/S-Tipitaka/Arthavini%C5%9Bcayas%C5%ABtra

---
cssclasses: vibhasa
date: 2026-05-18 20:56
updated: 2026-06-05 03:42
---
ᅟ<span class="date">Updated: 2026-06-05 03:42</span>

Arthaviniścayasūtra

```

# Header

  This file is a plain text transformation of http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/sa_arthavinizcayasUtra.xml
  with a rudimentary header. For a more extensive header please refer to the source file.

## Data entry: members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project
## Contribution: members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project
## Date of this version: 2020-07-31

## Source: 
   - P.L. Vaidya in: Mahayana-sutra-samgrahah, Part 1. Darbhanga: The Mithila Institute 1961 (Buddhist Sanskrit Texts, 17).

## Publisher: Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen

## Licence:
   This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed. If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management at gretil(at)sub(dot)uni-goettingen(dot)de. The file will be immediately removed pending resolution of the claim.
   Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

## Structure of references:
   A reference is assembled consisting of
   - a pragmatic abbreviation of the title: Arthaviniścayasūtra = ,
   - the number of the  in arabic numerals,
   - the number of the verse in arabic numerals.

## Notes:
   This file has been created by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus from bsu005_u.htm. Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented in the note element below:

   
	 Arthaviniscayasutra
Based on the ed. by P.L. Vaidya in: Mahayana-sutra-samgrahah, Part 1.
Darbhanga: The Mithila Institute 1961 (Buddhist Sanskrit Texts, 17)
Input by members of the Sanskrit Buddhist Input Project.
With kind permission of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Project
of Nagarjuna Institute, Nepal
and University of the West, Rosemead, California, USA
(www.uwest.edu/sanskritcanon)
Sutra section, text no. 5.
The transliteration emulates the conventions of Nagari script.
Therefore, many word boundaries are not marked by blanks.
REFERENCE SYSTEM:
(Vaidya n) = pagination of P.L. Vaidya's edition (added by Klaus Wille)
NOTE: Where a page break occurs within a word, the pagination mark has been
shifted to the end of the word in order not to interfere with word search.
	


## Revisions:
   - 2020-07-31: TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus
```

# Text

arthaviniścayasūtram |
śrīmañjugurave(śriye) namaḥ |

*【法】No. 762 \[No. 763]* 
*【法】佛說決定義經* 
*【法】西天譯經三藏朝`[奉＝散【三宮】]`奉大夫試光祿卿明教大師臣法賢奉　詔譯* 
【金】No. 763 \[No. 762]
【金】佛說法乘義決定經卷上
【金】西天三藏明因妙善普濟法師金總持等奉　詔譯

bhagavānāha - kaścāsau bhikṣavo 'rthaviniścayo nāma dharmaparyāyaḥ? 
*【法】如是我聞：* 
*【法】一時佛在舍衛國，祇樹給孤獨園，與大苾芻眾，千二百五十人俱。* 
【金】如是我聞：
【金】一時薄伽梵在舍衛國祇園精舍，與大比丘眾千二百五十人俱。時有一比丘，名曰甚深勇猛，美妙音聲，善問法要，初、中、後善，利益自他，能修梵行，清淨圓滿，敬禮合掌，前白佛言：「世尊！如來往昔鹿野苑中，所說法乘決定之義，是事云何？唯願世尊！敷演分明，開示眾生，皆令悟入！」
*【法】爾時世尊告諸苾芻：「我今為汝，宣說甚深決定正義（初善中善後善，其義深遠、純一無雜，具足、清白、梵行之相），汝等諦聽，善思念之！」* 
【金】世尊歎言：「善哉比丘！汝如是問甚深法要，最勝利益不可思議，汝應諦聽，善思念之！吾當為汝分別解說。

yaduktam - pañca skandhāḥ | pañcopādānaskandhāḥ | aṣṭādaśa dhātavaḥ | dvādaśāyatanāni | dvādaśāṅgaḥ pratītyasamutpādaḥ | catvāri āryasatyāni | dvāviṃśati indriyāṇi | catvāri dhyānāni | [catasra ārūpyasamāpattayaḥ] | catvāro brahmavihārāḥ | catasraḥ pratisaṃvidaḥ | catasraḥ samādhibhāvanāḥ | catvāri smṛtyupasthānāni | catvāri samyakprahāṇāni | catvāra ṛddhipādāḥ | pañcendriyāṇi | pañca balāni | sapta bodhyaṅgāni | āryāṣṭāṅgamārgaḥ | ṣoḍaśākārā ānāpānānusmṛtiḥ | catvāri srotāpattyaṅgāni | daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni | catasraḥ pratisaṃvidaḥ | aṣṭādaśa āveṇikabuddhadharmāḥ | dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇāni | aśītyanuvyañjanāni | ayaṃ bhikṣavo 'rthaviniścayasya dharmaparyāyasyoddeśaḥ ||
*【法】時諸苾芻白佛言：「善哉世尊！何等名為決定正義？我等樂聞，惟願世尊為我解說。」* 
*【法】爾時佛告諸苾芻言：「決定義者，所謂：1五蘊、2五取蘊、3十八界、4十二處、5十二緣生、6四聖諦、7二十二根、8如來十力、9四無所畏、10四禪定、11四無色定、12四無量行、13四無礙智、14四三摩地想、15四念處、16四正斷、17四神足、18五根、19五力、20七覺支、21八正道。如是等法，是名決定正義。* 
【金】「我於爾時，說四諦法，義無窮盡。所謂1五蘊、2五取蘊、3十二處、4十八界、5十二緣生支、6四聖諦法、7二十二根、8五三摩地、9四禪天定、10四無色定、==\[四無量心、四種苦樂]==11四三摩地、12四念處、13四正勤、==\[四神足]==14五根、15五力、16七覺支、17八聖道、18十六心念、19聲聞四果、20如來十力、21四無所畏、22四無礙辯、23十八不共法、24三十二大丈夫相、25八十種隨形相好。」佛言：「比丘！如上所說，是名法乘決定之義。」

○K321དོན་རྣམ་པར་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས། (TD4365_དོན་རྣམ་པར་གདོན་མི་ཟ་བའི་འགྲེལ་པ  \[arthaviniścaya-sūtra-nibandhana，Vīraśrīdatta, or Vīryaśrīdatta ])
○(72-490)༠༣༣༥༄༅།།དོན་རྣམ་པར་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས། 
○༄༅༅།།རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཨཪྠ་བི་ནི་ཤྩ་ཡ་ནཱ་མ་དྷརྨ་པརྱཱ་ཡ། བོད་སྐད་དུ། དོན་རྣམ་པར་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས། 
○སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །
○འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ན་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་རི་དགས་འཛིན་གྱི་མའི་ཁང་པ་ན་དགེ་སློང་སྟོང་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའི་་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་དང་། ཐབས་ཅིག་ཏུ་བཞུགས་སོ། །
○དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྤྲིན་ལྟར་ཟབ་ཅིང་སྙན་ལ་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཚངས་པའི་དབྱངས་ཀྱིས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། དགེ་སློང་དག་ཁྱེད་ལ་ཆོས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ། ཐོག་མར་དགེ་བ། བར་དུ་དགེ་བ།ཐ་མར་དགེ་བ། དོན་བཟང་པོ། །ཚིག་འབྲུ་བཟང་པོ། །མ་འདྲེས་པ།ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ། ཡོངས་སུ་དག་པ། ཡོངས་སུ་བྱང་བ་འདི་ལྟ་སྟེ། དོན་(72-491)རྣམ་པར་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་བཤད་པར་བྱས༑  དེ་ལེགས་པར་རབ་ཏུ་ཉོན་ལ་ཡིད་ལ་ཟུང་ཤིག་དང་བཤད་དོ། །
○དགེ་སློང་དག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལེགས་སོ་ཞེས་གསོལ་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལྟར་ཉན་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །
○དགེ་སློང་དག་དོན་རྣམ་པར་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དེ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་།ཁམས་བཅྭ་བརྒྱད་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་དང་། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་དང་།དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་དང་། ཚངས་པའི་གནས་པ་བཞི་དང་། ལམ་བཞི་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་བཞི་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་དང་། ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་དང་། དབང་པོ་ལྔ་དང་། སྟོབས་ལྔ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་དང་། དབུགས་རྔུབ་པ་དང་འབྱུང་བ་དྲན་པ་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་དང་། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡན་ལག་བཞི་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་བཅུ་དང་། མི་འཇིགས་པ་བཞི་དང་༑  སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅྭ་བརྒྱད་དང་། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུ་སྟེ། དགེ་སློང་དག་འདི་ནི་དོན་རྣམ་པར་ངེས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་མདོར་བསྟན་པའོ། །

# 1pañca skandhāḥ
ᅟ五蘊五取蘊　
(1) tatra bhikṣavaḥ katame pañca skandhāḥ? tadyathā - rūpaskandhaḥ | vedanāskandhaḥ | saṃjñāskandhaḥ | saṃskāraskandhaḥ | vijñānaskandhaḥ | ime bhikṣavaḥ pañca skandhāḥ ||
*【法】(1)「五蘊者，謂：色蘊、受蘊、想蘊、行蘊、識蘊。此等名為五蘊。* 
【金】(1)比丘復白佛言：「世尊！云何五蘊？」
○དགེ་སློང་དག་དེ་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་སྟེ།
○(72-492)དགེ་སློང་དག་འདི་དག་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའོ། །

## 2pañcopādānaskandhāḥ
(2) tatra bhikṣavaḥ katame pañcopādānaskandhāḥ? tadyathā - rūpopādānaskandhaḥ | vedanopādānaskandhaḥ | saṃjñopādānaskandhaḥ | saṃskāropādānaskandhaḥ | vijñānopādānaskandhaḥ | ime bhikṣavaḥ pañcopādānaskandhāḥ ||
*【法】「五取蘊者，謂：色取蘊、受取蘊、想取蘊、行取蘊、識取蘊。此等名為五取蘊。* 
【金】世尊答言：「所謂色蘊、受蘊、想蘊、行蘊、識蘊。比丘！是名五蘊。」
【金】「云何五取蘊？」
【金】佛言：「所謂色取蘊、受取蘊、想取蘊、行取蘊、識取蘊。比丘！是名五取蘊。」
○དགེ་སློང་དག་དེ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་དང་།ཚོར་བ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་ཤེས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་དང་།འདུ་བྱེད་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་སྟེ། དགེ་སློང་དག་འདི་དག་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའོ། །

# 3aṣṭādaśa dhātavaḥ
ᅟ十八界十二處　
(3) tatra bhikṣavaṃ katame 'ṣṭadaśa dhātavaḥ? tadyathā - cakṣudhātuḥ | rūpadhātuḥ | cakṣurvijñānadhātuḥ | śrotadhātuḥ | śabdadhātuḥ | śrotravijñānadhātuḥ | ghrāṇadhātuḥ | gandhadhātuḥ | ghrāṇavijñānadhātuḥ | jihvādhātuḥ | rasadhātuḥ | jihvāvijñānadhātuḥ | kāyadhātuḥ | sparśadhātuḥ | kāyavijñānadhātuḥ | manodhātuḥ | dharmadhātuḥ | manovijñānadhātuḥ | ime bhikṣava ucyante 'ṣṭādaśa dhātavaḥ ||
*【法】(2)「十八界者，謂：眼界、色界、眼識界；耳界、聲界、耳識界；鼻界、香界、鼻識界；舌界、味界、舌識界；身界、觸界、身識界；意界、法界、意識界。此等名為十八界。* 
【金】(2b)「云何十八界？」
【金】佛言：「所謂眼界、色界、眼識界；耳界、聲界、耳識界；鼻界、香界、鼻識界；舌界、味界、舌識界；身界、觸界、身識界；意界、法界、意識界。比丘！是名十八界。」
○དགེ་སློང་དག་དེ་ལ་ཁམས་བཅྭ་བརྒྱད་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་གི་ཁམས་དང་།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། རྣ་བའི་ཁམས་དང་། སྒྲའི་ཁམས་དང་། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་།སྣའི་ཁམས་དང་། དྲིའི་ཁམས་དང་། སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་།ལྕེའི་ཁམས་དང་། རོའི་ཁམས་དང་། ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་།ལུས་ཀྱི་ཁམས་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་དང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཏེ། དགེ་སློང་དག་འདི་དག་ནི་ཁམས་བཅྭ་བརྒྱད་ཅེས་བྱའོ། །

## 4dvādaśāyatanāni
(4) tatra bhikṣavaḥ katamāni dvādaśāyatanāni? yaduta cakṣuradhyātmikamāyatanam | rūpamadhyātmikamāyatanam | śrotramadhyātmikamāyatanam | śabdo bāhyamāyatanam | ghrāṇamadhyātmikamāyatanam | gandho bāhyamāyatanam | jihvā adhyātmikamāyatanam | raso bāhyamāyatanam | kāyo 'dhyātmikamāyatanam | sparśo bāhyamāyatanam | mana adhyātmikamāyatanam | dharmo bāhyamāyatanam | imāni bhikṣava ucyante dvādaśāyatanāni ||
*【法】「十二處者，謂：內眼處、外色處；內耳處、外聲處；內鼻處、外香處；內舌處、外味處；內身處、外觸處；內意處、外法處。此等名為十二處。* 
【金】(2a)「云何十二處？」
【金】佛言：「所謂眼為內處、色為外處；耳為內處、聲為外處；鼻為內處、香為外處；舌為內處、味為外處；身為內處、觸為外處；意為內處、法為外處。比丘！是名十二處。」
○དགེ་སློང་དག་དེ་ལ་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། གཟུགས་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྣ་བ་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་།སྒྲ་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། སྣ་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། དྲི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་།ལྕེ་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རོ་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ལུས་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་༑  རེག་བྱ་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཡིད་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཆོས་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དེ། དགེ་སློང་དག་འདི་དག་ནི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཞེས་བྱའོ། །


# 5dvādaśāṅgaḥ pratītyasamutpādaḥ
ᅟ十二緣生支　
(5) tatra bhikṣavaḥ katamo dvādaśāṅgaḥ pratītyasamutpādaḥ? avidyāpratyayāḥ saṃskārāḥ | saṃskārapratyayaṃ vijñānam | vijñānapratyayaṃ nāmarūpam | nāmarūpapratyayaṃ ṣaḍāyatanam | ṣaḍāyatanapratyayaḥ sparśaḥ | sparśapratyayā vedanā | vedanāpratyayā tṛṣṇā | tṛṣṇāpratyayādupādānam | upādānapratyayādbhavaḥ | bhavapratyayājjātiḥ | jātipratyayā jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāḥ (avsū, vaidya 312) saṃbhavanti | evamasya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya samudayo bhavati || 
*【法】(3)「十二緣生者，謂：無明緣行；行緣識；識緣名色；名色緣六處；六處緣觸；觸緣受；受緣愛；愛緣取；取緣有；有緣生；生緣老、死、憂悲、苦惱，如是即一大苦蘊集。* 
【金】(3)「云何十二緣生支？」
【金】佛言：「所謂無明緣行；行緣識；識緣名色；名色緣六入；六入緣觸；觸緣受；受緣愛；愛緣取；取緣有；有緣生；生緣老盡、憂悲、苦惱。
○དགེ་སློང་དག་དེ་ལ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་གང་ཞེ་ན།འདི་ལྟ་སྟེ། མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས། འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་(72-493)རྣམ་པར་ཤེས་པ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས། མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག  །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་རྐྱེན་གྱིས་རེག་པ།རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ། ཚོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲེད་པ། སྲེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ལེན་པ། ལེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲིད་པ། སྲིད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེ་བ། སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་ཤི་དང་། མྱ་ངན་དང་། སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་༑  ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། འཁྲུག་པ་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་འདི་འབའ་ཞིག་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །

avidyānirodhātsaṃskāranirodhaḥ | saṃskāranirodhādvijñānānirodhaḥ | vijñānanirodhānnāmarūpanirodhaḥ | nāmarūpanirodhātṣaḍāyatananirodhaḥ | ṣaḍāyatananirodhātsparśanirodhaḥ | sparśanirodhādvedanānirodhaḥ | vedanānirodhāttṛṣṇānirodhaḥ | tṛṣṇānirodhādupādānanirodhaḥ | upādānanirodhādbhavanirodhaḥ | bhavanirodhājjātinirodhaḥ | jātinirodhājjarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā nirudhyante | evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya nirodho bhavati ||
*【法】由此緣故，即有蘊法，若無緣故，蘊法即滅。所謂：無明滅即行滅；行滅即識滅；識滅即名色滅；名色滅即六處滅；六處滅即觸滅；觸滅即受滅；受滅即愛滅；愛滅即取滅；取滅即有滅；有滅即生滅；生滅即老、死、`[憂悲苦惱＝憂愁苦惱【三宮】]`憂悲、苦惱滅，如是則一大苦蘊滅。* 
【金】無明滅則行滅；行滅則識滅；識滅則名色滅；名色滅則六入滅；六入滅則觸滅；觸滅則受滅；受滅則愛滅；愛滅則取滅；取滅則有滅；有滅則生滅；生滅則老盡、憂悲、苦惱滅。比丘！是名十二緣生支。」
○མ་རིག་པ་འགགས་པས་འདུ་བྱེད་འགག  །འདུ་བྱེད་འགགས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགག  །རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་པས་མིང་དང་གཟུགས་འགག  །མིང་དང་གཟུགས་འགགས་པས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་འགག  །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་འགགས་པས་རེག་པ་འགག  །རེག་པ་འགགས་པས་ཚོར་བ་འགག  །ཚོར་བ་འགགས་པས་སྲེད་པ་འགག  །སྲེད་པ་འགགས་པས་ལེན་པ་འགག  །ལེན་པ་འགགས་པས་སྲིད་པ་འགག  །སྲིད་པ་འགགས་པས་སྐྱེ་བ་འགག  །སྐྱེ་བ་འགགས་པས་རྒ་ཤི་དང་།མྱ་ངན་དང་། སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། འཁྲུག་པ་རྣམས་འགག་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་འདི་འབའ་ཞིག་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །

