (066[MS](AMS2#^3a3A))~~
㈠凡是我業應熟感壽命，願此業熟生我富樂。如彼欲樂，如此轉熟。
㈡諸我能感壽異熟業，願皆轉招富異熟果。時彼能感壽異熟業，則皆轉招富異熟果。
㈢བདག་གི་ཚེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་སེམས་སྐྱེད་`[1 PNབསྐྱེད།]`པར་བྱེད་ཅིང་ཚིག་ཏུ་ཡང་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ། དེའི་དེ་ལྟ་བུར་འགྱུར་རོ། །
*⑴yat me āyus-vipākam tat bhoga-vipākam bhavatu iti. tasya tathā bhavati*
###### ▷妙音及論主釋留捨
~~0◤bhadantaghoṣakas tv āha / “tasminn eva āśraye rūpāvacarāṇi mahābhūtāni dhyānabalena saṃmukhīkaroty āyuṣo 'nukūlāni vairodhikāni ca`[MS. ca作vā]` / `[043|20][S120-09]`~~
㈠大德瞿沙說：於自依止中，由定力引色界四大令現前，能隨順壽命.或相違四大。
㈡尊者妙音作如是說：彼起第四邊際定力，引色界大種令身中現前，而彼大種.或順壽行.或違`[壽＝修‹明›]`壽行。
㈢བཙུན་པ་དབྱངས་སྒྲོགས་ན་རེ་ནི་དེས་ལུས་དེ་ཉིད་ལ་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ཚེ་དང་མཐུན་པ་འམ་འགལ་བ་དག་བསམ་གཏན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། །
*⑴bhadanta-ghoṣakas tu āha—— tasmin eva āśraye rūpāvacarāṇi mahābhūtāni dhyāna-balena saṃmudha-karoti āyuṣas anukūlāni vairodhikāni ca*
~~0◤evam ā`②`yuḥsaṃskārān sthāpayaty evam utsṛjatī”ti / `[043|21-][S120-10]`~~
㈠由如此方便，引命行令住.及以棄捨。
㈡由此因緣，或留壽行.或捨壽行。
㈢དེ་ལྟར་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་འཇོག་པར་བྱེད་ཅིང་། དེ་ལྟར་གཏོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴evam āyus-saṃskārān sthāpayati, evam utsṛjati iti*
~~0◤evaṃ tu bhavitavyam / `[043|22][S120-12]`~~
㈠應如此成：
㈡應如是說：
㈢འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གི་དེ་ལྟ་བུ་དེ་ནི།
*⑴evam tu bhavitavyam——*
~~0◤samādhiprabhāva eva sa teṣāṃ tādṛśo yena pūrvakarmajaṃ ca`[S.Y. 無ca]` sthitikālāvedham indriyamahābhūtānāṃ vyāva`③`rttayanty `[043|22-][S120-12]`~~
㈠諸阿羅漢，有如此定自在力，由此力宿業所生.諸根四大.引住時量，皆悉迴轉，
㈡彼阿羅漢，由此自在三摩地力，轉去曾得宿業所生.諸根大種.住時勢分，
㈢ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཐུ་ཁོ་ན་སྟེ། དེས་སྔོན་གྱི་ལས་ལས་སྐྱེས་པ་`[2 PNཔའི།]`དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་གནས་པའི་དུས་འཕེན་པ་ནི་ཟློག་`[3 PNབཟློག]`པར་བྱེད་ལ།
*⑴samādhi-prabhāvas eva sa teṣām tadṛśas yena pūrva-karma-jam ca sthiti-kāla-āvedham indriya-mahābhūtānām vyāvrttayanti,*
~~0◤apūrvaṃ ca samādhijam āvedham ākṣipanti`{8. Y. omits āvedham |}` / `[043|22-][S120-13]`~~
㈠先未曾有三摩提.引住時量，今則引接。
㈡`[引＝別‹三宮›]`引取未曾定力所起.諸根大種.住時勢分。
㈢སྔོན་མེད་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་འཕེན་`[4 PNཕེན།]`པ་ནི་འཕེན་པར་བྱེད་དེ།
*⑴apūrvam ca samādhi-jam āvedham ākṣipanti*
~~0◤tasmān na taj jīvitendriyaṃ vipākaṃ tato 'nyat tu vipākaḥ / `[043|24][S120-14]`~~
㈠是故如此壽命.非果報。異此名果報。
㈡故此命根，非是異熟。所餘一切，皆是異熟。
㈢དེ་ལྟ་བས་ན་སྲོག་གི་དབང་པོ་དེ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴tasmāt na tat jīvita-indriyam vipākam, tatas anyat tu vipākas*
##### ▷留捨因緣
~~0◤praśnāt praśnā`[MS. na+]`ntaram upajāyate / kimartham āyuḥsaṃ`④`skārān adhitiṣṭhanti /`[MS. 無/]` `[043|25][S120-15]`~~
㈠從問更起別問。阿羅漢人，何因發願.引命行令住。
㈡因論生論。彼阿羅漢，有何因緣.留多壽行。
㈢དྲི་བ་ལས་དྲི་བ་གཞན་འབྱུང་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་བྱིན་གྱིས་རློབ་པར་བྱེད་ཅེ་ན།
*⑴praśnāt praśna-antaram upajāyate—— kim-artham āyus-saṃskārān adhitiṣṭhanti*
~~0◤parahitārthaṃ śāsanasthityarthaṃ vā`{9. S.Y. ca |}` / `[043|25-][S120-15]`~~
㈠或為利益他，或為令正法久住。
㈡謂為利益安樂他故，或為聖教久住世故。
㈢གཞན་ལ་ཕན་པའི་དོན་ཏམ། བསྟན་པ་གནས་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་སྟེ།
*⑴para-hita-artham śāsanasthiti-artham vā*
~~0◤te hy ātmanaḥ kṣīṇam āyuḥ paśyanti / na ca tatrānyaṃ śaktaṃ paśyanti / `[043|26][S120-16]`~~
㈠是諸阿羅漢，已見自身壽命將盡，於此二中.不見他有此能。
㈡觀知自身.壽行將盡，觀他無此二種堪能。
㈢དེ་དག་ནི་བདག་ཉིད་ཚེ་ཟད་པར་མཐོང་ཞིང་དེ་ལས་གཞན་ནུས་པ་ཡང་མ་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ། །
*⑴te hi ātmanas kṣīṇam āyus paśyanti, na ca tatra anyam śaktam paśyanti*
~~0◤atha kimartham utsṛjanti / `[043|27][S121-01]`~~
㈠復以何因，棄捨壽命。
㈡`[復＝後‹三宮›]`復何因緣，捨多壽行。
㈢འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་གཏོང་བར་བྱེད་ཅེ་ན།
*⑴atha kim artham utsṛjanti*
~~0◤`@044`alpaṃ ca pa`⑤`rahitaṃ jīvite paśyanti rogābhibhūtaṃ`{1. Y. one reading is rogādibhūtaṃ |}` cātmabhāvam /`[MS. 無/]` `[044|01][S121-01]`~~
㈠於有命時，見利益他事少，自身疾苦所逼。
㈡彼阿羅漢，自觀住世.於他利益安樂事少，或為病等苦逼自身。
㈢གསོན་ན་གཞན་`{140-57b}`ལ་ཕན་པ་ཆུང་བ་དང་། ལུས་ནད་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུར་མཐོང་བ་ཡིན་ཏེ།
*⑴alpam ca para-hitam jīvite paśyanti roga-abhibhūtam ca ātma-bhāvam*
~~0◤yathoktaṃ 【 “sucīrṇe brahmacarye 'smin mārge caiva subhāvite /】`[044|02-][S121-02]`~~
㈠如偈言`[言＝曰‹三宮›]`：修梵行已竟，聖道已善修。
㈡如有頌言：梵行妙成立，聖道已善修。[akgm](俱舍所依阿含#2.13)
㈢:ཇི་སྐད་དུ།`[5 PN-ཇི་སྐད་དུ།]` ཚངས་སྤྱོད་འདི་ལ་ལེགས་སྤྱད་ཅིང་། །ལམ་ལའང་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་ན་ནི། །
*⑴yathā uktam—— “sucīrṇe brahmacarye asmin, mārge ca eva su-bhāvite*
~~0◤【 tuṣṭa āyuḥkṣayāt bhavati rogasyāpaga`⑥`me yathā //】” iti`{2. MS. yatheti |}` / `[044|03][S121-04]`~~
㈠由捨命歡喜，如人病得差。
㈡壽盡時歡喜，猶如捨眾病。
㈢ཚེ་ཟད་པ་ལ་དགའ་འགྱུར་ཏེ། །དཔེར་ན་ནད་དང་བྲལ་བ་བཞིན། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །
*⑴tuṣṭas āyus-kṣayāt bhavati, rogasya apagame yathā” iti* ^agm2z13
##### ▷處及人
~~0◤athaitad āyuḥsaṃskārāṇāṃ sthāpanārtham`[MS. sthāpanam]` utsarjanaṃ vā kva kasya vā`{3. Y. ca. |}` veditavyam / `[044|04][S121-05]`~~
㈠若爾，此引壽行`[命＝令‹三宮›]`命住及棄捨，應知何處何人.能為此事。
㈡此中應知，依何處所.誰能如是.留捨壽行。
㈢འོ་ན་གང་དུ་འམ། གང་ཞིག་`[6 PN-ཞིག]`གི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་འཇོག་པ་འམ། གཏོང་བ་དེ་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན།
*⑴atha etat āyus-saṃskārāṇām sthāpanam utsarjanam vā kva kasya vā veditavyam*
~~0◤manuṣyeṣv eva triṣu dvīpeṣu strīpuruṣayor asamayavimuktasyārhataḥ prāntako`⑦`ṭikadhyānalābhinaḥ / `[044|05][S121-06]`~~
㈠於人道中，於三洲，於男女，非時解脫阿羅漢，俱解脫人，得遠際三摩提。
㈡謂三洲人.女男相續，不時解脫，得邊際定.諸阿羅漢。
㈢`(79-143)`མིའི་ནང་ཁོ་ན་དག་ཏུ་སྟེ་གླིང་གསུམ་པོ་དག་ཏུའོ། །གང་ཞིག་གི་ཞེ་ན། དགྲ་བཅོམ་པ་ཕོ་མོ་རབ་ཀྱི་མཐའི་བསམ་གཏན་ཐོབ་པ་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་`[1 PNབའི།]`སྟེ།
*⑴manuṣyeṣu eva triṣu dvīpeṣu strī-puruṣayos asamaya-vimuktasya arhatas prānta-koṭika-dhyāna-lābhin-as*
~~0◤tasya hi samādhau`{4. S.Y. adds ca |}` vaśitvam / kleśaiś cānupastabdhā santatiḥ / `[044|06][S121-07]`~~
㈠何以故。此人於諸定有自在，其相續非惑所熏。
㈡由彼身中，有自在定，無煩惱故。
㈢དེ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཡང་དབང་ཞིང་ཉོན་མོངས་པ་དག་གིས་ཀྱང་རྒྱུ་`[2 PNརྒྱུད།]`ཉེ་བར་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴tasya hi samādhau vaśitvam kleśais ca anupastabdhā santatis*
##### ▷命壽何別-多言所顯
~~0◤sūtra uktam`[MS. /]` “bhagavān jīvitasaṃskārān adhiṣṭhāy`{Y: adhiṣṭhāya āyuḥ…}`āyuḥsaṃskārān utsṛṣṭavān” / teṣāṃ ko `[ 6b. 3B. III ]①`viśeṣaḥ / `[044|06-044|07][S121-07]` (067[MS](AMS2#^3a3B))~~
㈠經中說：「世尊願留諸命行，捨諸壽行。」命壽二行，差別云何。
㈡經說：「世尊留多命行，捨多壽行。」命壽何別。[akgm](俱舍所依阿含#2.14)
㈢མདོ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། སྲོག་གི་འདུ་བྱེད་དག་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་བཏང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་དག་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན།
*⑴sūtras uktam “bhagavān jīvita-saṃskārān adhiṣṭhāya āyus-saṃskārān ustsṛṣṭavān”. teṣām kas viśeṣas* ^agm2z14
~~0◤na kaścid ity eke / tathā hy uktam “jīvitendriyaṃ katamat / traidhātukam āyur” iti / `[044|08][S121-09]`~~
㈠餘師說：無有差別。云何知。經中說：何者為命根。謂三界壽。
㈡有言：無別。如本論言：云何命根。謂三界壽。
㈢ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དེ། འདི་ལྟར་སྲོག་གི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཁམས་གསུམ་པའི་ཚེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴na kaścid iti eke. tathā hi uktam—— “jīvita-indriyam katamat. traidhātukam āyus” iti*
~~0◤pūrvakarmaphalam āyuḥsaṃskārāḥ pratyutpannakarmaphalaṃ jīvitasaṃskārā ity apare / `[044|09][S121-11]`~~
㈠復有餘師說：宿業果報.名壽行，現世業果.名命行。
㈡有餘師說：先世業果.名為壽行，現在業果.名為命行。
㈢ཁ་ཅིག་ན་རེ་ནི་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་ཡིན་ལ། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི་སྲོག་གི་འདུ་བྱེད་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།
*⑴pūrva-karma-phalam āyus-saṃskārās, pratyutpanna-karma-phalam jīvita-saṃskārās iti apare*
~~0◤`②`yair vā nikāyasabhāgasthitis ta āyuḥsaṃskārāḥ / yais tu kālāntaraṃ jīvati te jīvitasaṃskārā iti / `[044|10][S121-12]`~~
㈠復有師說：若由此得住聚同分中，名壽行；若由此得暫時住，名命行。
㈡有說：由此眾同分住，名為壽行；由此暫住，名為命行。[js03](俱舍論記疏03#▷命壽何別-多言所顯)
㈢གང་དག་གིས་རིས་མཐུན་པར་གནས་པར:འགྱུར་བ་དེ་དག་`[3 PNགྱུར་པ།]`ནི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་ཡིན་ལ། གང་དག་གིས་དུས་གཞན་གྱི་བར་དུ་འཚོ་བ་དེ་དག་ནི་སྲོག་གི་འདུ་བྱེད་དག་ཡིན་ནོ། །
*⑴yais vā nikāya-sabhāga-sthitis te āyus-saṃskārās, yais tu kāla-antaram jīvati te jīvita-saṃskārās iti* ^utr1hm
~~0◤bahuvacanaṃ bahūnām āyurjīvitasaṃskārakṣaṇānām`{5. Y. jīvitasaṃskārāṇām |}` utsarjanā`③`dhiṣṭhānāt / `[044|11-][S121-14]`~~
㈠諸言者，由願留多壽命行生起故。
㈡多言為顯.留捨多念`[念＝命‹三›]`命行壽行。
㈢མང་པོའི་ཚིག་ནི་ཚེ་དང་སྲོག་གི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ:རྣམ་པ་`[4 PN-རྣམ་པ།]`མང་པོ་རྣམས་ལ་གཏོང་ཞིང་བྱིན་གྱིས་རློབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ།
*⑴bahuvacanam bahūnām āyus-jīvita-saṃskāra-kṣaṇānām utsarjana-adhiṣṭhānāt*
~~0◤na hy ekasya kṣaṇasyotsarjanam adhiṣṭhānaṃ cāsti`{6. Y. utsarjane 'dhiṣṭhāne vā prāyojanam asti |}` / `[044|12][S121-14]`~~
㈠何以故。於一剎那生起.無願留能故。
㈡非一剎那命行壽行.有留捨故。
㈢སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ནི་གཏོང་བའམ་བྱིན་གྱིས་རློབ་པ་མེད་དོ། །
*⑴na hi ekasya kṣaṇasya utsarjanam adhiṣṭhanam ca asti*
~~0◤na ca kālāntarasthāvaram ekam āyur dravyam iti dyotanārtham ity eke / `[044|12-][S121-15]`~~
㈠復有餘師說：無有一物名壽命得暫時住，為顯此義故有諸言。
㈡有說：此言.為遮有一命壽實體.經多時住。
㈢ཁ་ཅིག་ན་རེ་དུས་གཞན་གྱི་བར་དུ་འདུག་`[5 PNའཇུག]`པ་ཚེའི་རྫས་གཅིག་པུ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴na ca kāla-antara-sthāvaram ekam āyus dravyam iti dyotana-artham iti eke*
~~0◤bahuṣv eva saṃskāreṣv āyur ā`④`khyā nāsty ekam āyur dravyam / `[044|13-][S121-17]`~~
㈠復有餘師說：於多行中.假立壽命名，無別一物名壽命。
㈡有說：此言為顯.無一實命壽體，但於多行.假立如是命壽二名。
㈢ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདུ་བྱེད་མང་པོ་རྣམས་ལ་ཚེ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚེའི་རྫས་གཅིག་པུ་ནི་མེད་དོ། །
*⑴bahuṣu eva saṃskāreṣu āyus ākhyā na asti ekam āyus dravyam*
~~0◤anyathā`{7. S.Y. adds hi |}` naiva saṃskāragrahaṇam akariṣyad ity apare / `[044|14][S121-17]`~~
㈠若不爾，佛不應說行。
㈡若謂不然，不應言行。
㈢དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་འདུ་བྱེད་སྨོས་པ་མི་མཛད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
*⑴anyathā na eva saṃskāra-grahaṇam akariṣyat iti apare*
##### ▷世尊留捨因緣
~~0◤kimarthaṃ punar bhagavatā āyuḥsaṃskārā utsṛṣṭāś cādhiṣṭhitāś ca / `[044|14-][S122-01]`~~
㈠`[問＝聞‹宮›]`問：云何世尊.`[捨棄＝棄捨‹三宮›]`捨棄壽行.願留命行。
㈡世尊何故.捨多壽行.留多命行。
㈢ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་བཏང་ཞིང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཤེ་ན།
*⑴kimartham punar bhagavatā āyuḥ-saṃskārās utsṛṣṭās ca adhiṣṭitās ca*
~~0◤maraṇava`⑤`śitvajñāpanārtham utsṛṣṭā jīvitavaśitvajñāpanārtham adhiṣṭhitāḥ / `[044|15-][S122-01]`~~
㈠為顯於死有自在故棄捨，為顯於壽命有自在故願留。
㈡為顯於死得自在故.捨多壽行，為顯於活得自在故.留多命行。
㈢འཆི་བ་ལ་མངའ་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ནི་བཏང་ལ། ཚེ་ལ་མངའ་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ནི་ཟླ་བ་གསུམ་ཁོ་ན་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ།
*⑴maraṇa-vaśi-tva-jñāpana-artham utsṛṣṭās, jīvita-vaśi-tva-jñāpana-artham adhiṣṭitās——*
~~0◤traimāsyam eva nordhvam /`[MS. 無/]` vineyakāryābhāvāt / `[044|16][S122-02]`~~
㈠云何但三月不過。受化弟子利益事畢竟故。
㈡唯留三月不增減者，越此更無所化事故，減此利生不究竟故。
㈢ཕྱིན་ཆད་ནི་གདུལ་བའི་དོན་མེད་པའི་ཕྱིར་`(79-144)`མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴traimāsyam eva na urdhvam; vineya-kārya abhāvāt*
~~0◤yac cāpi tat pratijñātam “evaṃ bhā`⑥`vitair ahaṃ caturbhir ṛddhi-`{8. MS. caturbhī ṛddhi... |}`-pādair ākāṅkṣan kalpam api tiṣṭheyaṃ kalpāvaśeṣam apī”ti /`[MS. 無/]` `[044|17-][S122-03]`~~
㈠復次，世尊建立義言：「若比丘修習數行四如意足，若欲住可得一劫，或過一劫。」
㈡又為成立先自稱言：「我善修行四神足故，欲住一劫，或一劫餘。如心所期，則便能住。」[akgm](俱舍所依阿含#2.15)
㈢གང་ཡང་ངས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་པོ་དེ་ལྟར་བསྒོམས་པ་དག་གིས་འདོད་ན་བསྐལ་པ་འམ་བསྐལ་`{140-58a}`པ་བས་ལྷག་པར་བཞུགས་པར་བྱའོ་ཞེས་
*⑴yat ca api tat pratijñātam—— “evaṃ bhāvitais aham caturbhis ṛddhi-pādais ākāṅkṣan kalpam api tiṣṭheyam, kalpa-avaśeṣam api” iti*
~~0◤tasyāpi saṃpādanārtham / `[044|18][S122-04]`~~
㈠為顯所建立義故，留捨命壽。
㈢དམ་བཅས་པ་དེ་ཡང་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴tasya api saṃpādana-artham* ^agm2z15
~~0◤skandhamaraṇamārayor nirjayārtham iti vaibhāṣi`⑦`kāḥ / `[044|18-][S122-05]`~~
㈠毘婆沙師說：於五陰及死，為顯自勝能故。
㈡毘婆沙師作如是說：顯今能伏蘊死二魔。
㈢བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་ནི་ཕུང་པོ་དང་འཆི་བདག་གི་བདུད་དག་`[1 PN-དག]`ལས་རྒྱལ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།
*⑴skandha-maraṇa-mārayos nirjaya-artham iti vaibhaṣikās*
~~0◤bodhimūle kleśadevaputra`[MS. po^//+]`mārau nirjitāv iti / `[044|19][S122-05]`~~
㈠先於菩提樹下，已破煩惱魔及天魔得勝能。
㈡世尊先於菩提樹下，已伏天魔煩惱魔故。
㈢བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྷའི་བུའི་བདུད་དག་ལས་རྒྱལ་ལོ། །
*⑴bodhi-mūle kleśa-deva-putra-mārau nirjitau iti*
#### ▷餘異熟
~~0◤niṣṭhitam ānuṣaṅgikam //`[MS. 無/]` prakṛtam evārabhyate /`[MS. /]` `[044|19-][S122-07]`~~
㈠隨應論且止。所依本義今應說：
㈡傍論已竟。正論應辯：
㈢ཞར་ལ་འོངས་པ་རྫོགས་སོ།། །།དཀྱུས་མ་ཉིད་བརྩམ་པར་བྱ་སྟེ།
*⑴niṣṭhitam ānuṣaṅgikam. prakṛtam eva ārabhyate——*
~~0◤ 【dvedhā dvādaśa`[MS. //]`】`[044|22][S122-09]`~~
㈠〔偈曰〕：【十二二種】。
㈡{【色意餘四受_c 一一皆通二】〖10_2_d〗}
㈢བཅུ་གཉིས་གཉིས།
*⑴dvedhā dvādaśa*
~~0◤katamāni dvādaśa /`[MS. /]` `[044|23][S122-10]`~~
㈠釋曰：何者為十二。
㈢བཅུ་གཉིས་གང་ཞེ་ན།
*⑴katamāni dvādaśa*
~~0◤ 【antyāṣṭakād ṛte /`[MS. 無/]`】`[044|24][S122-11]`~~
~~0◤ `[ 7a. 3A. IV ]①`【daurmanasyāc ca 】`[044|25][S122-12]` (068[MS](AMS2#^3a4A))~~
㈠〔偈曰〕：【除後八 及憂根】。
㈡{【憂及後八非】〖10_2_b〗}
㈢ཐ་མ་བརྒྱད་དང་ཡིད་མི་བདེ། །མ་གཏོགས་པ་སྟེ།
*⑴antya-aṣṭakāt ṛte daurmanasyāt ca*
~~0◤antyam aṣṭakaṃ śraddhādīni daurmanasyaṃ ca varjayitvā / `[S123]`jīvitendriyād anyāni dvādaśa dvi`[MS. dha^//+]`vidhāni`{9. S.Y. adds indriyāṇi |}` `@045`vipākaś cāvipākaś ca / `[044|26-045|01][S122-13-S123-01]`~~
㈠釋曰：又除命根，所餘十二有二種：有是果報，有非果報。
㈡憂根及後信等八根皆非異熟，是有記故。餘皆通二.義准已成，謂七色意根.除憂餘四受，十二一一皆通二類。
㈢དད་པ་ལ་སོགས་པ་ཐ་མ་བརྒྱད་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་མ་གཏོགས་པ་སྲོག་གི་དབང་པོ་ལས་གཞན་པ་བཅུ་གཉིས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །
*⑴antyam aṣṭakam śraddhā-ādīni daurmanasyam ca varjayitvā, jīvita-indriyāt anyāni dvādaśa dvividhāni, vipākas ca avipākas ca*
~~0◤tatra cakṣurādīni saptau`②`pacayikāni avipākaḥ / śeṣāṇi vipākaḥ / `[045|01][S123-01]`~~
㈠此中眼等七根，若是增長果，非果報；所餘皆是果報。
㈡七有色根，若所長養，則非異熟；餘皆異熟。
㈢དེ་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་བདུན་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་`[2 P-རྣམས།]`ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴tatra cakṣus-ādīni sapta aupacayikāni avipākas, śeṣāṇi vipākas*
~~0◤manoduḥkhasukhasaumanasyopekṣendriyāṇi kuśalakliṣṭāny`{1. S.Y. one reading adds tāni |}` avipākaḥ / airyāpathikaśailpasthānikanairmāṇi`③`kāni ca yathāyogam /`[MS. /]` śeṣāṇi vipākaḥ / `[045|02][S123-02]`~~
㈠意苦樂喜捨根，若善若染污，非果報；若威儀工巧變化相應，亦非果報。所餘是果報。
㈡意及四受，若善染污，若威儀路及工巧處.并能變化，隨其所應，亦非異熟。餘皆異熟。
㈢ཡིད་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་དགེ་བ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་བཟོའི་གནས་པ་དང་། སྤྲུལ་པ་རྣམས་ནི་ཅི་རིགས་`[3 PNརིག]`པར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴manas-duḥkha-sukha-saumanasya-upekṣa-indriyāṇi kuśala-kliṣṭāny, tāni avipākas, airyāpathika--śāilpa-sthānika--nairmāṇikāni ca yathāyogam. śeṣāṇi vipākas*
~~0◤jīvitendriyaṃ cakṣurādīni dvādaśa hitvā śeṣāṇy avipāka iti siddham / `[045|03-][S123-04]`~~
㈠除命根及眼等`[等〔－〕‹三宮›]`十二根，所餘非果報，此義至得成。
㈢སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་། མིག་ལ་སོགས་པ་བཅུ་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །
*⑴jīvita-indriyam cakṣus-ādīni dvādaśa hitvā śeṣāṇi avipākas iti siddham*
#### ▷辯憂根
~~0◤yadi daurmanasyendriyaṃ na vipāka i`④`ti`[MS. ⑧(i)daṃ+]` sūtraṃ kathaṃ nīyate`[MS. /]` “trīṇi kāryāṇi / saumanasyavedanīyaṃ karma`[MS. /]` daurmanasyavedanīyaṃ karma`[MS. /]` upekṣāvedanīyaṃ karme”ti `[045|04-][S123-06]`~~
㈠若憂根非果報，此經云何將，經言：「有業於喜受好，有業於憂受好，有業於捨受好。」
㈡若說憂根非異熟者，此經所說.當云何通，如契經言：「有三種業，順喜受業.順憂受業.順捨受業。」[akgm](俱舍所依阿含#2.16)
㈢གལ་ཏེ་ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ན་ལས་ནི་གསུམ་སྟེ། ཡིད་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་དང་། བཏང་སྙོམས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཞེས་གསུངས་པའི་མདོ་འདི་ཇི་`(79-145)`ལྟར་དྲང་ཞེ་ན།
*⑴yadi dauarmanasya-indriyam na vipākas iti, idam sūtram katham nīyate—— “trīṇi kāryāṇi—— saumanasya-vedanīyam karma, daurmanasya-vedanīyam karma, upekṣā-vedanīyam karma” iti?* ^agm2z16
~~0◤saṃprayogavedanīyatā`⑤`m adhikṛtyoktam / daurmanasyena saṃprayuktaṃ karma daurmanasyavedanīyam /`[MS. 無/]` `[045|06][S123-07]`~~
㈠依相應好，故說此言。若業與憂受相應，名於憂受好。
㈡依受相應，言順無過。謂業與憂相應，故名順憂受業。
㈢མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ལས་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་སྟེ།
*⑴saṃprayoga-vedanīya-tām adhikṛtya uktam. daurmanasyena saṃprayuktam karma daurmanasya-vedanīyam*
~~0◤yathā sukha`[MS. ṃ+]`saṃprayuktaḥ sparśaḥ sukhavedanīyaḥ / `[045|07][S123-08]`~~
㈠譬如觸與樂受相應，說觸於樂受好。
㈡如觸與樂相應，說名順樂受觸。
㈢དཔེར་ན་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རེག་པ་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་`[1 PNབའི།]`ཡིན་པ་བཞིན་ནོ། །
*⑴yathā—— sukha-saṃprayuktas sparśas sukha-vedanīyas*
~~0◤saumanasyopekṣāvedanīye api `⑥`tarhi karmaṇī evaṃ bhaviṣyataḥ / `[045|07-][S123-10]`~~
㈠若爾，業於喜受捨受好，亦應成如此。
㈡若爾，順喜順捨受業，亦應如是，一經說故`[加文]`。
㈢འོ་ན་ནི་ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་དག་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།
*⑴saumanasya-upekṣā-vedanīye api tarhi karmaṇī evam bhaviṣyatas*
~~0◤yathecchasi tathā'stu / saṃprayoge 'pi na doṣaḥ`[MS. aḥ=o]` vi`[MS. ṣaśe^/+]`pāke 'pi na doṣaḥ / `[045|08][S123-10]`~~
㈠如汝所欲，我亦許之。於相應無失，於果報亦無失。
㈡隨汝所欲，於我無違。異熟相應，理皆無失。
㈢ཇི་ལྟར་དགའ་བ་དེ་ལྟར་ཡིན་ལ་རེག་སྟེ། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡིན་ན་ཡང་ཉེས་པ་མེད་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ན་ཡང་ཉེས་པ་མེད་དོ། །
*⑴yathā icchasi tathā astu. saṃprayoge api na doṣas, vipāke api na doṣas*
~~0◤agatyā hy etad evaṃ gamyeta / kā punar atra yuktir daurmanasyaṃ `⑦`na vipāka iti / `[045|09][S123-11]`~~
㈠若爾，由無能故，皆許如此。有何別道理，能立憂非果報。
㈡無逃難處，作此通經。理實何因，憂非異熟。
㈢གོ་སྐབས་མེད་པས་ན་དེ་ནི་དེ་ལྟར་ཤེས་སོ། །ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་པར་`{140-58b}`སྨིན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་རིགས་`[2 PNརིག]`པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན།
*⑴agatyā hi etat evam gamyeta. kā punr atra yuktis—— daurmanasyam na vipākas iti*
~~0◤daurmanasyaṃ hi parikalpaviśeṣair utpādyate ca`{2. S.Y. +vyutpādyate ca|}` vyupaśāmyate ca / na caivaṃ vipākaḥ / `[045|10][S123-12]`~~
㈠憂受由分別差別所生，及分別所息。果報則不然。
㈡以憂分別差別所生，止息亦然。異熟不爾。
㈢ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་ཁྱད་པར་དག་གིས་སྐྱེད་པར་བྱེད:པ་ཡིན་གྱི་`[3 PNཅིང་།]`རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴daurmanasyam hi parikalpa-viśeṣais utpādyate ca, vyupaśāmyate ca, na ca evam vipākas*
~~0◤saumanasyam apy evaṃ na `[S124]`syād vipākaḥ / `[045|11][S123-013-S124-01]`~~
㈠若爾，於喜受亦應然，不應立喜為果報。
㈡若爾，喜根應非異熟，亦由分別生及止息故。
㈢ཡིད་བདེ་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །
*⑴saumanasyam api evam na syāt vipākas*
~~0◤yadi tarhi daurmanasyaṃ vi-`[ 7b. 3B. IV ]①`pākaḥ syād ānantaryakāriṇāṃ tannimittaṃ`{3. MS. tanni |}` daurmanasyotpādāt tatkarma vipakvaṃ`[S.MS. vipākaṃ]` syāt / `[045|11-][S124-01]` (069[MS](AMS2#^3a4B))~~
㈠若憂是果報，作無間業人.因無間業生憂受故，此業應熟。
㈡若許憂根是異熟者，造無間業已.因即生憂，此業爾時.應名果已熟。
㈢འོ་ན་གལ་ཏེ་ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་`[4 PN+པ་ཡིན༑]`པར་གྱུར་ན་མཚམས་མེད་པ་བྱེད་པ་རྣམས་དེའི་ཕྱིར་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེད་པས་ལས་དེ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།
*⑴yadi tarhi daumanasyam vipākas syāt, ānantarya-kāriṇām tad-nimittam daurmanasya-utpādāt tat karma vipakvam syāt*
~~0◤saumanasyam apy evam / yadi saumanasyaṃ vipākaḥ syāt puṇyakāriṇāṃ tannimittaṃ sauma`②`nasyotpādāt tatkarma vipakvaṃ syāt / `[045|13][S124-02]`~~
㈠喜亦應爾。若喜是果報，作福業人.因福業生喜受故，是福業應熟。
㈡亦應如是徵難喜根。若許喜根是異熟者，造勝福業已.因即生喜，此業爾時.應名果已熟。
㈢ཡིད་མི་`[5 PN-མི།]`བདེ་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཡིད་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་ན་བསོད་ནམས་བྱེད་པ་རྣམས་དེའི་ཕྱིར་ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེད་`[6 PNབསྐྱེད།]`པས་ལས་དེ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ། །
*⑴saumanasyam api evam, yadi saumanasyam vipākas syāt, puṇya-kāriṇām tad-nimittam saumanasya-utpādāt tat-karma vipakvam syāt*
~~0◤vītarāgāṇāṃ`{4. S.Y. vītarāgādīnāṃ |}` tarhi daurmanasyāsaṃbhavāt / na `[MS. vai^/+]⓪`cai`②[b]`vaṃ vipākaḥ / `[045|14][S124-03]`~~
㈠是義不然，復有別證：諸離欲人`[無＝為‹宮›]`無憂受故。果報則不爾。
㈡毘婆沙師咸作是說：已離欲者無憂根故。異熟不然，故非異熟。
㈢འོ་ན་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་ཡིད་མི་བདེ་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་དེ་ལྟ་`[7 PN+བ།]`མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།
*⑴vīta-rāgāṇām tarhi daurmanasya-asaṃbhavāt, na ca evam vipākas*
~~0◤saumanasya`[MS. mapyeṣā^//+]`m apy eṣām avyākṛtaṃ`[MS. /]` kīdṛśaṃ vipākaḥ syāt / `[045|15][S124-04]`~~
㈠諸離欲人.亦無無記喜根，若爾果報有何相。
㈡若爾應說，離欲有情，異熟喜根.何相知有。
㈢དེ་དག་གི་ཡིད་བདེ་བ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ།
*⑴saumanasyam api eṣām avyākṛtam, kodṛśam vipākas syāt*
~~0◤yā`③`dṛśaṃ tādṛśam astu / sati tu saṃbhave saumanasyasyāsti vipākāvakāśo `[045|15][S124-05]`~~
㈠隨其相，若有宿業應位。雖復如此，喜根可有殘果報。
㈡隨彼有相，此相亦然。謂善喜根.此位容有，無記異熟.應類非無。
㈢ཅི་འདྲ་ཡང་རུང་སྟེ། ཡིད་བདེ་བ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་གོ་སྐབས་ཡོད་ཇི་`[8 PNཔ།]`སྲིད་དུ་ཟིན་ཀྱང་།
*⑴yādṛśam tādṛśam astu. sati tu saṃbhave saumanasyasya asti vipāka avakāśas,*
~~0◤na daurmanasyasya /`[MS. 無/]` sarvathā'`[S.MS. pya+]`samudācārād iti nāsty evaṃ daurmanasyaṃ vipāka iti `④`vaibhāṣikāḥ / `[045|16-][S124-05]`~~
㈠憂根則無，餘一切種不行起故。故毘婆沙師說：憂非果報。
㈡於此位中，憂一切種.無容有故，定非異熟。
㈢ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་ཀུན་དུ་མི་འབྱུང་བས་ཡིད་མི་བདེ་བ་ལ་`(79-146)`རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་ཅེས་ཟེར་རོ། །
*⑴na dauarmanasyasya sarvathā api asamudācārāt iti, na asti evam daurmanasyam vipākas iti vaibhāṣikās*