## 云何無明
(a) tatra katamā avidyā? yat tat pūrvānte 'jñānam | aparānte 'jñānam | pūrvā(ntā) parānte 'jñānam | 
*【法】「此等諸法，無明為緣乃有生滅。為緣者何？所謂先際不了、後際不了、中際不了；* [akgm](俱舍所依阿含#3.43) 
【金】比丘復白佛言：「世尊！云何名無明？」
【金】世尊答言：「所謂癡惑暗蔽，無他明慧故。前際無智、後際無智、現在際無智；
○དེ་ལ་མ་རིག་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། སྔོན་གྱི་མཐའ་མི་ཤེས་པ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་མི་ཤེས་པ་དང་། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་མི་ཤེས་པ་དང་། 
adhyātma ajñānam | bahirdhā ajñānam | adhyātmabahirdhā ajñānam | 
*【法】內法不了、外法不了、內外法俱不了；* 
【金】內無智、外無智、內外無智；
○ནང་མི་ཤེས་པ་དང་། ཕྱི་མི་ཤེས་པ་དང་༑  ནང་དང་ཕྱི་མི་ཤེས་པ་དང་། 
karmaṇyajñānam | vipāke 'jñānam | karmavipāke 'jñānam | sukṛte 'jñānam | duṣkṛte 'jñānam | sukṛtaduṣkṛteṣu dharmeṣv ajñānam | hetāvajñānam | phale 'jñānam | hetuphale 'jñānam | hetusamutpanneṣu dharmeṣvajñānam | pratītyasamutpāde 'jñānam | pratītyasamutpanneṣu dharmeṣvajñānam | 
*【法】善業不了、不善業不了、善不善業俱不了；因不了、果不了、因果俱不了；已生緣法不了、未生緣法不了、現生緣法不了；* 
【金】業無智、果無智、業果無智；善作業無智、惡作業無智；因無智、果無智、因果法無智；緣無智、緣生無智、緣生法無智；
○ལས་མི་ཤེས་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མི་ཤེས་པ་དང་། ལས་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མི་ཤེས་པ་དང་། ལེགས་པར་བྱས་པའི་ལས་མི་ཤེས་པ་དང་། ཉེས་པར་བྱས་པའི་ལས་མི་ཤེས་པ་དང་། ལེགས་(72-494)པར་བྱས་པ་དང་། ཉེས་པར་བྱས་པའི་ལས་མི་ཤེས་པ་དང་། རྒྱུ་མི་ཤེས་པ་དང་༑  འབྲས་བུ་མི་ཤེས་པ་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་མི་ཤེས་པ་དང་། རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་ཤེས་པ་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་ཤེས་པ་དང་། 

buddhe 'jñānam | dharme 'jñānam | saṃghe 'jñānam | duḥkhe 'jñānam | samudaye 'jñānam | nirodhe 'jñānam | mārge 'jñānam | 
*【法】於佛不了、於法不了、於僧不了；苦法不了、集法不了、滅法不了、道法不了；* 
【金】無佛智、無法智、無僧智；苦無智、集無智、滅無智、道無智；
○སངས་རྒྱས་མི་ཤེས་པ་དང་། ཆོས་མི་ཤེས་པ་དང་།དགེ་འདུན་མི་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་མི་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་མི་ཤེས་པ་དང་། འགོག་པ་མི་ཤེས་པ་དང་། ལམ་མི་ཤེས་པ་དང་

kuśale 'jñānam | akuśale 'jñānam | kuśalākuśaleṣu dharmeṣv ajñānam | 
sāvadye 'jñānam | anavadye 'jñānam | sāvadyānavadyeṣu dharmeṣvajñānam | 
sevitavye 'jñānam | asevitavye 'jñānam | sevitavyāsevitavyeṣu dharmeṣv ajñānam | 
sāsrave 'jñānam | anāsrave 'jñānam | sāsravānāsraveṣu dharmeṣv ajñānam | 
saṃskṛte 'jñānam | asaṃskṛte 'jñānam | saṃskṛtāsaṃskṛteṣu dharmeṣv ajñānam | 
atīte 'jñānam | anāgate 'jñānam | pratyutpanne 'jñānam | atītānāgatapratyutpanneṣu dharmeṣvajñānam | 
*【法】善法不了、不善法不了；罪法不了、福法不了；可行法不了、不可行法不了；高下法不了；有為無為法不了。* 
【金】有恥無智、無恥無智、有恥無恥無智、有恥無恥法無智，乃至愛支有恥無恥法無智；世無智、出世無智、世出世法無智；依止無智、非依止無智、依止非依止法無智；有為無智、無為無智、有為無為法無智；過去無智、現在無智、未來無智、過去現在未來法無智。
○དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་ཤེས་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་དང་། བསྟེན་པར་བྱ་བ་དང་། བསྟེན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་རྣམས་མི་ཤེས་པ་དང་། 

ṣaṭ su vā sparśāyataneṣu yathābhūtam ajñānam 
adarśanam anabhisamayastamaḥ saṃmoho 'vidyāndhakāram | 
==\[於六觸處如實無知，如是無知.無見.非現觀，黑闇.愚癡、無明.盲冥]== 
iyam ucyate 'vidyeti ||
*【法】如是不了，不能於黑白法等起無相智。* 
【金】比丘！是名無明。」
○རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དེ་དག་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མི་ཤེས་པ་དང་། མི་མཐོང་བ་དང་། ཁོང་དུ་མི་ཆུད་པ་དང་།མངོན་པར་མི་རྟོག་པ་དང་། མུན་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། མ་རིག་པའི་མུན་པ་སྟེ། འདི་ནི་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །
*【法】「由此無明不能覺了，而為過失，乃至障如實智，不能證得寂靜`[涅盤＝涅槃【三宮】]`涅盤。謂此無明，體性迷闇純一癡法，猶如盲者唯行闇道，集諸塵垢損減智慧，於諸障法不能出離。而此無明與明為障，無明為苦痛、無明為毒器、無明為繩縛、無明為毒根、`[無明＝無名【明】]`無明為毒樹、無明為根本煩惱、無明為隨煩惱本、無明是顛倒處、無明為黑闇室、無明是癡闇。如是等義，名為無明。* 

## 無明緣行
(ā) avidyāpratyayāḥ saṃskārā iti | saṃskārāḥ katame? trayaḥ saṃskārāḥ - kāyasaṃskāraḥ vāksaṃskāraḥ manaḥsaṃskāraśca | tatra kāyasaṃskāraḥ katamaḥ? āśvāsaḥ praśvāsaḥ | kāyiko hyeṣa dharmaḥ, kāyaniśritaḥ kāyapratibaddhaḥ | kāyaṃ niśritya vartate | tasmādāśvāsapraśvāsāḥ kāyasaṃskāra ityucyate || vāksaṃskāraḥ katamaḥ? vitarkayitvā vicārayitvā vācaṃ bhāṣate, nāvitarkayitvā, nāvicārya | tasmādvitarkavicāro vāksaṃskāra ityucyate || manaḥsaṃskāraḥ katamaḥ? raktasya yā cetanā, cittasya ca, tenāsya yā cetanā | caitasiko hyeṣa dharmaḥ | cittaniśritaḥ cittapratibaddhaḥ | cittaṃ niśritya pravartate | tasmāccetanā manaḥsaṃskāra ityucyate ||

*【法】「由此為緣，行法得起。行法者，行有三種。謂：身行、語行、意行。身行者，謂：出入息依止於身、繫屬於身，由依身故，而出入息，得名身行。語行者，謂：論難分別，即此分別論難言辭，故名語行。意行者，謂：貪、瞋、癡心所法等，依止於心、繫屬於心。由依心故，得名意行。* 
【金】「云何無明緣行？」
【金】佛言：「所謂身行、語行、意行。是名無明緣行。」
○མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདུ་བྱེད་རྣམས་གང་ཞེ་ན། འདུ་བྱེད་གསུམ་སྟེ། ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་དང་། ངག་གི་འདུ་བྱེད་དང་། ཡིད་ཀྱི་འདུ་བྱེད་དོ། །

*【法】「復有三行。何等為三？謂：福行、罪行、不動行。是名三行。* 
【金】「云何身行？」
【金】「動轉所作，身為濟渡，任持諸法，為依止處。是名身行。」
【金】「云何語行？」
【金】「能詮能顯分別校量諸法實性。是名語行。」
【金】「云何意行？」
【金】「心所愛樂、心所思惟、心所攝受、心所依止。是名意行。」
○ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་གང་ཞེ་ན། དབུགས་རྔུབ་པ་དང་། འབྱུང་བ་སྟེ། ལུས་འདི་ནི་ལུས་ལས་བྱུང་བ། ལུས་ལ་རྟེན་པ། ལུས་དང་འབྲེལ་པ། ལུས་ལ་འབེབས་པ།འཇུག་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དབུགས་རྔུབ་པ་དང་། འབྱུང་བ་དག་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཞེས་བྱའོ། །
○ངག་གི་འདུ་བྱེད་རྣམས་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པར་བརྟགས༑  རྣམ་པར་དཔྱད་ནས་ཚིག་སྨྲའི། རྣམ་པར་མ་བརྟགས་པར་མ་ཡིན།རྣམ་པར་མ་དཔྱད་པར་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ནི་ངག་གི་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། །
○ཡིད་ཀྱི་འདུ་བྱེད་རྣམས་གང་ཞེ་ན། (72-495)ཆགས་པའི་སེམས་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཞེ་སྡང་གི་སེམས་པ་གང་ཡིན་པ་དང་།གཏི་མུག་གི་སེམས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། ཆོས་དེ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ། སེམས་ལ་རྟེན་པ། སེམས་དང་འབྲེལ་པ། སེམས་ལ་རྟེན་ནས་འཇུག་པས་དེའི་ཕྱིར་སེམས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དགེ་སློང་དག་འདི་དག་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཞེས་བྱའོ། །

(i) saṃskārapratyayaṃ vijñānamiti | vijñānaṃ katamat? ṣaḍ vijñānakāyāḥ | katame ṣaṭ? tadyathā - cakṣurvijñānam | śrotravijñānam | ghrāṇavijñānam | jihvāvijñānam | kāyavijñānam | manovijñānam | ime ṣaḍ vijñānakāyāḥ ||
*【法】「由行為緣，識法得起。識法者，識有六種，謂：眼識、耳識、鼻識、舌識、身識、意識，此名六識。* 
【金】「云何行緣識？」
【金】佛言：「所謂眼識、耳識、鼻識、舌識、身識、意識。比丘！是名行緣識。」
○འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་སྟེ། དྲུག་གང་ཞེ་ན།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། འདི་དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་གོ། །
## 識緣名色
(ī) vijñānapratyayaṃ nāmarūpamiti | tatra nāmarūpam - nāma catvāro 'rūpiṇaḥ skandhāḥ | katame catvāraḥ? vedanāskandhaḥ | saṃjñāskandhaḥ | saṃskāraskandhaḥ | vijñānaskandhaḥ | idaṃ (avsū, vaidya 313) nāma | rūpaṃ katamat? yatkiṃcidrūpam, taccatvāri mahābhūtāni | catvāri ca mahābhūtānyupādāya | tadyathā - pṛthivīdhātuḥ | abdhātuḥ | tejodhātuḥ | vāyudhātuḥ || pṛthivīdhātuḥ katamaḥ? yadgurutvaṃ ca karkaśatvaṃ ca | abdhātuḥ katamaḥ? yad dravatvamabhiṣyandanatvaṃ ca | tejodhātuḥ katamaḥ? yaduṣṇatvaṃ paripācanatvaṃ ca | vāyudhātuḥ katamaḥ? yadākuñcanaḥ prasāraṇaḥ laghusamudīraṇatvaṃ ca | yadidaṃ rūpaṃ pūrvakaṃ (ca) nāma, tadubhayamekatrābhisaṃkṣipya nāmarūpamityucyate ||
*【法】「由識為緣，名色得起。名色者，謂：色蘊、受蘊、想蘊、行蘊、識蘊。色者，謂：內五塵，皆四大所成。四大者，謂：地、水、火、風。地體堅重，水性流潤，溫煖為火，動轉名風。如是四大所成五塵，名為色蘊。而此蘊法，四蘊名名，一蘊名色，如是五蘊，名為名色。* 
【金】「云何識緣名色？」
【金】佛言：「名謂非色四蘊：受、想、行、識。色謂形質，體即四大。是名識緣名色。」
【金】「云何四大？」
【金】佛言：「所謂地大、水大、火大、風大。」
【金】「云何四大體相差別？」
【金】「所謂地以堅硬為性，水以濕潤為性，火以溫熱為性，風以輕動為性。比丘！是名四大體相差別。」
○རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལ། མིང་དང་གཟུགས་གང་ཞེ་ན། མིང་ནི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕུང་པོ་བཞི་སྟེ། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། འདི་ནི་མིང་ངོ་། །གཟུགས་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་གང་ཅི་ཡང་རུང་སྟེ། དེ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་དག་སྟེ། སའི་ཁམས་དང་། ཆུའི་ཁམས་དང་།མེའི་ཁམས་དང་། རླུང་གི་ཁམས་སོ། །
○སའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། གང་ལྕི་བ་དང་༑  སྲ་བ་དང་། རྩུབ་པའོ། །
○ཆུའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། གང་གཤེར་བ་དང་༑  རླན་པའོ། །
○མེའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། གང་ཚ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའོ། །
○རླུང་གི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། གང་བསྐུམ་པ་དང་། སློང་བ་དང་༑  ཡང་ཞིང་གཡོ་བའོ། །
○གཟུགས་འདི་དང་། སྔ་མའི་མིང་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱའོ། །

## 名色緣六入
(u) nāmarūpapratyayaṃ ṣaḍāyatanamiti | ṣaḍāyatanaṃ katamat? cakṣurāyatanam | śrotrāyatanam | ghrāṇāyatanam | jihvāyatanam | kāyāyatanam | manaāyatanam | idamucyate ṣaḍāyatanam ||
*【法】「名色為緣六處得起。六處者，謂內六處：眼處、耳處、鼻處、舌處、身處、意處。此名六處。* 
【金】「云何名色緣六入？」
【金】佛言：「所謂眼入處、耳入處、鼻入處、舌入處、身入處、意入處。比丘！是名名色緣六入。」
○མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཅེས་བྱ་བ་ལ། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གང་ཞེ་ན། མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་།
○(72-496)རྣ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། སྣའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ལྕེའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དེ། འདི་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཅེས་བྱའོ། །
## 六入緣觸
(ū) ṣaḍāyatanapratyayaḥ sparśa iti | sparśaḥ katamaḥ? ṣaṭ sparśakāyāḥ - cakṣusaṃsparśaḥ | śrotrasaṃsparśaḥ | ghrāṇasaṃsparśaḥ | jihvāsaṃsparśaḥ | kāyasaṃsparśaḥ | manaḥsaṃsparśaḥ |(ayamucyate sparśaḥ) ||
*【法】「六處為緣，觸法得起。觸有六種，謂：眼觸、耳觸、鼻觸、舌觸、身觸、意觸。此等名觸。* 
【金】「云何六入緣觸？」
【金】佛言：「所謂眼觸、耳觸、鼻觸、舌觸、身觸、意觸。比丘！是名六入緣觸。」
○སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་རྐྱེན་གྱིས་རེག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རེག་པ་གང་ཞེ་ན། རེག་པའི་ཚོགས་དྲུག་སྟེ། ་དྲུག་གང་ཞེ་ན། མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་དང་། རྣ་བ་དང་༑  སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པའོ། །

## 觸緣受
(e) sparśapratyayā vedanā | vedanā katamā? ṣaḍ vedanāḥ | katame(māḥ?)ṣaṭ? cakṣuḥsaṃsparśajā vedanā sukhā duḥkhā aduḥkhāsukhā ca | śrotrasaṃsparśajā vedanā sukhā duḥkhā aduḥkhāsukhā ca | ghrāṇasaṃsparśajā vedanā sukhā duḥkhā aduḥkhāsukhā ca | jihvāsaṃsparśajā vedanā sukhā duḥkhā aduḥkhāsukhā ca | kāyasaṃsparśajā vedanā sukhā duḥkhā aduḥkhāsukhā ca | manaḥsaṃsparśajā vedanā sukhā duḥkhā aduḥkhāsukhā ca | iyamucyate vedanā ||
*【法】「由觸為緣，受法得起。受有三種，謂：苦受、樂受、捨受。如是眼觸緣此三受，乃至意觸亦復如是！此名為受。* 
【金】「云何觸緣受？」
【金】佛言：「所謂眼觸生受，謂生苦受、樂受、非苦非樂受。耳、鼻、舌、身、意生受，亦復如是。比丘！是名觸緣受。」
○རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཚོར་བ་གང་ཞེ་ན། ཚོར་བའི་ཚོགས་དྲུག་སྟེ༑  དྲུག་གང་ཞེ་ན། མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་༑  སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དང་༑  དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་།སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ། །
## 受緣愛愛緣取
(o) vedanāpratyayā tṛṣṇā | katamā tṛṣṇā? ṣaṭ tṛṣṇākāyāḥ | katame ṣaṭ? rūpatṛṣṇā | śabdatṛṣṇā | gandhatṛṣṇā | rasatṛṣṇā | sparśatṛṣṇā | dharmatṛṣṇā |(iyamucyate tṛṣṇā) ||
*【法】「由受為緣，愛法得起。愛有六種。謂：眼觀色、耳聽聲、鼻嗅香、舌了味、身覺觸、意分別法。由貪六法，得名為愛。* 
【金】比丘復白佛言：「世尊！云何受緣愛？」
【金】佛言：「所謂色愛、聲愛、香愛、味愛、觸愛、法愛。」
【金】「云何色愛？」
【金】「所謂一切有色，可愛可樂，深心戀著，無有厭離。是名色愛。聲、香、味、觸、法愛，亦復如是。比丘！是名受緣愛。」
○ཚོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྲེད་པ་གང་ཞེ་ན། སྲེད་པའི་ཚོགས་དྲུག་སྟེ། དྲུག་གང་ཞེ་ན།གཟུགས་ལ་སྲེད་པ་དང་། སྒྲ་ལ་སྲེད་པ་དང་། དྲི་ལ་སྲེད་པ་དང་། རོ་ལ་སྲེད་པ་དང་། རེག་བྱ་ལ་སྲེད་པ་དང་། ཆོས་ལ་སྲེད་པའོ། །

(ka) tṛṣṇāpratyayamupādānam | upādānaṃ katamat? catvāri upādānāni | katamāni catvāri? tṛṣṇopādānam | śīlavratopādānam | ātmavedanopādānam | (idamucyate upādānam) ||
*【法】「由愛為緣，取法得起。取有四種，謂：欲取、見取、戒禁取、我語取。由愛增故，得名為取。* 
【金】「云何愛緣取？」
【金】佛言：「所謂欲取、見取、戒禁取、我語取。比丘！是名愛緣取。」
○སྲེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལེན་པ་གང་ཞེ་ན། ལེན་པ་བཞི་སྟེ། བཞི་གང་ཞེ་ན༑  འདོད་པའི་ལེན་པ་དང་། ལྟ་བའི་ལེན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་ལེན་པ་དང་། བདག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ལེན་པའོ། །
## 取緣有
(kha) upādānapratyayo bhava iti | bhavaḥ katamaḥ? trayo bhavāḥ | katame trayaḥ? kāmabhavaḥ | rūpabhavaḥ | ārūpyabhavaśca | tatra kāmabhavaḥ katamaḥ? tadyathā - narakāḥ | tiryañcapretāḥ | asurāḥ | ṣaṭ kāmāvacarā devāḥ || tadyathā - aṣṭau mahānarakāḥ | katame 'ṣṭauḥ? tadyathā - uṣṇā mahānarakāḥ | saṃjīvaḥ | kālasūtraḥ | saṃghātaḥ | dvau ca rauravau | tapanaḥ | pratāpanaḥ | avīciśca | iti || mahānarakāḥ || tadyathā - arbudaḥ | nirarbudaḥ | aṭaṭaḥ | hahavaḥ | huhuvaḥ | utpalaḥ | padmaḥ | mahāpadmaḥ || katame ṣaṭ devāḥ? cāturmahārājikā devāḥ | trāyastriṃśāḥ | yāmāḥ | tuṣitāḥ | nirmāṇaratayaḥ | paranirmitavaśavartino devāḥ || tatra rūpabhavaḥ katamaḥ? tadyathā - bramhakāyikāḥ | brahmapurohitāḥ | mahābrahmāṇaḥ | parīttābhāḥ | apramāṇābhāḥ | ābhāsvarāḥ | parīttaśubhāḥ | apramāṇaśubhāḥ | śubhakṛtsnāḥ | anabhrakāḥ | puṇyaprasavāḥ | abṛhāḥ | atapāḥ | abṛhāḥ | sudarśanāḥ | akaniṣṭhāśceti || ārūpyadhātavaḥ katamāḥ? tadyathā - (avsū, vaidya 314) ākāśānantyāyatanam | vijñānānantyāyatanam | ākiṃcanyāyatanam | naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam || ārūpiṇāṃ devānāṃ cittamātramadhyāyināṃ cāturvidhā upapattiḥ | ayamucyate upādānapratyayo bhavaḥ ||