#### ▷約趣明異熟
~~0◤tatra jīvitendriyāṣṭamāni sugatau kuśalasya vipāko durgatāv akuśalasya / `[045|17-][S124-07]`~~
㈠以命根為第八，於善道中.善業果報，於惡道中.惡業果報。
㈡眼等八根，若在善趣.是善異熟，若在惡趣.是惡異熟。
㈢དེ་ལ་བརྒྱད་པ་སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་། གཞན་རྣམས་བདེ་འགྲོ་ན་ནི་བདེ་བ་`[1 PNབའི།]`རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ལ། ངན་འགྲོ་བ་`[2 PNན།]`ནི་མི་བདེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴tatra jīvita-indriya-aṣṭamāni sugatau kuśalasya vipākas, durgatau akuśalasya*
~~0◤mana-indriyam ubhayor ubhayasya / `[045|18][S124-08]`~~
㈠意根於二道二業果報。
㈡意根隨在善趣惡趣，是俱異熟。
㈢ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི:གཉིས་ཀར་`[3 N-གཉིས་ཀར།]`གཉི་གའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴mana-indriyam ubhayos ubhayasya*
~~0◤sukhasaumanasyopekṣendri`⑤`yāṇi kuśalasya / duḥkhendriyam akuśalasya / `[045|18-][S124-08]`~~
㈠樂喜捨三根，是善業果報。苦根是惡業果報。
㈡喜樂捨根，隨在何趣，是善異熟。苦根隨在善趣惡趣，是惡異熟。
㈢བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ནི་མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴sukha-saumanasya-upekṣa-indriyāṇi kuśalasya. duḥkha-indriyam akuśalasya*
~~0◤sugatāv ubhaya`[MS. ubhya]`vyañjanasyākuśalena tatsthānapratilambhaḥ / na tv indriyasya kuśalākṣepāt / gatam etad /`[MS. 無/]` `[045|19-][S124-09]`~~
㈠於善道二根人，由惡業得.如此位。此論已說，
㈡於善趣中.有二形者，唯根處所.不善業招，善趣色根.善業引故。
㈢བདེ་འགྲོ་ན་མི་དགེ་བས་མཚན་གཉིས་པོ་དེའི་གནས་རྙེད་པ་ཡིན་གྱི་དབང་པོ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དགེ་བས་འཕངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་རྫོགས་སོ།། །།
*⑴sugatau ubhaya-vyañjanasya akuśalena tad-sthāna-pratilambhas. na tu indriyasya kuśala-ākṣepāt. gatam etat*
# 〖11_2_a〗
`D1.4.3.有異熟無異熟門`
ᅟ[js03](俱舍論記疏03#D1.4.3.有異熟無異熟門) [Vy11_2](AKBhvy-2a#〖11_2〗)ᅟ
~~0◤idaṃ tu`[P67.S. nu]` vakta`⑥`vyam / katīndriyāṇi savipākāni`[MS. /]` katyavipākāni / `[045|21][S124-12]`~~
㈠所餘應說。幾根有果報，幾根無果報。
㈡如是已說是異熟等。二十二根中，幾有異熟，幾無異熟。
㈢འདི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དབང་པོ:དུ་ནི་`[4 PNནི་དུ།]`རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཡིན། དུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་དག་ཡིན་ཞེ་ན།
*⑴idam tu vaktavyam—— kati indriyāṇi sa-vipākāni, kati a-vipākāni*
~~0◤yad etat daurmanasyam anantaroktaṃ`[MS. //]` `[045|21-][S124-12]`~~
㈠此中憂根，於前無間已說，
㈢གང་འདི་ཡིད་མི་བདེ་བ་བཤད་མ་ཐག་པ།
*⑴yat etat daurmanasyam anantara-uktam*
~~0◤ 【tat tv ekaṃ savipākaṃ /`[MS. /]`】`[045|23][S125-01]`~~
㈠〔偈曰〕：【一定有報】。
㈡頌曰：【憂定有異熟】〖11_2_a〗。
㈢དེ་གཅིག་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་བཅས་
*⑴tat tu ekam sa-vipākam*
`﹝061ᅟ憂定有異熟ᅟ前八後三無ᅟ意餘受信等ᅟ一一皆通二ᅟ﹞`
~~0◤tad ekaṃ savipākam eva / `[045|24][S125-02]`~~
㈠釋曰：此一憂根有果報。
㈡論曰：如前所諍憂根，當知定有異熟。
㈢དེ་གཅིག་པུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །
*⑴tat ekam sa vipākam eva*
~~0◤tuśabda evakārārtho bhinnakramaś ca `⑦`veditavyaḥ / `[045|24][S125-02]`~~
㈠定言為決憂根異於餘法。`[錯譯]`
㈡依唯越義，頌說定聲。謂顯憂根.唯有異熟.兼具二義，故越次說。
㈢ནི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་དང་རིམ་པ་གཞན་དུ་སྦྱར་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།
*⑴tu-śabdas eva-kāra-arthas bhinna-kramas ca veditavyas*
~~0◤na hi tad avyākṛtam asti nāpy anāsravam`[MS. m=n?]` asamāhitatvāt / ato nāsty avipākaṃ daurmanasyam /`[MS. /]` `[045|24-][S125-02]`~~
㈠此根無無記；亦無無流，在散動地故。是故憂根無無果報。
㈡具二義者，憂非無記，強思起故；亦非無漏，唯散地故。由此越次.先說憂根.定有異熟。
㈢དེ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་མེད་ལ། མཉམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་`{140-59a}`ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴na hi tat avyākṛtam asti, na api anāsravam, a-samāhita-tvāt. atas na asti avipākam daurmanasyam*
㈡{【前八後三無】〖11_2_b〗}
㈡眼等前八及最後三，定無異熟。八無記故，三無漏故。
~~0◤ 【daśa dvidhā`{5. MS. daśavidhā |}` // VAkK_2.10 //】`[045|26][S125-04]`~~
㈠〔偈曰〕：【十二種】。
㈡餘皆通二，義准已成。{【意餘受信等_c 一一皆通二】〖11_2_d〗}
㈢བཅུ་རྣམ་གཉིས།
*⑴daśa dvidhā*
~~0◤savipākāny avipākāni ca / katamāni daśa / `[045|27][S125-05]`~~
㈠釋曰：二種，謂有報無報。何者為十。
㈢རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཀྱང་ཡིན། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །བཅུ་གང་ཞེ་ན།
*⑴sa-vipākāni avipākāni ca. katamāni daśa*
~~0◤`@046[ 8a. 3A. V ]①`【mano'nyavittiśraddhādīni 】`[046|01][S125-07]` (070[MS](AMS2#^3a5A))~~
㈠〔偈曰〕：【意餘受信等】。
㈢ཡིད་དང་ཚོར་གཞན་དད་ལ་སོགས། །
*⑴manas-anyavitti-śraddhā-ādīni*
~~0◤anyavittigrahaṇāt daurmanasyād anyat veditaṃ`{1. MS. ...danyatveditaṃ |}` gṛhyate / śraddhādīni śraddhāvīryasmṛtisamādhiprajñāḥ / `[046|02][S125-08]`~~
㈠釋曰：餘受者.應知異憂根，信精進念定慧根。
㈡謂意根，餘四受，信等言.等取精進等四根，此十一一皆通二類。
㈢ཚོར་བ་`[5 PN-བ།]`གཞན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་པས་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བ་ལས་གཞན་པའི་ཚོར་བ་གཟུང་`[6 Nབཟུང་།]`ངོ་། །དད་ལ་སོགས་ནི་དད་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་དྲན་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་པོ། །
*⑴anya-vitti-grahaṇāt daurmanasyāt anyat veditam gṛhyate. śraddhā-ādīni śraddhā-vīrya-smṛti-samādhi-prajñās*
~~0◤tatra manaḥsukhasaumanasyopekṣā a`②`kuśalāḥ kuśalāḥ sāsravāś ca savipākāḥ / anāsravā avyākṛtāś cāvipākāḥ / `[046|03-][S125-09]`~~
㈠此中意樂喜捨，若是惡.若善有流，則有果報`[報＝報者‹三宮›]`。
㈡意樂喜捨，若不善.善有漏，有異熟；若無記無漏，無異熟。
㈢དེ་ལ་ཡིད་དང་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་མི་`[7 PN+`དགེ་བ་དང་`།]`དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་`(79-147)`པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་དག་ཡིན་ནོ། །
*⑴tatra manas-sukha-saumanasya-upekṣās akuāśalās kuśalās sāsravās ca sa-vipākās, anāsravās avyākṛtās ca avipākās*
~~0◤duḥkhendriyaṃ kuśalākuśalaṃ savipākam avyākṛtam avipākam / `[046|04-][S125-10]`~~
㈠苦根，若善若惡.有果報，若無記.無果報。
㈡苦根，若善不善.有異熟，若無記.無異熟。
㈢སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴duḥkha-indriyam kuśala-akuśalam sa-vipākam, avyākṛtam avipākam*
~~0◤śraddhādīni sāsravāṇi `③`savipākāny anāsravāṇy avipākāni / `[046|05][S125-11]`~~
㈠信等五根，若有流.有果報，無流.無果報。
㈡信等五根，若有漏.有異熟，若無漏.無異熟。
㈢དད་པ་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་དག་ཡིན་ནོ། །
*⑴śraddhā-ādīni sāsravāṇi sa-vipākāni, anāsravāṇi avipākāni*
~~0◤anyad avipākam iti siddham / `[046|06][S125-12]`~~
㈠所餘無果報，義至自成。
㈢གཞན་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །
*⑴anyat avipākam iti siddham*
# 〖12_2_a〗
`D1.4.4.三性門`
ᅟ[js03](俱舍論記疏03#D1.4.4.三性門) [Vy12_2](AKBhvy-2a#〖12_2〗)ᅟ
~~0◤kati kuśalāni`[MS. /]` katyakuśalāni katyavyākṛtāni / ekāntena tāvat /`[MS. /]` `[046|07][S125-13]`~~
㈠幾根是善，幾根是惡，幾根無記。此中若一向善。
㈡如是已說有異熟等。二十二根中，幾善，幾不善，幾無記。
㈢དུ་ནི་དགེ་བ་དག་ཡིན། དུ་ནི་མི་དགེ་བ་དག་ཡིན་ཞེ་ན།
*⑴kati kuśalāni, kati akuśalāni, kati avyākṛtāni. ekāntena tāvat——*
~~0◤ 【aṣṭakaṃ kuśa`④`laṃ`[MS. //]` 】`[046|08][S125-14]`~~
㈠〔偈曰〕：【八根善】。
㈡頌曰：【唯善後八根】〖12_2_a〗。
㈢རེ་ཞིག་གཅིག་ཏུ་དགེ་བ་བརྒྱད། །
*⑴aṣṭakam kuśalam*
`﹝062ᅟ唯善後八根ᅟ憂通善不善ᅟ意餘受三種ᅟ前八唯無記ᅟ﹞`
~~0◤pañca śraddhādīni trīṇi cājñāsyāmīndriyādīni /`[MS. /]` `[046|09][S125-15]`~~
㈠釋曰：信等五，未知欲知等三。
㈡論曰：信等八根，一向是善。數次雖居後，乘前故先說。
㈢དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་མོ། །
*⑴pañca śraddhā-ādīni, trīṇi ca ājñāsyāmi-indriya-ādīni*
~~0◤ 【dvidhā /】`[046|10][S126-01]`~~
~~0◤ 【daurmanasyaṃ /`[MS. /]`】`[046|11][S126-02]`~~
㈠〔偈曰〕：【二種憂】。
㈡{【憂通善不善】〖12_2_b〗}
*⑴dvidhā daurmanasyam*
~~0◤kuśalaṃ cākuśalaṃ ca / `[046|12][S126-03]`~~
㈠釋曰：或善或惡。
㈡憂根唯通善不善性。
㈢ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་གཉིས། དགེ་བ་ཡང་ཡིན་མི་དགེ་བ་ཡང་ཡིན་ནོ། །
*⑴kuśalam ca, akuśalam ca*
~~0◤ 【mano 'nyā`[MS. ni^//+]` ca vittis tredhā 】`[046|13][S126-04]`~~
㈠〔偈曰〕：【意及餘受 三種】。
㈡{【意餘受三種】〖12_2_c〗}
㈢ཡིད་དང་ཚོར་`[1 PN+བ།]`གཞན་ནི། རྣམ་གསུམ།
*⑴manas anyā ca vittis tredhā*
~~0◤kuśalākuśalāvyākṛtāni / `[046|14][S126-05]`~~
㈠釋曰：此五根有三種。善惡無記。
㈡意及餘受，一一通三。
㈢དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་གོ། །
*⑴kuśala-akuśala-avyākṛtāni*
~~0◤ 【a`⑤`nyad ekadhā // VAkK_2.11 //】`[046|15][S126-06]`~~
㈠〔偈曰〕：【餘一種】。
㈡{【前八唯無記】〖12_2_d〗}
㈢གཞན་ནི་རྣམ་པ་གཅིག །
*⑴anyat ekadhā*
~~0◤kiṃcid anyat /`[MS. 無/]` jīvitāṣṭamaṃ cakṣurādi / etad avyākṛtam eva // `[046|16][S126-07]`~~
㈠釋曰：何者為餘。眼根為第一，命根為第八。此八一向無記。
㈡眼等八根，唯無記性。
㈢གཞན་དེ་ཡང་`[2 PN+གང་།]`ཞེ་ན། མིག་ལ་སོགས་པ་དང་། བརྒྱད་པ་སྲོག་སྟེ། དེ་དག་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །
*⑴kiñcid anyat. jīvita-aṣṭamam, cakṣus-ādi. etat avyākṛtam eva*
# 〖13_2_a〗
`D1.4.5.界繫門`
ᅟ[js03](俱舍論記疏03#D1.4.5.界繫門) [Vy13_2](AKBhvy-2a#〖13_2〗)ᅟ
~~0◤katamad indriyaṃ katamadhātvāptam eṣām indriyāṇām / `[046|17][S126-08]`~~
㈠何根何界相應，於二十二根中。
㈡如是已說善不善等。二十二根中，幾欲界繫，幾色界繫，幾無色界繫。
㈢དབང་པོ་འདི་རྣམས་ལས་དབང་པོ་གང་ཞིག་ཁམས་གང་དུ་གཏོགས་ཤེ་ན།
*⑴katamat indriyam katama-dhātu-āptam eṣām indriyāṇām*
~~0◤ 【kāmāptam am`[MS. m=n?]`alaṃ hitvā /】`[046|18][S126-09]`~~
㈠〔偈曰〕：【欲界有除淨】。
㈡頌曰：【欲色無色繫_a`[界]` 如次除後三】〖13_2_b〗。
㈢དྲི་མེད་མ་གཏོགས་འདོད་པར་གཏོགས༑ །
*⑴kāma-āptam amalam hitvā*
`﹝063ᅟ欲色無色[界＝繫‹明›]界ᅟ如次除後三ᅟ兼女男憂苦ᅟ并除(餘)色喜樂ᅟ﹞`
~~0◤kāma`⑥`pratisaṃyuktaṃ tāvad indriyaṃ veditavyam / ekāntān āsravam ājñāsyāmīndriyāditrayaṃ hitvā / tad dhy apratisaṃyuktam eva / `[046|19][S126-10]`~~
㈠釋曰：於欲界相應`[相＝根‹三宮›]`相，應知，除一向無流.未知欲知等三根。何以故。此三決定非三界相應故。
㈡論曰：欲界除後三無漏根。由彼三根.唯不繫故。
㈢རེ་ཞིག་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་མེད་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་མ་གཏོགས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་འདོད་པ་དང་ལྡན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །
*⑴kāma-pratisaṃyuktam tāvat indriyam veditavyam, ekāntān āsravam ājñāsyāmi-indriya-ādi-trayam hitvā. tat hi a-pratisaṃyuktam eva*
~~0◤ 【rūpāptaṃ strīpumindriye /】`[046|21][S126-12]`~~
~~0◤ 【duḥkhe ca hitvā 】`[046|22][S126-13]`~~
㈠〔偈曰〕：【色有除女男 二苦】。
㈡{【兼女男憂苦】〖13_2_c〗}
㈢ཕོ་མོའི་དབང་དང་སྡུག་བསྔལ་དག །མ་གཏོགས་གཟུགས་གཏོགས།
*⑴rūpāptam strī-pum-indriye duḥkhe ca hitvā*
~~0◤‘ama`⑦`laṃ ce’ti varttate / duḥkhe iti duḥkhadaurmanasye / `[046|23][S126-14]`~~
㈠釋曰：如前除無流。二苦謂苦憂二根。
㈡准知欲界繫.唯有十九根，色界如前.除三無漏，兼除男女憂苦四根。准知十五根.亦通色界繫。
㈢དྲི་མ་མེད་པ་ཡང་མ་གཏོགས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་`[3 PN-བ།]`དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་དག་གོ། །
*⑴‘amalam ca’ iti vartate. duḥkhe iti duḥkha-daurmanasye*
~~0◤tatra maithunadharmavairāgyād aśobhākaratvāc ca rūpadhātau strīpuruṣendriye na staḥ / `[046|23-][S126-14]`~~
㈠於色界人.離欲婬欲法故，又令依止非可愛故，是故彼無女男二根。
㈡除女男者，色界已離婬欲法故，由女男根身醜陋故。
㈢གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དེ་ན་འཁྲིག་པའི་ཆོས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་།`{140-59b}` མི་མཛེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཕོ་དང་མོའི་`(79-148)`དབང་པོ་དག་མེད་དོ། །
*⑴tatra maithuna-dharma-vairāgyāt aśobhākara-tvāt ca rūpa-dhātau strī-puruṣa-indriye na stas*
~~0◤katham idānīṃ puruṣās ta ucyante / `[046|24][S127-01]`~~
㈠若爾，云何說彼為丈夫。
㈡若爾，何故說彼為男。
㈢ད་ནི་ཇི་ལྟར་ན་དེ་དག་ཕོ་ཞེས་བྱ།
*⑴katham idānīm puruṣās te ucyante*
~~0◤`[ 8b. 3B. V ]①`kvocyante / sūtre / “asthānam ana`[MS. na作nā]`vakāśo yat strī brahmatvaṃ kārayiṣyati / nedaṃ sthānaṃ vidyate / sthānam etat vidyate yat puruṣa” iti / `[046|25][S127-01]` (071[MS](AMS2#^3a5B))~~
㈠何處說。如經言：「無處無理，女人作梵。有處有理，丈夫作梵。」
㈡於何處說。契經中說，如契經言：「無處無容，女身為梵。有處有容，男身為梵。」[akgm](俱舍所依阿含#2.17)