*【法】「由取為緣，有法得起。有法有三：欲有、色有、無色有。* 
【金】「云何取緣有？」
【金】佛言：「所謂欲有、色有、無色有。」

*【法】「欲有者，謂：十惡趣及人、天。* 
【金】「云何欲有？」
【金】「謂欲界五趣及四王天、忉利天、焰摩天、兜率天、化樂天、他化自在天。是名欲有。」

*【法】「十惡趣者，謂八地獄。一、等活。二、黑繩。三、眾合。四、號叫。五、大號叫。六、炎熱。七、極炎熱。八、無間。九、傍生趣。十、餓鬼趣。如是十種，名為惡趣。* 

*【法】「人趣者，謂四大洲：南贍部洲、東勝身洲、西牛貨洲、北俱盧洲。南贍部洲，其量縱廣七千由旬，此洲之相，北闊南狹，猶如車形。東勝身洲，其量縱廣八千由旬，彼洲之相，猶如半月。西牛貨洲，其量縱廣九千由旬，彼洲之相，猶如圓月。北俱盧洲，其量縱廣十千由旬，彼洲之相，四方徑直，猶如池沼。如是四洲，名為人趣。* 

*【法】「天趣者：欲界六天。謂：四王天、忉利天、夜摩天、兜率天、化樂天、他化自在天，如是名為欲界六天。此等諸趣，名為欲有。* 

*【法】「色有者，有十八天。謂：梵眾天、梵輔天、大梵天、光天、無量光天、光音天、淨天、無量淨天、遍淨天、無雲天、福生天、廣果天、無想天、無煩天、無熱天、善現天、善見天、色究竟天。此等諸天、名為色有。* 
【金】「云何色有？」
【金】佛言：「所謂梵眾天、梵輔天、大梵天、少光天、無量光天、極光天、少淨天、無量淨天、極遍淨天、無雲天、福生天、廣果天、無煩天、無熱天、善現天、善見天、色究竟天。比丘！是名色有。」

*【法】「無色有者，有四種天。謂：空無邊處天、識無邊處天、無所有處天、非想非非想處天。此等諸天，名無色有。如是三有，得名為有。* 
【金】「云何無色有？」
【金】佛言：「所謂空無邊處、識無邊處、無所有處、非想非非想處。是名無色有。比丘！如是三種，是謂取緣有。」
○ལེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲིད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྲིད་པ་གང་ཞེ་ན། སྲིད་པ་གསུམ་མོ། །
○གསུམ་གང་ཞེ་ན༑  འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པའི་སྲིད་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་།གཟུགས་མེད་པའི་སྲིད་པའོ། །
○དེ་ལ་འདོད་པའི་སྲིད་པ་གང་ཞེ་ན། འོག་གི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་མནར་མེད་པ་ནས་ཉེ་བར་བཟུང་སྟེ་གཞན་འཕྲུལ་(72-497)དབང་བྱེད་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་བར་འདི་ནི་འདོད་པའི་སྲིད་པ་ཞེས་བྱའོ། །
○གཟུགས་ཀྱི་སྲིད་པ་གང་ཞེ་ན། ཚངས་རིས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ནས་ཉེ་བར་བཟུང་སྟེ་འོག་མིན་གྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་བར་འདི་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྲིད་པ་ཞེས་བྱའོ། །
○གཟུགས་མེད་པའི་སྲིད་པ་གང་ཞེ་ན། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་ལྷ་རྣམས་ནས་ཉེ་བར་བཟུང་སྟེ་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་བར་འདི་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་སྲིད་པ་ཞེས་བྱའོ། །

## 有緣生
(ga) bhavapratyayā jātiriti | jātiḥ katamāḥ? yā teṣāṃ teṣāṃ sattvānāṃ tasmiṃstasmin sattvanikāye jātiḥ, saṃjātiḥ, avakrāntiḥ, abhinirvṛttiḥ, skandhānāṃ prādurbhāvaḥ, āyatanānāṃ pratilambhaḥ, jīvitendriyasyodbhavaḥ |(iyamucyate jātiḥ |) ||

*【法】「由有為緣，生法得起。生者，謂諸有情捨此蘊已，隨業果報，復於界趣，蘊相出現，故名為生。* 
【金】「云何有緣生？」
【金】佛言：「所謂一切眾生，以愛、取為緣，潤生五蘊，住世動作，隨順流轉，種種差別，所與及取，皆從蘊起，身之所生，以命為本。比丘！是名有緣生。」
○སྲིད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྐྱེ་བ་གང་ཞེ་ན། གང་སེམས་ཅན་དེ་དང་དེ་དག་སེམས་ཅན་གྱི་རིས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བ་དང་། འཇུག་པ་དང་།རྫོགས་པར་སྐྱེ་བ་དང་། མངོན་པར་འགྲུབ་པ་དང་། ཕུང་པོ་རྣམས་འབྱུང་བ་དང་༑  སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་རབ་ཏུ་ཐོབ་པ་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོ་འབྱུང་བ་དང་།རིས་འཐུན་པ་དང་ཕྲད་པ་སྟེ། འདི་ནི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །
## 生緣老盡
(gha) (jātipratyayaṃ jarāmaraṇam | jarā katamā?) nikāyasabhāgatāyāstasyā yat khālityaṃ pālityaṃ valīpracuratā jīrṇatā bhugnatā kub jagopānasīvakratā khurukhuruśvāsapraśvāsaśca tilakālakopahatagātratā purataḥ prāgbhārakāyatā daṇḍāvaṣṭambhatā indriyāṇāṃ paripākaḥ paribhedaḥ saṃbhārāṇāṃ purāṇībhāvo jarjarībhāvaḥ dhandhatvaṃ mandatvaṃ hāniḥ parihāṇiḥ | iyamucyate jarā || tatra maraṇaṃ katamat? yatteṣāṃ sattvānāṃ tasmācchavikāyāccyutiḥ cyavanatā bhedo 'ntardhānaṃ maraṇaṃ kālakriyā āyuṣo hāniḥ uṣmaṇo hāniḥ jīvitendriyasya nirodhaḥ skandhānāṃ nikṣepaḥ | idamucyate maraṇam || yadetanmaraṇaṃ pūrvikā ca jarā, tadubhayamekatrābhisaṃkṣipya jarāmaraṇamityucyate || ayaṃ bhikṣavo dvādaśāṅgapratītyasamutpādasyāyaṃ vibhaṅga iti ||

*【法】「由生為緣，老、死得有。老者，謂諸有情蘊法果熟，心識迷亂，多所忘失，髮白面皺，身力羸弱，舉動策杖，喘息呻吟，漸漸力微，諸根衰朽，是名為老。復何名死？謂諸有情隨能招業，壽量終盡，識捨執受，命根謝滅，諸蘊離散，是名為死。謂：老無定相，附死立支，二法合一，故名老死。如是名為十二緣法。* 
【金】「云何生緣老盡？」
【金】佛言：「所謂四大遷變，諸根衰朽，身體羸弱，動輒疲苶，博識多知，智已昧劣。一切眾生，身識欲離，諸根欲滅，性境冥昧，無所覺知。比丘！是名生緣老、盡。」
○སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་ཤི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྒ་བ་གང་ཞེ་ན། སྤྱི་ཅེར་བ་དང་། སྐྲ་སྐྱ་བ་དང་།གཉེར་མ་མང་བ་དང་། འཁོགས་པ་དང་། ཞོམ་པ་དང་། སྒུར་ཏེ་གདུང་རྟེན་ལྟར་དགུ་བ་དང་། སྒྲ་ངར་ངར་པོར་གྱུར་ཅིང་དབུགས་རྒྱུ་བའི་ལུས་སུ་གྱུར་པ་དང་། ལུས་སྨེ་བ་ལྟ་བུས་གང་བ་དང་། ལུས་མདུན་དུ་དགུ་བ་དང་།འཁར་བ་ལ་རྟེན་པ་དང་། དབང་པོ་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཞིག་པ་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་རྙིངས་པ་དང་། ཤིག་ཤིག་པོར་གྱུར་པ་དང་༑  བློང་བ་དང་། ཞེན་པ་དང་། ཉམས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་སྟེ༑  འདི་ནི་རྒ་བ་ཞེས་བྱའོ། །
○འཆི་བ་གང་ཞེ་ན། གང་སེམས་ཅན་དེ་དང་དེ་དག་སེམས་ཅན་གྱི་རིས་དེ་དང་དེ་དག་ནས་འཆི་བ་དང་། འཕོ་བ་དང་། ཞིག་པ་དང་། མི་རྟག་པར་འགྱུར་བ་དང་། འཆི་བའི་དུས་བྱེད་པ་དང་། ཚེ་(72-498)ཉམས་པ་དང་། དྲོད་ཉམས་པ་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོ་འགགས་པ་དང་།ཕུང་པོ་རྣམས་འདོར་བ་འདི་ནི་འཆི་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འཆི་བ་འདི་དང་སྔ་མའི་རྒ་བ་དེ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་རྒ་ཤི་ཞེས་བྱ་སྟེ། དགེ་སློང་དག་དེ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཞེས་བྱའོ། །

# 6catvāri āryasatyāni 
ᅟ四聖諦法　
(6) tatra katamāni catvāryāryasatyāni? 
tadyathā - duḥkhamāryasatyam | duḥkhasamudayamāryasatyam | duḥkhanirodhamāryasatyam | duḥkhanirodhagāminī pratipadā āryasatyam || 
*【法】(4)「復何名為四聖諦法？謂：苦諦、集諦、滅諦、道諦。* 
【金】(4)比丘復白佛言：「世尊！云何四聖諦法？」
【金】佛言：「所謂苦聖諦法、集聖諦法、真聖諦法、道聖諦法。」
○དེ་ལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་གང་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་བ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། །

tatra duḥkhamāryasatyaṃ katamat? tadyathā - jātirduḥkham | jarā duḥkham | vyādhirduḥkham | maraṇaṃ duḥkham | priyaviprayogo duḥkham | apriyasaṃyogo duḥkham | rūpaṃ duḥkham | vedanā duḥkham | saṃjñā duḥkham | saṃskārā duḥkham | vijñānaṃ duḥkham | yadapītthaṃ paryeṣyamāṇaṃ na labhyate tadapi duḥkham | saṃkṣepeṇa pañcopādānaskandhā duḥkham | idamucyate duḥkhamāryasatyam || 
*【法】苦諦者：生苦、老苦、病苦、死苦、愛別離苦、怨憎會苦、求不得苦、五盛陰苦。如是等苦，名為苦諦。* 
【金】「云何苦聖諦法？」
【金】「所謂：生苦、老苦、病苦、壞苦、愛別離苦、冤憎會苦、求不得`[苦【磧】，見【大】(cf. Q36_p0466c05)]`苦、五盛陰苦。比丘！是名苦聖諦法。」
○སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་གང་ཞེ་ན། སྐྱེ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། རྒ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ན་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འཆི་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་།སྡུག་པ་དང་བྲལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། མི་སྡུག་པ་དང་ཕྲད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་༑  གང་འདོད་པ་བཙལ་ཏེ་མ་རྙེད་པ་དེ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །
○མདོར་བསྡུས་ན་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །

tatra duḥkhasamudayamāryasatyaṃ katamat? tadyathā - yeyaṃ tṛṣṇā paunarbhavikī nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, idamucyate duḥkhasamudayamāryasatyam || 
*【法】集諦者，謂貪愛法。由此貪愛，而生耽著，以耽著故，發業潤生，招集為因，是名集諦。* 
【金】「云何苦集諦法？」
【金】佛言：「所謂眾生愛著世間一切有及有具，隨順貪欲。比丘！是名苦集諦法。」
○སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་བ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་གང་ཞེ་ན། གང་འདི་ཡང་འབྱུང་བ་པའི་སྲེད་པ་དང་།དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པ་དང་། དེ་དང་དེར་མངོན་པར་དགའ་བ་སྟེ༑  འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་བ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །

tatra katamadduḥkhanirodhamāryasatyam? yadasyā eva tṛṣṇāyāḥ paunarbhavikyā nandīrāgasahagatāyāstatratatrābhinandinyā aśeṣataḥ prahāṇaṃ pratiniḥsargo vyayībhāvaḥ kṣayo virāgo nirodho vyupaśamo 'staṃgamaḥ, idamucyate duḥkhanirodhamāryasatyam || 
*【法】滅諦者，謂貪愛法及餘煩惱，悉皆斷盡，證寂滅理，是名`[滅諦道諦＝道諦滅諦【宋】]`滅諦。* 
【金】「云何苦真諦法？」
【金】佛言：「所謂以智慧刀，斷除愛著世間一切有及有具，隨順貪欲永盡無餘，入勝義諦，證寂滅理。是名苦真諦法。」
○སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ཡང་འབྱུང་བ་པའི་སྲེད་པ་དང་། དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པ་དང་། དེ་དེ་དང་དེར་མངོན་པར་དགའ་བ་དེ་ཉིད་མ་ལུས་པར་སྤངས་པ་དང་། ་ངེས་པར་སྤངས་པ་དང་།བྱང་བར་གྱུར་པ་དང་། ཟད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་།འགོག་པ་དང་། རྣམ་པར་ཞི་བ་དང་། ནུབ་པ་སྟེ། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་(72-499)འགོག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །


tatra duḥkhanirodhagāminī pratipadā āryasatyaṃ katamat? yaduta samyagdṛśyā(ṣṭyādi?)bhirāryāṣṭāṅgamārgaḥ | tadyathā - kaścitpuruṣo jvarābhibhūtaḥ kuśalasaṃpaddṛṣṭakarmāṇaṃ śrutaśāstraṃ vaidyamupasaṃkramya kathayedevam - jvare 'śāntibhūto 'smi | asyopaśamāyauṣadhamupadiśyamānamicchāmīti | sa tasya bhiṣak prāṅ nidānaṃ pṛcchet - kiṃ tvayā bhuktaṃ pītaṃ ceti | āturastasya kathayet - mayā hi dadhi trapuṣaṃ bhakṣitam, annapānaṃ takraṃ pītamiti | sa tasya bhiṣag viśeṣaṇamupadiśya auṣadhamupadiśet | evameva jātyādimahājvarasaṃtāpitāḥ sādhavo mahācittabhiṣajaṃ mahākāruṇikaṃ nāthaṃ tathāgatamupasaṃkramya duḥkhajvarāpahaṃ dharmaṃ pṛccheyuḥ | tebhyo bhagavān nidānaṃ samudayākhyāmākhyāya āryāṣṭāṅgo mārgo mahauṣadhaṃ śāntikaraṃ nirvāṇamupadiśet | (avsū, vaidya 315) kleśāturo 'pyenaṃ mārgaṃ bhāvayan nacirātsarvaduḥkhakṣayamavāpya nirvāṇapuraṃ gatvā pariśāntimavāpnotīti || 

*【法】道諦者，即八正道。謂：正見、正思惟、正語、正業、正命、正精進、正念、正定。此八正道，名為道諦。* 
【金】「云何苦道諦法？」
【金】佛言：「所謂八聖道支：正見、正思惟、正語、正業、正命、正念、正定、正精進。是名苦道諦法。」
○སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་གང་ཞེ་ན། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ངག་དང་། ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་དག་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞིའོ། །

etāni khalu bhikṣavaścatvāryāryasatyāni ||
*【法】如是四諦，聖智可觀，名四聖諦。* 


# 7āryāṣṭāṅgamārga
ᅟ八聖道　[Arthaviniścayasūtra](Arthaviniścayasūtra#19āryāṣṭāṅgamārgaḥ) 
(7) tatra bhikṣavaḥ katama āryāṣṭāṅgamārgaḥ? tadyathā - samyagdṛṣṭiḥ | samyaksaṃkalpaḥ | samyagvāk | samyakkarmāntaḥ | samyagājīvaḥ | samyagvyāyāmaḥ | samyaksmṛtiḥ | samyaksamādhiriti || 

tatra bhikṣavaḥ katamā samyagdṛṣṭiḥ? astyayaṃ lokaḥ, asti paralokaḥ, asti pitā, asti dattam, asti hutam, asti iṣṭāniṣṭasukṛtaduṣkṛtānāṃ karmaṇāṃ phalavipākaḥ, santi loke samyaggatāḥ samyakpratipannā iti | iyaṃ bhikṣavaḥ samyagdṛṣṭiḥ | samyaksaṃkalpaḥ katamaḥ? buddhatvādipariṇāmitaṃ dānam, śīlaṃ ca cakravartyādipariṇāmitam | ayaṃ bhikṣavaḥ samyaksaṃkalpaḥ || 

samyagvāk katamā? iha bhikṣavaḥ pāruṣyānṛtapaiśunyasaṃbhinnapralāpavarjitā anamṛtavāk | iyamucyate samyagvāk || 

samyakkarmāntaḥ katamaḥ? kāyavāṅmanasāṃ daśakuśaleṣu karmapatheṣu vyāpāraḥ | tatra kāyikaṃ trividham - prāṇātipātādadattādānātkāmamithyācārādviratiḥ | vācikaṃ caturvidham - anṛtapāruṣyapaiśunyasaṃbhinnapralāpādviratiḥ | mānasikaṃ trividham - abhidhyāvyāpādamithyādṛṣṭyā viratiḥ || 

tatra prāṇātipātaḥ katamaḥ? prāṇī ca bhavati, prāṇisaṃjñī ca bhavati, vadhakacittaṃ cotpādayati, jīvitādvyaparopayati | ayamucyate bhikṣavaḥ prāṇātipātaḥ | anyatra pramādādadṛṣṭādvā aprāṇivadhaḥ || 

tatra adattādānaṃ katamat? steyacittasya paradravyasvīkaraṇamadattādānam, anyatra mātāpitṛbhrātṛsvajanamitradravyasya svalpasyānuparodhino grahaṇamadattādānam || 

tatra kāmamithyācāraḥ katamaḥ? parastrī(ṇā) mupabhogo bhartṛrājāmātāpitṛrakṣitānām | athavā asthānagamyādeśakāleṣu vipratipattiḥ kāyika(kī) | evaṃ trividhaḥ || 
anṛtaṃ katamat? sākṣipraśne 'yathābhūtān vitathavacanamanahitā vā arhannasmīti parihāsyavastu, idamucyate anṛtam || 
paiśunyaṃ katamat? abhūtena satyena vā bhedakaraṇavacanaṃ paiśunyam || 

pārūṣyaṃ katamat? paraduḥkhacikīrṣoryadaniṣṭavacanaśrāvaṇaduḥkhamasya bhavatu, ityanayā buddhyā yad niṣṭhūravacanaśrāvaṇaṃ kriyate, tatpāruṣyam || 
saṃbhinnapralāpaḥ katamaḥ? rājakathā caurakathā dyūtakathā madyakathā strīkathā ākhyāyikākathā | ayamucyate saṃbhinnapralāpaḥ | vācikameva caturvidham || 
abhidhyā katamā? paradravyasvīkaraṇecchayā anyasya dravyāṇi tāniḥ mama syuritīyamucyate abhidhyā || vyāpādaḥ katamaḥ? parasya jīvitavyaparopaṇamavacchedanapīḍanādicintanam | ayamucyate vyāpādaḥ || 

mithyādṛṣṭiḥ katamā? nāstyayaṃ lokaḥ, nāsti paralokaḥ ityādi pūrvavat | etanmānasaṃ trividham | iyamucyate mithyādṛṣṭiḥ || 
atha samyagājīvaḥ katamaḥ? bhikṣostāvat kuhanā lapanā naimittikatvaṃ naiṣpeṣikatvaṃ lābhena lābhapratikāṅkṣā samyagājīvaḥ | kuhanālapanādayaḥ | tatra kuhanā katamā? bhikṣurdānapatiṃ dṛṣṭvā paryaṅkaṃ baddhvā pathi śūnyāgāre niṣīdati dhyāyī - bhikṣurarhanniti lābhasatkāro me bhaviṣyati, evamādikā kuhanetyucyate || 

tatra lapanā katamā? iha bhikṣurlābhasatkāranimittameva tvaṃ me mātā, tvaṃ me duhiteti, evamanyānyapi priyavacanāni (avsū, vaidya 316) bravīti | evamādikā lapanetyucyate || 

tatra naimittikatvaṃ katamat? bhikṣustāvat piṇḍapātraṃ paribhuktvā sakṛdasakṛd yad brūte - yādṛśo 'yaṃ piṇḍapātaḥ, tādṛśo 'nyeṣu upāsakagṛheṣu na labhyate | alābhasatkāracittasya tu vadato naiva doṣaḥ | idamucyate naimittikatvam || 

tatra naiṣpeṣikatvaṃ katamat? bhikṣustāvad yatra gṛhe piṇḍapātraṃ na labhate, dāpayitukāmaśca bhavati, tatra brūte - adānapatayo nirayaṃ gacchanti | yūyamapi adānapatayaḥ vyaktaṃ nirayagāminaḥ, iti narakabhayabhītebhyaḥ piṇḍapātramanu prayacchati, taṃ ca labdhvā paribhuṅkte | idamucyate naiṣpaṣikatvam || 

tatra lābhena lābhapratikāṅkṣā katamā? bhikṣustāvadātmīyena dhanena śobhanānicīvarāṇi copakrīya upāsakebhyo darśayati - īdṛśāni vayaṃ vastrāṇi dānapatibhyo labhāmahe iti | tenāñjitāni vastrāṇi prayacchanti | tāni paribhuṅkte | iyamucyate bhikṣorlābhena lābhapratikāṅkṣā | ayaṃ bhikṣavo mithyājīvaḥ, tasmādviratiḥ samyagājīvaḥ || 
iha khalu bhikṣavaḥ upāsakasya mithyājīvaḥ katamaḥ? viṣavikrayaḥ | śastravikrayaḥ | sattvavikrayaḥ | madyavikrayaḥ | māṃsavikrayaḥ | apravekṣitatilasarṣapapīḍanam | ayamupāsakasya mithyājīvaḥ | asmādviratiḥ | ayamucyate bhikṣavaḥ samyagājīvaḥ || 

samyagvyāyāmaḥ katamaḥ? abhivādanabahulapratyupasthānāñjaliḥ sāmīcīkarmakaraṇam | ayamucyate bhikṣavaḥ samyagvyāyāmaḥ || 

samyaksmṛtiḥ katamāḥ? iha khalu bhikṣavo bhikṣuḥ striyaṃ dṛṣṭvā utpanne rāge bāhyātmikayoḥ śarīrayoraśubhākāreṇa yathābhūtadarśī bhavati - santyasmin kāye keśā romāṇi nakhā dantā rajomalatvaṅmāṃsam, asthisnāyusirā vṛkkā hṛdayam(ā) maka āmāśayaḥ pakkāśayaḥ antrāṇi antraguṇā odarīyakaṃ yakṛt parīṣamaśru svedaḥ khelakaḥ siṃghāṇako vasā lasīkā majjā medaḥ pittaṃ śleṣmā pūyaṃ śoṇitaṃ mastakaluṅgamuccāraprasravaiḥ pūrṇaṃ nānāprakārakamaśuciriti | iyamucyate bhikṣavaḥ samyaksmṛtiḥ || 

samyaksamādhiḥ katamaḥ? catvāri dhyānāni | iha bhikṣavo bhikṣuḥ viviktaṃ kāmaiḥ viviktaṃ pāpakairakuśalairdharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamadhyānamupasaṃpadya viharati | sa vitarkavicāravyupaśamādadhyātmasaṃprasādāccetasa ekotibhāvādavitarkamavicāraṃ samādhijaṃ prītisukhaṃ dvitīyadhyānamupasaṃpadyaṃ viharati | sa prītervirāgādupekṣako viharati smṛtaḥ saṃprajānan, sukhaṃ ca kāyena pratisaṃvedayate - yattadāryā ācakṣate upekṣakaḥ smṛtimān sukhavihārī - tṛtīyaṃ dhyānamupasaṃpadya viharati | sa sukhasya ca prahāṇādduḥkhasya ca prahāṇāt pūrvameva ca saumanasyadaurmanasyayorastaṃgamādaduḥkhāsukhamupekṣāsmṛtipariśuddhaṃ caturthadhyānamupasaṃpadya viharati | imāni khalu bhikṣavaścatvāri dhyānāni | ayamucyate samyaksamādhiḥ || 

ayamucyate bhikṣavaḥ āryāṣṭāṅgo mārgaḥ ||


# 8dvāviṃśati indriyāṇi
ᅟ二十二根　
(8) dvāviṃśatīndriyāṇi katamāni? yaduta cakṣurindriyaṃ śrotrendriyaṃ ghrāṇendriyaṃ jihvendriyaṃ kāyendriyaṃ manendriyaṃ puruṣendriyaṃ strīndriyaṃ duḥkhendriyaṃ sukhendriyaṃ saumanasyendriyaṃ daurmanasyendriyaṃ upekṣendriyaṃ śraddhendriyaṃ vīryendriyaṃ samādhīndriyaṃ smṛtīndriyaṃ jñānendriyaṃ **jīvitendriyam**, anājñātamājñāsyāmīndriyam, ājñendriyam, ājñātāvīndriyam | imāni bhikṣava dvāviṃśatīndriyāṇi ||
○དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་གང་ཞེ་ན། མིག་གི་དབང་པོ་དང་། རྣ་བའི་དབང་པོ་དང་༑  སྣའི་དབང་པོ་དང་། ལྕེའི་དབང་པོ་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། ཕོའི་དབང་པོ་དང་། མོའི་དབང་པོ་དང་། **སྲོག་གི་དབང་པོ**་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་། བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་། ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། དད་པའི་དབང་པོ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། དྲན་པའི་དབང་པོ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་དང་།ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་སྟེ། དགེ་སློང་དག་འདི་དག་ནི་དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་སོ། །

*【法】(5)「又復何名二十二根？謂：眼根、耳根、鼻根、舌根、身根，男根、女根，命根、意根，樂受根、苦受根、喜受根、憂受根、捨受根，信根、進根、念根、定根、`[慧根＝惠根【宋宮】]`慧根，未知當知根、已知根、具知根。如是名為二十二根。* 
【金】(5)「云何二十二根？」
【金】佛言：「所謂眼等五根，謂眼、耳、鼻、舌、身；信等五根，謂信、進、念、定、慧；五受根，謂苦、樂、憂、喜、捨；三無漏根，謂未知當知根、已知根、具知根；及意、命、男、女。比丘！是名二十二根。」
○དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་གང་ཞེ་ན། མིག་གི་དབང་པོ་དང་། རྣ་བའི་དབང་པོ་དང་༑  སྣའི་དབང་པོ་དང་། ལྕེའི་དབང་པོ་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། ཕོའི་དབང་པོ་དང་། མོའི་དབང་པོ་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་། བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་།ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། དད་པའི་དབང་པོ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། དྲན་པའི་དབང་པོ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་དང་།ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་སྟེ། དགེ་སློང་དག་འདི་དག་ནི་དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་སོ། །


【金】(6)「云何五三摩地？」
【金】佛言：「所謂身支五體，可喜可樂，無毀無損，深生戀著，於一切身，皆生愛樂。由如是心，隨順染欲，種種愛著，不了虛幻，妄執為實。
【金】是故應當如實觀察，如是五體，皆從四大緣會而生，一心思惟，安住悟入妙三摩地，名身定智。
【金】譬如山上散水於下，流布四方，如是散已，不見其水，地復乾涸。時有天人，空中告言：『汝若須水，我有天水大泉，自然湧出，潔淨清涼，甚可愛樂，濟渡潤益，無有窮盡。』
【金】身生定智，利益無窮，亦復如是！」
【金】復告比丘：「當審思惟、觀察籌量，此身不實，勿應愛著。譬如優曇鉢羅華、鉢頭摩華、俱勿陀華、奔茶利迦華，如是青、黃、赤、白四種蓮華，眾色殊好，甚可愛樂，皆生於水而壞於水；此身變異，虛幻不實，亦復如是！」
【金】復告比丘：「身語意業，圓滿清淨，獲得勝解，如實安住三摩地門，以清淨心，觀一切身，皆非堅固。譬如長者及長者子，以眾珍寶、新淨妙衣，嚴飾其身，色相雖好，體非堅固；能以清淨身語意業，而為莊嚴，是名堅固。」
【金】復告比丘：「如是觀察，善思念之！此身五體，有為無常，應行住坐臥四威儀中，繫念思惟，清淨定智，堅固攝受。
【金】比丘！是名五三摩地。」


# 9catvāri dhyānāni
ᅟ四禪定地　
(avsū, vaidya 317) (9) tatra bhikṣavaś cātvāri dhyānāni katamāni? iha bhikṣavo bhikṣurviviktaṃ kāmaiḥ viviktaṃ pāpakairakuśalairdharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānamupasaṃpadya viharati | sa vitarkavicārāṇāṃ vyupaśamādadhyātmasaṃprasādāccetasa ekotibhāvādavitarkamavicāraṃ samādhijaṃ prītisukhaṃ dvitīyaṃ dhyānamupasaṃpadya viharati | sa prītervirāgādupekṣako viharati, smṛtaḥ saṃprajanyaṃ ca(saṃprajānan) sukhaṃ kāyena pratisaṃvedayate - yattadāryā ācakṣate upekṣakaḥ smṛtimān sukhavihārī - tṛtīyaṃ dhyānamupasaṃpadya viharati | sa sukhasya ca prahāṇādduḥkhasya ca prahāṇāt pūrvameva saumanasyadaurmanasyayorastaṃgamāda duḥkhāsukhamupekṣāsmṛtipariśuddhaṃ caturthaṃ dhyānamupasaṃpadya viharati || imāni bhikṣavaścatvāri dhyānāni ||

*【法】(8)「又復何名為四禪定？謂：離諸欲及諸染法，斷除疑惑分別之想。是名第一離生喜樂定。* 

*【法】「復次離欲斷除分別想已，當於外法悉皆泯絕，內復寂定，攝內外法，悉皆歸一。是名第二定生喜樂定。* 

*【法】「復次捨於喜樂思念之想，於身喜樂而無所受。是名第三離喜妙樂定。* 

*【法】「復次捨苦樂法，無憂喜想，諸法清淨。是名第四捨念清淨定。如是名為四禪定法。* 

【金】(7)比丘復白佛言：「世尊！云何四禪定地？」
【金】佛言：「所謂離生喜樂地，離諸欲染一切煩惱故；定生喜樂地，已離尋伺降伏障染故；離喜妙樂地，安住方便作利樂行故；捨念清淨地，苦樂已離，善惡心伏，非苦非樂，念已離故，方便修習，圓滿清淨。比丘！是名四禪定地。」


# 10catasra ārūpyasamāpattayaḥ
ᅟ四無色定　
*【法】(9)「復何名為四無色定？謂：修彼定，厭下色相，忻上無色，由無色故，唯有虛空，乃觀虛空無有邊際。作如是想，是故名為空無邊處定。* 

*【法】「復次離彼所緣空無邊處已，復想能緣識亦無邊，是故名為識無邊處定。* 

*【法】「復次離彼能緣識已，當復想於能緣所緣俱無所有，是故名為無所有處定。* 

*【法】「復次離彼無所有已，當復想於無彼麁想，不無細想，是故名為非想非非想定。如是名為四無色定。* 

【金】(8)「云何四無色定？」
【金】佛言：「所謂空無邊處定，一切色想俱已遠離，平等持心，如實安住故；識無邊處定，內識無邊，如實安住故；無所有處定，於一切法，皆無所有故；非想非非想處定，麁想非有，細想非無故。比丘！是名四無色定。」


# 10catvāro brahmavihārāḥ
ᅟ四無量心　
(10) tatra katame catvāro brahmavihārāḥ? iha bhikṣavo bhikṣurmaitrīsahagatena cittena avaireṇa asaṃpannena avyābādhena vipulena mahadgatena apramāṇena subhāvitena ekādrisamaṃ vimucya sphuritvā upasaṃpadya viharati, tathā dvitīyam, tathā tṛtīyam, tathā caturtham, iti ūrdhvamadhastiryak sarvaśaḥ sarvāvantamimaṃ lokaṃ maitrīsahagatena cittena avaireṇa asaṃpannena avyābādhena vipulena mahadgatena advayena apramāṇena subhāvitena ekāṃ diśamadhimucya sphuritvā upasaṃpadya viharati | evaṃ karuṇāsahagatena, muditāsahagatena, upekṣāsahagatena cittena avaireṇa asaṃpannena avyābādhena vipulena mahadgatena advayena apramāṇena subhāvitena ekāṃ diśamadhimucya sphuritvā upasaṃpadya viharati | ime catvāro brahmavihārāḥ ||

*【法】(10)「復何名為四無量行？謂：慈無量、悲無量、喜無量、捨無量。若有苾芻具大慈心，於諸有情，無怨無親，等能與樂。如是常行慈無量心，是故名為慈無量行。* 

*【法】「若有苾芻具大悲心，於諸有情，無怨無親，等能拔苦，如是常行悲無量心，是故名為悲無量行。* 

*【法】「若有苾芻具大喜心，於諸有情，無怨無親，等施歡喜，如是常行喜無量心，是故名為喜無量行。* 

*【法】「若有苾芻，於諸有情，無怨無親，平等安住如是常`[行＝行捨無量心【明】]`行，是故名為捨無量行。如是名為四無量行。* 

【金】(9)爾時比丘復白佛言：「世尊！云何名為四無量心？」
【金】佛言：「所謂慈無量心、悲無量心、喜無量心、捨無量心。」

【金】「云何名為慈無量心？」
【金】「謂一切時處，慈心隨順、利益眾生，不損害他，離諸冤結，以廣大心等示眾生，愍念救護猶如赤子，於冤親所而無差別，令斷纏蓋，皆得解脫。如是名為慈無量心。
【金】悲心隨順、喜心隨順、捨心隨順，亦復如是。
【金】比丘！如是名為四無量心。


【金】(10)「復有四種苦樂，皆應了知。所謂了知眾苦、了知有苦、了知眾樂、了知有樂。」

【金】「云何名為了知眾苦？謂觀一種補特伽羅——所著者貪、所著者瞋、所著者癡——於貪不怖，因貪故生苦憂悲隨順；於瞋不怖，因瞋故生苦憂悲隨順；於癡不怖，因癡故生苦憂悲隨順，皆悉了知。於出世間五種善根，精勤修習，所謂信根、進根、念根、定根、慧根，次第獲得三摩地門，名曰漏盡比丘。此則名為了知眾苦。

【金】「云何名為了知有苦？謂觀一種補特伽羅，少貪、少瞋、少癡，雖少分貪不懼貪過，故生苦憂悲隨順；雖少分瞋不懼瞋過，故生苦憂悲隨順；雖少分癡不懼癡過，故生苦憂悲隨順，皆悉了知。於出世間五種善根，精勤修習，次第獲得三摩地門，名曰漏盡比丘。此則名為了知有苦。

【金】「云何名為了知眾樂？所謂一種補特伽羅，皆悉了達此貪、瞋、癡三不善根為生苦本，能永除斷，於出世間信等五種無漏善根，精勤修習，次第獲得三摩地門，名曰漏盡比丘。此則名為了知眾樂。了知有樂，精勤修習，次第獲得三摩地門，亦如上說。比丘！如是四種苦樂，皆應了知。」


# 11catvāraḥ pratipadaḥ
ᅟ四通行　
(11) tatra katamāś catasraḥ pratisaṃvidaḥ? asti duḥkhā pratipad dhandhābhijñā | asti duḥkhā pratipat kṣiprābhijñā | asti sukhā pratipad dhandhābhijñā | asti sukhā pratipat kṣiprābhijñā | 
tatra katamā sā duḥkhā pratipad dhandhābhijñā? ihaikatyaḥ prakṛtyaiva tīvrarāgo bhavati, tīvradveṣo bhavati, tīvramoho bhavati | so 'bhīkṣṇaṃ tīvrarāgajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | so 'bhīkṣaṇaṃ tīvradveṣatayā dveṣajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | so 'bhīkṣaṇaṃ tīvramohatayā mohajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | tasyemāni pañca lokottarāṇi indriyāṇi dhandhāni bhavanti mṛdūni saśīghravāhīni | katamāni pañca? yaduta śraddhendriyaṃ vīryendriyaṃ smṛtīndriyaṃ samādhīndriyaṃ prajñendriyam | sa eṣāṃ pañcānāṃ lokottarāṇamindriyāṇāṃ mṛdutvādaśīghravāhitvācca dhandhamevānantaryasamādhiṃ spṛśati yaduta āsravāṇāṃ kṣayāya | iyaṃ duḥkhā pratipaddhandhābhijñā | 
tatra katamā duḥkhā pratipatkṣiprābhijñā? ihaikatyaḥ prakṛtyaiva tīvrarāgo bhavati, tīvradveṣo bhavati, tīvramoho bhavati | so 'bhīkṣṇaṃ tīvrarāgatayā rāgajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | abhīkṣṇaṃ tīvradveṣatayā dveṣajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | abhīkṣṇaṃ (avsū, vaidya 318) tīvramohatayā mohajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | tasyemāni pañca lokottarāṇi indriyāṇi adhimātrāṇi bhavanti tīkṣṇāni śīghravāhīni | katamāni pañca? yaduta śraddhendriyaṃ vīryendriyaṃ smṛtīndriyaṃ samādhīndriyaṃ prajñendriyam | sa eṣāṃ pañcānāṃ lokottarāṇāmindriyāṇāmadhimātratvācchīghravāhitvācca kṣipramevānantaryaṃ samādhiṃ spṛśati yaduta āsravāṇāṃ kṣayāya | iyaṃ duḥkhā pratipatkṣiprābhijñā || 
tatra katamā sukhā pratipaddhandhābhijñā? ihaikatyaḥ prakṛtyaiva alparāgo bhavati, alpadveṣo bhavati | so '(lpa)rāgatayā nābhīkṣṇaṃ rāgajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | alpadveṣatayā nābhīkṣṇaṃ dveṣajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | alpamohatayā nābhīkṣṇaṃ mohajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | tasyemāni pañca lokottarāṇīndriyāṇi dhandhāni bhavanti mṛdūni na tīkṣṇāni na śīghravāhīni | katamāni pañca? yaduta śraddhendriyaṃ vīryandriyaṃ smḥtīndriyaṃ samādhīndriyaṃ prajñendriyaṃ | sa eṣāṃ pañcānāmindriyāṇāṃ dhandhātvānmḥdutvādaśīghravāhitvācca dhandhamevānantaryaṃ samādhiṃ spḥśati yadutāsravāṇāṃ kṣayāya | iyaṃ sukhā pratipaddhandhābhijñā || 
tatra katamā sukhā pratipatkṣiprābhijñā? ihaikatyaḥ prakṛtyaivālparāgo bhavati, alpadveṣo 'lpamohaḥ | so 'lparāgatayā nābhīkṣṇaṃ rāgajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | alpadveṣatayā nābhīkṣṇaṃ dveṣajaḥ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | alpamohatayā nābhīkṣṇaṃ mohajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ prativedayati | tasyemāni pañca lokottarāṇīndriyāṇyadhimātrāṇi tīkṣṇāni śīghravāhīni | katamāni pañca? yaduta śraddendriyaṃ vīryendriyaṃ smṛtīndriyaṃ samādhīndriyaṃ prajñendriyam | sa eṣāṃ pañcānāmindriyāṇāmadhimātratvāt tīkṣṇatvācchīghravāhitvācca kṣipramevānantaryaṃ samādhiṃ spṛśati yaduta āsravāṇāṃ kṣayāya | iyam ucyate sukhā pratipatkṣiprābhijñā | 
imā bhikṣavaḥ catasraḥ pratisaṃvidaḥ ||