㈢ག་ལས་འབྱུང་། མོ་ཚངས་པ་ཉིད་བྱེད་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་མ་ཡིན་ཞིང་སྐབས་མེད་དེ:གནས་མེད་དོ། །`[1 PN-གནས་མེད་དོ།།]` ཕོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་ཡོད་དོ། །ཞེས་གསུངས་ཏེ།
*⑴kva ucyante. sūtre——“asthānam anavakāśas yat strī brahma-tvam kārayiṣyati. na idam sthānam vidyate. sthānam etat vidyate yat puruṣas” iti*
~~0◤anyaḥ puruṣabhāvo`{2. S.Y. adds asti |}` yaḥ kāmadhātau `②`puruṣāṇāṃ bhavati / `[046|26-][S127-02]`~~
㈠於彼別有丈夫相，於欲界但是丈夫所得。
㈡別有男相，謂欲界中男身所有。
㈢ཕོའི་ངོ་བོར་`[2 PNབོ།]`གཞན་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ཕོ་རྣམས་ལ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་ཡོད་དོ། །
*⑴anyas puruṣa-bhāvas yas kāma-dhātau puruṣāṇām bhavati* ^agm2z17
~~0◤duḥkhendriyaṃ nāsty āśrayasyācchatvād akuśalābhāvāc ca / `[046|27-][S127-03]`~~
㈠於彼無苦根，依止淨妙故，又無惡業故。
㈡無苦根者，身淨妙故，又彼無有不善法故。
㈢ལུས་དང་བའི་ཕྱིར་དང་། མི་དགེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་མེད་དོ། །
*⑴duḥkha-indriyam na asti āśrayasya accha-tvāt akuśala-abhāvāt ca*
~~0◤daurmanasyendriyaṃ nāsti śamathasnigdhasantānatvād āghātavastvabhāvāc ca / `[046|28][S127-04]`~~
㈠亦無憂根，奢摩他軟滑相續故，又無`[限＝`恨`‹三宮›]限`類境界故。
㈡無憂根者，由奢摩他潤相續故，又彼定無惱害事故。[akgm](俱舍所依阿含#2.18)
㈢རྒྱུ་ཞི་གནས་ཀྱིས་བརླན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་མེད་དོ། །
*⑴daurmanasya indriyam na asti, śamatha-snigdha-santāna-tvāt āghāta-vastu-abhāvāt ca* ^agm2z18
~~0◤`@047`【ārūpyāptaṃ su`③`khe cāpohya rūpi ca // VAkK_2.12 //】`[047|01-][S127-05]`~~
㈠〔偈曰〕：【無色有 除二樂及色】。
㈡{【并除`[餘]`色喜樂】〖13_2_d〗}
㈢གཟུགས་ཅན་དང་། བདེ་བའམ་མ་གཏོགས་གཟུགས་མེད་གཏོགས། །
*⑴ārūpya āptam sukhe ca apohya rūpi ca*
~~0◤‘strīpuruṣendriye`{1. S.Y. strīpumindriye |}` duḥkhe cāmalaṃ`{2. S.Y. adds ca |}` hitve’ti varttate / `[047|02][S127-06]`~~
㈠釋曰：除女男二根，除二苦根，及無流根。
㈡無色如前。除三無漏女男憂苦，并除五色及喜樂根。
㈢ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་དང་། བདེ་བ་དག་དང་དྲི་མ་མེད་པ་ཡང་མ་གཏོགས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །
*⑴‘strī-puruṣa-indriye duḥkhe ca amalam hitvā’ iti vartate*
~~0◤kim avaśiṣyate / manojīvitopekṣendriyāṇi śraddhādīni ca pañca / etāny ārū`④`pyapratisaṃyuktāni santi nānyāni / `[047|02][S127-06]`~~
㈠所餘幾根。意命捨.信等五根，如此多根，應知於無色界相應，無餘根。
㈡准知餘八根.通無色界繫，謂意命捨.信等五根。
㈢ཅི་ཞིག་ལུས་ཤེ་ན། ཡིད་དང་སྲོག་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དག་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པར་འདོད་`[3 PNཡོད།]`དོ། །གཞན་དག་ནི་མེད་དོ། །
*⑴kim avaśāiṣyate. manas-jīvita-upekṣa-indriyāṇi śraddhā-ādīni ca pañca, etāni ārūpya-pratisaṃyuktāni santi, na anyāni*
# 〖14_2_a〗
`D1.4.6.三斷門`
ᅟ[js03](俱舍論記疏03#D1.4.6.三斷門) [Vy14_2](AKBhvy-2a#〖14_2〗)ᅟ
~~0◤katīndriyāṇi darśanaprahātavyāni`[MS. /]` kati bhāvanāprahātavyāni`[MS. /]` katyaprahātavyāni / `[047|04][S127-09]`~~
㈠幾根見諦滅，幾根修道滅，幾根非所滅。
㈡如是已說欲界繫等。二十二根中，幾見所斷，幾修所斷，幾非所斷。
㈢དབང་པོ་དུ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན། དུ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན། དུ་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དག་གི་`[4 PN-གི།]`ཡིན་ཞེ་ན།
*⑴kati indriyāṇi darśana-prahātavyāni, kati bhāvanā-prahātavyāni, kati a-prahātavyāni*
~~0◤ 【manovittitrayaṃ tredhā 】`[047|05][S127-10]`~~
㈠〔偈曰〕：【意三受三種】。
㈡頌曰：【意三受通三】〖14_2_a〗。
㈢ཡིད་དང་ཚོར་བ་གསུམ་རྣམ་གསུམ༑ །
*⑴manas vitti trayam tredhā*
`﹝064ᅟ意三受通三ᅟ憂見修所斷ᅟ九唯修所斷ᅟ五修非三非ᅟ﹞`
~~0◤kata`⑤`mad vittitrayam / sukhasaumanasyopekṣāḥ / `[047|06][S127-11]`~~
㈠釋曰：何者三受。樂喜捨根。
㈡論曰：意喜樂捨，一一通三。皆通見修非所斷故。
㈢ཚོར་བ་གསུམ་གང་ཞེ་ན། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་རྣམས་སོ། །
*⑴katamat vitti-trayam. sukha-saumanasya-upekṣās*
~~0◤ 【dviheyā durmanaskatā /】`[047|07][S127-12]`~~
㈠〔偈曰〕：【見修滅憂根】。
㈡{【憂見修所斷】〖14_2_b〗}
㈢གཉིས་ཀྱིས་སྤང་བྱ་ཡིད་མི་བདེ། །
*⑴dvi heyā durmanaska tā*
~~0◤daurmanasyaṃ dvābhyāṃ praheyaṃ darśanabhāvanābhyām / `[047|08][S128-01]`~~
㈠釋曰：憂根二道滅，見道`[道〔－〕‹三›，修‹宮›]`修道所滅故。
㈡憂根唯通見修所斷，非無漏故。
㈢ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པ་དང་གཉིས་ཀྱིས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །
*⑴daurmanasyam dvābhyām praheyam darśana-bhāvanābhyām*
~~0◤ 【nava bhāvanayā /】`[047|09][S128-02]`~~
㈠〔偈曰〕：【九修道滅】。
㈡{【九唯修所斷】〖14_2_c〗}
㈢དགུ་ནི་བསྒོམ་པས་
*⑴nava bhāvanayā*
~~0◤heyānīty adhikāraḥ / `[047|10][S128-03]`~~
㈢སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བའི་སྐབས་ཡིན་ཏེ།
*⑴‘heyāni’ iti adhikāras*
~~0◤`⑥`jīvitāṣṭam`[MS. m=n?]`āni cakṣurādīni duḥkhendriyaṃ ca bhāvanāheyāny eva / `[047|10][S128-03]`~~
㈠釋曰：眼根為第一.命根為第八，及苦根，由修道滅。
㈡七色命苦，唯修所斷。不染污故，非六生故，皆有漏故。
㈢མིག་ལ་སོགས་པ་དང་། བརྒྱད་པ་སྲོག་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ནི་བསྒོམས་`[5 PNབསྒོམ།]`པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །
*⑴jīvita-aṣṭamāni cakṣus-ādīni duḥkha-indriyam ca bhāvanā-heyāni eva*
~~0◤ 【pañca tv aheyāny api 】`[047|11][S128-05]`~~
㈠〔偈曰〕：【五或非滅】。
㈡{【五修非】〖14_2_d〗}
㈢ལྔ་པོ་ནི། སྤང་བར་བྱ་`[6 PN+བ།]`མིན་ཡང་།
*⑴pañca tu aheyāni api*
~~0◤śraddhādīni pañca bhāvanāheyāny apy aheyāny api / sāsra`[MS. sra作srā]`vānāsravatvā`⑦`t / `[047|12][S128-06]`~~
㈠釋曰：信等五根，或修道滅.或非所滅，有有流無流故。
㈡信等五根，或修所斷.或非所斷，非染污故，皆通有漏及無漏故。
㈢དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་`(79-149)`བསྒོམས་`[1 PNབསྒོམ།]`པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཀྱང་ཡིན་ལ། སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དག་ཀྱང་མ་`[2 PN-མ།]`ཡིན་ནོ། །
*⑴śraddhā-ādīni pañca bhāvanā-heyāni api, aheyāni api, sāsrava-ānāsrava-tvāt*
~~0◤ 【na trayam // VAkK_2.13 //】`[047|13][S128-07]`~~
㈠〔偈曰〕：【三非】。
㈡{【三非】〖14_2_d〗}
㈢གསུམ་མིན།
*⑴na trayam*
~~0◤trayaṃ naiva praheyam ājñāsyāmīndriyādikam anāsravatvāt / na hi nirdoṣaṃ prahāṇārham / `[047|14][S128-08]`~~
㈠釋曰：未知欲知等三根，非見道修道所滅，以無流故。無過失法.不可除故。
㈡最後三根，唯非所斷，皆無漏故。非無過法.是所斷故。
㈢ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དེ། ཉེས་པ་མེད་པ་ནི་སྤང་བར་འོས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴trayam na eva praheyam ājñāsyāmi-indriya-ādi-kam; anāsrava-tvāt. na hi nirdoṣam prahāṇa-arham*
# 〖15_2_a〗
`C1.5.明雜分別`
`D1.5.1.受生得異熟門`
ᅟ[js03](俱舍論記疏03#D1.5.1.受生得異熟門) [Vy15_2](AKBhvy-2a#〖15_2〗)ᅟ
~~0◤uktaḥ prakārabhedaḥ /`[MS. /ḥ作o]` lābha idānīṃ vaktavyaḥ / katīndriyāṇi ka-`[ 9a. 3A. VI ]①`smin dhātau vipākaḥ prathamato labhyante /`[MS. /]` `[047|15][S128-10]` (072[MS](AMS2#^3a6A))~~
㈠說諸根品類差別已。諸根至得今當說，幾根於何界.果報先所得。
㈡已說諸門義`[類＝斷‹宋›]`類差別。何界初得幾異熟根。
㈢རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་རྙེད་པ་`[3 PNཔར།]`དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ཁམས་གང་དུ་དང་པོ་ཉིད་དུ་དབང་པོ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དུ་ཞིག་རྙེད་ཅེ་ན།
*⑴uktas prakāra-bhedas, lābhas idānīm vaktavyas—— kati indriyāṇi kasmin dhātau vipākas prathamatas labhyante*
~~0◤ 【kāmeṣv ādau vipāko`{3. S.Y. G. vipākau |}` dve labhyate`{4. S.Y. G. labhyete |}` `[MS. //]`】`[047|18][S128-13]`~~
㈠〔偈曰〕：【欲中初得二 果報】。
㈡頌曰：【欲胎卵濕生_a 初得二異熟】〖15_2_b〗。
㈢འདོད་པར་`{140-60a}`དང་པོར་རྣམ་སྨིན་གཉིས། །རྙེད་དེ།
*⑴kāmeṣu ādau vipākau dve labhyete*
`﹝065ᅟ欲胎卵濕生ᅟ初得二異熟ᅟ化生六七八ᅟ色六上唯命ᅟ﹞`
~~0◤kāyendriyaṃ jīvitendriyaṃ ca / te punaḥ`[MS. //]` `[047|19][S128-14]`~~
㈠釋曰：身根命根.是果報故，正託胎時.先得此二。
㈡論曰：欲胎卵濕生.初受生位，唯得身與命二異熟根。
㈢ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོའོ། །དེ་དག་ཀྱང་།
*⑴kāya-indriyam jīvita-indriyam ca. te punar——*
~~0◤ 【nopapādukaiḥ /`[MS. /]`】`[047|20][S128-15]`~~
㈠〔偈曰〕：【非化生】。
㈡{【胎卵濕生】〖15_2_a〗}
㈢རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བས་མིན།
*⑴na upapādukais*
~~0◤upapādukapratiṣedhād aṇḍajaja`②`rāyujasaṃsvedajair iti veditavyam / `[047|21][S128-16]`~~
㈠釋曰：四生中.由除化生，胎卵濕三生，應知已許。
㈡由此三生.根漸起故。
㈢རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་བཀག་པས་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་བ་དང་། མངལ་ལས་`[4 PNནས།]`སྐྱེ་བ་དང་། དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བ་དག་གིས་རྙེད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །
*⑴upapāduka-pratiṣedhāt aṇḍaja-jarāyuja-saṃsvedajais iti veditavyam*
~~0◤kasmānna mana-upekṣendriye / `[047|21][S128-16]`~~
㈠云何不說意捨二根。
㈡彼何不得意捨二根。
㈢ཅིའི་ཕྱིར་ཡིད་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱིས་`[5 PNཀྱི།]`དབང་པོ་དག་མ་ཡིན་ཞེ་ན།
*⑴kasmāt na mana-upekṣa indriye*
~~0◤pratisa`[MS. ṃ+]`ndhikāle`{5. MS. kāla |}` tayor a`[MS. a=e^/]`vaśyaṃ kliṣṭatvāt / `[047|22][S128-17]`~~
㈠正受生時，此二根必是染污故。
㈡此續生時，定染污故。
㈢དེ་གཉིས་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴pratisandhi-kāle tayos avaśyam kliṣṭa-tvāt*
~~0◤athopapādukaiḥ kati labhyante / `[047|22][S128-18]`~~
㈠若化生初得果報，有幾根。
㈢ཡང་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་དག་གིས་དུ་ཞིག་འཐོབ་ཅེ་ན།
*⑴atha upapādukais kati labhyante*
~~0◤ 【taiḥ ṣaḍ vā 】`[047|23][S128-19]`~~
㈠〔偈曰〕：【彼得六】。
㈡{【化生六七八】〖15_2_c〗}
*⑴tais ṣaḍa vā*
~~0◤yady avyañjanā bha`③`vanti / yathā prāthamakalpikāḥ / `[047|24][S128-20]`~~
㈠釋曰：若彼無女男根。如劫初生。
㈡化生初位.得六七八，謂無形者.初得六根。如劫初時。
㈢དེ་ཡིས་དྲུག་གམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་མཚན་མ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན:ན་སྟེ`[6 PNཏེ།]`། འདི་ལྟར་བསྐལ་པ་དང་པོ་པ་རྣམས་ལྟ་བུའོ། །
*⑴yadi avyañjanās bhavanti. yathā prāthama-kalpikāḥ*
~~0◤katamāni ṣaṭ / cakṣuḥśrotraghrāṇajihvākāyajīvitendriyāṇi / `[047|24][S129-01]`~~
㈠何者為六`[六＝六根‹三宮›]`。眼耳鼻舌身命根。
㈡何等為六。所謂眼耳鼻舌身命。
㈢དྲུག་གང་ཞེ་ན། མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་དང་སྲོག་གི་དབང་པོ་རྣམས་སོ། །
*⑴katamāni ṣaḍ. cakṣus-śrotra-ghrāṇa-jihvā-kāya-jīvita-indriyāṇi*
~~0◤`@048`【sapta vā 】`[048|01][S129-02]`~~
㈠〔偈曰〕：【七】。
㈢བདུན་ནམ་
~~0◤yady ekavyañjanā bhavanti / yathā devādiṣu / `[048|02][S129-03]`~~
㈠釋曰：若彼生一根，如於天等生。
㈡若一形者，初得七根，如諸天等。
㈢ཞེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་མཚན་གཅིག་པ་ཞིག་ཡིན་ན་སྟེ། འདི་ལྟར་ལྷ་ལ་སོགས་པ་དག་ནའོ། །
*⑴yadi eka-vyañjanās bhavanti. yathā deva-ādiṣu*
~~0◤ 【aṣṭau `④`vā 】`[048|03][S129-04]`~~
㈠〔偈曰〕：【八】。
㈢བརྒྱད་
~~0◤yady ubhayavyañjanā bhavanti / `[048|04][S129-05]`~~
㈠釋曰：若彼生二根。
㈡若二形者，初得八根。
㈢ཅེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་མཚན་གཉིས:པ་ཞིག་ཡིན་ནའོ། །
*⑴yadi ubhaya-vyañjanās bhavanti*
~~0◤kiṃ punar ubhayavyañjanā apy upapādukā bhavanti / bhavanty apāyeṣu`{1. MS. bhavatyapāyeṣu |}` / `[048|04][S129-06]`~~
㈠化生人可有二根耶。若於惡道可有。
㈡豈有二形受化生者。惡趣容有二形化生。
㈢ཅི་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཡང་མཚན་གཉིས་པ་`[7 PN-པ་ཞིག་ཡིན་ནའོ། །ཅི་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཡང་མཚན་གཉིས་པ།]`ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ངན་སོང་དག་ན་ཡོད་དོ། །
*⑴kim punar ubhaya-vyañjanās api upapādukās bhavanti. bhavanti apāyeṣu*
~~0◤evaṃ tāvat kāmadhā`[MS. tu^//+]`tau / atha rūpadhātāvārūpyadhātau ca `⑤`katham ity āha / `[048|05][S129-06]`~~
㈠於欲界初得如此。於色界無色界云何。〔偈曰〕：
㈡說欲界中初得根已。今次`[次＝欲‹三›]`當說色無色界。
㈢རེ་ཞིག་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་`[8 PN-ཡིན།]`ཞེ་ན།
*⑴evam tāvat kāmadhātau. atha rūpa-dhātau ārūpya-dhātau ca katham. iti āha——*
~~0◤ 【ṣaḍ rūpeṣu 】`[048|06][S129-09]`~~
㈠【色中六】。
㈡{【色六】〖15_2_d〗}
㈢གཟུགས་ན་དྲུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།
*⑴ṣaṭ rūpeṣu*
~~0◤kāmapradhānatvāt kāmadhātuḥ kāmā iti nirdiśyate / `[048|07][S129-10]`~~
㈠釋曰：由欲勝故名欲界，或但名欲。
㈡欲界欲勝，故但言欲。
㈢འདོད་པའི་ཁམས་ནི་འདོད་པ་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདོད་པ་རྣམ་`[9 PNརྣམས།]`ཞེས་བསྟན་ལ།