# 12catasraḥ samādhibhāvanāḥ
ᅟ四三摩地　
[12] tatra katamāś catastraḥ samādhibhāvanāḥ? ...........asti bhikṣavaḥ samādhibhāvanā āsevitā bhāvitā bahulīkṛtā jñānadarśanapratilābhāya saṃvartate | asti samādhibhāvanā āsevitā bhāvitā bahulīkṛtā prajñāpratilambhāya saṃvartate | 
*【法】(12)「復何名為四三摩地想？* [akgm](俱舍所依阿含#8.32)  
【金】(11)比丘復白佛言：「世尊！云何名為四三摩地？」
【金】佛言：「1所謂信解受持，如法修行，能斷貪欲故；2信解受持，如法修行，通達一切諸妙法門故；3信解受持，如法修行，獲得一切甚深智見故；4信解受持，如法修行，獲得一切清淨妙慧故。」

tatra katamā samādhibhāvanā āsevitā bhāvitā bahulīkṛtā kāmarāgaprahāṇāya saṃvartate? 
【金】1「云何能斷貪欲？」
iha bhikṣavo bhikṣu rimameva kāyamūrdhvaṃ pādatalādadhaḥ keśamastakādiparyantaṃ yathāsthitaṃ tathāpraṇihitaṃ pūrṇaṃ nānāprakārasyāśuceryathābhūtaṃ samyak prajñayā pratyavekṣate - yaduta ayaṃ kāyaḥ anupūrveṇa samudāgato 'pūrvavināśī paramāṇusaṃcayaḥ suṣira unnāmonnāmanānmānavavraṇasumukharomakūpasrāvī valmīkavadāśīviṣanivāsaḥ | āśīviṣatatkṛtajaḥ | ajñānaśatrumakṛtavinmitradrohī(?) | 
kumitravadvisaṃvādakaḥ | phenapiṇḍavatprakṛtidurbalaḥ | udakabudbudavadutpannabhagnavilīnaḥ | marīcivadvipralambhakaḥ | kadalīvadvinibhūjyamānāsārakaḥ | māyeva vañcanātmakaḥ | rājavadājñāvaṅgalaḥ(?) | śatruvadavatāraprekṣī | cauravadaviśvasanīyaḥ | amitravadahitaiṣī | vadhakavatprajñājīvitāntarāyakṛt | śūnyagrāmavanmāravirahitaḥ? | 
kulālabhāṇḍavadanaparyantaḥ | nānāśuciparipūrṇaḥ | medasthālīvadaśucisrāvī | (avsū, vaidya 319) ahivanniṣpandakrūraḥ | kuṇapabattīkṣṇagandhī | varcaḥkuṭīvadamedhyākaraḥ | vravatyadunāsahiṣṇuḥ(?) | 
śalyavattudanārthaḥ | duṣṭasvāmivaddurupacāraḥ | jīrṇagṛhavatpratisaṃskāradhāryaḥ | jīrṇayānapātravatpratisaṃskāramalavāhyaḥ | āmakumbhavadambvanupālyaḥ | duṣṭamitravannityānvarakṣaḥ | nadītaṭavṛkṣavaccalācalaḥ | mahānadīsrotavanmaraṇasamudraparyavasānaḥ | āgantukāsāravatsarvaduḥkhaniketaḥ | anāthaśālāvadaparigṛhītaḥ | corakapāṭavadutkoṭisādhyaḥ | pratyantanagaravannityopasṛṣṭaḥ | vālukānagaravatsīdanātmakaḥ | agnivadatṛptaḥ | samudravadduṣpūraḥ | sarvakaraṇḍavat patraparihāryaḥ | bāladāraka[va]tsatataparipālyaḥ | bhinnabhājanamiva satataparihāryaḥ | kudevavannityopasṛṣṭaḥ | saviṣabhājanamiva parivarjanīyaḥ | yācitakabhāṇḍamiva kṣaṇaprayojanārthaḥ | śakaṭamiva bhārodvahatīrthaḥ | kevalaṃ dharmabuddhinā boddha(voḍha?)vyam || 
punaraparaṃ bhikṣavo bhikṣuṇā idaṃ śarīramādyuttarakāraṇataḥ parīkṣitavyam | mātāpitṛśukrarudhirasamutthānamiha śarīrasya ā[dya]kāraṇam | uttaramāhāraparimāṇādikam | kavalikāhāro grastamātraḥ śleṣmāśayaṃ gacchati | śleṣmāśayaṃ prāpya śleṣmaṇā dravīkṛto 'tyantāśucirbhavati | śleṣmataḥ pittāśayaṃ gacchati | pittāśayaṃ prāpya pacyamāna uṣṇībhūtvā vāyvāśayaṃ gacchati | 
paktvā vāyvāśayaṃ prāpto vāyunā vibhajyate pṛthak malaḥ, [pṛ]thak sāraḥ | khalānmūtrapurīṣādayo malāḥ | sārācchoṇitaṃ pari[ṇa]mati, śoṇitānmāṃsam, māṃsānmedaḥ, medaso 'sthīni, asthibhyo majjā, majjātaḥ śukram | 
tadevamādyuttarakāraṇādaśuci śarīramiti paśyatā bhikṣuṇā idaṃ śarīraṃ navabhirasthiśataiḥ saṣaṣṭhaiḥ samucchritaṃ kudārugṛhavat tribhiḥ śatvisa(?)śataiḥ saṃghātitam, caturbhiḥ śirājālaśataiḥ saṃnatam, pañcabhirmāṃsapeśīśataiḥ praliptam, (yaṃktiḥ śirāśataiḥ saṃghātam?), saptabhiḥ śirāśatairvinatam, navabhiḥ snāyuśatairnibaddham, dhamanyā gavākṣīkṛtam, saptottareṇa marmaśatena bhinnabhājanamiva jarjareṇa koṭīśatasahasrairaśītibhiśca tṛṇavacchannam, pañcendriyacchidram, saptajñaya(saptāśaya?)maśucipūrṇam | 
mastiṣkasyāñjalinā, medaso 'ñjalinā, tribhirvasāñjalibhiḥ, ṣaḍbhirañjalibhiḥ śleṣmaṇaḥ, ṣaḍbhirañjalibhiḥ pittasya, vāyunā kṛtsnamevāpakarṣitam | śoṇitasyāḍhakena, purīṣaprasthaiḥ ṣaḍbhiḥ vāvayarevadebhiḥ(?) samaiḥ pṛthakpṛthak pūrṇam | saptabhistvagbhiḥ parivṛtam, rasaiḥ ṣaḍbhiḥ | pittasya vāyunā kāyāgnināviṣṭāgnihotrajaṅgayādajasraṃ (?) kudāntam, śarīrāvayavaiḥ sarvaireva durdarśanam, durgandhi pratisvabhāvam | ko 'trābhimāno bahumānabhāvaḥ? kevalaṃ yācitakabhāṇḍamiva kṣaṇaprayojanārthaṃ śakaṭamiva bhārodvahanāya dharmabuddhinā boddha(voḍha)vyam ||

evaṃvidhakāyamavekṣya rāśimaśuceḥ, rūpābhimānī vasatyatteyaḥ(?) |
prajñāyamānaṃ sa hi bālabuddhi viṣṭapaṭhaṃ(?) yāti vahaṃ na cetā ||

priyaprakāraṃ vahatenāyat drakṣanvivaktuṃ vahate sadā ca | kāyaḥ sucokṣaḥ kṛmivacca jantoḥ kuto 'tra rāgo bahumānatā vā || (avsū, vaidya 320)

ityevamādi pratyavekṣanniti | tadyathā bhikṣava ubhayato dvāravinirmuktaḥ koṣṭhāgāraḥ pūrṇo nānāprakārajātasya dhānyatilasarṣapamudgayavamāṣāṇām | taccakṣuṣmān puruṣo vyavalokayan jānīyāt - imāni śūkadhānyāni, imāni phaladhānyāni | 
evameva bhikṣavo bhikṣurimameva kāyaṃ yathāsthitaṃ yathāpraṇihitaṃ yāvat pratyavekṣate | iyaṃ samādhibhāvanā āsevitā bahulīkṛtā kāmarāgaprahāṇāya saṃvartate | 

*【法】若有苾芻作如是觀：我今此身，從頂至足，所有髮、毛、爪、齒、皮肉、筋骨，如是種種不淨之物，所共合成。譬如倉廩廣積糧斛，人入其中，善能分別，是米是麥。如是積聚，名為倉廩。苾芻觀想於自身中，亦復如是！作此觀者，即得斷除貪欲之法，是名第一三摩地想。* 
【金】佛言：「比丘！汝等應當於顯露處，或林間、或樹下、或空寂處，常坐不臥，安住禪定；應觀此身，三十六物和合而成，體非清淨，虛幻不實，不應妄生愛念戀著，如是思惟，深生厭離。比丘！如是名為能斷貪欲。」
【金】「云何三十六物？」
【金】佛言：「所謂外相十二：髮、毛、爪、齒、眵、淚、耵`[聹【磧】，矃【大】(cf. Q36_p0467b24)]`聹、涕、唾、垢汗、大小便溺。中相十二：皮、膚、血、肉、筋、脈、骨、髓、肪、膏、腦、膜。內相十二：脾、腎、心、肺、肝、膽、臟、胃、赤白二痰、生熟二臟。比丘！是名三十六物。」
【金】復告比丘：「又諸世間，地中所生，百穀苗稼，須假耕種，亦非清淨自然而生。是故汝應於顯露處，或林樹下，一心安住，如實觀察，此身不淨，虛假浮脆；眼耳等處，常行垢濁，而不堅固，極可厭離。
【金】如是安住三摩地門，信解受持，如法修行，永斷貪欲。」


tatra bhikṣavaḥ katamā samādhibhāvanā āsevitā bhāvitā bahulīkṛtā dṛṣṭadharmasukhavihārāya saṃvartate? 
【金】2「云何通達一切諸妙法門？」==\[現法樂住]== 
iha bhikṣavo bhikṣuraraṇyagato vā vṛkṣamūlagato vā śūnyāgāragato vā imameva kāyamadhyātmaṃ pratyātmaṃ vivekāt na prītisukhenābhiṣyandayati, paripūrayati, pariprīṇayati, parisphuṭayati, tasya nāsti sarvataḥ kāyādasphuṭaṃ bhavatyaspharaṇīyaṃ yaduta adhyātmajaṃ vivekajena prītisukhena | tadyathāpi nāma bhikṣavaḥ utpalāni vā padmāni vā kumudāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake magnāni, sarvāṇi tāni śītalena vāriṇābhiṣyanditāni pariṣyanditāni paripūritāni pariprīṇitāni parisphuritāni | 
evameva bhikṣuraraṇyagato vā vṛkṣamūlagato vā śūnyāgāragato vā imameva kāyamadhyātmaṃ pratyātmaṃ vivekajena prītisukhenābhiṣyandayati pariṣyandayati paripūrayati parisphurayati pariprīṇayati, tasya nāsti sarvataḥ kāyamasphuṭaṃ bhavatyaspharaṇīyaṃ yaduta adhyātmakaṃ vivekajena prītisukhena | 
*【法】「又復苾芻觀想身已，於三摩地，得輕安味。復作是觀：此三摩地所得樂味，亦無有想，譬如蓮華從水而生，彼無有想，我從水生而有清涼。苾芻觀想，亦復如是！* 
【金】佛言：「比丘！汝等應當於顯露處，或林樹下、或空寂處，常坐不臥，修習禪定，護念憐愍一切眾生，而為引導，皆令了悟。一切有為，虛幻不實，譬如優曇鉢羅華，顏色殊好，既開敷已，非能堅固；此身非堅，亦復如是。是故汝應於顯露處，或林樹下、寂靜之處，安住禪定，觀一切身，有為不實，如夢如幻，方便開示、引導眾生，皆令信受、愛樂禪定。
iyaṃ samādhibhāvanā āsevitā bhāvitā bahulīkṛtā dṛṣṭadharma(sukha)vihārāya saṃvartate || 
*【法】能觀想者，即得見法輕安樂味，是名第二三摩地想。* 
【金】比丘！是名於三摩地信解受持，如法修行，通達一切諸妙法門。」

tatra bhikṣavaḥ katamā samādhibhāvanā āsevitā bhāvitā bahulīkṛtā jñānadarśanena pratilābhāya saṃvartate? 
【金】3「云何獲得一切甚深智見？」
iha bhikṣavo bhikṣuṇā ālokasaṃjñā sādhu ca suṣṭhu ca parigṛhītā bhavati sumanasi kṛtā sudṛṣṭā supratibaddhā ca divasasaṃjñādhiṣṭhitaṃ samaprabhāsaṃ cittaṃ bhāvayati yathā divā tathā rātrau, yathā rātrau tathā divā, yathā pūrvaṃ tathā paścāt, yathā paścāttathā purā, yathaivādhastathaivordhvam, yathaivordhva tathā adhaḥ - iti vivṛtena cetasā parya(va)naddhena divasasaṃjñādhiṣṭhitaṃ samaprabhāsaṃ cittaṃ bhāvayati | 
*【法】「又復苾芻！於三摩地，作於明想：觀察如日無餘闇冥。如是觀察，相續不斷，晝夜明闇，皆無有異，作是明想，清淨無雜。* 
【金】佛言比丘：「安住禪定，悟此甚深微妙法已，深心愛樂，決定堅固，晝夜繫念，精進無懈，智光遍照，無明暗蔽，永盡無餘。
tadyathāpi nāma bhikṣavo grīṣmāṇāṃ paścime māse vyabhre dine vigatabalāhake nabhasi madhyāhnakālasamaye ālokapariśuddho bhavati paryavadātaprabhāsvaraḥ, na tasmā(?)ndhakārasamaye tadbhavati |
evameva bhikṣavo bhikṣuṇā ālokasaṃjñā sādhu ca suṣṭhu ca sugṛhīto bhavati aśṛṃṣṭā supratibandhonavamasaṃjñā - vesthitā(?) samaprabhāsaṃ cittaṃ bhāvayati yathā divā tathā rātrau yathā rātrau tathā divā, yathā pūrvaṃ tathā paścāt, yathā paścāttathā purā, yathaivordhvaṃ tathaivādho yathaivādhastathaivordhvamiti vivṛtena cetasā aparyavanaddhena divasasaṃjñādhiṣṭhitena samaprabhāsaṃ cittaṃ bhāvayati | 
*【法】譬如秋時雲翳陰闇日光不現，若明眼人，觀想日光，清淨無雜。苾芻觀想，亦復如是！* 
【金】譬如虛空密雲暗蔽，於日中時，雲忽退散得見日光，普照一切無有障礙；三摩地門一切智光，除其煩惱、無明暗蔽，亦復如是。是故汝應善思念之，如實安住，晝夜無懈，於一切智，堅固攝受。
iyaṃ samādhibhāvanā āsevitā bhāvitā bahulīkṛtā jñānadarśanapratibhānalābhāya saṃvartate || 
*【法】能觀想者，是人即得明智現前，是名第三三摩地想。* 
【金】比丘！是名於三摩地門信解受持，如法修行，獲得一切甚深智見。」

tatra katamā(samā)dhibhāvanā āsevitā bhāvitā bahulīkṛtā prajñāpratilambhāya saṃvartate? 
【金】4「云何獲得一切清淨妙慧？」
iha bhikṣuraraṇyagato vā vṛkṣamūlagato vā śūnyāgāragato vā sukhasya (duḥkhasya) ca prahāṇāt pūrvameva saumanasyadaurmanasyayorastaṃgamādaduḥkhāsukhamupekṣāsmṛtipariśuddhaṃ (avsū, vaidya 321) caturthaṃ dhyānamupasaṃpadya viharati | iyaṃ samādhibhāvanā āsevitā bhāvitā bahulīkṛtā prajñāpratilambhāya saṃvartate || 
*【法】「又復苾芻在三摩地，作是觀想：斷除苦樂乃至憂喜，唯有捨念二種清淨。譬如有人能馭車乘，平坦地中行無所礙。苾芻觀想，亦復如是！能觀想者，即得智慧勝利現前，是名第四三摩地想。* 
【金】佛言比丘：「汝等應當於顯露處，或林樹下、或空寂處，常坐不臥，正念安住三摩地門，苦受、樂受、憂受、喜受及與捨受，皆已離故，勝定熏修，圓滿清淨，則為安住四三摩地，悉能了知四種信解，攝受通達，作大導師。若攝受者、若通達者，則為安住善平等地，觀察度量，一切智智，如是如是！」
【金】復告比丘：「汝應於顯露處，或林樹下、或空寂處，苦已離故、樂已離故、憂已離故、喜已離故、捨已離故，勝定解脫，圓滿清淨，如實安住四三摩地。
【金】比丘！是名於三摩地門信解受持，如法修行，獲得一切清淨妙慧。

imāś catasraḥ samādhibhāvanāḥ ||
*【法】此等名為四三摩地想。* 
【金】比丘！如是名為四三摩地。」


【金】佛說法乘義決定經卷上




【金】佛說法乘義決定經卷中
【金】西天三藏明因妙善普濟法師金總持等奉　詔譯


# 13catvāri smṛtyupasthānāni
ᅟ住四念處　
[13] tatra katamāni bhikṣavaś catvāri smṛtyupasthānāni? 

*【法】(13)「復何名為四念處法？謂：身、受、心、法。* 
【金】(12)爾時勇猛甚深比丘復白佛言：「世尊！云何名為住四念處？」

iha bhikṣavo bhikṣur adhyātmaṃ kāye kāyānudarśī viharati ātāpī saṃprajānan smṛtimān vinīya loke abhidhyādaurmanasye | 
bahirdhā kāye kāyānudarśī viharati, adhyātmabahirdhā kāye kāyānudarśī viharati ātāpī saṃprajānan anusmṛtimān vinīya loke abhidhyādaurmanasye | 
*【法】若有苾芻！觀身不淨，`[穢惡＝惡穢【元明】]`穢惡充滿無有真實，如是觀察，名身念處。* 
【金】佛言：「比丘！所謂應觀內身、外身、內外身住，有色不淨，一切世間，憂悲苦惱，正念了知；