*⑴kāma-pradhāna-tvāt kāma-dhātus kāmās iti nirdiśyate*
~~0◤rūpapradhānatvād rūpadhātū rūpāṇīti`{2. S. Y. rūpāṇīti rūpadhātuḥ (S. + nirdiśyate)|}` / `[048|07-][S129-10]`~~
㈠由色勝故名色界，或但名色。
㈡色界色勝，故但言色。
㈢གཟུགས་ཀྱི་`(79-150)`ཁམས་ནི་གཟུགས་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་རྣམས་ཞེས་བསྟན་ཏེ།
*⑴rūpa-pradhāna-tvāt rūpa-dhātus rūpāṇi iti*
~~0◤sūtre 'py uktaṃ “ye 'pi te bhikṣavaḥ`{3. S. Y. omits bhikṣavaḥ |}` śā`⑥`ntā vimokṣā atikramya rūpāṇy ārūpyā” iti / `[048|08-][S129-11]`~~
㈠經中說：「是寂靜解脫，過於色非色。」
㈡契經亦言：「寂靜解脫.過色無色。」[akgm](俱舍所依阿含#2.19)
㈢མདོ་ལས་ཀྱང་། གང་ཡང་གཟུགས་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཞི་བ་གང་དག་གཟུགས་རྣམས་ལས་འདས་ཏེ་ཞེས་གསུངས་སོ། །
*⑴sūtre apy uktam——“ye api te bhikṣavas śāntās vimokṣās atikramya rūpāṇi ārūpyās” iti* ^agm2z19
~~0◤tatra rūpadhātau ṣaḍindriyāṇi vipākaḥ prathamato labhyante / yāny eva kāmadhātāv avyañjanair u`[MS. u作ū]`papādukaiḥ`[MS. //]` `[048|09][S129-12]`~~
㈠於色界中.初所得果報有六根，彼根同欲界.無二根化生所得。
㈡色界初得.六異熟根，如欲化生.無形者說。
㈢གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དེ་ན་ནི་དང་པོ་ཉིད་དུ་དབང་པོ་དྲུག་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འཐོབ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་ན་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་མཚན་མ`[1 PN-མ།]`་མེད་པ་དག་གིས་རྙེད་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་དོ། །
*⑴tatra rūpa dhātau ṣaṣ-indriyāṇi vipākas parathamatas labhyante. yāni eva kāmadhātau avyañjanais upapādukais*
~~0◤ 【ekam utta`⑦`re // VAkK_2.14 //】`[048|11][S129-14]`~~
㈠〔偈曰〕：【餘一】。
㈡上唯命者，{【上唯命】〖15_2_d〗}
㈢གོང་མར་གཅིག །
*⑴ekam uttare*
~~0◤rūpadhātor ārūpyadhātur uttaraḥ / samāpattitaś ca paratvād upapa`[MS. du^/+]`ttitaś ca pradhānataratvāt / `[048|12][S129-15]`~~
㈠釋曰：無色界異色界故名餘，由三摩跋提異故，由生勝故。
㈡謂無色界.定勝.生勝，故說上言。
㈢གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་པས་ནི་གཟུགས་མེད:པའི་ཁམས་`[2 PNཔར།]`སྙོམས་པར་འཇུག་པས:རིང་བའི་`[3 PNརིག་པའི།]`ཕྱིར་དང་།
*⑴rūpa-dhātos ārūpya-dhātus uttaras. samāpatti-tas ca para-tvāt, upapatti-tas ca pradhānatara-tvāt*
~~0◤tasmin ekam eva jīvitendriyaṃ vipākaḥ prathamato labhyate nā-`[ 9b. 3B. VI ]①`nyat / `[048|13][S129-16]` (073[MS](AMS2#^3a6B))~~
㈠此中初得果報，但有一命根，餘根則非。
㈡無色界中.最初所得.異熟根者，唯命，非餘。
㈢སྐྱེ་བས་ཆེས་མཆོག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གོང་མ་སྟེ། དེར་ནི་དང་པོ་ཉིད་དུ་སྲོག་གི་དབང་པོ་གཅིག་ཁོ་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཐོབ་སྟེ། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
*⑴tasmin ekam eva jīvita-indriyam vipākas prathamatas labhyate, na anyat*
# 〖16_2_a〗
`D1.5.2.約死位滅根多少門`
ᅟ[js03](俱舍論記疏03#D1.5.2.約死位滅根多少門) [Vy16_2](AKBhvy-2a#〖16_2〗)ᅟ
~~0◤ukto lābhaḥ / `{MS. lābhastyāga }` tyāga idānīṃ vaktavyaḥ / kasmin dhātau mriyamāṇaḥ katīndriyāṇi nirodhayatīti`[MS. //]` `[048|14][S129-17]`~~
㈠說至得已。棄捨今當說，於何界正死.棄捨幾根。
㈡說異熟根最初得已。何界死位.幾根後滅。
㈢རྙེད་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་གཏོང་`[4 PNསྟོང་།]`བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཁམས་གང་དུ་འཆི་བ་ན་དབང་པོ་`[5 PN+དུ།]`ཞིག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་མར་གཏོང་ཞེ་ན།
*⑴uktas lābhas. tyāgas idānīm vaktavyas—— kasmin dhātau mriyamāṇas kati indriyāṇi nirodhayati iti*
~~0◤ 【nirodhayaty uparamānn`{S.Y: uparamann}` ārūpye jīvitam manaḥ /】`[048|16][S130-03]`~~
~~0◤ 【upekṣāṃ caiva rūpe 'ṣṭau `②[MS. //+]`】`[048|17][S130-04]`~~
㈠〔偈曰〕：【正死人棄捨 於無色命意 捨根】。釋曰：若人在無色界正死，於最後心.棄捨命意捨三根。
㈡頌曰：【正死滅諸根_a 無色三色八】〖16_2_b〗。論曰：在無色界將命終時，命意捨三.於最後滅。
㈢གཟུགས་མེད་དག་ཏུ་འཆི་བ་ནི། །སྲོག་དང་`{140-60b}`ཡིད་དང་བཏང་སྙོམས་ཉིད། །འགག་པར་འགྱུར་རོ་གཟུགས་ན་བརྒྱད། །
*⑴nirodhayati upa-raman ārūpye jīvitam manas*
*⑴upekṣām ca eva rūpe aṣṭau*
`﹝066ᅟ正死滅諸根ᅟ無色三色八ᅟ欲頓十九八ᅟ漸四善增五ᅟ﹞`
~~0◤rūpadhātau mriyamāṇo 'ṣṭau nirodhayati / tāni ca trīṇi cakṣurādīni`[MS. ca+]` pañca / `[048|18][S130-05]`~~
㈠〔偈曰〕：【於色八】。釋曰：若人在色界正死，於最後心.棄捨八根。三如前，又眼等五根。
㈡若在色界將命終時，即前三根.及眼等五，如是八種.於最後滅。
㈢གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་འཆི་ན་ཕུང་པོ་དེ་དག་དང་། མིག་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། དབང་པོ་བརྒྱད་འགག་སྟེ།
*⑴rūpa-dhātau mriyamāṇas aṣṭau nirodhayati—— tāni ca trīṇi, cakṣus-ādīni ca pañca*
~~0◤sarve hy upapādukāḥ samagrendriyā upapadyante mriyante ca / `[048|18-][S130-06]`~~
㈠何以故。一切化生眾生，具根受生.具根死墮故。
㈡一切化生.必具諸根.而生死故。
㈢བརྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་དབང་པོ་རྣམས་ཚང་བར་སྐྱེ་ཞིང་འཆིའོ། །
*⑴sarve hi upapādukās samagra-indriyās upapadyante, mriyante ca*
~~0◤ 【kāme daśa navāṣṭa vā // VAkK_2.15 //】`[048|20][S130-07]`~~
㈠〔偈曰〕：【欲界十九八】。
㈡{【欲頓十九八】〖16_2_c〗。}
㈢འདོད་པར་བཅུ་འམ་དགུ་འམ་བརྒྱད་
*⑴kāme daśa nava aṣṭa vā*
~~0◤`③`kāmadhātau mriyamāṇa ubhayavyañjano daśendriyāṇi nirodhayati / tāni cāṣṭau`[MS. /]` strīpuruṣendriye ca / ekavyañjano nava / avyañjano 'ṣṭau / `[048|21][S130-08]`~~
㈠釋曰：若人在欲界正死，於最後心：若具二根人，棄捨十根，八如前.又女男根；若一根人，則棄捨九根；若無根人，但捨八根。
㈡若在欲界頓命終時，十九八根於最後滅。謂二形者，後滅十根，即女男根.并前八種；若一形者，後滅九根，於女男中.隨除一種；若無形者，後滅八根，謂無女男.唯有前八。
㈢འདོད་པའི་ཁམས་སུ་འཆི་ན་མཚན་གཉིས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་དང་། ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དང་དབང་པོ་བཅུ་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །མཚན་གཅིག་པ་ཞིག་ན་ནི་དགུའོ། །མཚན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་`[6 PN-ཡིན།]`ན་ནི་བརྒྱད་དེ།
*⑴kāma-dhātau mriyamāṇas ubhaya-vyañjanī daśa indriyāṇi nirodhayati—— tāni ca aṣṭau, strī-puruṣa-indriye ca. eka-vyañjanas nava. avyañjanas aṣṭau*
~~0◤sakṛnma`④`raṇa eṣa nyāyaḥ / `[048|22][S130-09]`~~
㈠若一時死，道理則然。
㈡如是所說，依頓命終。
㈢ཅིག་ཅར་འཆི་བ་ལ་ནི་ཚུལ་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །
*⑴sakṛt-maraṇas eṣa nyāyas*
~~0◤ 【kramamṛtyau`{4. S.Y. ... mṛtyos tu |}` tu catvāri /】`[048|23][S130-10]`~~
㈠〔偈曰〕：【次第死捨四】。
㈡{【漸四】〖16_2_d〗}
㈢རིམ་གྱིས་འཆི་བ་དག་ལ་བཞི།
*⑴krama-mṛtyau tu catvāri*
~~0◤krameṇa tu mriyamāṇaś catvārīndriyāṇi nirodhayati / kāyajīvitamana-upekṣendriyāṇi / na hy eṣāṃ pṛ`⑤`thag nirodhaḥ / `[048|24][S130-11]`~~
㈠釋曰：若人次第死，於最後心.一時棄捨四根，謂身命意捨根。何以故。此四無相離盡故。
㈡若漸命終，後唯捨四。謂在欲界漸命終時，身命意捨.於最後滅。此四必無前後滅義。
㈢རིམ་གྱིས་འཆི་ན་ལུས་དང་སྲོག་དང་ཡིད་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དག་དང་དབང་པོ་བཞི་འགག་སྟེ། དེ་རྣམས་ལ་ནི་སོ་སོར་འགག་པ་མེད་དོ། །
*⑴krameṇa tu mriyamāṇas catvāri indriyāṇi nirodhayati ——kāya-jīvita-manas-upekṣā-indriyāṇi. na hi eṣām pṛthak nirodhas*
~~0◤eṣa ca nyāyaḥ kliṣṭāvyākṛtacittasya maraṇe veditavyaḥ / `[048|25][S130-12]`~~
㈠若染污心.及無記心死，應知道理如此。
㈡如是所說，應知但依染無記心而命終者。
㈢ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་ལུང་དུ་མ་`(79-151)`བསྟན་པའི་སེམས་ཀྱིས་འཆི་བ་ལ་ནི་ཚུལ་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །
*⑴eṣa ca nyāyas kliṣṭa-avyākṛta-cittasya maraṇe veditavyas*
~~0◤yadā tu kuśale cetasi sthito mriyate tadā`[MS. //]` `[048|26][S130-14]`~~
㈠若人於善心死，是時〔偈曰〕：
㈡若在三界善心死時，
㈢གང་གི་ཚེ་དགེ་བའི་སེམས་ལ་གནས་ཏེ་འཆི་བ་དེའི་ཚེ་ནི།
*⑴yadā tu kuśale cetasi sthitas mriyate, tadā——*
~~0◤`@049`【śubhe sarvatra pañca ca /】`[049|01][S130-15]`~~
㈠【於善諸處五】。
㈡信等五根.必皆具有。{【善增五】〖16_2_d〗}
㈢དགེ་བ་ཐམས་ཅད་དག་ཏུ་ལྔ། །
*⑴ṣubhe sarvatra pañca ca*
~~0◤kuśale `⑥`cetasi mriyamāṇaḥ sarvatra yathoktam indriyāṇi nirodhayati / śraddhādīni ca pañcādhikāni / `[049|02][S130-16]`~~
㈠釋曰：若人於善心死，一切處如前說，若棄捨根，復捨信等五根。
㈡故於前說一切位中，其數皆應加信等五。
㈢དགེ་བའི་སེམས་ལ་གནས་ཏེ་འཆི་ན་ཐམས་ཅད་དུ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དབང་པོ་རྣམས་དང་། ལྷག་པར་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་འགག་སྟེ།
*⑴kuśale cetasi mriyamāṇas sarvatra yathoktam indriyāṇi nirodhayati—— śraddhā-ādīni ca pañca adhikāni*
~~0◤eṣāṃ`[S.Y. hi+]` kuśale cetasy avaśyaṃ bhāvaḥ / `[049|03][S130-17]`~~
㈠何以故。此信等五根，於善心必具足生。
㈢དེ་རྣམས་ནི་དགེ་བའི་སེམས་ལ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡོད་དོ། །
*⑴eṣām hi kuśale cetasi avaśyam bhāvas*
~~0◤evam ārūpyeṣv aṣṭau nirodhayati`[MS. /]` rū`⑦`peṣu trayodaśeti vistareṇa gaṇanīyam / `[049|03-][S131-01]`~~
㈠如此於無色界.棄捨八根，於色界.棄捨十三根。如此依前次第.應更廣數。
㈡謂於無色.增至八根，乃至欲界.漸終至九。中間多少.如理應知。
㈢དེ་ལྟར་ན་གཟུགས་མེད་པ་ན་ནི་བརྒྱད་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །གཟུགས་ན་ནི་བཅུ་གསུམ་མོ་ཞེས་རྒྱས་པར་བརྩི་བར་བྱའོ། །
*⑴evam ārūpyeṣu aṣṭau nirodhayati, rūpeṣu trayodaśa ——iti vistareṇa gaṇanīyam*
# 〖17_2_a〗
`D1.5.3.得果用根多少門`
ᅟ[js03](俱舍論記疏03#D1.5.3.得果用根多少門) [Vy17_2](AKBhvy-2a#〖17_2〗)ᅟ
~~0◤indriyaprakaraṇe sarva indriyadharmā vicāryante / `[049|05][S131-02]`~~
㈠於根伽蘭他`[他＝陀‹三宮›]`中，簡擇一切根法。應如此知。
㈡分別根中，一切根法，皆應思擇。
㈢དབང་པོའི་སྐབས་སུ་དབང་པོའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ།
*⑴indriya-prakaraṇe sarve indriya dharmās vicāryante [Kvy2a](AKBhvy-2a#^123o5f)* ^zwbaxn
~~0◤atha katamac chrāmaṇyaphalaṃ katibhir indriyaiḥ prāpyate / `[049|05-][S131-03]`~~
㈠復次，何沙門若果，由幾根能得。
㈡二十二根，幾能證得，`[何＝河‹宮›]`何沙門果。
㈢དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་གང་ཞིག་དབང་པོ་དུ་དག་གིས་འཐོབ་ཅེ་ན།
*⑴atha katamat śrāmaṇya-phalam katibhis indriyais prāpyate*
#### 得邊二果
~~0◤ 【navāptir antya`[ 10a. 3A. VII ]①`phalayoḥ 】`[049|07][S131-04]` (074[MS](AMS2#^3a7A))~~
㈠〔偈曰〕：【九得邊二果】。
㈡頌曰：【九得邊二果_a】〖17_2_a〗。
㈢`[1 PN+འབྲས་བུ་མཐའ་མ་གཉིས་དགུས་འཐོབ།]`
*⑴nava-āptis antya-phalayos*
`﹝067ᅟ九得邊二果ᅟ七八九中二ᅟ十一阿羅漢ᅟ依一容有說ᅟ﹞`
~~0◤navabhir indriyaiḥ prāptir antyaphalayoḥ / `[049|08][S131-05]`~~
㈠釋曰：由九根至得.前後際沙門若果。
㈢འབྲས་བུ་ཐ་མ་གཉིས་ནི་དབང་པོ་དགུས་འཐོབ་བོ། །
*⑴navabhis indriyais praptis antya-phalayos*
~~0◤ke punar antye /`[MS. 無/]` srota`{1. MS. here and later on śrota |}`-āpattiphalam arhattvaṃ ca / `[049|08][S131-05]`~~
㈠何者為邊。須陀洹果.及阿羅漢果，前後際所得故。
㈡論曰：邊謂預流阿羅漢果，於沙門果居初後故。
㈢ཡང་ཐ་མ་གང་དག་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་འབྲས་བུའོ། །
*⑴ke punar antye. srotas-āpatti-phalam, arhat-tvam ca*
~~0◤ke madhye /`[MS. 無/]` sakṛdāgāmiphalam anāgāmiphalaṃ ca /`[MS. /]` `[049|09][S131-06]`~~
㈠幾果在中際。斯陀含果，阿那含果。
㈡中謂一來及不還果，此觀初後在中間故。
㈢བར་མ་གང་དག་ཡིན་ཞེ་ན། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུའོ`[2 PNབུ་དང་།]`། །
*⑴ke madhye sakṛd-āgāmi-phalam, an-āgāmi-phalam ca*
~~0◤tatra srota-āpa`②`ttiphalasya śraddhādibhir ājñātāvīndriyavarjyair mana-upekṣendriyābhyāṃ ceti `[S132]`navabhiḥ / `[049|09-][S131-07-S132-01]`~~
㈠此中須陀洹果，信等.除知已根，并意根捨根，由此九根得前際果。
㈡初預流果由九根得，謂意及捨.信等五根.未知當知.已知為九。
㈢དེ་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། :ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་མ་གཏོགས་པ་དག་དང་། ཡིད་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དག་དང་དགུས་འཐོབ་སྟེ།`[3 PN-ཀུན་ཤེས་པ་……འཐོབ་སྟེ།]`
*⑴tatra srotas-āpatti-phalasya śraddhā-ādibhis ājñātāvī-indriya-varjyais, mana-upekṣa-indriyābhyām ca iti navabhis*
~~0◤ājñāsyāmīndriyamānantaryamārge veditavyam ājñendriyaṃ ca`[MS. 無ca]` vimuktimārge / `[049|10-][S132-01]`~~
㈠未知欲知根在次第道，知根在解脫道，
㈡未知根在無間道，已知根在解脫道，
㈢ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ནི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལ་རིག་པར་བྱའོ། །ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ལ་རིག་པར་བྱའོ། །
*⑴ājñāsyāmi-indriyam ānantarya-mārge veditavyam, ājñā-indriyam ca vimukti-mārge*
~~0◤u`③`bhābhyāṃ hi tasya prāptir visaṃyogaprāpter āvāhakasanniśrayatvād yathākramam / `[049|11-][S132-01]`~~
㈠由此二根得須陀洹果。次第能引擇滅至得.及能作彼依止故。
㈡此二相資得最初果。如其次第，於離繫得.能為引因依因性故。
㈢གཉི་གས་ཀྱང་དེ་འཐོབ་སྟེ། གོ་`{140-61a}`རིམས་བཞིན:དུ་བྲལ་བའི་འཐོབ་`[4 PN-དུ་བྲལ་བའི་འཐོབ།]`པ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་དང་། རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴ubhābhyām hi tasya prāptis visaṃyoga-prāptes āvāhaka-saṃniśraya-tvāt yathākramam*
~~0◤arhattvam asya punaḥ śraddhādibhir ājñāsyāmīndriyavarjyair mana-indriyeṇa sukhasau`④`manasyopekṣendriyāṇāṃ cānyatameneti navabhiḥ / `[049|12-][S132-03]`~~
㈠復有阿羅漢果，信等.除未知欲知根、意根、樂喜捨根中隨一，由此九根得後際果。
㈡阿羅漢果亦九根得。謂意信等五.已知具知.及喜樂捨中隨一為九。已知根在無間道，具知根在解脫道，此二相資得最後果。如其次第，於離繫得.能為引因依因性故。
㈢དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་མ་གཏོགས་པ་དག་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་དང་དགུས་འཐོབ་བོ། །
*⑴arhat-tvam asya punar —— śraddhā-ādibhis ājñāsyāmi-indriya-varjyais, mana-indriyeṇa, sukha-saumanasya-upekṣa-indriyāṇām ca anyatamena iti navabhis*
#### 得中二果
~~0◤ 【saptāṣṭa`[MS. bhi+]`navabhir dvayoḥ // VAkK_2.16 //】`[049|14][S132-05]`~~
㈠〔偈曰〕：【七八九中二】。
㈡{【七八九中二】〖17_2_b〗}
㈢གཉིས་ནི་བདུན་དང་བརྒྱད་`(79-152)`དང་དགུས། །
*⑴sapta-aṣṭa-nava-bhis dvayos*
~~0◤sakṛdāgāmyanāgāmiphalayoḥ pratyekaṃ saptabhir aṣṭabhir navabhiś ce`⑤`ndriyaiḥ prāptiḥ / kathaṃ `[S133]`kṛ`[MS. tra^/+]⑧`tvā / `[049|15][S132-06-S133-01]`~~
㈠釋曰：斯陀含果.阿那含果，觀前後故名中。此二果一一至得，由七八九根。云何如此。
㈡中間二果，隨其所應，各為七八九根所得。所以者何。
㈢ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་ཕྱིར་`[1 PN-ཕྱིར།]`མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དག་ནི་རེ་རེ་ཞིང་དབང་པོ་བདུན་ནམ་`[2 PNརྣམ།]`བརྒྱད་དམ་དགུ་དག་གིས་འཐོབ་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན།
*⑴sakṛdāgāmi-anāgāmi-phalayos pratyekam saptabhis aṣṭabhis navabhis ca indriyais prāptis. katham kṛtvā*
##### 得一來果
~~0◤`⑤[b]`sakṛdā`⑧`gā`⑤[b]`miphalaṃ tāvad yady ānupūrvikaḥ`{2. MS. tāvadyānupūrvikaḥ |}` prāpnoti`[MS. /]` sa ca laukikena mārgeṇa tasya saptabhir indriyaiḥ prāptiḥ / pañcabhiḥ śraddhādi`⑥`bhir upekṣāmana-indriyābhyāṃ ceti / `[049|16-][S133-01]`~~
㈠斯陀含果，若人次第修方得：若依世間道，此果由七根得，信等五根.并捨意二根。
㈡且一來果.次第證者：依世間道，由七根得，謂意及捨.信等五根。
㈢རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་མཐར་གྱིས་འཐོབ་ལ་དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འཐོབ་ན་ནི་དེ་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་དབང་པོ་བདུན་དག་གིས་འཐོབ་བོ། །
*⑴sakṛdāgāmi-phalam tāvat yadi ānupūrvikas(Y. ānupūrvaka人) prāpnoti, sa ca laukikena mārgeṇa, tasya saptabhis indriyais prāptis—— pañcabhis śraddhā-ādibhis upekṣā-mana-indriyābhyām ca iti*
~~0◤atha lokottareṇa mārgeṇa tasyāṣṭa`[S.MS. a=ā]`bhir indriyaiḥ prāptiḥ / ājñendriyam aṣṭamaṃ bhavati / `[049|17-][S133-02]`~~
㈠若依出世道，此果由八根得，七如前.知根為第八。
㈡依出世道，由八根得，謂即前七根.已知根第八。
㈢འོན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱིས་འཐོབ་ན་ནི་དེས་`[3 PNདེ།]`དབང་པོ་བརྒྱད་དག་གིས་འཐོབ་སྟེ། བརྒྱད་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །
*⑴atha lokottareṇa mārgeṇa, tasya aṣṭābhis indriyais prāptis. ājña-indriyam aṣṭamam bhavati*
~~0◤atha bhūyovītarāgaḥ prāpnoti `⑦`tasya navabhir yeneva`{3. S.Y. yenaiva D. yaireva |}` srota-āpattiphalasya / `[049|18-][S133-04]`~~
㈠若先多離欲人.方得此果，由九根得，如得須陀洹果。
㈡倍離欲貪.超越證者，如預流果.由九根得。
㈢ཅི་སྟེ་ཕལ་ཆེར་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་གིས་འཐོབ་ན་ནི་དེ་དགུས་འཐོབ་སྟེ། གང་དག་ཁོ་ནས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་འཐོབ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །
*⑴atha bhūyo-vīta-rāgas prāpnoti, tasya navabhis, yena iva srotas-āpatti-phalasya*
##### 得不還果
~~0◤anāgāmiphalaṃ yady ānupūrvikaḥ prāpnoti sa ca laukikena mārgeṇa tasya saptabhir indriyaiḥ prāptiḥ / yathā sakṛ-`[ 10b. 3B. VIII ]①`dāgāmiphalasya / `[049|19-][S133-05]` (075[MS](AMS2#^3a8B))~~
㈠阿那含果，若人次第修方得：若依世間道，此果由七根得，如前所說.得斯陀含果。
㈡若不還果次第證者，依世間道，由七根得。
㈢གལ་ཏེ་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་མཐར་གྱིས་འཐོབ་ལ་དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འཐོབ་ན་ནི་དེ་དབང་པོ་བདུན་གྱིས་འཐོབ་སྟེ། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུའི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །
*⑴anāgāmi-phalam yat yānupūrvikas prāpnoti; sa ca laukikena mārgeṇa, tasya saptabhis indriyais prāptis. yathā sakṛdāgāmi-phalasya*
~~0◤atha lokottareṇa mārgeṇa tasyāṣṭa`[S.MS. a=ā]`bhis tathaiva / `[049|21-][S133-06]`~~
㈠若依出世道，此果由八根得，亦如前所說.得斯陀含果。
㈡依出世道，由八根得。如前次第得一來果。
㈢འོན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱིས་འཐོབ་ན་ནི་དེ:དབང་པོ་`[4 PN-དབང་པོ།]`བརྒྱད་ཀྱིས་འཐོབ་སྟེ། དེ་དང་འདྲའོ། །
*⑴atha lokottareṇa mārgeṇa, tasya aṣṭābhis tathā eva*
~~0◤atha vītarāgaḥ prāpnoti tasya navabhiḥ / yathā srota-āpattiphalasya / ayaṃ tu viśeṣaḥ / `[049|22][S134-01]`~~
㈠若先已離欲人.方得此果，由九根得，亦如前所說.得斯陀含果。此果與前果有異。
㈡全離欲貪.超越證者，由九根得，如前超越.得一來果。總說雖然，而有差別。
㈢ཅི་སྟེ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་གིས་འཐོབ་ན་ནི་དེ་དགུས་འཐོབ་སྟེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུའི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་ཏེ།
*⑴atha vīta-rāgas prāpnoti, tasya navabhis (prāptis), yathā srotas-āpatti-phalasya. ayam tu viśeṣas——*
~~0◤sukhasau`②`manasyopekṣendriyāṇām anyatamaṃ`{4. D. anyatamad |}` bhavati / niśrayaviśeṣāt / `[049|23-][S134-02]`~~
㈠謂樂喜捨.隨一根相應，由依止差別故。
㈡謂此依地有差別故，樂喜捨中.可隨取一。前果超越.唯一捨根。
㈢རྟེན་གྱི་བྱེ་བྲག་ལས་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཡིན་ནོ། །
*⑴sukha-saumanasya-upekṣā-indriyāṇām anyatamam bhavati, niśraya-viśeṣāt*
~~0◤yadāpy ayam ānupūrviko navame vimuktimārge tīkṣṇendriyatvād`{5. D. omits tīkṣṇendriyatvāt |}` dhyānaṃ praviśati laukikena mā`③`rgeṇa tadāpy aṣṭābhir indriyair anāgāmiphalaṃ prāpnoti /`[MS. 無/]` `[049|24-][S134-04]`~~
㈠若次第修人，於第九解脫道.若`[入＝人‹三宮›]`入根本定，1依世間道，是時由八根得阿那含果。
㈡又次第證不還果者，若於第九解脫道中.入根本地，1依世間道，由八根得。
㈢གང་གི་ཚེ་འདི་མཐར་གྱིས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་པ་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་བསམ་གཏན་ལ་འཇུག་པ་དེའི་ཚེ་ཡང་དབང་པོ་བརྒྱད་ཀྱིས་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་འཐོབ་སྟེ།
*⑴yadā api ayam ānupūrvikas navame vimūkti-mārge tīkṣṇenriyatvāt dhyānam praviśāti laukikena mārgeṇa, tadā api aṣṭābhis indriyais anāgāmi-phalam prāpnoti*
~~0◤tatra`{6. D. tasya |}` hi navame vimuktimārge saumanasyendriyam aṣṭamaṃ bhavaty `[049|26][S134-04]`~~
㈠何以故。於第九解脫道中，喜根為第八。
㈢དེ་ལ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་པ་ལ་ནི་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་བརྒྱད་པ་ཡིན་ནོ། །
*⑴tatra hi navame vimukti-mārge saumanasya-indriyam aṣṭamam bhavati,*
~~0◤ānantaryamārge tūpekṣendriyam eva `④`nityam ubhābhyāṃ ca tasya prāptiḥ / `[049|26-][S134-05]`~~
㈠於次第道則用捨根定。由此二根.得阿那含果。
㈡彼無間道捨受相應，解脫道中復有喜受。此二相資.得第三果，於離繫得.二因如前。
㈢བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལ་ནི་རྟག་ཏུ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ཁོ་ན་སྟེ། དེ་ནི་`(79-153){140-61b}`གཉི་གས་ཀྱང་འཐོབ་བོ། །
*⑴ānantarya-mārge tu upekṣā-indriyam eva nityam, ubhābhyām ca tasya prāptis*
~~0◤atha lokottareṇa praviśati tasya navabhir indriyaiḥ prāptiḥ / ājñendriyaṃ navamaṃ bhavati / `[049|27-][S134-06]`~~
㈠2若人依出世道.入第九解脫道，是人則由九根得阿那含果，此中知根為第九。
㈡2依出世道，由九根得，八根如前.已知第九，無間解脫.此俱有故。
㈢འོན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པས་འཇུག་ན་ནི་དེ་དབང་པོ་དགུས་འཐོབ་སྟེ། དགུ་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །
*⑴atha loka-uttareṇa praviśati, tasya navabhis indriyais prāptis. ājña-indriyam navamam bhavati*
#### 通十一根外難
~~0◤yattarhy abhidharma `@050`uktaṃ`[MS. /]` “katibhi`⑤`r indriyair arhattvaṃ prāpnotīty āha`[MS. /]` `[S102]`ekādaśabhir” iti / tat kathaṃ navabhir ity ucyate / `[049|28-050|01][S134-08-S135-01]`~~
㈠若爾，阿毘達磨藏中.云何說如此，彼藏中說「由幾根能得阿羅漢果，彼中答.由十一根」，云何此中說.由九根得。
㈡豈不根本阿毘達磨「問.由幾根得阿羅漢，答十一根」，云何乃言.由九根得。
㈢འོ་ན་ཆོས་མངོན་པ་ལས་དབང་པོ་དུ་ཞིག་གིས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་འཐོབ་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། བཅུ་གཅིག་གིས་འཐོབ་བོ་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཇི་ལྟར་དགུ་དག་གིས་འཐོབ་ཅེས་བཤད་ཅེ་ན།
*⑴yat tarhi abhidharmas uktam ——katibhis indriyais arhat-tvam prāpnoti iti āha——ekādaśabhis iti, tat katham navabhis iti ucyate*
~~0◤navabhireva tat prāpnoti / `[050|02][S135-01]`~~
㈠定由九根。
㈡實得第四.但由九根。
㈢དེ་ནི་དགུ་ཁོ་ནས་འཐོབ་སྟེ།
*⑴navabhis eva tat prāpnoti*
~~0◤ 【ekādaśabhir arhattvam uktaṃ tv ekasya saṃbhavāt /】`[050|03][S135-02]`~~
㈠〔偈曰〕：【十一得羅漢 說依一人成】。
㈡而本論言十一根者，依一身中容有故說。{【十一阿羅漢_c 依一容有說】〖17_2_d〗}
㈢བཅུ་གཅིག་དག་གིས་དགྲ་བཅོམ་ཉིད། །འགའ་ཞིག་སྲིད་ཕྱིར་བཤད་པ་ཡིན། །
*⑴ekādaśabhis arhat-tvam uktam tu ekasya saṃbhavāt*
~~0◤`⑥`asti saṃbhavo yad ekaḥ pudgalaḥ parihāya parihāya sukhasaumanasyopekṣābhirarhattvaṃ prāpnuyād ata ekādaśabhir ity uktam / `[050|04-][S135-03]`~~
㈠釋曰：有如此道理，是一人已退，已退由樂喜捨根.更得阿羅漢果，是故說由十一根。
㈡謂容有一補特伽羅.從無學位數數退已，由樂喜捨隨一現前.數復證得阿羅漢果，由斯本論.說十一根。
㈢གང་ཟག་གཅིག་`[1 PN+ཏུ།]`འགའ་ཞིག་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཤིང་ཡོངས་སུ་ཉམས་ནས་བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་`[2 PN-དང་།]`བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དག་གིས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་འཐོབ་པ་སྲིད་པ་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་བཅུ་གཅིག་གིས་ཞེས་བཤད་ཀྱི།
*⑴asti saṃbhavas yat ekas pudgalas parihāya parihāya sukha-saumanasya-upekṣābhis arhat-tvam prāpnuyāt, atas ekādaśabhis iti uktam*
~~0◤na tu khalu saṃbhavo 'sti sukhādīnām eka`⑦`smin kāle / `[050|05-][S135-04]`~~
㈠無有是處，樂受等三根.於一時中俱得生。
㈡然無一時.三受俱起，是故今說.定由九根。
㈢བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་དུས་གཅིག་ཏུ་སྲིད་པ་ནི་མེད་དོ། །
*⑴na tu khalu saṃbhavas asti sukha-ādīnām ekasmin kāle*
~~0◤katham anāgāmino 'py eṣa`[MS. sa^/+]` prasaṅgo na bhavati / `[050|06][S135-06]`~~
㈠云何於阿那含人，不論如此義。
㈡於不還果中，何不如是說。
㈢འདི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ལ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན།
*⑴katham anāgāminas api eṣa prasaṅgas na bhavati*
~~0◤na hy asau parihīṇaḥ kadācit sukhendriyeṇa prāpnoti `[S136]`na ca vītarāgapūrvī parihīyate / tadvairāgyasya `[ 11a. 3A. VIII ]①`dvimārgaprāpaṇāt / `[050|06-][S135-06-S136-01]` (076[MS](AMS2#^3a8A))~~
㈠此阿那含.不得如此。何以故。無先已退，後時.由樂根更證本果故。復次，若先離欲人.無退墮義，此人離欲.二道所證故。
㈡以無樂根證不還果，而於後時得有退義；亦無退已.由樂復得。非先離欲超證第三.有還退義，此離欲果.二道所得.極堅牢故。
㈢འདི་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཕན་ཆད་ནམ་ཡང་བདེ་བའི་དབང་པོས་འཐོབ་པ་མེད་དོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་ཡང་མེད་དེ། དེའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་ལམ་གཉིས་ཀྱིས་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴na hi asau parihīṇas kadācid sukha-indriyeṇa prāpnnoti, na ca vīta-rāga-pūrvī parihīyate. tad-vairāgyasya dvi-mārga-prāpaṇāt*
# 〖18_2_a〗
`D1.5.4.成就諸根定量門`
ᅟ[js03](俱舍論記疏03#D1.5.4.成就諸根定量門) [Vy18-20_2](AKBhvy-2a#〖18_2〗〖19_2〗〖20_2〗)ᅟ
~~0◤idaṃ vicāryate / katamenendriyeṇa`[MS. ṇa作na]` samanvāgataḥ katibhiḥ`[S. ḥ=r]` avaśyaṃ samanvāgato bhava`[MS. tī+]`ti / tatra `[050|09][S136-02]`~~
㈠此義應當思量。與何根共相應，有幾根必定共相應。此中〔偈曰〕：
㈡今應思擇。成就何根，彼諸根中幾定成就。頌曰：
㈢དབང་པོ་གང་ཞིག་དང་ལྡན་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་དབང་པོ་`[3 PN+དུ།]`དག་དང་ལྡན་པ་དག་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་