adhyātmavadenāsu bahirdhāvedanāsu adhyātmabahirdhā vedanāsu vedanānudarśī viharati ātāpī saṃprajānan smṛtimān vinīya loke abhidhyādaurmanasye | 
*【法】「又復觀於內外二法，所有諸受，悉皆是苦，作是觀者，名受念處。* 
【金】觀內受、外受、內外受住，種種諸苦，一切世間，受悲苦惱，正念了知；

adhyātmacitte bahirdhācitte adhyātmabahirdhā cittānudarśī viharati ātāpī saṃprajānan smṛtimān vinīya loke abhidhyādaurmanasye | 
*【法】「又復觀於心心所法，皆悉無常，作是觀者，名心念處。* 
【金】觀內心、外心、內外心住，虛幻無常，一切世間，憂悲苦惱，正念了知；

adhyātmadharmeṣu bahirdhādharmeṣu adhyātmabahirdhādharmeṣu dharmānudarśī viharati ātāpī saṃprajānan smṛtimān vinīya loke abhidhyādaurmanasye | 
*【法】「又復觀於內外二法，於是法中，不生我想，作是觀者，名法念處。* 
【金】觀內法、外法、內外法住，悟無我理，一切世間，憂悲苦惱，正念了知。

itīmāni catvāri smṛtyupasthānāni ||
*【法】如是名為四念處法。* 
【金】比丘！是名住四念處。」


# 14catvāri samyakprahāṇāni
ᅟ四正斷　
[14] tatra katamāni bhikṣavaścatvāri samyakprahāṇāni? 
【金】(13)比丘復白佛言：「世尊！云何四正斷？」
iha bhikṣavo bhikṣuranutpannānāṃ pāpakānāmakuśalānāṃ dharmāṇām anutpādāya chandaṃ janayati, vyāyacchati, vīryamārabhate, cittaṃ saṃpratigṛhṇāti, samyak praṇidadhāti | 
*【法】(14)「復`[何＝有【三宮】]`何名為四正斷法？謂：已生惡法，當起精進勤行除斷，皆悉令滅，是名第一正斷之法。* 
【金】佛言：「所謂未生不善法，以精進力，攝伏斷除，令永不生故；
utpannānāmakuśalānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇāya chandaṃ janayati, vyāyacchati, vīryamārabhate, cittaṃ pragṛhṇāti, saṃpraṇidadhāti | 
*【法】「又復未生惡法，當起精進防護除斷，皆令不生，是名第二正斷之法。* 
【金】已生不善法，以精進力，攝伏斷除，令永斷滅故；
anutpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇāmutpādāya chandaṃ janayati, vyāyacchati, vīryamārabhate, cittaṃ pragṛhṇāti, samyak praṇidadhāti | 
*【法】「又復未生善法，當起精進令諸善法皆得生長，是名第三正斷之法。* 
【金】未生善法，以精進力，正念攝受，令生起故；
utpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇāṃ sthitaye bhāvanāyai asaṃmoṣāya aparihāṇāya bhūyobhāvāya vṛddhivipulatāyai pāripūryai chandaṃ janayati, vyāyacchati, vīryamārabhate, cittaṃ pratigṛhṇāti samyak praṇidadhāti | 
*【法】「又復已生善法，當起精進而令增長堅固圓滿，是名第四正斷之法。* 
【金】已生善法，以精進力，堅固安住，正念攝受，令增長故。
imāni catvāri samyakprahāṇāni ||
*【法】如是名為四正斷法。* 
【金】是名四正斷。」


# 15catvāra ṛddhipādāḥ
ᅟ四神足　
[15] tatra katame catvāra ṛddhipādāḥ? 
*【法】(15)「復何名為四神足法？謂：欲、勤、心、觀。* 
【金】(14)比丘復白佛言：「世尊！云何四神足？」

iha bhikṣavo bhikṣuḥ chandasamādhiprahāṇasaṃskārasamanvāgatamṛddhipādaṃ bhāvayati vivekaniśritaṃ virāganiśritaṃ nirodhaniśritaṃ vyavasargapariṇatam | eṣā......
*【法】若有苾芻！於諸染法，離其妄念，於諸善法，而起悕求，進善無厭，名欲神足。* 
【金】佛言：「所謂欲定斷行具神足力，自欲獲得思惟依止、離欲依止、寂滅依止，於此攝受伏除諍論；

......vīryamabhilīnaṃ bhaviṣyati nābhigṛhītam ||2 || 
*【法】「復於善法，勤修諸行，正行不退，名勤神足。* 
【金】勤定斷行具神足力，自勤獲得思惟依止、離欲依止、寂滅依止，於此攝受伏除諍論；

cittasamādhiprahāṇasaṃskārasamanvāgatamṛddhipādaṃ bhāvayati vivekaniśritaṃ virāganiśritaṃ nirodhaniśritaṃ vyavasargapariṇataṃ mā me cittamatilīnaṃ bhaviṣyati nābhigṛhītam ||3 || 
*【法】「復於諸法，離邪思惟，心正分別，名心神足。* 
【金】心定斷行具神足力，自心獲得思惟依止、離欲依止、寂滅依止，於此攝受伏除諍論；
mīmāṃsāsamādhiprahāṇasaṃskārasamanvāgatamṛddhipādaṃ bhāvayati vivekaniśritaṃ virāganiśritaṃ nirodhaniśritaṃ vyavasargapariṇataṃ mā me mīmāṃsā nātilīnā bhaviṣyati nābhigṛhītam ||4 || 
*【法】「復以正智，觀察內身，內身無我，復觀外境，外境無法，我法體無，趣證二空。名觀神足。* 
【金】觀定斷行具神足力，自觀獲得思惟依止、離欲依止、寂滅依止，於此攝受伏除諍論。」
ime bhikṣavaścatvāra ṛddhipādāḥ ||
*【法】如是名為四神足法。* 
【金】佛言：「比丘！是謂四神足。」

# 16pañcendriyāṇi
ᅟ五根五力　
[16] tatra bhikṣavaḥ katamāni pañcendriyāṇi? yaduta śraddhendriyaṃ vīryendriyaṃ smṛtīndriyaṃ samādhīndriyaṃ prajñendriyam | tatra katamacchraddhendriyam? yayā śraddhayā caturo dharmān śraddadhāti | katamāṃścaturaḥ? saṃsārāvacarālaukikīṃ samyagdṛṣṭiṃ dadhāti | sa karmavipākapratiśaraṇo bhavati | yadyadeva karma kariṣyāmi kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā, tasya karmaṇo vipākaṃ pratisaṃvedayāmi | sa jīvitahetorapi pāpakaṃ karma nābhisaṃskaroti | idamucyate śraddhendriyam || tatra katamadvīryendriyam? yān dharmān średdhendriyeṇa śraddadhāti, tān dharmān (avsū, vaidya 322) vīryendriyeṇa samudānayati | idamucyate vīryendriyam || tatra katamat smṛtīndriyam? yān dharmān vīryendriyeṇa samudānayati, tān dharmān smṛtīndriyeṇa........... ||.........vipraṇāśayati | idamucyate samādhīndriyam || tatra katamat prajñendriyam? yān dharmān samādhīndriyeṇa ekāgrīkaroti, tān dharmān prajñendriyeṇa pratividhyati | sa teṣu dharmeṣu pratyavekṣaṇajātīyo bhavati | idamucyate prajñendriyam || imāni bhikṣavaḥ pañcendriyāṇi ||
*【法】(16)「復何名為五根？謂：信根、進根、念根、定根、慧根。如是名五根。* 
【金】(15)比丘復白佛言：「世尊！云何五根？」
【金】佛言：「所謂信根、進根、念根、定根、慧根。云何信根？謂於因果而生信樂，輪迴世間信行正見業報差別；若作諸業，或善或惡，彼彼業果，如如招報，於自信根，如實了知。是名信根。云何進根？謂於妙法而生信樂，勤加精進，如法修行。是名進根。云何念根？以精進力，積集善行，念念修習，而無退轉。是名念根。云何定根？謂於法念專心一境，而無散動。是名定根。云何慧根？謂於定中觀照一切，通達無礙。是名慧根。」

## 17pañca balāni
[17] tatra bhikṣavaḥ katamāni pañca balāni? yaduta śraddhābalaṃ vīryabalaṃ smṛtibalaṃ samādhibalaṃ prajñābalam | ime ca bhṛtyārthe kleśairanavamṛdyatvāt(?) | imāni bhikṣavaḥ pañca balāni ||
*【法】「復何名為五力？謂：信力、進力、念力、定力、慧力。如是名五力。* 
【金】比丘復白佛言：「世尊！云何五力？」
【金】佛言：「所謂信力、進力、念力、定力、慧力。云何信力？謂諸有情受如來法，信為根本，善能安住，而無流轉；若沙門、婆羅門，若天、魔、梵，若世間法皆能信解，隨順攝受。是名信力。云何進力？謂能勇猛，精進堅固，安住善法，無有疲懈，雖被眾苦，而能堪忍，不捨善軛，行大精進。是名進力。云何念力？謂於念中安住分位，堅固憶持，常無散動，亦無忘失。是名念力。云何定力？謂能摧伏欲染業果諸不善法，乃至安住四禪、三昧。是名定力。云何慧力？謂住世間發起正慧，於聖道行，具足修行，擇不善法，離諸苦際。是名慧力。」


# 18sapta bodhyaṅgāni
ᅟ七覺支　
[18] tatra bhikṣavaḥ katamāni sapta bodhyaṅgāni? yaduta smṛti(saṃ)bodhyaṅgaṃ dharmapravicayasaṃbodhyaṅgaṃ gāmbhīryasaṃbodhyaṅgaṃ prītisaṃbodhyaṅgaṃ prasrabdhisaṃbodhyaṅgaṃ samādhisaṃbodhyaṅgaṃ upekṣāsaṃbodhyaṅgam || iha bhikṣavo bhikṣuḥ smṛtisaṃbodhyaṅgaṃ bhāvayati vivekaniśritaṃ virāganiśritaṃ nirodhaniśritaṃ vyavasargapariṇatam || evaṃ dharmapravicayasaṃbodhyaṅgaṃ bhāvayati vivekaniśritaṃ virāganiśritaṃ nirodhaniśritaṃ vyavasargapariṇatam || vīryasaṃbodhyaṅgaṃ bhāvayati vivekaniśritaṃ virāganiśritaṃ nirodhaniśritaṃ vyavasargapariṇatam || prītisaṃbodhyaṅgaṃ bhāvayati vivekaniśritaṃ virāganiśritaṃ nirodhaniśritaṃ vyavasargapariṇatam | prasrabdhisaṃbodhyaṅgaṃ bhāvayati vivekaniśritaṃ virāganiśrita nirodhaniśritaṃ vyavasargapariṇatam || samādhisaṃbodhyaṅgaṃ bhāvayati vivekaniśritaṃ virāganiśritaṃ nirodhaniśritaṃ vyavasargapariṇatam || upekṣāsaṃbodhyaṅgaṃ bhāvayati vivekaniśritaṃ virāganiśritaṃ nirodhaniśritaṃ vyavasargapariṇatam || imāni bhikṣavaḥ sapta saṃbodhyaṅgāni ||
*【法】(17)「復何名為七覺支法？謂：擇法覺支、精進覺支、喜覺支、輕安覺支、捨覺支、念覺支、定覺支。是名七覺支法。* 
【金】(16)比丘復白佛言：「世尊！云何七覺支？」
【金】佛言：「所謂擇法覺支、念覺支、定覺支、精進覺支、輕安覺支、捨覺支、喜覺支。云何擇法覺支？謂於諸法而能揀擇，思惟依止、離欲依止、寂滅依止，攝伏諍論故。云何念覺支？謂於諸法正念修習，思惟依止、離欲依止、寂滅依止，攝伏諍論故。云何定覺支？謂能發起清淨妙慧，思惟依止、離欲依止、寂滅依止，攝伏諍論故。云何精進覺支？謂於善行精進無懈，思惟依止、離欲依止、寂滅依止，攝伏諍論故。云何輕安覺支？謂於諸法遠離麁重，調暢身心，思惟依止、離欲依止、寂滅依止，攝伏諍論故。云何捨覺支？謂於諸法遠離放逸，令心寂靜，思惟依止、離欲依止、寂滅依止，攝伏諍論故。云何喜覺支？謂於諸法而生喜受，思惟依止、離欲依止、寂滅依止，攝伏諍論故。」佛告比丘：「是名七覺支。」


# 19āryāṣṭāṅgamārgaḥ
ᅟ八聖道　[Arthaviniścayasūtra](Arthaviniścayasūtra#7āryāṣṭāṅgamārga)  
[19] tatra bhikṣavaḥ katama āryāṣṭāṅga(mārgaḥ)? tadyathā - samyagdṛṣṭiḥ samyaksaṃkalpaḥ samyagvāk samyakkarmāntaḥ samyagājīvaḥ samyagvyāyāmaḥ samyaksmṛtiḥ samyaksamādhiḥ | ayamucyate bhikṣava āryāṣṭāṅgamārgaḥ || 
*【法】(18)「復何名為八正道法？* 
*【法】謂：正見、正思惟、正語、正業、正命、正精進、正念、正定。* 
【金】(17)比丘復白佛言：「世尊！云何八聖道？」
【金】佛言：「所謂正見、正思惟、正語、正業、正命、正勤、正念、正定。

tatra katamā samyagdṛṣṭiḥ? yā lokottarā nātmadṛṣṭisamutthitā na sa.........najīvan soṣaṇapuruṣanapudgalanamanujanamānavadṛṣṭisamutthitā nocchedaśāśvatadṛṣṭisamutthitā na bhavavibhavadṛṣṭisamutthitā na kuśalāvyākṛtadṛṣṭisamutthitā, yā ca na saṃsāranirvāṇadṛṣṭisamutthitā | iyamucyate samyagdṛṣṭiḥ || 
*【法】謂：正見者，信有施法、信有父母、有諸善行及不善行。如是善不善業，當有果報。有今後世，於其世中，有諸眾生、有阿羅漢，如理修行，以自通力，見如是法，我生已盡，梵行已立，所作已辦，不受後有。如是等事，名為正見。* 
【金】云何正見？於所見境，有取有與；有善惡行；有善惡行所招之果；有世出世間一切眾生所作之業，乃至須陀洹果、斯陀含果、阿那含果、阿羅漢果；此世他世，微妙善行，皆以正見，通達明了，淨修梵行，永斷惑障，所作已辦，到於彼岸。是名正見。

tatra katamaḥ samyaksaṃkalyaḥ? yaiḥ saṃkalpai rāgadveṣa mohakleśāḥ samuttiṣṭhanti, tān saṃkalpān na saṃkalpayati | yaiḥ(saṃ)kalpaiḥ śīlasamādhiprajñā vimuktidarśanaskandhāḥ samuttiṣṭhanti, tān saṃkalpān saṃkalpayati | ayamucyate samyaksaṃkalpaḥ ||
*【法】「何名正思惟？謂：離邪思（邪思法者，起不正見，發貪瞋癡）。遠離如是，名正思惟。* 
【金】云何正思惟？謂以智慧分別揀擇，令身、語、意三業無失，離諸過咎。是名正思惟。

tatra katamā samyagvāk? yayā rāge nātmānaṃ na parāṃśca tāpayati, nātmānaṃ na parāṃśca kleśayati, nātmānaṃ parānnānupahanti, tayā samāhitayuktayā vācā samanvāgato bhavati, yayā samyagvā samavavadati, iyamucyate samyagvāk || 
*【法】「何名正語？謂：離妄言、綺語、兩舌、惡口等語，是名正語。* 
【金】云何正語？謂能永斷妄言、綺語、惡罵、兩舌。是名正語。

tatra katamaḥ samyakkarmāntaḥ? yatkarma kṛṣṇaṃ kṛṣṇavipākam, tatkarmaṇā nābhisaṃskaroti, yatkarma kṛṣṇaśuklaṃ kṛṣṇaśuklavipākam, (avsū, vaidya 323) tatkarma nābhisaṃskaroti, yatkarma kṛṣṇaśuklavipākaṃ kṛṣṇa(kṛtsna?) (karma) kṣayāya saṃvartate, tatkarmābhisaṃskaroti | satkarmābhisaṃskaroti, satkarmapratiśaraṇakarmāntaḥ, ayamucyate samyakkarmāntaḥ || 
*【法】「何名正業？謂：離殺生、偷盜、邪染等法，是名正業。* 
【金】云何正業？謂諸有情永離殺生、偷盜、染欲。是名正業。

tatra katamaḥ samyagājīvaḥ? yadārthavaśena guṇasaṃlekhādutsarjanatā na kuhanatā na lapanatā na naiṣpeṣikatā sṛvatāravācāśīlatā(?) paralokeṣūśakutā(?) ātmalokasaṃtuṣṭiḥ anavayatā āryāntajñātājīvitā, ayamucyate samyagājīvaḥ || 
*【法】「何名正命？謂：具正見、正法出家，被於法服，離諸邪行，信於正法，乃至受用飲食坐臥，皆依正法，是名正命。* 
【金】云何正命？謂受世間衣服、臥具、飲食、醫藥，而為資養，非邪命故。是名正命。

tatra katamaḥ samyagvyāyāmaḥ? yo vyāyāmo mithyā, yo ajñānarāgadveṣamohakleśānuśāyitaḥ, taṃ vyāyāmaṃ necchati | yo vyāyāmaḥ samyagāryamārgasatyāvatāro nirvāṇagāmī pratipadarpayati, taṃ vyāyāmaṃ samanugacchati | ayamucyate samyagvyāyāma || 
*【法】「何名正精進？謂：離邪勤。於真實法，而起正勤，是名正精進。* 
【金】云何正精進？謂能勇猛破煩惱魔，常修善行，無有懈怠。是名正精進。

tatra katamā samyaksmṛtiḥ? yā sūpasthitā aprakampyā ṛjukā akuṭilā saṃsāradveṣādīnavadarśikā nirvāṇapathapraṇetrī smṛtiḥ spharaṇaṃ āryamārgāsaṃmoṣaḥ | iyamucyate samyaksmṛtiḥ || 
*【法】「何名正念？謂：離邪念。常念正法，記憶在心，無所忘失，是名正念。* 
【金】云何正念？謂憶過去所修善法，念念攝持，而無錯謬。是名正念。

tatra katamaḥ samyaksamādhiḥ? yaḥ samyaktvena samādhiḥ | yasmin samādhau sthitaḥ sarvasattvapramokṣāya samyak sthitatvaṃ niyāmamavakrāmati, ayamucyate samyaksamādhiḥ | 
*【法】「何名正定？謂：心心所不起散亂，離諸攀緣，於奢摩他、毘鉢舍那，決定正觀，是名正定。如是名為八正道法。」* 
【金】云何正定？謂心能安住於奢摩他、毘鉢舍那，寂然不動。是名正定。」

ayamucyate āryāṣṭāṅgo mārgaḥ ||
*【法】爾時世尊說是法已，復告苾芻眾言：「汝等當知，我所宣說，決定正法，初中後善、其義深遠、純一無雜、清淨圓滿。」* 
【金】佛告比丘：「是名八聖道。」

*【法】是時苾芻眾聞佛所說，皆大歡喜，信受奉行。* 

*【法】佛說決定義經* 



# 20ṣoḍaśākārā ānāpānānusmṛtiḥ
ᅟ十六心念　
[20] tatra katamā bhikṣavaḥ ṣoḍaśākārā ānāpānasmṛtiḥ? hrasvaṃ vā āśvasan dīrghaṃ vā, āśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | dīrghaṃ vā praśvasan dīrghaṃ praśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | hrasvamāśvasan hrasvamāśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | hrasvaṃ vā praśvasan hrasvaṃ praśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | kāyapratisaṃvedī āśvasan kāyapratisaṃvedī āśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | kāyapratisaṃvedī praśvasan kāyapratisaṃvedī praśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | kāyasaṃskārapratisaṃvedī āśvasan kāyasaṃskārapratisaṃvedī āśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | kāyasaṃskārapratisaṃvedī āśvasan kāyasaṃskārapratisaṃvedī vā praśvasan yathābhūtaṃ prajānāti | sarvakāyapratisaṃvedī āśvasan sarvakāyapratisaṃvedī āśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | kāyasaṃskārapratisaṃvedī āśvasan kāyasaṃskārāpratisaṃvedī vā praśvasan yathābhūtaṃ prajānāti | sarvakāyapratisaṃvedī āśvasan sarvakāyapratisaṃvedī āśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | sarvakāyapratisaṃvedī praśvasan sarvakāyapratisaṃvedī vā praśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | sarvakāyasaṃskārāpratisaṃvedī āśvasan sarvakāyasaṃskārapratisaṃvedī praśvasan sarvakāya(saṃskāra)pratisaṃvedī praśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | prasrabhyanti me kāyasaṃskārā āśvasan prasrabhyanti me kāyasaṃskārā āśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | prasrabhyanti me kāyasaṃskārāḥ praśvasan prasrabhyanti me kāyasaṃskārāḥ praśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | prītipratisaṃvedī āśvasan prītipratisaṃvedī āśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | prītipratisaṃvedī praśvasan prītipratisaṃvedī (praśvasāmīti) yathābhūtaṃ prajānāti | sukhapratisaṃvedī āśvasan sukhapratisaṃvedī āśvasāmīti yathābhūtaṃ jānāti | sukhapratisaṃvedī praśvasan sukhapratisaṃvedī praśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | cittapratisaṃvedī āśvasan cittapratisaṃvedī āśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | cittapratisaṃvedī praśvasan cittapratisaṃvedī (praśvasāmīti) yathābhūtaṃ prajānāti | cittasaṃskārapratisaṃvedī āśvasan cittasaṃskārapratisaṃvedī āśvasāmīti yathābhūtaṃ (avsū, vaidya 324) prajānāti | cittasaṃskārapratisaṃvedī praśvasan cittasaṃskārapratisaṃvedī praśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | prasrabhyanti me cittasaṃskārāḥ (āśvasan) āśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | prasrabhyanti me cittasaṃskārāḥ praśvasan praśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | abhimodati me cittamāśvasan abhimodati me cittamāśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | abhimodati me cittaṃ praśvasan abhimodati me cittaṃ praśvasāmīti yathā(bhūtaṃ prajānāti) | vimucyati me cittamāśvasan vimucyati me cittamāśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | vimucyati me cittaṃ praśva(san vimu)cyati me cittaṃ praśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | samāhitaṃ me cittamāśvasan samāhitaṃ me cittamāśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | samāhitaṃ me cittaṃ praśvasan samāhitaṃ me cittaṃ praśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | evamanityānudarśī virāgānudarśī nirodhānudarśī pratiniḥsargānudarśī āśvasan pratiniḥsargānudarśī āśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | .........pratiniḥsargānudarśī vā praśvasan pratiniḥsargānudarśī praśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | iyaṃ bhikṣavaḥ ṣoḍaśākārā ānāpānasmṛtiḥ ||

【金】(18)爾時勇猛甚深比丘復白佛言：「世尊！云何十六心念？」

【金】佛言：「所謂念心和合故，和合平等，如實了知；念心相應故，相應平等，如實了知。念法自性和合故，和合平等，如實了知；念法自性相應故，相應平等，如實了知；念法增長和合故，和合平等，如實了知；念法增長相應故，相應平等，如實了知。念身正知和合故，和合平等，如實了知；念身正知相應故，相應平等，如實了知；念身行正知和合故，和合平等，如實了知；念身行正知相應故，相應平等，如實了知。念一切身正知和合故，和合平等，如實了知；念一切身正知相應故，相應平等，如實了知；念一切身行正知和合故，和合平等，如實了知；念一切身行正知相應故，相應平等，如實了知。念輕安身行和合故，和合平等，如實了知；念輕安身行相應故，相應平等，如實了知。念喜正知和合故，和合平等，如實了知；念喜正知相應故，相應平等，如實了知。念樂正知和合故，和合平等，如實了知；念樂正知相應故，相應平等，如實了知。念心正知和合故，和合平等，如實了知；念心正知相應故，相應平等，如實了知。念心行正知和合故，和合平等，如實了知；念心行正知相應故，相應平等，如實了知。念輕安心行和合故，和合平等，如實了知；念輕安心行相應故，相應平等，如實了知。念喜樂心和合故，和合平等，如實了知；念喜樂心相應故，相應平等，如實了知。念勝解心和合故，和合平等，如實了知；念勝解心相應故，相應平等，如實了知。念等引心和合故，和合平等，如實了知；念等引心相應故，相應平等，如實了知。如是乃至無常觀、離欲觀、寂滅觀、出離觀，和合平等，如實了知；相應平等，如實了知。」佛言：「比丘！如是名為十六心念。」


# 21catvāri srotāpattyaṅgāni
四預流支-四證淨
[21] tatra katamāni catvāri srota-āpattyaṅgāni? 
【金】(19)比丘復白佛言：「世尊！云何聲聞四果？」
iha bhikṣavaḥ śrāvako 'vetya buddhe prasādena samanvāgato bhavati - ityapi sa bhagavāṃstathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavāniti | 
【金】佛言：「所謂須陀洹果、斯陀含果、阿那含果、阿羅漢果。如是四果，諸聲聞眾，皆能信解，如來十號，功德圓滿；

dharme 'vetya prasādena samanvāgato bhavati - svākhyāto bhagavatā dharmaḥ sāṃdṛṣṭiko nirjvaraḥ ākālika aupanāyikaḥ ihapaśyakaḥ pratyātmavedanīyo vijñairyaduta nadanimadanapadheyāsāṃ(?) prativinaya ālayasamuddhāto dharmopacchedaḥ śūnyatānupalambhaḥ tṛṣṇākṣayo nirodho nirvāṇam | 
【金】了知正法，清淨流布，無有窮盡；

saṃghe 'vetya prasādena samanvāgato bhavati - supratipanno bhagavataḥ āryaśrāvakasaṃgho nyāyapratipannaḥ sapratipannaḥ sāmīcipratipanno dharmānudharmapratipanno 'nudharmacārī | 
santi saṃghe srotāpattiphalasākṣātkriyāyai pratipannakāḥ | santi saṃghe srotāpannaḥ | santi saṃghe sakṛdāgāmiphalasākṣātkriyāyai pratipannakāḥ | santi saṃghe sakṛdāgāminaḥ | santi saṃghe anāgāmiphalasākṣātkriyāyai pratipannakāḥ | santi saṃghe anāgāminaḥ | santi saṃghe arhattvaphalasākṣātkriyāyai pratipannakāḥ | santi saṃghe arhantaḥ | yaduta cattvāri puruṣayugāni, aṣṭau puruṣapudgalāḥ | eṣa bhagavataḥ śrāvakasaṃghaḥ śraddhāsaṃpannaḥ śrutasaṃpannaḥ samādhisaṃpannaḥ prajñāsaṃpannaḥ vimuktisaṃpannaḥ vimuktijñānadarśanasaṃpannaḥ āhavanīyaḥ prāhavanīyaḥ añjalīkaraṇīyaḥ sāmīcikaraṇīyaḥ anuttaraṃ puṇyakṣetraṃ darśanīyo lokasya 
【金】了知僧伽，具足眾善，功德圓滿；於無我理，皆悉了達。如是信解，淨修梵行，具戒、定、慧、無礙解脫、解脫知見，出世功德，轉正法輪，證須陀洹果，功德具足；證斯陀含果，功德具足；證阿那含果，功德具足；證阿羅漢果，功德具足。

yaduta āryakāntaiḥ śīlaiḥ samanvāgato yāni śīlāni akhaṇḍāni acchidrāṇi adhṛtīni aśabalāni akalmaṣāṇi bhujiṣyāṇi aparāmṛṣṭāni susamastāni vijñapraśastāni jayasaṃpannāni agarhitāni vijñairiti | 
【金】淨戒圓滿，聖智現前，自在安隱，離諸熱惱，清淨無染，盡未來際，無有間斷，亦無退轉，以方便智，觀察一切，通達無礙。」

imāni catvāri srotaāpattyaṅgāni ||
【金】佛言：「比丘！如是名為聲聞四果。」

# 22daśa tathāgatabalāni
ᅟ如來十力　
[22] katamāni bhikṣavo daśa tathāgatabalāni? tathāgataḥ sthānaṃ ca sthānato yathābhūtaṃ prajānāti, asthānaṃ cāsthānato yathābhūtaṃ prajānāti | idaṃ prathamaṃ tathāgatasya (avsū, vaidya 325) tathāgatabalam | atītānāgatapratyutpannānāṃ karmadharmasamādānānāṃ vipākaṃ yathābhūtaṃ prajānāti | parasattvānāṃ parapudgalānāmanekādhimuktikānāṃ vipākaṃ yathābhūtaṃ prajānāti | anekalokadhātukalokānāṃ nānādhātukalokamiti yathābhūtaṃ prajānāti | parasattvānāmindriyāṇāṃ parāparajñatāṃ yathābhūtaṃ prajānāti | sarvatragāminīṃ pratipadaṃ tatratatragāminīṃ yathābhūtaṃ prajānāti | parasattvānāmindriyabalabodhyaṅgadhyānavimokṣasamādhisamāpattīnāṃ saṃkleśavyavadānāni yathābhūtaṃ prajānāti | sākāraṃ sāṅgaṃ............. śaṃsanimittamanekavidhaṃ pūrvanivāsamanusmarati | ekāmapi jātimanusmarati, dve tisraścatasro yāvadanekānyapi jātikoṭīniyutaśatasahasrāṇyanusmaratīti vistaraḥ | sa divyena cakṣuṣā atikrāntamānuṣyakeṇa sattvān paśyati cyavamānānupapadyamānānapi | kāyavāṅmanasāṃ sucaritaduścaritaiḥ sugatidurgatiṣūpapadyamānānīti vistaraḥ | āsravakṣayādanāsravāṃ cetovimuktiṃ prajñayā yathābhūtaṃ prajānāti | imāni bhikṣavo daśa tathāgatabalāni ||

*【法】(6)「復何名為十力？謂如來智，於諸有情處非處法，如實了知。是名如來第一處非處智力。* 

*【法】「如來復於過去、現在、未來世中，所有眾生諸業行法，處處所生因緣果報，佛以智力，悉皆了知。是名如來第二業報智力。* 

*【法】「如來復於諸禪定法、解脫、三摩地、三摩鉢底，盡諸漏法，佛以智力，如實了知。是名如來第三定力。* 

*【法】「如來復於諸眾生類，根性勝劣種種差別，佛以智力，如實了知。是名如來第四根勝劣智力。* 

*【法】「如來復於諸眾生類，所有信解種種不同，佛以智力，如實了知。是名如來第五信解智力。* 

*【法】「如來復於諸眾生類，所有種種界趣差別，佛以智力，如實了知，是名如來第六界趣智力。* 

*【法】「如來復於諸眾生類所有樂欲，佛以智力，如實了知。是名如來第七樂欲智力。* 

*【法】「如來復於過去無量無數世中，所有眾生種種之事，謂：一生十生、百生千生、及百千生，乃至無數百千萬生。如是無數成劫、壞劫，其中眾生，死此生彼、死彼生此，乃至族姓、貴賤、名字、飲食苦樂、壽量長短，具如是相、如是因緣。如是過去無量世中種種之事，佛以智力，悉能了知。是名如來第八宿命智力。* 

*【法】「如來復以清淨天眼，觀見眾生貴賤上下、好醜生滅，或生善道、或墮惡趣。而彼眾生所作行業，謂：身不善業，作諸邪行；口不善業，毀謗賢聖；意不善業，起於邪見。由是因緣，命終之後，墮惡趣中。又復眾生，身作善業，不行邪行；口作善業，不謗賢聖；意作善業，起於正見。由是因緣，命終之後，生人天界。如是等事，如來天眼，悉能觀見。是名如來第九天眼智力。* 

*【法】「又復如來知彼眾生諸漏已盡，證無漏解脫、智慧解脫，以自通力，證如是法，我生已盡，梵行已立，所作已辦，不受後有。如是之法，佛以智力，悉能了知。是名如來第十漏盡智力。如是十力，如來、應供、正等正覺，由十力故，於大眾中，作師子吼，轉大法輪。* 

【金】(20)比丘復白佛言：「云何如來十力？」

【金】佛言：「所謂處非處智力，因果相應及不相應，如實了知故；自業智力，三世三業，如實了知故；靜慮解脫等持等至智力，皆能了知故；根勝劣智力，信等五根，或軟、中、上，皆能了知故；種種勝解智力，觀一切法，勝解明了，皆能通達故；種種界智力，無量世界，種種界性，皆能了知故；遍趣行智力，諸趣遍行，種種差別，皆能了知故；宿住隨念智力，過去世境，宿住隨念，皆能了知故；生滅智力，諸有情類，生滅因緣，皆能了知故；漏盡智力，根隨諸惑，淨盡無餘故。」佛告比丘：「如是名為如來十力。」


# 23catvāri vaiśāradyāni
ᅟ四無所畏　
[23] katamāni bhikṣavastathāgatasya catvāri vaiśāradyāni? iha bhagavān samyaksaṃbuddha ityātmānaṃ prajānīte | ime tvayā dharmā nābhisaṃbuddhā ityatra kaścidvādaṃ samāropayet sadevake loke samārake sabrahmake saśramaṇabrāhmaṇikāyāṃ prajāyāṃ sadevamānuṣāyām | nimittametadanusamanupaśyati | nimittaṃ samanupaśyaṃstathāgato bhagavān kṣemaprāpto abhayaprāpta ārṣabhaṃ sthānaṃ prajānāti | samyakparṣadgataḥ siṃhanādaṃ nadati | brāhmaṃ cakraṃ pravartayati apravartitaṃ śramaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā māreṇa vā kenacidvā punarloke sahadharmeṇeti | ye punastathāgatairnāntarāyikā dharmā ākhyātāḥ tānapratisevamānasya nānamantarāyet(?)yat kaścidvādamāropayet iti vistaraḥ | yā vā anena pratipadākhyātā āryā nairyāṇikā hīnāṃ pratiraṣāvamāṇo(?) na niryāyāt daketaraḥ(?) samyagduḥkhanāśāya ityatra.....kaścitpūrvavat | kṣīṇāsravasya satamātmānaṃ pratijānataḥ ime āsravā aparikṣīṇā ityatra kaścidvādamāropayet sadevaloke samārake saśramaṇabrāhmaṇikāyāṃ prajāyāṃ sadevamānuṣāyāṃ nimittamevaṃ na samanupaśyati | nimitta(ma)samanupaśyan tathāgataḥ sthāmaprāpto viharati abhayaprāpta āha(rṣa?)bhaṃ sthānaṃ prajānāti | samyakparṣadgataḥ siṃhanādaṃ nadati, brāhmaṃ cakraṃ pravartayati apravartitaṃ śramaṇena vā brāhmaṇena vā kenacidvā punarloke sahadharmeṇeti | imāni bhikṣavo bhagavatastathāgatasya catvāri vaiśāradyāni ||

*【法】(7)「復何名為四無所畏？謂如來、應供、正等正覺，於大眾中，唱如是言：『我以自智，乘如實道，來成正覺，作師子吼，轉妙法輪，無有沙門、婆羅門、天、人、魔、梵而能等者。』是名如來一切智無畏。* 

*【法】「如來已得安樂寂靜無上勝處功德果法，諸漏已盡，種習俱亡，是名如來漏盡無畏。* 

*【法】「如來復為諸聲聞眾，開示苦道，說離煩惱盡苦邊際。是名如來出苦道無畏。* 

*【法】「如來復為諸聲聞，說所有障法，令彼出離。是名如來障道無畏。如是名為四無畏法。* 

【金】(21)比丘復白佛言：「云何四無所畏？」

【金】佛言：「所謂正等覺無畏，佛於正覺、諸法等覺、諸法皆悉了知，心無所畏故，諸天、魔、梵、沙門、婆羅門、天人、阿修羅等，皆悉恭敬；漏盡智無畏，如來諸漏、欲染、煩惱皆已盡故，住安隱地，無有驚怖，於大眾中，作師子吼，梵、釋、諸天、轉輪聖王，尊重讚歎；出障道無畏，如來通達三乘聖道，於一切法無有障礙故，心無所畏，諸天、魔、梵、沙門、婆羅門等，皆悉恭敬；出苦道無畏，如來於無數劫修習善法，乃能決定出離苦道，諸天、魔、梵、沙門、婆羅門等，皆悉恭敬。」佛告比丘：「如是名為四無所畏。」


# 24catasraḥ pratisaṃvidaḥ
ᅟ四無礙辯　
[24] katamāstathāgatasya catasraḥ pratisaṃvidaḥ? yaduta arthapratisaṃvit dharmapratisaṃvit niruktipratisaṃvit pratibhānapratisaṃvit | imā bhikṣavaścatasraḥ pratisaṃvidaḥ ||

*【法】(11)「復何名為四無礙智？謂：辭無礙智、辯才無礙智、法無礙智、義無礙智。辭無礙者，緣聲為境，於諸音聲，言辭無礙。故名辭無礙智。辯才無礙者，謂：四辯七辯，凡有論難，迅捷無滯，是故名為辯才無礙智。法無礙者：緣名句文，隨何教法，無所不通。是故名為法無礙智。義無礙者，緣義為境，隨所詮義，無所不曉。是故名為義無礙智。如是名為四無礙智。* 

【金】(22)比丘復白佛言：「云何四無礙辯？」

【金】佛言：「所謂法無礙辯、義無礙辯、詞無礙辯、辯才無礙辯。法無礙辯，於無漏法，智無退轉故；義無礙辯，於所詮理，智無退轉故；詞無礙辯，隨諸眾生所有問難，一音解釋，普令歡喜故；辯才無礙辯，世出世間一切諸法，皆悉通達，智無退轉故。」佛告比丘：「如是名為四無礙辯。」