*⑴idam vicāryate—— katamena indriyeṇa samanvāgatas katibhis avaśyam samanvāgatas bhavati. tatra——*
#### 釋定成三
##### 明三根定成
~~0◤ 【upekṣājīvitamanoyukto 'vaśyaṃ trayānvita`②`ḥ // VAkK_2.17 //】`[050|11][S136-04]`~~
㈠【捨命意相應 必與三相應】。
㈡ 【成就命意捨_a 各定成就三】〖18_2_b〗。
㈢བཏང་སྙོམས་དང་ནི་སྲོག་དང་ནི། །ཡིད་དང་ལྡན་ལ་ངེས་གསུམ་ལྡན། །
*⑴upekṣā-jīvita-manas-yuktas avaśyam traya-anvitas*
`﹝068ᅟ成就命意捨ᅟ各定成就三ᅟ若成就樂身ᅟ各定成就四ᅟ成眼等及喜ᅟ各定成五根ᅟ若成就苦根ᅟ彼定成就七ᅟ若成女男憂ᅟ信等各成八ᅟ二無漏十一ᅟ初無漏十三ᅟ﹞`
~~0◤ya eṣām upekṣādīnām anyatamena samanvāgataḥ so 'vaśyaṃ tribhir indriyaiḥ samanvāgato bhavaty ebhir eva / `[050|12-][S137-01]`~~
㈠釋曰：若人與捨等根.隨一相應，此人必與三根相應，三根者.謂捨命意。
㈡論曰：`[命意捨＝捨命意‹宮›＊]`命意捨中.隨成就一，彼定成就.如是三根。
㈢གང་ཞིག་བཏང་སྙོམས་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དབང་པོ་གསུམ་དག་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་`[4 PNདང་།]`ཉིད་དང་ངོ་། །
*⑴yas eṣām upekṣa-ādīnām anyatamena samanvāgatas, sas avaśyam tribhis indriyais samanvāgatas bhavati ebhis eva*
~~0◤na hy eṣām anyo 'nyena vinā samanvāgamaḥ`{1. D. samanvāgataḥ |}` /`[MS. 無/]` `[050|13][S137-02]`~~
㈠何以故。此三更互無離相應故。
㈡非此三中隨有所闕，可有成就所餘根者。
㈢འདི་དག་ནི་ཕན་ཚུན་མེད་ན་མི་ལྡན་པ་ཡིན་གྱི་
*⑴na hi eṣām anyas ynena vinā samanvāgamas*
##### 明餘根非定
~~0◤śeṣaistvaniyamaḥ /`[MS. /]` `③`syāt samanvāgataḥ syādasamanvāga`[MS. ma^/+]⓪`ta`③[b]`ḥ / `[050|13][S137-03]`~~
㈠與餘根相應.則不定，或相應.或不相應。
㈡除此三根，餘皆不定，謂或成就.或不成就。
㈢ལྷག་མ་རྣམས་དང་ནི་མ་ངེས་ཏེ། ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་མི་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །
*⑴śeṣais tu a niyamas—— syāt samanvāgatas, syāt asamanvāgatas*
~~0◤tatra tāvac cakṣuḥśrotraghrāṇajihvendriyair`{2. D. cakṣurādibhiḥ saptabhiḥ |}` ārūpyopapanno`{3. S.Y. ārūpyadhātūpapanno |}` na samanvāgataḥ / kāmadhātau`[MS. tau^/+]` ca yenāpratilabdhavihīnā`④`ni / `[050|14-][S137-04]`~~
㈠此中生無色界人，與眼耳鼻舌根不相應；於欲界亦爾，謂若人未得及已失。
㈡此中眼耳鼻舌四根，生無色界，定不成就；若生欲界，未得已失.亦不成就。
㈢དེ་ལ་རེ་ཞིག་མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་དག་`[5 PN+དང་།]`ནི་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་དང་`jz637(79-154)`མི་ལྡན་ནོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་གང་གིས་མ་ཐོབ་པ་དང་རྣམ་པར་ཉམས་པ་དག་དང་མི་ལྡན་ནོ། །
*⑴tatra tāvat cakṣus-śrotra-ghrāṇa-jihvā-indriyais ārūpya-upapannas na samanvāgatas. kāma-dhātau ca yena apratilabdha-vihīnāni*
~~0◤`{4. D. omits kāyendriyeṇā... evaṃ puruṣendriyeṇa |}` kāyendriyeṇārūpyopapanno na samanvāgataḥ / `[050|15-][S137-05]`~~
㈠生無色界人，與身根不相應。
㈡身根，唯有生無色界，定不成就。
㈢ལུས་ཀྱི་དབང་པོ`[1 PN+དང་།]`་ནི་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་དང་མི་ལྡན་ནོ། །
*⑴kāya-indriyeṇa arūpya-upapannas na samanvāgatas*
~~0◤strīndriyeṇa rūpārūpyopapannaḥ / kāmadhātau yenāpratilabdhavihīnam / evaṃ puruṣendriyeṇa`{4. D. omits kāyendriyeṇā... evaṃ puruṣendriyeṇa |}` / `[050|16][S137-05]`~~
㈠生色無色界人，與女根不相應。於欲界亦爾，謂若未得及已失。與男根亦爾。
㈡女男二根，生上二界，定不成就。若生欲界，未得已失，亦不成就。
㈢མོའི་དབང་པོ་དང་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་དང་མི་ལྡན་ནོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་གང་གིས་མ་ཐོབ་པ་དང་། རྣམ་པར་ཉམས་པ་དང་མི་ལྡན་ཏེ། ཕོའི་དབང་པོ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །
*⑴strī-indriyeṇa rūpa-ārūpya-upapannas. kāmadhatau yena apratilabdha-vihīnam. evam puruṣa indriyeṇa*
~~0◤su`⑤`khendriyeṇa caturdhyānārūpyopapanna`[S. a=ā]`ḥ`{5. D. caturthadhyānādyupapannaḥ |}` pṛthagjano`{6. S.Y. pṛthagjanāḥ |}` na samanvāgataḥ`{7. S.Y. samanvāgatāḥ |}` / `[050|17][S137-06]`~~
㈠若凡夫人，生第四定.<u>第二定處</u>.及無色界，與樂根不相應。
㈡樂根，異生.生第四定.及無色界，定不成就。
㈢བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་གཟུགས་མེད་པར་`{140-62a}`སྐྱེས་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་མི་ལྡན་ནོ། །
*⑴sukha-indriyeṇa catur-dhyāna-ārūpya-upapannas pṛthagjanas na samanvāgatas*
~~0◤saumanasyendriyeṇa tṛtīyacaturthadhyānārūpyopapannaḥ`{8. S.Y. D. ...pannāḥ |}` pṛthagjana`{9. S.D. pṛthagjanāḥ |}` eva / `[050|18][S137-07]`~~
㈠若凡夫生第三定第四定.及無色界，與喜根不相應。
㈡喜根，異生.生三四定.及無色界，定不成就。
㈢ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་ནི་བསམ་གཏན་`[2 PN+བསམ་གཏན།]`གསུམ་པ་དང་། བཞི་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཁོ་ན་དང་མི་ལྡན་ནོ། །
*⑴saumanasya-indriyeṇa tṛtīya-caturtha-dhyāna-ārūpya-upapannas pṛthagjanas eva*
~~0◤duḥkhendriye`⑥`ṇa rūpārūpyopapannaḥ`{10. D. ...pannāḥ |}` / `[050|18-][S137-08]`~~
㈠若凡夫生色無色界，與苦根不相應。
㈡苦根，若生色無色界，定不成就。
㈢སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་མི་ལྡན་ནོ། །
*⑴duḥkha-indriyeṇa rūpa-ārūpya upapannas*
~~0◤daurmanasyena kāmavītarāgaḥ / `[050|19][S137-08]`~~
㈠若離欲人，與憂根不相應。
㈡憂根，一切離欲貪者，定不成就。
㈢ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་ནི:འདོད་པའི་`[3 PN-འདོད་པའི།]`འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མི་ལྡན་ནོ། །
*⑴daurmanasyena kāma-vīta-rāgas*
~~0◤śraddhādibhiḥ samucchinnakuśalamūlaḥ / `[050|19-][S137-09]`~~
㈠若斷善根人，與信等根不相應。
㈡信等五根，善根斷者，定不成就。
㈢དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ཏུ་ཆད་པར་`[4 PNཔ།]`མི་ལྡན་ནོ། །
*⑴śraddhā-ādibhis samucchinna-kuśala-mūlas*
~~0◤ājñāsyāmīndriyeṇa pṛthagjanaphalasthā na samanvāgatāḥ / `[050|20][S137-09]`~~
㈠凡夫及至得果人，與未知欲知根不相應。
㈡初無漏根，一切異生.及已住果，定不成就。
㈢ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་དང་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་། འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་དག་དང་`[5 PN-དང་།]`མི་ལྡན་ནོ། །
*⑴ājñāsyāmi-indriyeṇa pṛthagjana-phala-sthās na samanvāgatās*
~~0◤ājñendriye`⑦`ṇa pṛthagjanadarśanāśaikṣamārgasthāḥ / `[050|20-][S137-10]`~~
㈠凡夫及見道人.無學道人，與知根不相應。
㈡次無漏根，一切異生.見道無學，定不成就。
㈢ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་། མཐོང་བ་དང་མི་སློབ་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་རྣམས་ནི་`[6 PN-ནི།]`མི་ལྡན་ནོ། །
*⑴ājña-indriyeṇa pṛthagjana-darśana-aśaikṣa-mārga-sthās*
~~0◤ājñātāvīndriyeṇa pṛthagjanaśaikṣyā asamanvāgatāḥ / `[050|21][S137-10]`~~
㈠凡夫及有學人，與知已根不相應。
㈡後無漏根，一切異生.及有學位，定不成就。
㈢ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་དང་ནི་`[7 PN-ནི།]`སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་སློབ་པ་དག་དང་`[8 PN-དང་།]`མི་ལྡན་ནོ། །
*⑴ājñātāvī-indriyeṇa pṛthagjana-śaikṣyās asamanvāgatās*
~~0◤apratiṣiddhāsv avasthāsu yathoktasamanvāgato veditavyaḥ / `[050|22][S137-12]`~~
㈠於非遮位中，如前所說.應知與餘根相應。
㈡於非`[遮＝遍‹宮›]`遮位，應知如前所說`[說＝謂‹宮›]`諸根皆定成就。
㈢མ་བཀག་པའི་གནས་སྐབས་དག་ཏུ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པ་དང་ལྡན་པར་རིག་པར་བྱའོ༑ །
*⑴a-pratiṣiddhāsu avasthāsu yathā-ukta-samanvāgatas veditavyas*
#### 釋定成四
~~0◤ 【caturbhiḥ sukha`[ 11b. 3B. VII ]①`kāyābhyāṃ`[MS. /]` 】`[050|23][S137-13]` (077[MS](AMS2#^3a7B))~~
㈠〔偈曰〕：【與四有樂身】。
㈡{【若成就樂身_c 各定成就四】〖18_2_d〗}
*⑴caturbhis sukha-kāyābhyām*
~~0◤yaḥ sukhendriyeṇa samanvāgataḥ`[MS. /]` so 'vaśyaṃ caturbhir indriyais taiś ca tribhir upekṣādibhiḥ sukhendriyeṇa ca /`[MS. /]` `[050|24][S137-14]`~~
㈠釋曰：若人與樂根相應，此人必與四根相應。謂捨等三根，及樂根。
㈡若成樂根，定成就四。謂命意捨，及此樂根。
㈢བདེ་ལུས་ལྡན་ལ་བཞི་དག་དང་། །གང་ཞིག་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་བཏང་སྙོམས་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་དང་། བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་དབང་པོ་བཞི་དང་ལྡན་ལ།
*⑴yas sukha-indriyeṇa samanvāgatas, sas avaśyam caturbhis indriyais—— tais ca tribhis upekṣā-ādibhis, sukha-indriyeṇa ca*
~~0◤yaḥ kāyendriyeṇa so 'pi caturbhis taiś ca tribhiḥ kā`②`yendriyeṇa ca / `[050|25][S138-01]`~~
㈠若人與身根相應，此人必與四根相應。三如前，并身根。
㈡若成身根，亦定成四。謂命意捨，及此身根。
㈢གང་ཞིག་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ཡང་གསུམ་པོ་དེ་དག་དང་། ལུས་ཀྱི་`[9 PN+དབང་པོ་དང་།]`དབང་པོ་བཞི་དང་ལྡན་ནོ། །
*⑴yas kāya-indriyeṇa, sas api caturbhis ——tais ca tribhis, kāya-indriyeṇa ca*
#### 釋定成五
~~0◤`@051`【pañcabhiś cakṣurādimān /】`[051|01][S138-02]`~~
㈠〔偈曰〕：【與五有眼等】。
㈡{【成眼等…_a 各定成五根】〖19_2_b〗}
㈢མིག་སོགས་ལྡན་ལ་ལྔ་དང་ལྡན། །
*⑴pañcabhis cakṣus-ādimān*
~~0◤yaś cakṣurindriyeṇa so 'vaśyaṃ pañcabhir upekṣājīvitamanaḥkāyendriyais tena ca/ `[051|02][S138-03]`~~
㈠釋曰：若人與眼根相應，此人必與五根相應。謂捨命意.身及眼根。
㈡若成眼根，定成就五。謂命意捨.身根眼根。
㈢གང་ཞིག་མིག་གི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་`(79-155)`གདོན་མི་ཟ་བར་བཏང་སྙོམས་དང་སྲོག་དང་ཡིད་དང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དག་དང་། དེ་དང་དབང་པོ་ལྔ་དང་ལྡན་ཏེ།
*⑴yas cakṣus-indriyeṇa, sas avaśyam pañcabhis upekṣā-jīvita-manas-kāya-indriyais, tena ca*
~~0◤evaṃ śrotraghrāṇajihvendriyair vedita`③`vyam /`[MS. /]` `[051|02-][S138-03]`~~
㈠與耳鼻舌相應，應知亦爾。
㈡耳鼻舌根.應知亦五，前四如眼.第五`[自＝身‹三宮›]`自根。
㈢རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་དག་དང་ལྡན་པ་དེ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །
*⑴evam śrotra-ghrāṇa-jihvā-indriyais veditavyam*
~~0◤ 【saumanasyī`[MS. e^/+]` ca 】`[051|04][S138-05]`~~
㈠〔偈曰〕：【有喜亦】。
㈡{【及喜】〖19_2_a〗}
㈢ཡིད་བདེ་ལྡན་ཡང་།
*⑴saumanasyī(-in) ca*
~~0◤yaś cāpi saumanasyendriyeṇa so 'vaśyaṃ pañcabhir upekṣājīvitamanaḥsukhasaumanasyaiḥ / `[051|05][S138-06]`~~
㈠釋曰：若人與喜根相應，此人必與五根相應。謂捨命意.樂及喜根。
㈡若成喜根，亦定成五。`[謂命意＝意命‹宮›]`謂命意捨.樂根`[根〔－〕‹三宮›＊]`喜根。
㈢གང་ཞིག་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ཡང་གདོན་མི་ཟ་བར་བཏང་སྙོམས་དང་སྲོག་དང་ཡིད་དང་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་དང་དབང་པོ་ལྔ་དང་ལྡན་ནོ། །
*⑴yas ca api saumanasya-indriyeṇa, sas avaśyam pañcabhis upekṣā-jīvita-manas-sukha-saumanasyais*
~~0◤dvitīyadhyānajas tṛtīyadhyān`[S.Y. 無dhyāna]`ālābhī kata`④`mena sukhendriyeṇa samanvāgato bhavati / `[051|06][S138-07]`~~
㈠若人生第二定.未得第三定，與何樂根相應。
㈡第二靜慮地生.未得第三靜慮，捨下未得上，此成何樂根。
㈢བསམ་གཏན་གཉིས་པར་སྐྱེས་པ་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་མ་`[1 PNལ།]`ཐོབ་པ་བདེ་བའི་དབང་པོ་གང་དག་`[2 PN-དག]`དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེ་ན།
*⑴dvitīya-dhyāna-jas tṛtīya-dhyāna-alābhī(-in) katamena sukha-indriyeṇa samanvāgatas bhavati*
~~0◤kliṣṭena tṛtīyadhyānabhūmikena /`[MS. /]` `[051|07][S138-07]`~~
㈠與第三定染污樂根相應。
㈡當言成就第三靜慮染污樂根。餘未得故。
㈢བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་ལྡན་ནོ། །
*⑴kliṣṭena tṛtīya-dhyāna-bhūmikena*
#### 釋定成七八
~~0◤ 【duḥkhī tu saptabhiḥ /`[MS. /]`】`[051|08][S139-01]`~~
㈠〔偈曰〕：【有苦 與七】。
㈡{【若成就苦根_c 彼定成就七】〖19_2_d〗}
㈢སྡུག་བསྔལ་ལྡན། བདུན་དང་།
*⑴duḥkhī(-in) tu saptabhis*
~~0◤yo duḥkhendriyeṇa so 'vaśyaṃ saptabhiḥ kāyajīvita`⑤`manobhiś caturbhir vedanendriyaiḥ / `[051|09][S139-02]`~~
㈠釋曰：若人與苦根相應，此人必與七根相應。謂身命意.及餘四受相應。
㈡若成苦根，定成就七。謂身命意.四受除憂。
㈢གང་ཞིག་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ལུས་དང་སྲོག་དང་ཡིད་དག་དང་ཚོར་བའི་དབང་པོ་བཞི་དང་བདུན་དང་ལྡན་ནོ། །
*⑴yas duḥkha-indriyeṇa, sas avaśyam saptabhis kāya-jīvita-manobhis caturbhis vedanā-indriyais*
~~0◤ 【strīndriyādimān`{1. MS. ....mānaṣṭābhiḥ|}` // VAkK_2.18 //】`[051|10][S139-03]`~~
~~0◤ 【aṣṭābhiḥ】`[051|11][S139-04]`~~
㈠〔偈曰〕：【有女等 與八】。
㈡{【若成女男憂_a 信等各成八】〖20_2_b〗}
㈢མོའི་དབང་སོགས་ལྡན། བརྒྱད་དང་།
*⑴strī-indriya-ādimān aṣṭābhis*
~~0◤yaḥ strīndriyeṇa samanvāgataḥ so 'vaśyam aṣṭa`[S.Y. a=ā]`bhiḥ`[MS. ḥ作s]` taiś ca saptabhiḥ strīndriyeṇa ca /`[MS. /]` `[051|12][S139-05]`~~
㈠釋曰：若人與女根相應，此人必與八根相應。七如前，及女根。
㈡若成女根，定成就八。七如苦說，第八女根。
㈢གང་ཞིག་མོའི`[3 PN+དབང་པོ།]`་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་བདུན་པོ་དེ་དག་དང་མོའི་`{140-62b}`དབང་པོ་དང་བརྒྱད་དང་`[4 PN-དང་།]`ལྡན་ནོ། །
*⑴yas strī-indriyeṇa samanvāgatas, sas avaśyam aṣṭābhis—— tais ca saptabhis, strī-indriyeṇa ca*