# 25aṣṭādaśa āveṇikabuddhadharmāḥ
ᅟ十八不共法　
[25] katame bhikṣavo 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ? nāsti tathāgatasya skhalitam, nāsti ravitam, nāsti muṣitasmṛtitā, nāsti (a?)samāhitaṃ cittam, nāsti nānātvasaṃjñā, nāstyapratisaṃkhyāyopekṣā, nāsti chandasya hāniḥ, nāsti vīryasya hāniḥ, nāsti smṛterhāniḥ, nāsti prajñāhāniḥ, nāsti vimukterhāniḥ, trivimuktijñānadarśanāni, atīte 'dhvanyasaṅgamapratihataṃ (avsū, vaidya 326) jñānadarśanam, anāgate 'dhvanyasaṅgamapratihataṃ jñānadarśanam, pratyutpanne 'dhvanyasaṅgamapratihataṃ jñānadarśanam, sarvakāyakarmajñānapūrvakaṃ saṃjñāparivartaḥ, sarvavākkarmajñāpūrvaṃgamaṃ jñānānuparivartaḥ, sarvamanaḥkarmajñānapūrvaṃgamaṃ jñānānuparivartaḥ | ime bhikṣavastathāgatasya aṣṭādaśāveṇikā dharmāḥ ||

【金】(23)比丘復白佛言：「云何如來十八不共法？」

【金】佛言：「所謂如來無誤失、無卒暴語、無種種想；無不定心、無忘失念、無不擇捨；欲無減、念無減、精進無減、定無減、慧無減、解脫無減；身業隨智慧行、語業隨智慧行、意業隨智慧行；知過去世無著無礙、知未來世無著無礙、知現在世無著無礙。」佛告比丘：「如是名為十八不共法。」


# 26dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇāni
ᅟ如來三十二相　
[26] tatra katamāni tathāgatasya dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇāni? supratiṣṭhitapādatā tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣalakṣaṇam | adhastāt pādatalayoścakrāṅkitapādatalatā | āyatapārṣṇisaṃgatapādatā | dīrghāṅgulitā | jālahastapādatā | mṛdutaruṇahastapādatā | saptotsadaśarīratā | aiṇeyajaṅghatā | kośagatabastiguhyatā | siṃhapūrvārdhakāyatā | citāntarāṃsatā | susaṃvṛtaskandhatā | anunnāmatā | pralambabāhutā | viśuddhanetratā | kambugrīvatā | siṃhahanutā | samacatvāriṃśaddantatā | samāviraladantatā | suśukladantatā | prabhūtatanujihvatā | rasarasāgratā | brahmasvarakalaviṅkarutasvaratā | abhinīlanetratā | gopakṣmanetratā | sūkṣmacchavitā | suvarṇavarṇacchavitā | ekaikaromakūpatā | uttuṅgapradakṣiṇāvartaromatā | indranīlakeśatā | suśuklabhramukhāntarorṇalalāṭatā | uṣṇīṣaśiraskatā | nyagrodhaparimaṇḍalasamantaprāsādikatā | mahānārāyaṇabalasamantaprāsādikatā | tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam | imāni bhikṣavastathāgatasya mahāpuruṣalakṣaṇāni || supratiṣṭhitau pādautathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrvaṃ dṛḍhasamādānatayā nirvṛttam | adhastātpādatalayoścakrāṅkitapā datalatā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve parasattvājihmakaraṇatayā nirvṛttam | āyatapādapārṣṇisaṃgatapādatā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve mātāpitarau satkṛtya caraṇe śuśrūṣatayābhinirvṛttam | dīrghāṅgulikatā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve dharmārakṣāvaraṇaguptikaraṇayā nirvṛttam | jālahastapādatā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve parivārābhedanatayā nirvṛttam | mṛdutaruṇahastapādatātathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve vividhaprāvaraṇānnapradānatayā nirvṛttam | saptotsadaśarīratā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ parakiṃkaraṇīyasaumukhyakaraṇatayā nirvṛttam |........viśuddhanetratā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve daśakuśalakarmapathātaptasamādānatayā nirvṛttam | kambugrīvatā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve glāneṣu vividhabhaiṣajyānnapradānatayā nirvṛttam | siṃhahanutā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve kuśalamūlaprayogatayā nirvṛttam | samacatvāriṃśaddantatā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve sattvasamāśvāsanaprayogatayā nirvṛttam | aviraladantatā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve bhinnasattvasaṃghānatayā nirvṛttam | samadantatā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve manāpamaṇipradānatayā nirvṛttam | suśukladantatā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve svārakṣitakāyavāṅmanaskarmatayā nirvṛttam | prabhūta(tanu)jihvatā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrvaṃ satyabhāṣaṇatayā nirvṛttam | rasarasāgratā - tathāgatasya (mahā)puruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ (avsū, vaidya 327) pūrveṣvapramāṇapuṇyaskandha.....tvātmanatāparamābhiprapacchannatayā nirvṛttam | brahmakalaviṅkarutasvaratā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve snigdhavacanasattvānāṃvanatā(?) ānandavacanaśravaṇatayā nirvṛttam | abhinīlanetratā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve maitravatsattvasaṃrakṣaṇatayā nirvṛttam | gopakṣmanetratā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve a(pra?)kṛtimātayā nirvṛttam | sūkṣmacchavitā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve dharmasaṃgīticittasaṃrakṣaṇakarmaṇyatayā nirvṛttam | suvarṇavarṇacchavitā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve śayyāsanāstaraṇamanāpavacanapradānatayā nirvṛttam | ekaikaromakūpatā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve saṃgaṇikāparivarjanatayā nirvṛttam | pradakṣiṇāvartaromatā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣaṣya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve ācāryopādhyāyakalyāṇamitrānuśāsanipradakṣiṇagrāhitayā nirvṛttam | indranīlakeśatā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve sarvaprāṇānukampanatayā nihataloṣṭadaṇḍaśastratayā nirvṛttam | suśuklabhramukhāntarorṇalalāṭatā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve varṇārhānāṃ varṇabhāṣaṇatayā nirvṛttam | uṣṇīṣaśiraskatā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve gurugauravapraṇāmatayā nirvṛttam | nyagrodhaparimaṇḍalasamantaprāsādikatā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve ātmanaḥ parasattvānāṃ ca samādhau niyojanatayā nirvṛttam | śarīrasamantaprāsādikatā - tathāgatasyedaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇaṃ pūrve tathāgatabimbakaraṇatayā bhinnastūpapratisaṃskāratayā pareṣāṃ ca bhītānāmāśvāsanasaṃghānatayā ca nirvṛttam | apramāṇaiḥ kuśalamūlaiśca teṣu dharmeṣu vaśavartitvāt tathāgatasya dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇāni kāye nirvṛttāni ||

【金】(24)比丘復白佛言：「云何如來三十二相？」

【金】佛言：「所謂足下平滿，高下等觸相；足下千輻輪文，網轂圓滿相；手足柔軟如覩羅綿相；手足指間咸有網鞔，金色交絡相；手足諸指纖長圓滿相；足跟廣長，與趺相稱相；足趺修高，充滿柔軟與跟相稱相；雙腨纖圓，如翳泥耶鹿王腨相；雙臂修圓，如象王鼻平立過膝相；密處深隱如龍象王相；身諸毛孔一一毛生，柔軟紺青，右旋宛轉相；髮毛上靡，柔軟紺青，螺文右旋相；身真金色，光潔晃曜，眾寶莊嚴相；皮膚薄潤，塵垢不住相；手足掌中頸及雙肩，七處平滿相；肩項之間妙好充滿相；膊腋清淨，悉皆充實相；容儀圓滿，端嚴殊妙相；身相修廣，端直相稱相；體相縱廣，量等周匝，圓滿如諾瞿陀相；其身上半如師子王，威容廣大相；身常放光，面各一尋相；具四十齒，齊平淨密相；四牙鋒利，白逾珂雪相；於諸味中得最上味相；舌相廣薄，遍覆面輪相；梵音洪雅，隨眾等聞相；眼睫齊整，猶若牛王相；其目紺青，鮮白紅環間飾皎潔相；面如滿月，雙眉皎淨如天帝弓相；眉間白毫右旋宛轉，如覩羅綿，鮮白光淨相；其頂上現烏瑟膩沙，高顯周圓如天蓋相。」佛告比丘：「如是名為三十二相。」

【金】佛說法乘義決定經卷中




【金】佛說法乘義決定經卷下

【金】西天三藏明因妙善普濟法師金總持等奉　詔譯

【金】爾時世尊復告勇猛甚深比丘言：「如來所現三十二相、金色之身，皆由過去修種種行之所感得，亦為汝等分別解說。」

【金】時比丘眾：「唯然諦聽！」

【金】佛言：「所謂諸佛世尊經無量劫修菩薩行，於戒禁忍及惠捨中善能安住、堅固平等故，感得足下平滿之相。有情苦惱，方便救護，孝順父母，嚴飾布施，未甞退轉故，感得足下千`[幅＞]`輻輪文相。給侍尊長，塗身按摩，沐浴衣服，莊嚴之具，未甞退轉故，由是感得手足柔軟相。以四攝法，饒益有情，平等護念，無有差別，由是感得手足指間金色網輓相。於諸尊長，恭敬和順，於他有情，遠離損害及不與取，能以妙法，密護眾生，由是感得手足諸指纖長圓滿相。以方便智，勸導覆護一切有情，令修善行，未甞退轉故，由是感得足跟廣門與趺相稱相、足趺修高充滿柔軟與跟相稱相。自於正法，如實攝受，皆能了解，廣為人說及正為他善作給使，是故感得雙腨纖圓如翳泥耶鹿王腨相。修習善行，無有懈惓，令諸善法展轉增長，是故感得雙臂修圓平立過膝相。於被他擯無依有情，能以正法，慈悲攝受，令知慚愧，是故感得密處深隱如龍象王相。自善觀察明智賢善，樂欲親近唯一住故，依一支故，入微義故，又能蠲除客塵垢故，是故感得身諸毛孔一一毛生，柔軟紺青右旋宛轉相、髮毛上靡柔軟紺青螺文右旋相。能施悅意法喜飲食、騎乘、衣服、嚴飾之具資身什物，永離瞋恚，由此感得身真金色、皮膚薄潤塵垢不住相。廣以上妙餚饌飲食普施眾生，皆令充足，由此感得其身七處皆悉平滿相。於諸有情隨所生起如法所作，能為上首而作助伴，離於我慢心無獷悷，能為有情興利益事，由是感得其身上半如師子王。於一切事稟性勇決，又復感得肩項圓滿、膊腋充實、容儀端嚴、身相修廣。能自防護身、語、意業，見疾病人給施良藥，於不平等事業皆不攝受，於界互違能令隨順，由此感得身相圓滿如諾瞿陀、常光一尋。遠離一切破壞親友離間語言，設已乖離，能以善言方便和合，由是感得具四十齒齊平淨密。修廣大慈思惟法義，由是感得四牙鋒利白逾珂雪。愍念眾生猶如一子，方便救護，給施醫藥，由是感得於諸味中得最上味。遠離殺害，修慈心故，於廣大法，能正行故，由是感得其頂上現烏瑟膩沙、舌相廣薄遍覆面輪。常修諦語、愛語、法語及悅意語，由是因緣得大梵音，言詞辯雅能悅眾意。於諸世間，行大慈悲，憐愍饒益一切有情，由是感得目紺青色、睫如牛王。見有德者如實讚歎，稱揚其美，由是感得面如滿月、眉若帝弓、眉間白毫有旋宛轉，鮮白光潔如覩羅綿。」

【金】佛告比丘：「如是諸佛三十二相，往昔因緣，應如是知。」


# 27aśītyanuvyañjanāni
ᅟ世尊八十種好　
[27] katamāni aśītyanuvyañjanāni? tāmranakhāśca buddhā bhagavantaḥ, snigdhanakhāśca uttuṅganakhāśca vṛttāṅgulinakhāśca cittāṅgulayaśca anupūrvāṅgulayaśca gūḍhaśirāśca nirgranthiśirāśca gūḍhagulphāśca siṃhavikrāntagāminaśca nāgavikrāntagāminaśca haṃsavikrāntagāminaśca vṛṣabhavikrāntagāminaśca pradakḥiṇagāminaśca cārugāminaśca avakragātrāśca vṛttagātrāśca anupūrvagātrāśca pṛthugurumaṇḍalāśca paripūrṇavyañjanāśca samakramāśca śucigātrāśca mṛdugātrāśca viśuddhagātrāśca utsadagātrāśca susaṃhatagātrāśca suvibhaktapratyaṅgāśca vitimiraśuddhalocanāśca vṛttakukṣayaśca mṛṣṭakukṣayaśca abhagnakukṣayaśca kṣāmodarāśca gambhīranābhayaśca āvartanābhayaśca samantaprāsādikāśca śucisamācārāśca vyapagatatilakagātrāśca tūlasadṛśasukumārapāṇayaśca snigdhapāṇirekhāśca gambhīrapāṇirekhāśca.....nirekhāśca alpāyatavadanāśca bimbapratibimbaapratibimbadaśanavadanāśca mṛdujihvāśca tāmrajihvāśca gajagarjitajīmūtaghoṣāśca madhuragurumañjusvarāśca vṛttadaṃṣṭrāśca tīkṣṇasamadaṃṣṭrāśca anupūrvadaṃṣṭrāśca tuṅganāsāśca śucināsāśca viśālanayanāśca āyatalekhanāśca vi(kasi)tapadmanayanāśca nīlotpaladalanayanāśca vyāyatapīnacakṣuṣaśca āyatabhruvaśca samaromabhruvaśca snigdhabhruvaśca pīnāyatakarṇāśca samakarṇāśca anupahatakarṇāśca (avsū, vaidya 328) supariṇatalalāṭāśca suparipūrṇāśca bhramarasadṛśakeśāśca vṛttakeśāśca śuklakeśāśca asaṃsuḍhitakeśāśca aparuṣakeśāśca suparikeśāśca śrīvatsasvastikanandyāvartacakravajrapadmamatsyādilāñchanapādatalāśca buddhā bhagavanto bhavanti | imāni bhikṣavastathāgatasya aśītyanuvyañjanāni kāye nirvṛtāni ||

yaduktaṃ bhagavatā - dharmaṃ vo bhikṣavo deśayiṣyāmi ādau kalyāṇaṃ madhye kalyāṇaṃ paryavasāne kalyāṇaṃ svarthaṃ savyañjanam, kevalaṃ paripūrṇaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ brahmacaryaṃ prakāśayāmi - yaduta arthaviniścayaṃ nāma dharmaparyāyamiti yato yaduktamidaṃ tat pratyuktam | bhikṣavo 'raṇyāyatanāni śūnyāgārāṇi parvatakandaragiriguhāpalālavrajāni abhrāvakāśaśmaśānavanaprasthāni.........bhikṣavo mā pramādyadhvam | mā paścādvipratisāriṇo bhaviṣyatha | idamasmākamanuśāsanam ||

asmin khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe pañcānāṃ bhikṣuśatānāmāsravebhyaścitāni vimuktāni ||

idamavocadbhagavān | āttamanasaste ca bhikṣavaḥ sā ca sarvāvatī parṣat sadevamānuṣāsuragandharvaśca loko bhagavato bhāṣitamabhyanandanniti ||

ārya - arthaviniścayo nāma dharmaparyāyaḥ samāptaḥ ||


【金】(25)比丘復白佛言：「云何世尊八十種好？」

【金】佛言：「所謂世尊指爪狹長，薄潤光潔；世尊諸指纖圓𦟛直；世尊手足各等指間充密；世尊骨節深隱不現；世尊手足如意柔軟；世尊筋脈盤結深隱；世尊兩踝俱隱不現；世尊行步庠序，如龍象王；世尊進止儀雅，猶如鵝王；世尊右旋迴顧，舉身隨轉如龍象王；世尊肢節𦟛圓，妙善安布；世尊容貌敦蕭，無有所畏；世尊身支安定，無有掉動；世尊骨節交絡無隙，猶如龍蟠；世尊膝輪圓滿殊妙；世尊密處，清淨無垢；世尊肢節稠密堅固；世尊身相，周匝端嚴；世尊身光常自照曜；世尊臍深，圓妙殊異；世尊臍厚，不窊不凸；世尊身體光潔離垢；世尊皮膚無疣贅等；世尊手掌平滿潤澤；世尊腹間方正柔軟；世尊手紋深長，明直不斷；世尊脣色丹輝，如頻婆果；世尊面如滿月，端嚴稱量；世尊舌相廣長，遍覆面輪；世尊梵音圓滿，猶如天鼓；世尊鼻高脩直，其竅不現；世尊諸齒方整齊密；世尊四牙鋒利鮮白；世尊目淨紺青，青白分明；世尊眼相修廣，如青蓮華葉；世尊上下眼睫齊整稠密；世尊雙眉不白，長緻細軟；世尊身分上半威嚴，最上如師子王；世尊額廣圓滿，平正殊妙；世尊耳厚修長，輪埵圓滿；世尊兩耳綺麗齊平，離諸過失；世尊儀容能令見者無捨無染，皆生恭敬；世尊雙眉綺靡順次，其色紺青；世尊雙眉高顯光潤，猶如初月；世尊首髮紺青修長，稠密不白；世尊首髮香潔細軟，潤澤旋轉；世尊首髮齊整光淨；世尊首髮堅固不落；世尊首髮塵垢不著；世尊身分充實堅固；世尊身相修長端直；世尊諸竅清淨妙好；世尊身相勢力殊勝，無與等者；世尊身相眾樂瞻仰，無有厭足；世尊面輪修廣相稱，皎潔光淨如秋滿月；世尊顏貌舒泰光顯，含笑先言唯向不背；世尊面貌光澤熙怡，遠離顰蹙，無青赤色；世尊肢體清淨無垢，亦無臭穢；世尊所有身毛孔中，常出如意微妙之香；世尊面門常出最上殊勝之香；世尊首相周圓妙好，猶如天蓋；世尊身毛光淨紺青，如孔雀項，紅輝綺錯；世尊法音隨眾等聞，應理無差；世尊頂相無能見者；世尊手足指節分明、莊嚴妙好；世尊行時其足去地如四指量，而現印紋；世尊自持不待他衛，身無傾動亦不逶迤；世尊威德遠震一切，瞋心見喜，恐怖見安；世尊音聲不高不下，隨眾生意和悅與言；世尊能觀諸有情類，言音意樂而為說法；世尊一音演說諸法，隨有情類各令得解；世尊說法咸依次第，必有因緣，言無不善；世尊等觀諸有情類，讚善毀惡而無愛憎；世尊所為先觀後作，軌範具足，令識善淨；世尊相好一切有情不能觀盡；世尊頂骨堅實圓滿；世尊顏容無衰老相；世尊手足及胸臆前皆有吉祥喜旋德相。」

【金】佛告比丘：「如是名為八十種好。」

【金】爾時世尊說是經已，復告勇猛甚深比丘言：「吾今所說法乘妙理決定之義所詮法要，初、中、後善，利益安樂。汝善誦、持敷演分別，引導眾生，令修梵行，一食如法，三衣具足，住顯露處，或住塚間、或林樹下、或空寂處，修頭陀行，常勤精進，無有懈怠，永離惑染，究竟解脫。」

【金】時勇猛甚深比丘與俱來會中諸大比丘等，及天、人、阿修羅等，一切大眾聞佛所說，歡喜作禮，信受奉行。

【金】佛說法乘義決定經卷下