~~0◤ādiśa`⑥`bdena puruṣendriyadaurmanasyaśraddhādīnāṃ saṃgrahaḥ / `[051|13][S139-06]`~~
㈠等言`[七〔－〕‹三宮›]七`者，攝男根.憂根及信等根。
㈢སོགས་`[5 PN+པ།]`ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་ཕོའི་དབང་པོ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་དད་པ་ལ་སོགས་པ་གཟུང་`[6 Nབཟུང་།]`སྟེ།
*⑴ādi-śabdena puruṣa-indriya-daurmanasya-śaraddhā-ādīnām saṃgrahas*
~~0◤tadvān api pratyekam aṣṭābhiḥ samanvāgato bhavati / taiś ca saptabhir aṣṭamena ca puruṣendriyeṇa / `[051|13-][S139-06]`~~
㈠若人得如此根，隨一一皆與`[八＝入‹元›]`八根相應。七如前，男根為第八。
㈡若成男根，亦定成八。七如苦說，第八男根。
㈢དེ་དག་དང་`[7 PN-དང་།]`ལྡན་པ་ནི་རེ་རེ་ཞིང་ཡང་བརྒྱད་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། བདུན་པོ་དེ་དག་དང་ཕོའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་ནོ། །
*⑴tadvān api pratyekam aṣṭābhis samanvāgatas bhavati—— tais ca saptabhis, aṣṭamena ca puruṣa-indriyeṇa*
~~0◤evaṃ daurmana`⑦`syendriyeṇa /`[MS. 無/]` `[051|14][S139-07]`~~
㈠若人與憂根相應，七如前.憂根為第八。
㈡若成憂根.亦定成八，七如苦說.第八憂根。
㈢ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་`[8 PN-པོ།]`ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །
*⑴evam daurmanasya-indriyeṇa*
~~0◤śraddhādimāṃs tu taiś ca pañcabhir upekṣājīvitamanobhiś ca / `[051|14-][S139-08]`~~
㈠若人與信等根相應，此人必與信等五根.及與捨命意根相應。
㈡若成信等.亦各成八，謂`[＊]`命意捨.信等五根。
㈢དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ནི:ལྔ་པོ་`[9 PNདབང་།]`དེ་དག་དང་བཏང་སྙོམས་དང་སྲོག་དང་ཡིད་དག་དང་ལྡན་ནོ། །
*⑴śraddhā-ādimān tu tais ca pañcabhis, upekṣā-jīvita-manobhis ca*
#### 釋具知已知等
~~0◤ 【ekādaśabhis tv ājñājñāte`{2. MS. ...stvājñāte...|}`ndriyānvitaḥ /】`[051|16][S139-09]`~~
㈠〔偈曰〕：【與十一 有知知已根】。
㈡{【二無漏十一】〖20_2_c〗}
㈢ཀུན་ཤེས་ལྡན་པའི༑ དབང་པོ་ལྡན་ལ་བཅུ་གཅིག་ལྡན། །
*⑴ekādaśabhis tu ājñā-jñāta-indriya-anvitas*
~~0◤ājñāta`{3. MS. ajñātendriyaṃ |}` indriyam`[MS. ājñātendriyam]` ājñātendriyam / `[051|17][S139-10]`~~
㈢ཀུན་ཤེས་པ་ལ་དབང་བྱེད་པས་ན་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོའོ། །
*⑴ājñāte indriyam ājñāta-indriyam* ==\[[Kvy2](AKBhvy-2a#^ifdd0y)]== ^fss5wu
~~0◤ya ājñāte`{S.Y: ājñe}`ndriyeṇa sa-`[ 12a. 3A1. I ]①`manvāgataḥ`{4. MS. seems to omit samanvā gataḥ |}` so 'vaśyam ekādaśabhiḥ `[051|17-][S139-10]` (078[MS](AMS2#^3b1A))~~
㈠釋曰：若人與知根相應，此人必與十一根相應。
㈡若成<u>具知根</u>`ājñātendriya`，定成就十一。
㈢གང་ཞིག་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་
*⑴yas ājñā-indriyeṇa samanvāgatas, sas avaśyam ekādaśabhis——*
~~0◤sukhasaumanasyopekṣājīvitamanaḥśraddhādibhir ājñendriyeṇa ca / `[051|18-][S139-11]`~~
㈠謂樂喜捨命意五根，又信等五根，知根為第十一。
㈡謂命與意樂喜捨`[＊]`根，信等五根，及具知根。
㈢དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་དང་སྲོག་དང་ཡིད་དང་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དག་དང་། ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་`(79-156)`དང་བཅུ་གཅིག་དང་ལྡན་ནོ། །
*⑴sukha-saumanasya-upekṣā-jīvita-manas-śraddhā-ādibhis, ājña-indriyeṇa ca*
~~0◤evam ājñā`{5. MS. drops jñā |}`tāvīndriyeṇāpi / tair eva daśabhir ājñātāvīndriye`②`ṇa ca / `[051|19][S139-11]`~~
㈠與知已根相應亦爾。十根如前，知已根為第十一。
㈡若成已知根，亦定成十一。十根如上，及已知根。
㈢དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཡང་བཅུ་པོ་དེ་དག་ཉིད་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་ནོ། །
*⑴evam ājñātāvī-indriyeṇa api. tais eva daśabhis, ājñātāvī-indriyeṇa ca*
~~0◤ 【ājñāsyāmīndriyopetas trayodaśabhiranvitaḥ // VAkK_2.19 //】`[051|20][S139-13]`~~
㈠〔偈曰〕：【未知欲知根 與十三相應】。
㈡若成未知根，定成就十三。{【初無漏十三】〖20_2_d〗}
㈢ཀུན་ཤེས་བྱེད་པའི་དབང་ལྡན་ལ། །བཅུ་གསུམ་དག་དང་ལྡན་པ་ཡིན། །
*⑴ājñāsyāmi-indriya-upetas trayodaśabhis anvitas*
~~0◤katamais trayodaśabhiḥ / `[051|21][S139-14]`~~
㈠釋曰：何者為十三。
㈢བཅུ་གསུམ་`[1 PN+གང་།]`དག་དང་ལྡན་ཞེ་ན། །
*⑴katamais trayodaśabhis*
~~0◤manojīvitakāyendriyaiḥ`[MS. /]` catasṛbhir vedanābhiḥ śraddhādibhir ājñāsyāmī`③`ndriyeṇa ca // `[051|21-][S139-14]`~~
㈠謂意命身根，<u>女男根隨一</u>，及三受根，信等五根，未知欲知根為第十三。
㈡謂身命意，苦樂喜捨，信等五根.及未知根。
㈢ཡིད་དང་སྲོག་དང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དག་དང་། ཚོར་བའི་དབང་པོ་བཞི་དག་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་དག་དང་། ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་ནོ། །
*⑴manas-jīvita-kāya-indriyais, catasṛbhis vedanābhis śraddhā-ādibhis ājñāsyāmi-indriyeṇa ca* ^o7e720
# 〖21_2_a〗
`D1.5.5.成根極少門`
ᅟ[js03](俱舍論記疏03#D1.5.5.成根極少門) [Vy21_2](AKBhvy-2a#〖21_2〗)ᅟ
~~0◤atha yaḥ sarvālpaiḥ samanvāgataḥ sa kiyadbhir indriyaiḥ / `[051|23][S140-01]`~~
㈠復次，若人與極少根相應，與幾根相應。
㈡諸極少者，成就幾根。
㈢ཡང་གང་ཞིག་ནང་ན་ཉུང་བ་དག་དང་ལྡན་པ་དེ་དབང་པོ་ཇི་སྙེད་ཅིག་དང་ལྡན་ཞེ་ན།
*⑴atha yas sarvālpais samanvāgatas sa kiyadbhis indriyais*
~~0◤ 【sarvālpair niḥśubho 'ṣṭābhir vinmanaḥkāyajīvitaiḥ`{6. MS. jīvitairyaktaḥ |}` /】`[051|24][S140-02]`~~
~~0◤ 【yuktaḥ 】`[051|25][S140-02]`~~
㈠〔偈曰〕：【極少無善八 受意身命應】。
㈡頌曰：【極少八無善_a 成受身命意_b 愚生無色界_c 成善命意捨】〖21_2_d〗。
㈢དགེ་མེད་ནང་ན་ཉུང་ལྡན་པ། །ལུས་ཚོར་སྲོག་ཡིད་བརྒྱད་དང་ལྡན། །
*⑴sarvālpais niḥśubhas aṣṭābhis vit-manas-kāya-jīvitais yuktas*
`﹝069ᅟ極少八無善ᅟ成受身命意[命意＝意命‹三宮›]ᅟ愚生無色界ᅟ成善命意捨ᅟ﹞`
~~0◤samucchinnakuśalamūlo `④`niḥśubhaḥ / `[051|26][S141-01]`~~
㈠釋曰：若人斷善根，說名無善。
㈡論曰：已斷善根，名為無善。
㈢དགེ་མེད་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ཏུ་ཆད་པ་སྟེ།
*⑴samucchinna-kuśalamūlas niḥśubhas*
~~0◤sa sarvālpair aṣṭābhir indriyaiḥ samanvāgataḥ / pañcabhir vedanādi`[MS. 無di]`bhiḥ `@052`kāyamanojīvitaiś ca / `[051|26-052|01][S141-01]`~~
㈠極少與八根相應，謂五受根.及身意命根。
㈡彼若極少，成就八根。謂五受根.及身命意。
㈢དེ་ནང་ན་ཉུང་བ་དག་དང་ལྡན་ན་ཚོར་བ་ལྔ་དག་དང་། ལུས་དང་ཡིད་དང་སྲོག་དག་དང་དབང་པོ་བརྒྱད་དང་ལྡན་ནོ། །
*⑴sa sarva-alpais aṣṭābhis indriyais samanvāgatas—— pañcabhis vedanā-ādibhis, kāya-manas-jīvitais ca*
~~0◤vedanā hi vit vedayata iti kṛtvā / `[052|01][S141-02]`~~
㈡受謂能受，能領納故；
㈢ཚོར་བར་བྱེད་པ་ནི་ཚོར་བ་སྟེ། མྱོང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴vedanā hi vid, vedayate iti kṛtvā, `[kartari kvip]`*
~~0◤vedanaṃ `⑤`vā vit / yathā saṃpadanaṃ saṃpat / `[052|01][S141-03]`~~
㈡或是受性，故名為受。如圓滿性，立圓滿名。
㈢ཡང་ན་ཚོར་བ་ནི་ཚོར་བ་སྟེ། དཔེར་ན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །
*⑴vedanam vā vid, yathā saṃpadanam saṃpad ==\[[Kvy2](AKBhvy-2a#^2uqako) bhāvasādhana auṇādikaḥ kvip]==* ^n98mo2
~~0◤yathā ca niḥśubhaḥ sarvālpair aṣṭābhir indriyair yuktaḥ`[MS. //+]` `[052|02][S141-04]`~~
㈠如斷善根人，與極少根相應，
㈡如斷善根，極少成八，
㈢ཇི་ལྟར་དགེ་བ་མེད་པ་ནང་ན་ཉུང་བ་དག་དང་ལྡན་ན་དབང་པོ་བརྒྱད་དག་དང་ལྡན་པ་ལྟར་
*⑴yathā ca niḥśubhas sarvālpais aṣṭābhis indriyais yuktas*
~~0◤ 【bālas tathā'rūpye`[MS. //+]` 】`[052|03][S141-05]`~~
㈠〔偈曰〕：【凡夫無色爾】。
㈢གཟུགས་མེད་བྱིས་པའང་དེ་བཞིན་ཏེ།
*⑴bālas tathā ārūpye*
~~0◤bāla iti pṛthagjanasyākhyā / katamair aṣṭābhi`⑥`ḥ /`[MS. /+]` `[052|04][S141-06]`~~
㈠釋曰：若凡夫生無色界，與八根相應。
㈡愚生無色，亦成八根。愚謂`[異＝愚‹三宮›]`異生，未見諦故。何等為八。
㈢བྱིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་མིང་ངོ་། །བརྒྱད་གང་དག་དང་ལྡན་ཞེ་ན།
*⑴bālas iti pṛthagjanasya ākhyā. katamais aṣṭābhis*
~~0◤ 【upekṣāyurmanaḥśubhaiḥ // VAkK_2.20 //】`[052|05][S141-08]`~~
㈠〔偈曰〕：【捨命意信等】。
㈢བཏང་སྙོམས་སྲོག་ཡིད་དགེ་རྣམས་དང་། །
*⑴upekṣā-āyus-manas-śubhais*
~~0◤upekṣājīvitamanobhiḥ śraddhādibhiś ca / `[052|06][S141-09]`~~
㈠釋曰：捨命意三根.及信等五根。
㈡謂信等五.命意捨根。
㈢བཏང་སྙོམས་དང་སྲོག་དང་། ཡིད་དང་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་ནོ། །
*⑴upekṣā-jīvita-manobhis, śraddhā-ādibhis ca*
~~0◤ekāntakuśalatvāt śraddhādīni śubhagrahaṇena gṛhyante / `[052|06-][S141-09]`~~
㈠信等一向善故，除斷善根人，一切處皆通。
㈡信等五根，一向善故，總名為善。
㈢དགེ་བ་སྨོས་པ་`[2 PNཔས།]`ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་གཟུང་བར་བྱ་སྟེ། གཅིག་ཏུ་དགེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴ekānta-kuśala-tvāt śraddhā-ādīni śubha-grahaṇena gṛhyante*
~~0◤ājñāsyāmīndriyādīnām api gra`⑦`haṇaprasaṅgaḥ / na / aṣṭādhikārād bālādhikārācca //`[MS. //=/]` `[052|07][S141-10]`~~
㈠若爾，未知欲知等根，於彼亦應立。此難不然。由立八根故，依凡夫故。
㈡若爾，應攝三無漏根。不爾。此中依八根故，又說愚生無色界故。
㈢ཀུན་`{140-63a}`ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཡང་བསྡུས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། བརྒྱད་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། བྱིས་པའི་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
*⑴ājñāsyāmi-indriya-ādīnām api grahaṇa-prasaṅgas na. aṣṭa-adhikārāt, bāla-adhikārāt ca*
# 〖22_2_a〗
`D1.5.6.成根極多門`
ᅟ[js03](俱舍論記疏03#D1.5.6.成根極多門) [Vy22_2](AKBhvy-2a#〖22_2〗)ᅟ
~~0◤atha yaḥ sarvabahubhir indriyaiḥ samanvāgataḥ sa kiyadbhiḥ /`[MS. /+]` `[052|09][S141-12]`~~
㈠若人極多，與幾根相應。
㈡諸極多者，成就幾根。
㈢ཡང་གང་ཞིག་ནང་ན་དབང་པོ་མང་པོ་དག་དང་ལྡན་པ་དེ་ཇི་སྙེད་`(79-157)`ཅིག་དང་ལྡན་ཞེ་ན།
*⑴atha yas sarva-bahubhis indriyais samanvāgatas, sa kiyadbhis*
~~0◤ 【bahubhir yukta ekānnaviṃśatyā'malavarjitaiḥ /】`[052|10][S141-13]`~~
㈠〔偈曰〕：【極多與十九 離三無流根 二根】。
㈡頌曰：【極多成十九_a 二形除三淨】〖22_2_b〗。
㈢མང་པོར་ལྡན་ན་བཅུ་དགུ་སྟེ། །དྲི་མ་མེད་རྣམས་མ་གཏོགས་སོ། །
*⑴bahubhis yuktas ekān-na-viṃāśatyā amala-varjitais*
`﹝070ᅟ極多成十九ᅟ二形除三淨ᅟ聖者未離欲ᅟ除二淨一形ᅟ﹞`
~~0◤anā-`[ 12b. 3B1. I ]①`sravāṇi trīṇi varjayitvā / sa punaḥ`{1. MS. punardviliṃgaḥ |}` `[052|11][S141-14]` (079[MS](AMS2#^3b1B))~~
㈠釋曰：除三無流根。若人：
㈢ཟག་པ་མེད་པ་གསུམ་མ་གཏོགས་སོ། །དེ་ཡང་
*⑴anāsravaṇi trīṇi varjayitvā. sa punar——*
~~0◤ 【dviliṅgaḥ`[MS. /+]` 】`[052|12][S141-15]`~~
㈠具女男根，
㈢མཚན་གཉིས།
*⑴dvi-liṅgas*
~~0◤dvivyañjano yaḥ samagrendriyaḥ ekānnaviṃśatyā samanvāgataḥ / `[052|13][S141-17]`~~
㈠及具餘根，則與十九根相應。
㈡論曰：諸二形者具眼等根，除三無漏，成餘十九。無漏名淨，離二縛故。二形必是欲界異生.未離欲貪，故有十九。
㈢མཚན་གཉིས་པ་དབང་པོ་ཚང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཅུ་དགུ་དང་ལྡན་ནོ། །
*⑴dvi-vyañjanas yas samagra-indriyas ekān-na-viṃśatyā samanvāgatas*
~~0◤kaś cāparaḥ / `[052|13][S142-01]`~~
㈠復有何別人，與極多根相應。
㈡唯此具十九，為更有耶。
㈢གཞན་ཡང་གང་ཞིག་ཅེ་ན།
*⑴kas ca aparas*
~~0◤āryo rāgī`{2. G. āryarāgo |}` `[052|14][S142-02]`~~
㈠〔偈曰〕：【有欲聖】。
㈡【聖者未離欲】〖22_2_c〗，亦具十九。
㈢འཕགས་པ་ཆགས་བཅས་ཏེ།
*⑴āryas rāgī*
~~0◤avītarāgo 'pi śaikṣaḥ sarva`②`bahubhir ekānnaviṃśatyā samanvāgataḥ / `[052|15][S142-03]`~~
㈠釋曰：若未離欲.有學聖人，若與極多根相應，亦與十九根相應。
㈡謂聖有學.未離欲貪，成就極多.亦具十九。
㈢སློབ་པ་འདོད་`[1 PN-འདོད།]`ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་ཡང་ནང་ན་མང་`[2 Nམེད།]`པོ་དང་ལྡན་ན་བཅུ་དགུ་དང་ལྡན་ཏེ།
*⑴avīta-rāgas api śaikṣas sarva-bahubhis ekān-na-viṃśatyā samanvāgatas*
~~0◤ 【ekaliṅgadvyamalavarjitaiḥ // VAkK_2.21 //】`[052|16][S142-04]`~~
㈠〔偈曰〕：【一根除二淨】。
㈡{【除二淨一形】〖22_2_d〗}
㈢མཚན་གཅིག་དྲི་མེད་གཉིས་མ་གཏོགས། །
*⑴eka-liṅga--dvi-amala--varjitais*
~~0◤ekaṃ vyañjanaṃ dve cānāsrave varjayitvā / ājñātāvīndriyaṃ`{3. MS. ajñātā...|}` dvayoś cānyatarat / `[052|17][S142-05]`~~
㈠釋曰：除一根.及除二無流根。謂除知已根，前二隨除一根。
㈡除二無漏，及除一形。若住見道，除已知根及具知根；若住修道，除未知根及具知根。女男二根.隨除一種，以諸聖者.無二形故。
㈢མཚན་གཅིག་དང་ཟག་པ་མེད་པ་གཉིས་ཏེ། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་དང་། གཉིས་པོ་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མ་གཏོགས་སོ། །
*⑴ekam vyañjanam dve ca anāsrave varjayitvā. ājñātāvī-indriyam dvayos ca anyatarat*
~~0◤ukta indriyāṇāṃ `③`dhātuprabhedaprasaṅgenāgatānāṃ vistareṇa prabhedaḥ / `[052|17-][S142-06]`~~
㈠諸根由分別界差別義所引來，`[依〔－〕‹三›]`依廣分別義已說。
㈡因分別界.根非根差別，乘茲廣辯二十二根竟。
㈢ཁམས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཞར་ལ་འོངས་པ་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་རྒྱས་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །
*⑴uktas indriyāṇām dhātu-prabheda-prasaṅgena āgatānām vistareṇa prabhedas*
㈠阿毘達磨俱舍釋論 卷第二
㈡ 說一切有部俱舍論 卷第三`[＊]`